• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kanał Raduni



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Młyn wodny - budowla z urządzeniem do przemiału ziarna na mąkę i kaszę, poruszanym za pomocą koła wodnego lub turbiny wodnej, usytuowana nad rzekami. Bardzo rzadko budowane były młyny pływające.Most – rodzaj przeprawy w postaci budowli inżynierskiej, której konstrukcja pozwala na pokonanie przeszkody wodnej (rzeki, jeziora, zatoki, morskiej cieśniny itp.)
    Historia[]
    Kanał Raduni na Zaroślaku, ok. 1900

    Kanał został wytyczony w 1338 r., a wybudowany w latach 1348-1356 przez Krzyżaków, po uprzednim (w 1347 r.) zbudowaniu przed Pruszczem śluzy regulującej dopływ wody z Raduni. Pomysł realizacji tej budowli przypisuje się zwykle komturowi gdańskiemu i późniejszemu wielkiemu mistrzowi zakonu krzyżackiego Winrichowi von Kniprode. W istocie decyzja o budowie kanału zapadła w latach 1333-1334, a rzeczywistym inicjatorem budowy był inny komtur gdański – Jordan von Vehren. Najstarsza wiadomość o Kanale Raduni znajduje się w przywileju dla Oruni z 1338 roku, natomiast w źródłach gdańskich kanał pojawia się po raz pierwszy w 1342 roku. Kanał miał służyć przede wszystkim do zaopatrzenia położonych na bagiennym terenie Gdańska i tamtejszego zamku krzyżackiego w świeżą wodę pitną, a także jako napęd dla Wielkiego Młyna (stąd jego pierwsza nazwa „Młynówka”). Wody płynące kanałem napełniały również miejskie fosy.

    Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.Stare Szkoty (dawniej: Szotland Stary, kaszb. Stôri Szotland, niem. Altschottland) – obszar historyczny w Gdańsku leżący pomiędzy osiedlem administracyjnym Orunia-Św. Wojciech-Lipce i dzielnicą Chełm.

    Nad kanałem powstawały młyny (już z 1367 r. pochodzi wzmianka o „starym młynie”), kuźnie i tartaki – Krzyżacy zbudowali w Pruszczu młyn wodny, unowocześniony w 1619 roku przez Jakuba van den Blocke i Jana Strakowskiego. Ze względu na strategiczny charakter kanału, w średniowieczu i czasach nowożytnych był on strzeżony przez basteję, znajdującą się między śluzą a Kościołem Podwyższenia Krzyża Świętego w Pruszczu.

    Wzgórze Świętego Wojciecha – wzniesienie o wysokości 64,7 m n.p.m. położone w woj. pomorskim na obszarze miasta Gdańska w jednostce administracyjnej Orunia-Św. Wojciech-Lipce.Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

    Niegdyś nad kanałem Raduni, w okolicach dzisiejszego Targu Rakowego, znajdował się obiekt hydrotechniczny zwany kunsztem wodnym (niem. Wasserkunst). Powstał w I połowie XVI wieku. Był on stacją pomp, które nadawały ciśnienie wodzie pitnej sprowadzanej do Gdańska z ówczesnej wsi Krzyżowniki. Działał do lat 70. XIX wieku, a obecnie istnieje plan jego odbudowy.

    Zamczysko (niem. Alteschloss) – część gdańskiego Starego Miasta. Ograniczone jest Motławą, końcowym odcinkiem Kanału Raduni, ul. Tartaczną i placem Obrońców Poczty Polskiej.Winrich von Kniprode (ur. ok. 1310 k. Monheim am Rhein, zm. 24 czerwca 1382 k. Malborka) – wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1351–1382.

    9 lipca 2001 roku po gwałtownych opadach deszczu (127,7 mm w ciągu 8 godzin; norma miesięczna dla lipca wynosiła 68 mm/m²) nastąpiło przekroczenie przepustowości Kanału Raduni (wystąpił przepływ 125 m³/s przy przepustowości 25 m³/s), co spowodowało przelanie wałów na wysokości ulic Serbskiej, Gościnnej, Niegowskiej oraz w rejonie posesji przy Trakcie Świętego Wojciecha nr 417 i 450, a w konsekwencji powódź na osiedlach Orunia, Lipce i Św. Wojciech oraz liczne zniszczenia tej części Gdańska.

    Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).Zabytek – w języku potocznym jest to każdy wytwór działalności człowieka, będący świadectwem minionej epoki (pamiątką przeszłości), posiadający wartość historyczną, artystyczną, naukową lub emocjonalną, przy czym kryterium czasu powstania, choć najważniejsze, nie przesądza o zdefiniowaniu zabytku. Nauki humanistyczne, a w szczególności historia sztuki nie stworzyły jednej, uniwersalnej definicji zabytku przydatnej wszystkim naukom.

    Przebieg[]

    Kanał Raduni w Pruszczu Gdańskim
    Kanał w Oruni
    Kanał na Starych Szkotach
    Kanał przy Targu Siennym
    Kaskada przy Wielkim Młynie
    Ujście kanału do Motławy

    Kanał bierze swój początek w wodach rzeki Raduni na południowym zachodzie Pruszcza Gdańskiego, niedaleko wsi Juszkowo. Następnie biegnie południkowo, uregulowanym korytem przez Pruszcz.

    Kasztanowiec (Aesculus L.) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów należących do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Obejmuje ok. 25 gatunków pochodzących z południowo-wschodniej Europy, Ameryki Północnej oraz Azji wschodniej. W Polsce wszystkie uprawiane gatunki są introdukowane przez człowieka. Gatunkiem typowym jest kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum L.).Kuźnia - budynek przeznaczony do prac kowalskich. Wyposażenie kuźni to m.in. paleniska, kowadła; ewentualnie miejsca do podkuwania koni i inne stanowiska pomocnicze. Obecnie kuźnie tracą na znaczeniu ze względu na zmniejszającą się liczbę koni oraz powstawanie nowocześniejszych warsztatów mechanicznych.

    Na północnym krańcu Pruszcza kanał traci swój uregulowany bieg i płynie krętym korytem aż do gdańskiego osiedla Święty Wojciech, przyjmując po drodze wody Potoku Rotmanka. W południowej części Świętego Wojciecha wybudowano zrzut wody do Raduni. Na tym odcinku przez 3 km biegnie równolegle do rzeki Raduni w odległości 35-180 m. W Świętym Wojciechu u podnóża Wzgórza Świętego Wojciecha odzyskuje swój regularny bieg i w miarę prostym korytem płynie przez Lipce i Orunię, gdzie do kanału uchodzi Potok Oruński.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Motława (niem. Mottlau) – rzeka w województwie pomorskim, dopływ Martwej Wisły, płynąca przez Pojezierze Starogardzkie i Żuławy Wiślane, powiaty: starogardzki, tczewski, gdański i miasto Gdańsk.

    Na Zaroślaku Kanał Raduni posiada połączenie z Opływem Motławy poprzez zbudowane tam dwa zrzuty przeciwpowodziowe.
    Paręset metrów dalej kanał po raz pierwszy „znika” z powierzchni wpadając w syfon i przechodząc pod liniami kolejowymi nr 9 i 250. Po około 300 metrach kanał wraca na powierzchnię w centrum Gdańska, w okolicach Targu Siennego.

    Droga rowerowa (także: droga dla rowerów, ścieżka rowerowa, trasa rowerowa) — wydzielony pas terenu (ciąg komunikacyjny) przeznaczony dla ruchu rowerowego. Według prawa o ruchu drogowym droga lub jej część przeznaczona do ruchu rowerów, oznaczona odpowiednimi znakami drogowymi oraz oddzielona od innych dróg lub jezdni tej samej drogi konstrukcyjnie lub za pomocą urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego. W praktyce spotykamy dwa typy dróg rowerowych:Opływ Motławy – dawna fosa i ramię ujściowe Motławy (poprzez Śluzę Kamienną), obecnie opływające od południa i wschodu bastiony fortyfikacji gdańskiego Dolnego Miasta, będące częścią potężnego systemu nowożytnych obwarowań Gdańska.

    Po następnych 300 metrach kanał ponownie płynie w zamkniętym korycie wpadając w przepust pod Nowym Ratuszem i ulicą Wały Jagiellońskie, a wychodzi na powierzchnię po 150 metrach.
    Dalej kanał przepływa przez historyczne centrum Gdańska. Tworzy małą wyspę na której znajduje się Wielki Młyn i Mały Młyn. Następnie zakręca i po paruset metrach znajduje ujście w Motławie, na wysokości północnego krańca Ołowianki.

    Nowy Ratusz w Gdańsku – neorenesansowy reprezentacyjny pałacyk wzniesiony w latach 1898–1901 przy ówczesnej ulicy Elizabethwall (obecnie Wały Jagiellońskie 1), obecnie siedziba Rady Miasta Gdańska, pełniąca również funkcję reprezentacyjną – udzielane są tu śluby. Znany potocznie jako Stary Żak ze względu na fakt, że dawniej był siedzibą Klubu Studentów Wybrzeża "Żak".Pruszcz Gdański (niem. Praust, kasz. Pruszcz, Pruszcz Gduńsczi) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, nad rzeką Radunią, należące do aglomeracji gdańskiej, przylega od południa do Gdańska. Miasto jest siedzibą powiatu gdańskiego i gminy.

    Jednostki terytorialne[]

    Kanał przechodzi kolejno przez miejscowości, osiedla lub rejony historyczne:

  • Pruszcz Gdański
  • Święty Wojciech, Ostróżek
  • Lipce
  • Orunia, Ptaszniki, Oruńskie Przedmieście, Stare Szkoty
  • Zaroślak
  • Główne Miasto
  • Stare Miasto, Osiek, Zamczysko
  • Obiekty[]

  • 27 mostów kołowych
  • 26 kładek pieszych
  • 4 jazy (Pruszcz Gd, Św. Wojciech, Zaroślak, Stare Miasto)
  • 2 wodospady (Wyspa Wielkiego Młyna)
  • Elektrownia Wodna Pruszcz I
  • Wał[]

    Od północnego krańca Pruszcza do Zaroślaka nad Kanałem Raduni zbudowany został szeroki wał, na którym zasadzono aleję kasztanowców. Jest on wykorzystywany jako ścieżka rowerowa, choć formalnie pełni funkcję drogi technologicznej. Od Św. Wojciecha do Starych Szkotów wał nabiera szerokości i znajduje się na nim wiele budynków mieszkalnych w bezpośrednim sąsiedztwie kanału.

    Zaroślak (dawniej: Peterszawa, Piotrokierz, niem. Petershagen) – osiedle w Gdańsku, w dzielnicach: Śródmieście, Chełm oraz Orunia-Św. Wojciech-Lipce. Należy do okręgu historycznego Gdańsk.Juszkowo (niem. Gischkau) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, w gminie Pruszcz Gdański na trasie nieczynnej linii kolejowej Pruszcz Gdański-Żukowo-Kartuzy-Lębork i w bezpośrednim sąsiedztwie Obwodnicy Trójmiasta. W 2008 r. Juszkowo liczyło 1358 mieszkańców.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Lipce (dawniej: Lipicz, kaszb. Lëpicz, niem. Guteherberge) – część Gdańska w osiedlu Orunia-Św. Wojciech-Lipce, położona nad Radunią i Kanałem Raduni.
    Wodospad – swobodny, pionowy spadek wody rzecznej, spowodowany istnieniem w korycie rzeki wyraźnego progu skalnego o wysokości od kilku do kilkuset metrów. Wodospad występuje w górnych odcinkach biegu rzek, w miejscach, gdzie rzeka przecina warstwę twardych skał. Skały te, wymywane wolniej niż miękkie podłoże w dolnym biegu rzeki, tworzą stopień, z którego woda spada w dół. Szereg wodospadów nazywa się kaskadą.
    Ołowianka (niem. Bleihof) – wyspa w Gdańsku na rzece Motławie i Kanale na Stępce, położona w dzielnicy Śródmieście.
    Targ Rakowy (niem. Krebsmarkt) – ulica w Gdańsku, w dzielnicy Śródmieście. Jeden z historycznych targów Gdańska. W dniu dzisiejszym spełnia rolę ulicy.
    Główne Miasto (niem. Rechtsstadt) – reprezentacyjna część gdańskiej dzielnicy Śródmieście, tworząca zwarty zespół zabytkowy. Znajduje się tu większość zabytków miasta; Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP, Złota Brama czy Ratusz Głównego Miasta oraz zabytkowa oś Drogi Królewskiej składająca się z ul. Długiej i Długiego Targu.
    Targ Sienny (niem. Heumarkt) – plac w Gdańsku. Jeden z historycznych targów Gdańska. Znajduje się w dzielnicy Śródmieście.
    Święty Wojciech (niem. St. Albrecht) – część Gdańska położona na osiedlu administracyjnym Orunia-Św. Wojciech-Lipce, na południowym krańcu miasta, nad Radunią i Kanałem Raduni. Miejsce pierwszego pochówku świętego Wojciecha.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.