• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kamienie na szaniec

    Przeczytaj także...
    Grupy Szturmowe (GS) – drużyny harcerskie Szarych Szeregów działające podczas okupacji w latach 1939-1944, formalnie podporządkowanie Kedywowi Armii Krajowej. Najstarsza grupa metodyczna Szarych Szeregów.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.
    Janina Kamińska z domu Sokołowska (ur. 21 stycznia 1899 w Jabłonnie, zm. 26 marca 1992 w Warszawie), dr hab., polska archeolog, pedagog, instruktorka Związku Harcerstwa Polskiego. Pracowała na Uniwersytecie Łódzkim i w Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Zajmowała się wczesnym średniowieczem środkowej Polski i Gdańska. Napisała pracę: "Grody wczesnośredniowiecznej Polski środkowej na tle osadnictwa".
    Pierwsza strona relacji Tadeusza Zawadzkiego, na podstawie której Aleksander Kamiński napisał Kamienie na szaniec
    Państwowe Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, które wiosną 1939 ukończyli główni bohaterowie książki
    Bohaterowie powieści z kolegami z „Batorego” podczas przedmaturalnej pielgrzymki na Jasną Górę w maju 1939
    Jan Bytnar „Rudy” (drugi od lewej) razem z kolegami w czasie okupacji
    Atak na ciężarówkę z więźniami 26 marca 1943 na planie filmu Akcja pod Arsenałem w reżyserii Jana Łomnickiego (1977)
    Pierwsze wydanie książki i świadectwo ukończenia Państwowego Gimnazjum im. Stefana Batorego przez Jana Bytnara eksponowane na wystawie stałej w Muzeum Więzienia Pawiak w Warszawie

    Kamienie na szaniec – książka Aleksandra Kamińskiego opowiadająca o działalności grupy członków Szarych Szeregów w Warszawie podczas II wojny światowej.

    Szaniec – doraźna ziemna fortyfikacja polowa zawierająca wał obronny i fosę, stosowana od XVII wieku do końca XIX wieku. Szańce były budowane przez wojska na obszarze toczonych bitew jako element umocnień służących do osłony stanowisk artyleryjskich lub na przedpolu obleganych twierdz. Przy ich budowie stosowano zróżnicowane narysy i profile. Wielkanoc, Pascha, Niedziela wielkanocna, Zmartwychwstanie Pańskie, mazow. Wielki Dzień – najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie upamiętniające Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, obchodzone przez Kościoły chrześcijańskie wyznające Nicejskie Credo (325 r.).

    Jest oparta na prawdziwych wydarzeniach z końca lat 30. i okresu okupacji niemieckiej. Jej tytuł nawiązuje do fragmentu wiersza Juliusza Słowackiego Testament mój.

    Historia[ | edytuj kod]

    Książka powstała na podstawie krótkiej relacji Tadeusza Zawadzkiego „Zośki” spisanej podczas Świąt Wielkanocnych, 25–26 kwietnia 1943, w majątku Szczęsne (obecnie część Grodziska Mazowieckiego). Jej przygotowanie doradził mu Józef Zawadzki, którego niepokoił zły stan psychiczny syna przeżywającego śmierć Jana Bytnara oraz Aleksego Dawidowskiego i Tadeusza Krzyżewicza, którzy ponieśli śmierć w wyniku zorganizowanej przez niego akcji pod Arsenałem.

    Artykuł opisuje specyfikę oraz historię kinematografii w Polsce. W artykule przyjęto, że Polska jako miejsce produkcji filmowej w przekroju historycznym obejmuje: w latach 1895–1918 – Wielkie Księstwo Poznańskie, Kraj Nadwiślański oraz Królestwo Galicji i Lodomerii; w latach 1918–1939 – terytorium II Rzeczypospolitej; w latach 1939–1945 – tereny Polskiego Państwa Podziemnego (a także kinematografię powstałą na zlecenie polskiego rządu na uchodźstwie); od roku 1945 – terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz III Rzeczypospolitej.Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 w Karlsruhe, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – niemiecki funkcjonariusz narodowosocjalistyczny, z wykształcenia prawnik, zbrodniarz wojenny. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego w 1923, członek NSDAP od 1927. Jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa (niem. Führerprinzip). W okresie 1939-1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalne Gubernatorstwo).
     Osobny artykuł: Akcja pod Arsenałem.

    W tekście „Zośka” opisał powstanie grupy przyjaciół z 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej (od koloru chust nazywanej „Pomarańczarnią”), ich działalność w konspiracji oraz aresztowanie i odbicie „Rudego” i innych więźniów przewożonych 26 marca 1943 po przesłuchaniach z siedziby Gestapo w alei J. Ch. Szucha 25 do więzienia Pawiak.

    Pawiak – nieistniejące obecnie więzienie śledcze w Warszawie, popularnie zwane Pawiakiem (nazwa pochodzi od ulicy Pawiej, przy której znajdowała się jedna z bram wjazdowych), zbudowane w latach 1830−1836 według projektu znanego warszawskiego architekta Henryka Marconiego. W latach okupacji niemieckiej 1939−1944 największe niemieckie więzienie w Generalnym Gubernatorstwie.Cmentarz Wojskowy w Warszawie (określany też potocznie jako "Powązki Wojskowe") – warszawski cmentarz komunalny przy ul. Powązkowskiej 43/45.

    Tadeusz Zawadzki sporządził swoją relację ołówkiem na małym bloczku z kratkowanego papieru, którą następnie, z obawy o jej zniszczenie, przepisał na maszynie w 4 egz. Jan Rossman, przyjaciel oraz pierwszy czytelnik jego pracy. Rossman podzielił także materiał na rozdziały, którym nadał tytuły: Pomarańczarnia, Janeczek, Aresztowanie, Czy odbijamy i Odbity. Następnie, zgodnie z sugestią Tadeusza Zawadzkiego, zwrócił się z prośbą do Aleksandra Kamińskiego o przygotowanie w oparciu o notatkę materiału dla szerszego grona czytelników.

    Grodzisk Mazowiecki (do 1928 Grodzisk) – miasto na Równinie Łowicko-Błońskiej, w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki.Barbara Wachowicz (wł. Barbara Marta Wachowicz-Napiórkowska) (ur. 18 maja 1937 w Warszawie) – polska pisarka, autorka biografii wielkich Polaków, fotografik, scenarzystka, publicystka.

    Redaktor naczelny „Biuletynu Informacyjnego” wyraził zgodę na napisanie książki w pierwszych dniach maja 1943. Znał on Tadeusza Zawadzkiego m.in. z Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. W celu zebrania materiałów do książki, Kamińskiemu na jego prośbę zorganizowano także spotkania z osobami znającymi jej bohaterów m.in. Józefem Zawadzkim, Stefanem Mirowskim i Barbarą Sapińską (dziewczyną Aleksego Dawidowskiego). Na jednym z czterech egzemplarzy swojej relacji „Zośka” wniósł zielonym długopisem kilka poprawek i to ten egzemplarz posłużył Aleksandrowi Kamińskiemu do napisania książki. Trwało to bardzo krótko. Kamiński wspominał, że pracował nad nią kilka dni, może tydzień. Po zebraniu materiałów, wyjechał z Warszawy do swojej żony Janiny, która w tamtym czasie przebywała pod Pruszkowem. Treść książki podyktował żonie. Maszynopis otrzymali do przeczytania Tadeusz i Józef Zawadzcy, Jan Rossman oraz inni uczestnicy i świadkowie opisanych w niej zdarzeń.

    Wawer – kryptonim konspiracyjnej organizacji młodzieżowej (opartej przede wszystkim o konspiracyjne struktury Szarych Szeregów), założonej przez Aleksandra Kamińskiego na początku 1940 w Warszawie, podporządkowana Komendzie Głównej Związku Walki Zbrojnej. Stawiała sobie za cel prowadzenie propagandy antyhitlerowskiej i zwalczanie propagandy niemieckiej, stosowała głównie techniki małego sabotażu.Tadeusz Zawadzki, przybrane nazwisko: Tadeusz Zieliński, ps. Kajman, Kotwicki, Lech Pomarańczowy, Tadeusz, Zośka (ur. 24 stycznia 1921, zm. 20 sierpnia 1943) - instruktor harcerski, harcmistrz, podporucznik AK, komendant GS na terenie Warszawy, jeden z bohaterów książki Aleksandra Kamińskiego "Kamienie na szaniec".

    Celem książki było upamiętnienie grupy warszawskich harcerzy – członków m.in. Szarych Szeregów, PLAN-u i Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” – oraz przekazanie ideałów braterstwa i służby.

    Książka pod pseudonimem „Juliusz Górecki” oraz tytułem Kamienie na szaniec. Opowiadanie o Wojtku i Czarnym ukazała się po raz pierwszy w lipcu 1943, w nakładzie 2 tys. egz. Wydawcą była KOPR (Komisja Propagandy Biura Informacji i Propagandy Komendy Okręgu Warszawa Armii Krajowej), a książkę wydrukowały Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze (TWZW). Na okładce zaprojektowanej przez Stanisława Kunstettera znalazł się ceglany mur z namalowanym Znakiem Polski Walczącej. Aleksander Kamiński stworzył swój pseudonim przyjmując imię Juliusza Dąbrowskiego, natomiast nazwisko „Górecki” nawiązywało do Górek Wielkich, w których mieściła się kierowana przez niego szkoła instruktorów harcerstwa. Imiona w podtytule książki (Opowiadanie o Wojtku i Czarnym) były fikcyjnymi imionami Aleksego Dawidowskiego i Jana Bytnara.

    Górki Wielkie (niem. Groß Gurek, cz. Velké Hůrky) – wieś sołecka na Śląsku Cieszyńskim, położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Brenna, położona u wylotu doliny Brennicy. Powierzchnia sołectwa wynosi 1467 ha, a liczba ludności 3554, co daje gęstość zaludnienia równą 258,5 os./km².II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Drugie okupacyjne wydanie Kamieni na szaniec, także w nakładzie 2 tys. egz., ukazało się w lipcu 1944. Zostało ono uzupełnione przez autora o okres pomiędzy akcją pod Arsenałem a akcją w Sieczychach (do września 1943). Książka została także zilustrowana 10 rysunkami Romana Hussarskiego. Jej objętość zwiększyła się z 68 do 110 stron. W drugim wydaniu stała się zamkniętą całością.

    Jan Rossman (ur. 6 grudnia 1916, zm. 13 czerwca 2003) – porucznik AK (pseudonimy: "Wacek", "Kuna"), harcmistrz, członek Głównej Kwatery Szarych Szeregów, jeden z komendantów Chorągwi Warszawskiej ZHP, dowódca siatki pomocy więźniom, twórca sławnej "Szkoły za lasem" – kursów podharcmistrzowskich Szarych Szeregów.Akcja pod Arsenałem – film polski z gatunku dramat wojenny, w reżyserii Jana Łomnickiego z 1977. Powstał na motywach powieści Aleksandra Kamińskiego Kamienie na szaniec, opowiada o wydarzeniu zwanym Akcją pod Arsenałem.

    Mikrofilm z treścią książki został wysłany przez Szare Szeregi przez kuriera Armii Krajowej do Londynu, co umożliwiło Związkowi Harcerstwa Polskiego na jej wydanie w języku angielskim w 1945 w Wielkiej Brytanii.

    Kamienie były najgłośniejszą książką okupowanej Warszawy. Była czytana w całym kraju i doczekała się licznych recenzji w prasie konspiracyjnej (także krytycznych). Młodzież przyjęła ją z entuzjazmem. Jak napisał we wspomnieniach naczelnik Szarych Szeregów Stanisław Broniewski:

    Robert Ignacy Gliński (ur. 17 kwietnia 1952 w Warszawie) – polski reżyser. Były rektor Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi.Jan Łomnicki (ur. 30 czerwca 1929 w Podhajcach, koło Lwowa, zm. 18 grudnia 2002 w Warszawie) - polski reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych i fabularnych. Brat aktora Tadeusza Łomnickiego.
    .mw-parser-output div.cytat{display:table;padding:0}.mw-parser-output div.cytat.box{margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;border:1px solid #aaa;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote{display:table}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny::before{float:left;content:"";background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Quote-alpha.png/20px-Quote-alpha.png");background-repeat:no-repeat;background-position:top right;width:2em;height:2em;margin:0.5em 0.5em 0.5em 0.5em}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny>blockquote{border:1px solid #ccc;background:white;color:#333;padding-left:3em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::before{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:bottom;content:"„";padding-right:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::after{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:top;content:"”";padding-left:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin:0 auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    (...) Książka Kamińskiego chwyciła chłopców za serca – stała się ich książką, i to nie tylko dlatego, że opisywała ich walki, ich zwycięstwa i klęski, lecz jeszcze więcej dlatego, że mówiła o ich życiu wewnętrznym, o ich drodze stawania się pełnymi ludźmi.

    Muzeum Więzienia Pawiak – muzeum znajdujące się przy ul. Dzielnej 24/26 w Warszawie, oddział Muzeum Niepodległości. Upamiętnia działalność więzienia Pawiak w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939–1944.Juliusz Słowacki herbu Leliwa (ur. 4 września 1809 w Krzemieńcu, zm. 3 kwietnia 1849 w Paryżu) – jeden z najwybitniejszych poetów polskich doby romantyzmu, dramaturg i epistolograf. Obok Mickiewicza i Krasińskiego określany jako jeden z Wieszczów Narodowych. Twórca filozofii genezyjskiej (pneumatycznej), epizodycznie związany także z mesjanizmem polskim, był też mistykiem. Obok Mickiewicza uznawany powszechnie za największego przedstawiciela polskiego romantyzmu.

    Pierwsze wydanie powojenne ukazało się w 1946 nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Wiedza”. Ujawniono w nim prawdziwe imię i nazwisko autora książki, stopniowo podawano także prawdziwe pseudonimy jej bohaterów. Do 2014 ukazało się 26 wydań krajowych.

    W 1978 Aleksander Kamiński w liście do Barbary Wachowicz napisał, że zawsze miał poczucie, że nie jest autorem „Kamieni”, tylko pośrednikiem w ich przekazaniu. Połowę swoich honorariów autorskich za książkę przeznaczał na utrzymanie kwatery Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, gdzie zostali pochowani jej bohaterowie.

    Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.Aleja Jana Chrystiana Szucha – ulica w Warszawie, nazwana dla upamiętnienia Jana Chrystiana Szucha, architekta projektującego od 1775 roku warszawskie założenia krajobrazowe i ogrody królewskie Stanisława Augusta Poniatowskiego.

    Bloczek z relacją Tadeusza Zawadzkiego został zakopany w ogrodzie przy domu Zawadzkich w Zalesiu Dolnym wraz z innymi pamiątkami i materiami konspiracyjnym. Wraz z nimi został wydobyty po wojnie.

    Tytuł[ | edytuj kod]

    Tytuł Kamienie na szaniec stanowi fragment wiersza Juliusza Słowackiego Testament mój i prawdopodobnie nawiązuje do publikacji Karola Koźmińskiego z 1937 o tym samym tytule, przedstawiającej sylwetki 12 młodych legionistów.

    Tytuł relacji Tadeusza Zawadzkiego (Kamienie przez Boga rzucane na szaniec...), która w skróconej formie stała się tytułem książki, nadał Jan Rossman przy jej przepisywaniu. Rossman wiedział, że o wierszu Słowackiego rozmawiał z umierającym Janem Bytnarem Tadeusz Zawadzki po odbiciu przyjaciela podczas akcji pod Arsenałem. Wiersz został także odczytany 30 marca 1943 wieczorem, kilka godzin po śmierci „Rudego” w Szpitalu Wolskim przy ul. Płockiej 26, na spotkaniu Tadeusza Zawadzkiego, Jana Rossmana, Tadeusza Mirowskiego i Jana Wuttke w domu Rossmanów przy ul. Sułkowskiego 45 na Żoliborzu.

    Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa, PLAN – tajna lewicowa organizacja niepodległościowa utworzona 15 października 1939 przez młodych studentów środowiska czasopisma "Orka na Ugorze", do których na przełomie listopada i grudnia 1939 przyłączyła się grupa KIMB - (Krąg Instruktorów im. Mieczysława Bema), na którego czele stał hm. Juliusz Dąbrowski ps. "Bem", oraz młodzież harcerska związana przed wojną z 23 Warszawską Drużyną Harcerzy im. Bolesława Chrobrego "Pomarańczarnia". W tej grupie do PLAN-u wszedł m.in. phm. Tadeusz Zawadzki ps. "Zośka".Zalesie Dolne – kiedyś samodzielna miejscowość, w której skład wchodziły dzielnice: Zalesie Las, Zalesie Ogród oraz Zalesie Adamów. Od 1 lipca 1952 roku dzielnica podwarszawskiego Piaseczna.

    Według Rossmana „kamieniami” były bohaterskie czyny i akty przyjaźni. Zbudowany z nich szaniec bronił największych ludzkich wartości, prawa do wolności oraz prawa do godnego życia we własnym, niepodległym kraju.

    Zaproponowany przez Jana Rossmana i Tadeusza Zawadzkiego tytuł Kamienie na szaniec nie odpowiadał Aleksandrowi Kamińskiemu, który swoją pracę zatytułował Życie i śmierć. Dał się jednak przekonać do jego zmiany. Jan Rossman twierdził, że ani on, ani Aleksander Kamiński nie znali książki Karola Koźmińskiego z 1937 pod tym samym tytułem. Z kolei wiadomo, że była ona jedną z ulubionych książek Jana Bytnara, którego ojciec Stanisław był żołnierzem I Brygady Legionów Polskich. Zdaniem Barbary Wachowicz gdyby Kamińskiemu była znana praca Koźmińskiego, użyłby tego zapewne jako argumentu przeciw zasugerowanej zmianie tytułu jego książki. Z drugiej strony, mógł on także zgodzić się na powtórzenie tytułu, uznając to za podkreślenie ciągłości losów Polaków.

    Stefan Mirowski ps. Bolek, Radlewicz, Nosowicz II, Prawdzic, Berek (ur. 14 marca 1920 w Warszawie, zm. 13 lipca 1996 w Oslo) – instruktor Związku Harcerstwa Polskiego, harcmistrz, porucznik Armii Krajowej w Szarych Szeregach, specjalista w zakresie normalizacji i metrologii, autor ponad 200 prac na temat normalizacji technicznej.Legiony Polskie – polskie oddziały wojskowe, którym początek dała Pierwsza Kompania Kadrowa utworzona 3 sierpnia 1914 w Krakowie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego.

    Bohaterowie[ | edytuj kod]

    Bohaterami książki jest grupa młodzieży z 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia”, której autor nadał fikcyjną nazwę Buki. Wśród nich m.in. Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” (w pierwszym podziemnym wydaniu dla zachowania tajemnicy konspiracji jako Wojtek), Tadeusz Zawadzki „Zośka” (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Staśka) i Jan Bytnar „Rudy” (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Czarny). Wszyscy zdali maturę w Liceum im. Stefana Batorego wiosną 1939.

    Ołówek – narzędzie do pisania lub rysowania na papierze lub drewnie. Cechuje się czarnym lub ciemnoszarym kolorem pisma oraz możliwością starcia naniesionego za jego pomocą napisu.Pruszków (ros. Прушков; jidysz פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.

    Fabuła[ | edytuj kod]

    Fabuła książki jest oparta na prawdziwych wydarzeniach z końca lat 30. i okresu okupacji niemieckiej w Warszawie.

    Po zajęciu stolicy przez Niemców, trzej główni bohaterowie próbują odnaleźć się w nowej rzeczywistości. W październiku 1939 wstępują do lewicowej Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN) biorąc udział w jej akcjach małego sabotażu m.in. nalepiają karteczki na obwieszczeniu gubernatora Hansa Franka o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa, na których widnieją słowa: Marszałek Piłsudski powiedziałby: a my was wszyscy w d.... mamy. Podejmują się również różnego rodzaju prac zarobkowych.

    Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana organizacja zbrojna polskiego podziemia w latach II wojny światowej, działająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, okupowanej przez Niemców, ZSRR i Słowaków.Chusta – element munduru harcerskiego. Zwinięta, jest noszona na bluzie mundurowej, pod kołnierzem (czasami na kołnierzu) i spięta suwakiem lub zawiązana na węzeł (zależy to od zwyczajów drużyny). Pierwotnie w skautingu chusta, jak każdy element munduru, miała swoje znaczenie praktyczne – służyła do zaopatrywania ran.

    Z PLAN-u odeszli miesiąc przed rozbiciem organizacji przez Niemców, szukając nowych możliwości działania w konspiracji. Jednocześnie uczą się, m.in. organizują spotkania dyskusyjne. W marcu 1941 wstępują do Szarych Szeregów Chorągwi Warszawskiej i rozpoczynają działalność w Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. W listopadzie 1942 stają się członkami Grup Szturmowych.

    Jan Bytnar (ps. Rudy, Czarny, Janek, Krokodyl, Jan Rudy, ur. 6 maja 1921 w Kolbuszowej, zm. 30 marca 1943 w Warszawie) – podporucznik Armii Krajowej, bojownik Szarych Szeregów, harcmistrz.I Brygada Legionów Polskich, formacja Wojska Polskiego zorganizowana i dowodzona przez Józefa Piłsudskiego. Część Legionów Polskich.

    Po aresztowaniu Janka Bytnara „Rudego” przez Gestapo, „Zośka” organizuje akcję odbicia przyjaciela, przeprowadzoną 26 marca 1943.

    „Rudego” udało się uwolnić, jednak wskutek obrażeń odniesionych podczas torturowania przez funkcjonariuszy Gestapo zmarł 30 marca 1943. Tego samego dnia zmarł śmiertelnie ranny podczas akcji „Alek”. „Zośka” ginie w akcji w Sieczychach 20 sierpnia 1943.

    W kulturze masowej[ | edytuj kod]

  • Akcja pod Arsenałemfilm polski z 1977 w reżyserii Jana Łomnickiego, na motywach książki Kamienie na szaniec.
  • Kamienie na szaniec – film polski z 2014 w reżyserii Roberta Glińskiego.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 191. ISBN 83-85083-10-3.
    2. Barbara Wachowicz: Kamyk na szańcu. Gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2012, s. 290. ISBN 978-83-7399-522-2.
    3. Stanisław Broniewski: Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 231. ISBN 83-01-04269-9.
    4. Jak powstały „Kamienie na szaniec”. Z Janem Rossmanem, harcmistrzem, b. żołnierzem Armii Krajowej, rozmawia Marian Miszczuk. „Polityka”. nr 13 (1612), s. 9, 26 marca 1988. 
    5. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 190. ISBN 83-85083-10-3.
    6. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 250–263. ISBN 83-85083-10-3.
    7. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 193. ISBN 83-85083-10-3.
    8. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 193–194. ISBN 83-85083-10-3.
    9. Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 324. ISBN 978-83-1113474-4.
    10. Marian Miszczuk: Jan Rossman „Wacek”. Warszawa: Wydawnictwo Tomiko, 2009, s. 105. ISBN 978-83-917007-4-7.
    11. Barbara Wachowicz: Kamyk na szańcu. Gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2012, s. 292. ISBN 978-83-7399-522-2.
    12. Barbara Wachowicz: Kamyk na szańcu. Gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2012, s. 292–293. ISBN 978-83-7399-522-2.
    13. Marian Miszczuk: Jan Rossman „Wacek”. Warszawa: Wydawnictwo Tomiko, 2009, s. 106. ISBN 978-83-917007-4-7.
    14. Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 198. ISBN 978-83-01-15330-4.
    15. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie na szaniec – pokolenia walczące o niepodległą Rzeczpospolitą. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy wydania „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego (lipiec 1943-lipiec 2013). Warszawa: Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, 2013, s. 485–486. ISBN 978-83-87899-62-2.
    16. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie.... strony = 485.
    17. Marian Miszczuk: Jan Rossman „Wacek”. Warszawa: Wydawnictwo Tomiko, 2009, s. 107. ISBN 978-83-917007-4-7.
    18. Zygmunt Głuszek: Szare szeregi. Słownik encyklopedyczny. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2010, s. 113. ISBN 978-83-7399-424-9.
    19. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 195. ISBN 83-85083-10-3.
    20. Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 693. ISBN 978-83-240-10578. OCLC 938718461. (pol.)
    21. Stanisław Broniewski: Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 232. ISBN 83-01-04269-9.
    22. Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1944. Tom 2. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1987, s. 78. ISBN 83-211-0873-3.
    23. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 2010, s. 313. ISBN 978-83-07-03239-9.
    24. Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 2010, s. 313–314. ISBN 978-83-07-03239-9.
    25. Stanisław Broniewski: Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 231–232. ISBN 83-01-04269-9.
    26. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie na szaniec – pokolenia walczące o niepodległą Rzeczpospolitą. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy wydania „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego (lipiec 1943-lipiec 2013). Warszawa: Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, 2013, s. 487, 492. ISBN 978-83-87899-62-2.
    27. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 460. ISBN 978-83-7399-219-1.
    28. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 192. ISBN 83-85083-10-3.
    29. Barbara Wachowicz: Kamyk na szańcu. Gawęda o druhu Aleksandrze Kamińskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2012, s. 295. ISBN 978-83-7399-522-2.
    30. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 195. ISBN 83-85083-10-3.
    31. Stefan Kwiatkowski, Michał Wiland: Materiały biograficzne wychowanków Liceum i Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Liceum i Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, wrzesień 1993, s. 123.
    Szare Szeregi – kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy ZHP i szerzej – całego Związku Harcerstwa Polskiego, w okresie okupacji niemieckiej i radzieckiej podczas II wojny światowej 1939-1945. Szare Szeregi zostały powołane 27 września 1939 w Warszawie przez grono członków Naczelnej Rady Harcerskiej.Okupacja niemiecka ziem polskich 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej wprowadzony na terytorium państwowym Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).




    Warto wiedzieć że... beta

    Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.
    Gmach Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego – budynek w alei Jana Chrystiana Szucha 25 wzniesiony w latach 1927-1930 dla Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, podczas II wojny światowej mieściła się tutaj m.in. centrala Gestapo dystryktu warszawskiego. Obecnie budynek zajmuje Ministerstwo Edukacji Narodowej, a w części zachowanych pomieszczeń w przyziemiu lewego skrzydła urządzono Mauzoleum Walki i Męczeństwa.
    Testament mój (inc. Żyłem z wami) – wiersz napisany przez Juliusza Słowackiego na przełomie lat 1839 i 1840 w Paryżu. Powstał w formie testamentu poetyckiego. Jest jednym z najbardziej znanych polskich wierszy. Przykład liryki bezpośredniej.
    Stanisław Broniewski, ps. Stefan Orsza, Witold, K. Krzemień (ur. 29 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 30 grudnia 2000 tamże) – polski ekonomista, naczelnik Szarych Szeregów, harcmistrz, podporucznik AK. Kawaler Orderu Orła Białego.
    Akcja pod Arsenałem – akcja zbrojna Grup Szturmowych Szarych Szeregów o kryptonimie „Meksyk II” przeprowadzona 26 marca 1943 w Warszawie pod Arsenałem u zbiegu ulic Bielańskiej, Długiej i Nalewek. W jej wyniku uwolniono harcmistrza Jana Bytnara „Rudego” oraz 20 innych więźniów przewożonych po przesłuchaniu z siedziby Gestapo przy alei J. Ch. Szucha 25 do więzienia Pawiak. Operacją dowodził Stanisław Broniewski „Orsza”.
    Maciej Aleksy Dawidowski, ps. Alek, a także Glizda, Kopernicki, Koziorożec (ur. 3 listopada 1920 w Drohobyczu, zm. 30 marca 1943 w Warszawie) – instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży Armii Krajowej, bohater książki Aleksandra Kamińskiego pt. Kamienie na szaniec.
    PW, Znak Polski Walczącej – symbol w kształcie kotwicy, której człon w kształcie litery P symbolizuje Polskę, a ramiona literę W – walkę lub "kotwicę" – symbol nadziei na odzyskanie niepodległości. Spotykany często pod nazwą "Kotwica Walcząca". Powszechnie stosowany w czasie II wojny światowej. Widnieje na tle orła w godle Konfederacji Polski Niepodległej. Znak "kotwicy", wzorem starszego o rok żółwia, rysowany był na murach i chodnikach okupowanego kraju jako graffiti.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.064 sek.