• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kandyd - powiastka filozoficzna



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Inkwizycja, Inquisitio haeretica pravitatis, Sanctum officium (łac. Inquisitio – śledztwo, badanie) – nazwa systemu śledczo-sądowniczego Kościoła katolickiego działającego od XIII do XIX wieku, utworzonego w celu wyszukiwania, nawracania i karania heretyków w oparciu o postanowienia ujęte w dokumentach soborowych, synodalnych oraz bullach papieskich.Fryderyk II Wielki, Friedrich II von Hohenzollern (ur. 24 stycznia 1712 w Berlinie, zm. 17 sierpnia 1786 w Poczdamie) – król Prus w latach 1740-1786. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich.

    Kandyd, czyli optymizmoświeceniowa satyryczna powiastka filozoficzna francuskiego filozofa Voltaire’a, po raz pierwszy wydana w 1759 r. Pełen tytuł powiastki brzmi Candide, ou L'Optimisme, traduit de l'Allemand de M. Le Docteur Ralph, avec les additions qu'on a trouvées dans la poche du docteur, lorsqu'il mourut à Minden, l'an de grâce 1759, a w polskim nowym przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego: Kandyd, czyli optymizm. Dzieło przełożone z niemieckiego rękopisu doktora Ralfa z przyczynkami znalezionymi w kieszeni tegoż doktora zmarłego w Minden roku Pańskiego 1759. Pierwsze zaś polskie wydanie w przekładzie Jacka Przybylskiego pochodzi jeszcze z czasów I Rzeczypospolitej i ukazało się w 1780 roku. Tytułowy bohater, Kandyd, który na początku powiastki żyje w cieplarnianych warunkach („raju ziemskim”) na zamku w Westfalii i jest karmiony przez swojego preceptora Panglossa leibnizowską filozofią optymizmu, na skutek nieszczęśliwego zbiegu okoliczności zostaje wygnany z tego raju i, tułając się po różnych krajach i kontynentach, przeżywa nieprawdopodobne przygody, które nieustannie wystawiają na szwank jego wiarę w dobroć świata. Na końcu powiastki Voltaire odrzuca twierdzenie Leibniza, jakoby ludzie żyli na „najlepszym z możliwych światów” i ustami Kandyda stawia tezę, że „trzeba uprawiać nasz ogródek”.

    Wszystkich Świętych (łac. festum omnium sanctorum) – rzymskokatolicka uroczystość (część innych kościołów również ją uznaje, w tym anglikański i wiele z luterańskich) obchodzona 1 listopada ku czci wszystkich znanych i nieznanych świętych.Jewgienij Iwanowicz Zamiatin (ros. Евгений Иванович Замятин; ur. 20 stycznia/1 lutego 1884 w Lebiedianie, zm. 10 marca 1937 w Paryżu) – rosyjski pisarz science fiction, polityczny satyryk, krytyk i publicysta. Autor antyutopijnej powieści My, pierwowzoru Roku 1984 Orwella i Nowego, wspaniałego świata Huxleya.

    Kandyd jest napisany stylem ironicznym i sarkastycznym, cechuje się szybką narracją, pełną fantastycznych wydarzeń i nagłych zwrotów akcji. W warstwie treściowej Kandyd wykazuje cechy tak zwanej „powieści rozwojowej” (Bildungsroman) i powieści łotrzykowskiej, będąc jednocześnie parodią powieści przygodowych i romansów swojej epoki. Akcja Kandyda jest częściowo oparta na faktach historycznych, nawiązując np. do wydarzeń wojny siedmioletniej i trzęsienia ziemi w Lizbonie w 1755 r. W Kandydzie znajduje swoje odzwierciedlenie wiele problemów filozoficznych, na które zarówno w XVIII wieku jak i obecnie próbują znaleźć odpowiedź filozofowie – przede wszystkim problem zła. Przybierając postać alegorii, Kandyd jest satyrą na sposób rozpatrywania tych kwestii filozoficznych przez filozofów jak i samych filozofów (przede wszystkim koncentrując się tu na filozofii leibnizowskiej), ale też inne podmioty społeczeństwa oświeceniowego – kler, teologów, rządy i armie.

    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.Teologia (gr. θεος, theos, „Bóg”, + λογος, logos, „nauka”) – dyscyplina wiedzy posługująca się metodami filozoficznymi w wyjaśnianiu świata w jego relacji do Boga. Klasycznie uznawana za dziedzinę naukową, także w Polsce znajduje się na liście dziedzin naukowych, ustalonej przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Stanowi metodyczne studium prawd religijnych objawionych przez Boga, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum – wiara szukająca zrozumienia. Współcześnie zasadność uznawania pytań o Boga za naukowe jest kwestionowana. Według części autorów teologia nie spełnia współczesnych wymagań stawianych nauce, chociażby poprzez brak weryfikowalności stawianych przez nią hipotez oraz oparcie na dogmatach jako punkcie wyjściowym swoich rozważań zamiast na metodzie naukowej, czy paradygmatach naukowych. Polemikę z tymi zarzutami przedstawił m.in. papież Benedykt XVI w Wykładzie ratyzbońskim.

    Natychmiast po publikacji Kandyd odniósł ogromny sukces wydawniczy, stając się też jednak wielkim skandalem. Książka (którą Voltaire wydał anonimowo) w wielu krajach była zakazywana – oskarżano ją o bluźnierstwo, podburzanie do niepokojów politycznych i antyintelektualizm. Obecnie Kandyd jest uważany za największe dzieło Voltaire’a i jedno z najważniejszych dzieł literatury francuskiej.

    Leonard „Lenny” Bernstein (ur. 25 sierpnia 1918 w Lawrence, Massachusetts, zm. 14 października 1990 w Nowym Jorku) – amerykański kompozytor, pianista i dyrygent.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.
    Voltaire

    Tło historyczne i literackie[ | edytuj kod]

    Trzęsienie ziemi w Lizbonie w 1755 r.[ | edytuj kod]

    Trzęsienie ziemi w Lizbonie w 1755 r.

    Inspiracją do napisania Kandyda był dla Voltaire’a szereg wydarzeń historycznych, przede wszystkim wojna siedmioletnia i trzęsienie ziemi w Lizbonie w 1755 r. Zwłaszcza to ostatnie wydarzenie, podczas którego 1 listopada (w Dzień Wszystkich Świętych) 1755 r., na skutek trzęsienia ziemi i będącego jego skutkiem tsunami i pożarów zginęło według niektórych szacunków ok. 100 tys. osób, wstrząsnęło umysłami XVIII-wiecznych teologów, jak również samego Voltaire’a. Wydarzenie to przede wszystkim podważyło współczesną doktrynę optymizmu, opartego na teodycei Gotfrieda Wilhelma Leibniza, według której żyjemy na najlepszym z możliwych światów, ponieważ Bóg musi pragnąć dobra, a zło, którego na co dzień doświadczamy, jest tylko niezbędne dla doskonalenia całości. Trzęsienie ziemi było dla filozofów i myślicieli owego czasu bardzo trudne do pogodzenia z taką wizją świata.

    George Orwell, właściwie Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903, zm. 21 stycznia 1950) – pisarz i publicysta angielski, uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Urodzony w Motihari w Bengalu, do Anglii przeprowadził się w 1907 roku. Jego dzieła odznaczają się inteligencją i dowcipem oraz wrażliwością na nierówności społeczne. Zagorzały krytyk systemów totalitarnych, zwolennik socjalizmu demokratycznego.Adam (hebr. אדם; arab. آدم - "człowiek" / "mężczyzna"), dosł. "czerwony", od koloru ziemi, z której został ulepiony) i Ewa (hebr. חוה Chawa - "budząca życie"; arab. حواء Hawwaa) – według relacji biblijnych, zawartych w Księdze Rodzaju, pierwsi ludzie. Podobną historię zawiera tradycja manichejska; wzbogacona o dodatkowe elementy została też zawarta w Koranie.
    Jean-Jacques Rousseau

    Po tej klęsce żywiołowej Voltaire odrzucał leibnizowski optymizm. Zarówno w Kandydzie jak i swoim Poemacie o zniszczeniu Lizbony (Poème sur le désastre de Lisbonne) opisał trzęsienie, uznając je za jedną z największych katastrof na tym „najlepszym z możliwych światów”. Przyczyną tego pesymizmu mogło być też wyolbrzymianie rozmiarów zniszczeń po trzęsieniu ziemi w przesadzonych relacjach z tego wydarzenia, jakie krążyły wtedy po Europie. Swoją wiedzę o trzęsieniu ziemi w Lizbonie Voltaire czerpał prawdopodobnie z opublikowanego w 1755 r. dzieła Relation historique du Tremblement de Terre survenu à Lisbonne autorstwa Ange Goudara.

    Prostaczek (L’Ingénu) – utwór francuskiego filozofa Voltaire’a, napisany w 1767 r., zaliczany do jego powiastek filozoficznych, chociaż ma też cechy apologu, satyry i powieści (zwłaszcza powieści rozwojowej i powieści sentymentalnej). Voltaire wydał Prostaczka anonimowo. Pełny tytuł dzieła brzmi L’Ingénu. Histoire véritable, tirée des manuscrits du père Quesnel, a w przekładzie polskim Tadeusza Boya-Żeleńskiego: Prostaczek. Historia prawdziwa, znaleziona w papierach ojca Quesnela. Wymieniony w tytule Pasquier Quesnel był w czasach Voltaire’a już nieżyjącym teologiem francuskim, jednym z przywódców ruchu jansenistycznego. Voltaire fikcyjnie przypisał mu autorstwo swojej książki, wskazując jednocześnie na jeden z głównych tematów dzieła: dużą część Prostaczka zajmują sprawy religii, w szczególności konflikt pomiędzy jezuitami a jansenistami. Tematyka Prostaczka obejmuje też jednak inne kwestie: powieść Voltaire’a jest krytyką sfer rządzących we Francji, a także etnocentryzmu, będąc jednym z dzieł odwołujących się do archetypu „szlachetnego dzikusa” (le bon sauvage).Jonathan Swift (ur. 30 listopada 1667 w Dublinie, zm. 19 października 1745 w Dublinie) – irlandzki pisarz, autor licznych utworów satyrycznych, m.in. Bitwy Książek oraz politycznych, m.in. Listów Kupca Bławatnego, jednak najbardziej jest znany jako twórca Podróży Guliwera, najważniejszej książki angielskiego oświecenia, która zyskała sobie ogromną popularność.

    Przyjmuje się, że bezpośrednim bodźcem, który skłonił Voltaire’a do napisania Kandyda, był natomiast tzw. List o Opatrzności szwajcarskiego filozofa Jean-Jacques’a Rousseau, który ten napisał do Voltaire’a po przeczytaniu w 1756 r. jego Poematu o zniszczeniu Lizbony. W swoim liście Rousseau stwierdził najpierw, że był „uderzony, iż widzi tego biednego człowieka przywalonego, aby tak rzec, pomyślnością i sławą, jak gorzko wciąż deklamuje przeciw nędzom życia i znajduje ustawicznie, że wszystko jest złe, powziął szalony pomysł, aby mu przemówić do duszy i udowodnić mu, że wszystko jest dobre”, następnie wystąpił w obronie Opatrzności (czyli opieki Boskiej nad ludzkością), której istnienie Voltaire podawał w wątpliwość. Kandyd jest więc w pewnym sensie odpowiedzią na ten list Rousseau.

    Lillian Florence Hellman (ur. 20 czerwca 1905 w Nowym Orleanie, zm. 30 czerwca 1984 w Tisbury w stanie Massachusetts) - amerykańska dramatopisarka i scenarzystka, łączona przez całe życie z lewicą.Bildungsroman (z niem. powieść o formowaniu) – gatunek powieściowy powstały w czasie oświecenia w Niemczech, w którym autor przedstawia psychologiczne, moralne i społeczne kształtowanie się osobowości głównego i na ogół młodego bohatera. Pojęcie bildungsromanu wywodzi się z wykładów Johanna Carla Simona Morgensterna.

    Inspiracje literackie[ | edytuj kod]

    Frontyspis Przygód Simplicissimusa, książki, która była jedną z inspiracji Kandyda

    Kolejnym źródłem inspiracji Voltaire’a mogła być literatura niemiecka, zwłaszcza rozgrywające się podczas wojny trzydziestoletniej Przygody Simplicissimusa Hansa Jakoba Christoffela von Grimmelshausena z 1669 r. Tytułowy bohater tej najbardziej znanej niemieckiej powieści łotrzykowskiej jest uosobieniem cech niemieckiego charakteru narodowego, jak go postrzegano w XVIII wieku, to jest prostoty, naiwności i sentymentalizmu, w których to cechach bardzo przypomina Kandyda.

    Tsunami (jap. 津波, tsunami, pol. fala portowa (tsu – port, przystań; nami – fala) – fala oceaniczna, wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu bądź osuwiskiem ziemi (lub cieleniem się lodowców), rzadko w wyniku upadku meteorytu.Deizm – nurt religijno-filozoficzny, którego cechą wspólną jest przekonanie, że racjonalnie można uzasadnić istnienie jedynie Boga bezosobowego, będącego konstruktorem świata rozumianego jako mechanizm oraz źródłem praw, według których ten mechanizm świata działa. Tak rozumiany Bóg nie ingeruje w raz ustanowione prawa. Deizm nie jest zwartym systemem ani szkołą filozoficzną. Rozpowszechnił się głównie w Europie, a także w Ameryce Północnej.

    Podczas pisania Kandyda Voltaire prawdopodobnie czerpał też z innych wzorów literackich. Z literatury angielskiej najwyraźniejsze pokrewieństwa powieść Voltaire’a wykazuje z Podróżami Guliwera Jonathana Swifta z 1726 r. (pechowy i nieobdarzony dużym sprytem Guliwer, podobnie jak Kandyd, podróżuje do odległych krajów, gdzie przeżywa nieprawdopodobne przygody). Z literatury francuskiej inspiracją dla Kandyda mogły być Przygody Telemacha François Fénelona z 1699 r. oraz powieść Le Cosmopolite Louis-Charlesa Fougeret de Monbron z 1750 r. W Podróżach Telemacha występuje postać roztropnego nauczyciela, którego Voltaire mógł sparodiować w postaci Panglossa; bohater powieści Monbrona z kolei odbywa szereg podróży, które doprowadzają go, podobnie jak Kandyda, do utraty złudzeń.

    Bitwa pod Małujowicami (niem. Mollwitz) – starcie zbrojne, które miało miejsce 10 kwietnia 1741 r. między wojskami pruskimi dowodzonymi przez króla Prus Fryderyka II i feldmarszałka von Schwerina a wojskami austriackimi feldmarszałka Wilhelma Reinharda von Neipperga podczas I wojny śląskiej w ramach szerszych działań wojny o sukcesję austriacką.Wielki wezyr – dostojnik państwowy w Imperium osmańskim, najważniejszy z ministrów sułtana. Wielokrotnie posiadał większą faktyczną władzę niż sułtan. Posiadał jego pełnomocnictwo i mógł być odwołany ze stanowiska wyłącznie przez Sułtana. Największa ich władza przypadała na okres 1656–1703 (władza rodu Köprülü). W XIX wieku, po okresie tanzimatu, wielki wezyr zaczął pełnić funkcję odpowiadającą kompetencjami funkcję premiera w Zachodnio-europejskich monarchiach.

    Wydanie Kandyda[ | edytuj kod]

    Powstanie dzieła[ | edytuj kod]

    Voltaire przy swoim biurku

    Voltaire (którego prawdziwe imię i nazwisko brzmiało François Marie Arouet, żył w latach 16941778), kiedy wydarzyło się trzęsienie ziemi w Lizbonie, był już słynnym pisarzem, znanym ze swojego talentu satyrycznego. W 1746 r. został członkiem Akademii Francuskiej. Był deistą, gorącym propagatorem tolerancji religijnej i krytykiem rządów autorytarnych, które określał mianem „tyrańskich”. Kandyd jest nie tylko najbardziej znanym dziełem z bardzo obszernej twórczości Voltaire’a, obejmującej dzieła filozoficzne, polityczne i literackie. Kandyd jest również najbardziej znanym przykładem gatunku literackiego powiastki filozoficznej (conte philosophique), którego Voltaire był współtwórcą i który zdobył sobie znaczną popularność w XVIII i na początku XIX wieku. Do gatunku tego należały też takie wcześniejsze utwory Voltaire’a jak Zadig, Mikromegas i Prostaczek; wszystkie stanowiły krytykę XVIII-wiecznego społeczeństwa, ubraną w szatę alegorii i lekkiej, dowcipnej prozy literackiej.

    Palatynat, Palatynat Reński (niem. Pfalzgrafschaft, łac. palatium – pałac) – kraina historyczna w zachodnich Niemczech na zachód od Renu. Obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Nadrenia-Palatynat i części Badenii-Wirtembergii (Heidelberg).Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.

    Dokładna data napisania Kandyda jest nieznana; prawdopodobnie Voltaire zaczął pracę nad utworem w 1757 r. i ukończył ją pod koniec 1758 r. Uważa się, że większą część utworu Voltaire napisał w swoim domu w Ferney, fragmenty powstały również na dworze Karola Teodora Wittelsbacha, elektora Palatynatu, w Schwetzingen w Niemczech, gdzie Voltaire przebywał przez trzy tygodnie w 1758 r. Legenda mówiąca o tym, jakoby Voltaire napisał Kandyda w trzy dni, nie jest zgodna z prawdą; przekonanie to pochodzi prawdopodobnie z błędnego zrozumienia pracy La Vie intime de Voltaire aux Délices et à Ferney Luciena Pereya i Gastona Maugrasa z 1885 r. Przyczyną tej legendy może też być rwany tok narracji i pozornie chaotyczna konstrukcja Kandyda, w rzeczywistości starannie zaplanowana przez autora.

    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

    Rękopisy[ | edytuj kod]

    Zachował się tylko jeden rękopis Kandyda pochodzący sprzed publikacji dzieła w 1759 r. Rękopis ten (tzw. La Vallière Manuscript) został odkryty przez Irę O. Wade'a w 1956 r. Prawdopodobnie Voltaire wysyłał ten rękopis partiami do księcia i księżnej La Vallière jesienią 1758 r. Pod koniec XVIII wieku został przesłany do Bibliothèque de l'Arsenal, gdzie pozostawał nieodkryty przez prawie 200 lat. Rękopis La Vallière był prawdopodobnie dyktowany przez Voltaire’a jego sekretarzowi Wagnière'owi, następnie pisarz bezpośrednio na nim nanosił poprawki. Przypuszcza się, że istniał też drugi rękopis, przepisany przez Wagnière'a i przesłany elektorowi Karolowi Teodorowi, który gościł Voltaire’a latem 1758 r., rękopis ten nie został jednak odnaleziony.

    Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.Protagonista (z greckiego (πρωταγωνιστής) – główny aktor w teatrze starożytnej Grecji, najwybitniejszy aktor w teatrze, który prowadził dialog z chórem i innymi aktorami występującymi w sztuce. W teatrze późniejszych epok określano tym mianem osobę, wokół której toczy się akcja, która jest jej głównym motorem, a także której przemiana jest opisywana. Protagonista w tym ujęciu nie musi być osobą graną przez jakiegokolwiek aktora w dramacie. Protagonistą jest obecnie nazywany również odtwórca głównej roli w filmie lub główny bohater książki. Pojęcie jest stosowane również w odniesieniu do innych sytuacji pozateatralnych, np. do „sceny naszego życia”, na której:

    Wydanie dzieła w 1759 r.[ | edytuj kod]

    Kandyd został wydany przez Voltaire’a jednocześnie w pięciu krajach na początku stycznia 1759 r. (dokładna data publikacji nie jest znana). Z tego roku tylko w języku francuskim zachowało się do dziś aż 17 wydań Kandyda (nie jest do końca ustalone, które z nich jest najwcześniejsze). Jeszcze w tym samym roku Kandyd został przetłumaczony też na inne języki: włoski i (trzykrotnie) na angielski. Z powodu kontrowersyjnych czy wręcz „wywrotowych” treści książki Voltaire wydał dzieło anonimowo jednocześnie w kilku oficynach; wydawcy byli zobowiązani do zachowania jego autorstwa w tajemnicy, chociaż autorstwa Voltaire’a większość czytelników i tak się domyślała. Największą liczbę egzemplarzy wydrukowano w Genewie w oficynie braci Kramer, Amsterdamie u Marca-Michela Reya, Londynie u Jeana Nurse'a i Paryżu w oficynie Lamberta.

    Kwas karminowy, koszenila, karmina (E120) – organiczny związek chemiczny, naturalny ciemnoczerwony barwnik pozyskiwany z wysuszonych, zmielonych owadów, zwanych czerwcami kaktusowymi (Dactylopius coccus), żyjących w Meksyku. Od starożytności aż po XVI wiek uzyskiwano go także z czerwców polskich (Porphyrophora polonica). Jest jednym z nielicznych rozpuszczalnych w wodzie naturalnych barwników, które nie ulegają degradacji z upływem czasu. Jest najbardziej odporny na działanie światła, podwyższonej temperatury i utlenianie spośród wszystkich naturalnych barwników, a nawet bardziej trwały niż niektóre barwniki syntetyczne. Większość konsumentów nie jest świadoma, że koszenila pochodzi z owadów, przez co jest nieodpowiednia dla wegetarian oraz wegan. Jej stosowanie jest obecnie zakazane w niektórych krajach i religiach.Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

    W późniejszych wydaniach Voltaire wprowadzał jeszcze w Kandydzie przeważnie niewielkie poprawki, jedyna poważna zmiana tekstu nastąpiła w 1761 r., kiedy to Voltaire poszerzył rozdział XXII, dotyczący pobytu Kandyda we Francji (uczynił to za namową księcia La Vallière, który w pierwotnej wersji widział pewne niedostatki). Ostatnie wydanie Kandyda, które było autoryzowane przez Voltaire’a i ukazało się jeszcze za jego życia, zostało opublikowane w oficynie Cramera w 1775 r. jako część tak zwanych l'éditions encadrées („edycji nadzorowanych”).

    Eden (hebr. Gan Eden, גַּן עֵדֶן "ogród rozkoszy") – biblijny raj stworzony przez Boga dla pierwszych ludzi – Adama i Ewy. W ogrodzie ludzie wszystkiego mieli pod dostatkiem i ze wszystkiego mogli korzystać, z wyjątkiem Drzewa Poznania Dobra i Zła, którego owoców nie mogli zrywać. Jednak Szatan pod postacią węża skusił Ewę do zerwania zakazanego owocu, który po skosztowaniu podała mężowi. Za ten akt nieposłuszeństwa wobec Boga zostali oboje wygnani z Edenu, którego od tej pory strzegły cheruby i wirujący ognisty miecz, aby nikt nie mógł zerwać owoców z drzewa życia. W Biblii da się wyróżnić dwie tradycje dotyczące Edenu – zawartą w Księdze Ezechiela i zawartą w Księdze Rodzaju. Prawdopodobnie obie są niezależnymi od siebie nawiązaniami do mezopotamskich mitów i tradycji królewskich i boskich ogrodów, takich jak wiszące ogrody Semiramidy, dostosowanymi do teologii judaistycznej.Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.

    Ilustracje książki[ | edytuj kod]

    Portret Voltaire’a Jeana-Michela Moreau
    Jean-Michel Moreau był też autorem rysunku przedstawiającego alegorię I rozbioru Polski, na podstawie którego Nicolas Noël Le Mire wykonał powyższy miedzioryt

    Voltaire był z gruntu przeciwny zamieszczaniu ilustracji w swoich dziełach, czemu dał wyraz np. w liście do pisarza i wydawcy Charlesa Josepha Panckouckela z 1778 r.:

    Jean-Jacques Rousseau (ur. 28 czerwca 1712 w Genewie, zm. 2 lipca 1778 w Ermenonville) – genewski pisarz tworzący w języku francuskim, filozof i pedagog, autor koncepcji swobodnego wychowania.Archetyp ( z gr. arche – "początek", typos – "typ" ) – pierwotny wzorzec (pierwowzór) postaci, zdarzenia, motywu lub schematu. Najbardziej znany w definicji psychoanalitycznej, gdzie archetypy oznaczają elementy strukturalne nieświadomości wspólne wszystkim ludziom na świecie. Archetypy występują w nieświadomości zbiorowej i nieświadomości indywidualnej. Są wielkościami dynamicznymi: zdolne są do przemian i rozwoju.
    .mw-parser-output div.cytat{display:table;padding:0}.mw-parser-output div.cytat.box{margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;border:1px solid #aaa;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote{display:table}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny::before{float:left;content:"";background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Quote-alpha.png/20px-Quote-alpha.png");background-repeat:no-repeat;background-position:top right;width:2em;height:2em;margin:0.5em 0.5em 0.5em 0.5em}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny>blockquote{border:1px solid #ccc;background:white;color:#333;padding-left:3em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::before{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:bottom;content:"„";padding-right:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::after{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:top;content:"”";padding-left:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin:0 auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Je crois que des Estampes seraient fort inutiles. Ces colifichets n'ont jamais été admis dans les éditions de Cicéron, de Virgile et d'Horace.

    John Simmons Barth (ur. 27 maja 1930 w Cambridge, w stanie Maryland, USA) – amerykański pisarz, czołowy przedstawiciel nurtu postmodernistycznego w literaturze amerykańskiej. Charakterystyczny rys jego twórczości to metafikcja (literatura traktująca o naturze literatury) oraz zamiłowanie do eksperymentu.Paragwaj, Republika Paragwaju (hiszp. Paraguay, República del Paraguay, guarani Paraguay, Paraguay Retan) – państwo w Ameryce Południowej nieposiadające dostępu do morza.

    Uważam, że ilustracje te są całkowicie bezużyteczne. Na ozdóbki te nigdy nie pozwalano w dziełach Cycerona, Wergiliusza i Horacego.

    Pomimo tego niechętnego stosunku Voltaire’a do zamieszczania rycin w jego dziełach, Kandyd był ilustrowany już w XVIII wieku. Pierwszym ilustratorem Kandyda był Jean-Michel Moreau. W 1787 wykonał on szereg rysunków do powieści, cztery z nich stały się podstawą rycin wykonanych przez Pierre-Charlesa Baquoy i zamieszczonych w dziełach zebranych Voltaire’a (Oeuvres Complètes de Voltaire) z tegoż roku. Po raz drugi rysunki Moreau zostały wykorzystane do wykonania rycin przez różnych grafików do wydania w 1803 r. XX-wieczny artysta Paul Klee stwierdził, że czytając Kandyda odkrył swój własny styl artystyczny, sam też zilustrował powiastkę Voltaire’a w 1920 r. Ilustracje Moreau zostały też wykorzystane w niniejszym artykule w streszczeniu powieści.

    Samarytanie (Szomronim, Szamerim; hebr. שומרונים, arab. سامريون, sami często określają się mianem Bene Israel, Żydzi nadali im miano Kutim) – niewielka semicka grupa etniczno-religijna, której religia – samarytanizm zbliżona jest do judaizmu i przez niektórych religioznawców wraz z judaizmem i karaimami zaliczana do hipotetycznego mozaizmu (pierwotnej religii Mojżesza). Są potomkami mieszkańców starożytnej Samarii oraz imigrantów z Mezopotamii.Anachronizm (stgr. ἀναχρονισμός anachronismós, czyli "niezgodny w czasie") – sposób wysłowienia niedopasowany do opisywanego w utworze czasu historycznego. Jest to też pojawienie się w tekście przedmiotów, osób, nie należących do opisywanej przez autora epoki lub czasów. Anachronizm wprowadzony nieświadomie przez autora jest błędem, ale często bywa stosowany celowo jako chwyt literacki. Może pełnić wówczas rolę aluzji lub żartu.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Schwetzingen – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Karlsruhe, w regionie Rhein-Neckar, w powiecie Rhein-Neckar. Leży ok. 9 km na zachód od Heidelberga, przy autostradzie A6, drogach krajowych B36, B291 i linii kolejowej Mannheim–Bazylea.
    Ironia – sposób wypowiadania się, oparty na zamierzonej niezgodności, najczęściej przeciwieństwie, dwóch poziomów wypowiedzi: dosłownego i ukrytego, np. w zdaniu Jaka piękna pogoda wypowiedzianym w trakcie ulewy. W klasycznej retoryce ironia stanowi jeden z tropów, jest zaliczana także do podstawowych kategorii w estetyce.
    Czarny humor - odmiana komizmu, polegająca na wydobywaniu efektów humorystycznych z zestawienia elementów grozy i absurdu, charakterystyczna dla nurtu nadrealizmu, teatru absurdu, a także różnych odmian groteski.
    Joseph Heller (ur. 1 maja 1923, zm. 12 grudnia 1999) – pisarz amerykański, który zyskał sławę dzięki powieści Paragraf 22.
    Unitarianizm – obok luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu, jeden z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów „unus”, czyli jeden i „unitas”, czyli jedność.
    Amsterdam – największe miasto Holandii i jej stolica konstytucyjna. Wszystkie instytucje rządowe oraz przedstawicielstwa obcych państw znajdują się w Hadze.
    Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Imperium Habsburgów i Imperium Rosyjskie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.175 sek.