• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kana - pismo

    Przeczytaj także...
    Rōmaji (jap. ローマ字, rōmaji, znaki rzymskie) – latynizacja języka japońskiego, zapis transkrypcyjny języka japońskiego za pomocą alfabetu łacińskiego.Kanji (jap. 漢字, kanji, ; dosł. „znaki Hanów”) – znaki logograficzne pochodzenia chińskiego, które wraz z sylabariuszami hiragana (ひらがな, 平仮名), katakana (カタカナ, 片仮名), cyframi arabskimi oraz alfabetem łacińskim stanowią element pisma japońskiego.
    Fonologia (dawniej głosownia) – nauka o systemach dźwiękowych języków. Stanowi jeden z działów językoznawstwa (lingwistyki). Fonemika czy fonematyka, podawane jako nazwy synonimiczne, odnoszą się tylko do jednej z teorii fonologicznych i nie mogą być traktowane jako zamiennik nazwy "fonologia".

    Kana (jap. 仮名) – wspólna nazwa japońskich pism sylabicznych: hiragany ひらがな i katakany カタカナ. Istnieje ponadto starszy, nieużywany obecnie system, zwany man’yōgana, który również zaliczany jest do kany.

    Pochodzenie[]

    Oba współczesne sylabariusze japońskie wywodzą się ze znaków kanji używanych do zapisu dźwięków w oderwaniu od ich znaczenia (czyli z man’yōgany), przy czym źródło poszczególnych znaków kany jest częściowo identyczne w hiraganie i katakanie, a częściowo rozbieżne (por. tabele w haśle Man’yōgana). Znaki kanji zostały w tym piśmie z czasem uproszczone, aż osiągnęły współczesny wygląd.

    Język japoński (jap. 日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.Sylaba (stgr. συλλαβή syllabḗ) (zgłoska) – element struktury fonologicznej aktu komunikacyjnego, który pomimo pozornej oczywistości wciąż nie ma ustalonej jednoznacznej definicji. Prób zdefiniowania podejmowało się wielu badaczy.

    Zasób znaków[]

    Oba warianty mają tyle samo znaków o takiej samej wartości fonetycznej, są jednak używane w różnych sytuacjach (szczegółowe informacje na ten temat znaleźć można w artykułach: hiragana i katakana). Zawierają po 46 znaków podstawowych oraz dwa znaki, które nie są używane od czasów reformy pisowni przeprowadzonej po drugiej wojnie światowej. Oto zasób kany w układzie uznanym w Japonii za standardowy (transkrypcja Nihon-shiki):

    Hiragana (jap. ひらがな, ヒラガナ, 平仮名, Hiragana) – jeden z dwóch japońskich systemów pisma sylabicznego kana. Drugim z nich jest katakana. Początkowo hiragana była pismem kobiet, używanym zamiast kanji. Każdemu znakowi hiragany odpowiada znak katakany.Man’yōgana (jap. 万葉仮名, Man’yōgana) – najstarszy sposób fonetycznego zapisu języka japońskiego za pomocą znaków chińskich. Najwcześniejsze przykłady zastosowania pochodzą z V i VI wieku (np. japońskie nazwy własne w inskrypcjach na mieczach czy lustrach), ale na szerszą skalę używano man’yōgany od VII wieku (dalsze inskrypcje w metalu i kamieniu, dokumenty, mokkany), pełny rozkwit zaś przypada na wiek VIII (przede wszystkim Kojiki, Nihon-shoki, Man’yōshū). Man’yōgana dała początek współczesnym sylabariuszom japońskim: hiraganie i katakanie.

    Jak widać, w kanie nie ma znaków /yi/, /ye/ ani /wu/ (sylaby yi i wu w języku japońskim w ogóle nie istnieją, ye zanikło przed ukształtowaniem się kany). Znaki /wi/ oraz /we/ nie są współcześnie używane.

    Modyfikacje znaków podstawowych (diakryty)[]

    W prawym górnym rogu umieszcza się dwie małe, ukośne kreseczki (nigori). Oznaczają one zmianę:

  • /k-/ na /g-/
  • /s-/ na /z-/
  • /t-/ na /d-/
  • /h-/ na /b-/
  • Kółeczko w prawym górnym rogu zmienia /h-/ na /p-/.

    Nigori (jap. 濁り, Nigori) – dwie krótkie ukośne kreski umieszczane w prawym górnym rogu japońskiego znaku hiragany lub katakany w celu uzyskania udźwięcznienia.Katakana (jap. かたかな, カタカナ, 片仮名, Katakana) – jeden z dwóch japońskich systemów pisma sylabicznego kana. Drugim z nich jest hiragana. Każdemu znakowi katakana odpowiada znak hiragana.

    Niekonsekwencja fonetyczna /h-/ – /b-/ – /p-/ wynika ze zmian w wymowie. Niegdyś sylaby rozpoczynające się od h wymawiane były ze spółgłoską p. Wymowa p zmieniła się w większości pozycji na h, jednak nie zmieniono pisowni i znaki te mogły oznaczać zarówno h, jak i p, dlatego z czasem zaczęto oznaczać wymowę p kółeczkiem.

    Wymowa kany[]

    Oto podstawowe zasady odczytu znaków kany (hiragany i katakany):

  • samogłoski /a/, /e/, /i/ i /o/ wymawia się podobnie jak w języku polskim, natomiast /u/ odbiega nieco od polskiej wymowy (wargi nie są zaokrąglone, lecz płasko rozciągnięte)
  • /k-/, /g-/, /n-/, /m-/, /p-/ i /b-/ wymawia się tak samo jak po polsku
  • /r-/ jest dźwiękiem pośrednim pomiędzy polskimi l a r
  • /si/ i /zi/ wymawia się śi, dźi; pozostałe /s-/ wymawia się tak jak po polsku, natomiast /z-/ jak polskie dz
  • /ti/ wymawia się ći, /di/ wymawia się dźi, /tu/ wymawia się tsu (cu), /du/ wymawia się dzu; w pozostałych pozycjach /t-/ i /d-/ wymawia się tak jak po polsku
  • /hu/ wymawia się w sposób zbliżony do fu (choć spółgłoska f jest w japońskim dwuwargowa, nie wargowo-zębowa jak polskie f), pozostałe /h-/ wymawia się jak po polsku
  • /y-/ wymawia się jak polskie j
  • /wa/ wymawia się jak ła, ale /wo/ wymawiane jest o
  • znak /n/ (ale nie serię rozpoczynającą się od /n-/) wymawia się różnie w zależności od położenia w wyrazie, podobnie jak polskie samogłoski nosowe; np. przed /p-/ i /b-/ jak m, przed /t-/ i /d-/ jak n itp.
  • Połączenia znaków[]

    Znaki zakończone na /-i/, po których występują pomniejszone znaki rozpoczynające się od /y-/, wymawia się jako jedną sylabę, np.:

  • /ki/ + /ya/ ⇒ kja
  • /gi/ + /ya/ ⇒ gja
  • /si/ + /yu/ ⇒ śu
  • /zi/ + /yu/ ⇒ dźu
  • /ti/ + /yo/ ⇒ ćo
  • /di/ + /yo/ ⇒ dźo
  • itd.

    Przypisy

    1. W całym niniejszym artykule zapis pomiędzy ukośnikami, tj. /…/, wskazuje określony znak kany (hiragany bądź katakany). Nie należy go mylić ze zwyczajowym zapisem fonologicznym

    Zobacz też[]

  • język japoński
  • Linki zewnętrzne[]

  • Kana (hiragana i katakana) – sposób pisania i ćwiczenia



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.