• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kambium

    Przeczytaj także...
    Dwuliścienne (Dicotyledones) — wyróżniany do niedawna takson obejmujący wszystkie rośliny okrytonasienne z wyjątkiem jednoliściennych. Nazwa tej grupy roślin wywodzi się od wspólnej dla nich cechy – obecności dwóch liści zarodkowych (liścieni).Przyrost wtórny – proces tworzenia budowy wtórnej pędów i korzeni występujący u roślin dwuliściennych okrytonasiennych, nagonasiennych oraz w sposób nietypowy u jednoliściennych i in.
    Błona komórkowa, plazmolema, plazmolemma (cytolemma, plasmolemma) – półprzepuszczalna błona biologiczna oddzielająca wnętrze komórki od świata zewnętrznego. Jest ona złożona z dwóch warstw fosfolipidów oraz białek, z których niektóre są luźno związane z powierzchnią błony (białka peryferyjne), a inne przebijają błonę lub są w niej mocno osadzone białkowym lub niebiałkowym motywem (białka błonowe).
    Przekrój poprzeczny przez jednoroczny pęd kokornaku wielkolistnego.
    1 – kambium wiązkowe, 2 – kambium międzywiązkowe, 3 – metafloem, 4 – metaksylem

    Kambium (miazga twórcza) – wtórna tkanka twórcza, występująca w postaci pokładu komórek merystematycznych między łykiem a drewnem, u roślin mających przyrost wtórnynagonasiennych i dwuliściennych. Jest to tzw. merystem boczny, wykształcający się w łodygach, korzeniach, a niekiedy także w liściach. Komórki kambium wiązkowego, występujące między drewnem a łykiem, łączą się we wspólny pokład z komórkami kambium międzywiązkowego. Podziały komórek kambium prowadzą do powstania drewna i łyka wtórnego.

    Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.Cytoplazma – część protoplazmy komórki eukariotycznej pozostająca poza jądrem komórkowym a w przypadku, z definicji nie posiadających jądra, komórek prokariotycznych – cała protoplazma.

    Budowa[]

    Komórki kambium mają kształt prozenchymatyczny i są spłaszczone równolegle do obwodu organu. Mają cienką ścianę komórkową, dużą wakuolę i mało cytoplazmy. Pokład kambium nie jest jednorodny, składa się zwykle z dwóch rodzajów komórek – wrzecionowatych i promieniowych.

    Promień drzewny – wstęgowate zespoły komórek rozmieszczone promieniście na przekroju poprzecznym łodygi. Składają się głównie z tkanki miękiszowej.Drewno wczesne, drewno wiosenne – rodzaj drewna powstający u roślin rosnących w klimacie umiarkowanym, których cykl wegetacyjny jest przerywany na okres zimy.
    Komórki wrzecionowate

    Komórki wrzecionowate są wielościenne (podstawowy kształt ma 14 ścian), ich długość wzrasta wraz z wiekiem kambium i jest większa u nagonasiennych niż u dwuliściennych. Ściany komórkowe są najcieńsze bezpośrednio po wytworzeniu, z czasem grubieją, gdyż po każdym podziale odkładana jest ściana pierwotna zarówno na nowej ścianie, jak i na istniejącej. W okresie aktywności (wiosną i latem) w komórkach kambium obecna jest centralna wakuola, przecinana pod koniec lata przez gęstą sieć cytoplazmy. W okresie spoczynku (jesienią i zimą) brak centralnej wakuoli, występują drobne kuliste wakuole, które mogą czasem osiągać dość duże rozmiary, plazmalemma tworzy liczne wpuklenia do wnętrza komórki a jądro komórkowe ulega spłaszczeniu, Cytoplazma komórek wrzecionowatych jest ruchliwa, liczne są też plazmodesmy, mitochondria, plastydy, diktiosomy i sferosomy, natomiast retikulum endoplazmatyczne występuje w formie niewielkich cystern .

    Wiązki przewodzące, wiązki łykodrzewne, wiązki sitowo-naczyniowe – pasma tkanki przewodzącej u roślin naczyniowych, składające się łyka i drewna. Ich system rozciąga się od korzeni do łodyg i liści. Łyko składa się z żywych komórek, jego zadaniem jest przewodzenie asymilatów od organów asymilujących do całej rośliny. Drewno składa się z komórek martwych i przewodzi wodne roztwory soli mineralnych od korzenia do liści, pełni ponadto funkcje wzmacniające.Łyko (łac. floem) – żywa tkanka roślinna niejednorodna, wchodząca w skład zespołu tkanek przewodzących, pełniących funkcję przewodzącą w roślinach naczyniowych. Łyko przewodzi produkty fotosyntezy, czyli związki organiczne.
    Komórki promieniowe

    Komórki promieniowe występują zwykle w grupach (promieniach). Jądra komórkowe są mniejsze niż w komórkach wrzecionowatych, plastydy są mniejsze a komórki są słabiej zwakuolizowane. Podziały komórek promieniowych zapoczątkowują powstawanie promieni łykodrzewnych.

    Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.Ściana komórkowa - martwy składnik komórki, otoczka komórki o funkcji ochronnej i szkieletowej. Ściana komórkowa występuje u roślin, grzybów, bakterii i niektórych protistów. U każdej z tych grup jest zbudowana z innych substancji, np. u grzybów jest to chityna, a u roślin celuloza i jej pochodne (hemiceluloza i pektyna) oraz lignina, natomiast u bakterii podstawowym składnikiem jest mureina. Ściana komórkowa leży na zewnątrz błony komórkowej. W tkankach ściany komórkowe sąsiadujących ze sobą komórek są zlepione pektynową substancją tworzącą blaszkę środkową. Między komórkami istnieją wąskie połączenia w postaci plasmodesm - wąskich pasm cytoplazmy przenikających ściany i zawierających fragmenty retikulum endoplazmatycznego. Młode komórki roślin otoczone są ścianą pierwotną, której strukturę wewnętrzną stanowią ułożone w sposób nieuporządkowany łańcuchy celulozowe wypełnione hemicelulozą i pektyną. W starszych komórkach obserwuje się również ścianę wtórną - powstającą po wewnętrznej stronie ściany pierwotnej, zwykle grubszą i bardziej wytrzymałą niż pierwotna, o uporządkowanej budowie szkieletu celulozowego, również wypełnionego hemicelulozą i pektyną. Ulega ona inkrustacji (węglan wapnia, krzemionka lub lignina) i adkrustacji (kutyna, suberyna, woski).

    Występowanie i funkcje[]

    Komórki kambium dzielą się mitotycznie peryklinalnie, czyli równolegle do obwodu, odkładając po obu stronach miazgi szeregi komórek, które następnie różnicują się. Komórki kambium dzielą się także antyklinalnie, czyli prostopadle, dzięki czemu pokład kambium powiększa swoją średnicę w miarę grubienia organu.

    Diktiosom – występujący u wszystkich organizmów eukariotycznych element aparatu Golgiego składający się z 5–20 łukowato wygiętych, spłaszczonych cystern oraz odpączkowujących pęcherzyków. Ich liczba zależy od aktywności wydzielniczej komórki. W diktiosomie wyróżniane są dwa bieguny: cis (formowania) i trans (dojrzewania).Sklerenchyma (twardzica) – tkanka wzmacniająca roślin. Dojrzałe komórki sklerenchymatyczne mają mocno zgrubiałe i na ogół silnie zdrewniałe ściany wtórne, inkrustowane ligniną, z licznymi jamkami. W czasie rozwoju tych komórek ich protoplasty najczęściej zamierają i zanikają – są to więc komórki martwe. Tkanka składa się przeważnie z komórek prozenchymatycznych (podłużnych). Funkcją sklerenchymy jest przede wszystkim nadawanie sztywności poszczególnym częściom rośliny. W rozwoju powstają z merystemów pierwotnych lub wtórnych.
    Korzeń

    Pokład kambium tworzy się w wyrośniętej strefie korzeni. U dwuliściennych kambium powstaje pasmami w obrębie wiązki przewodzącej radialnej – najpierw łukowate fragmenty powstające z byłego prokambium pod łykiem pierwotnym, a następnie fragmenty nad drewnem pierwotnym, powstające z perycklu. Te fragmenty łączą się ze sobą, tworząc jeden pokład kambium, początkowo o falistym przebiegu. Odcinki kambium pod łykiem pierwotnym odkładają na zewnątrz (w kierunku łyka pierwotnego) łyko wtórne, a do środka - drewno wtórne. Prowadzi to do powstania wiązek kolateralnych otwartych. Natomiast odcinki kambium nad drewnem pierwotnym odkładają komórki miękiszu, tworzące promienie rdzeniowe, oddzielające powstałe wtórne wiązki przewodzące kolateralne. Ponieważ powstawanie promieni rdzeniowych jest opóźnione w stosunku do powstawania wiązek przewodzących, pokład kambium szybko się wyrównuje i z przebiegu falistego przechodzi w układ pierścienia.

    Plastyd – organellum otoczone podwójną błoną plastydową, występujące u roślin oraz protistów roślinopodobnych. W komórkach embrionalnych występują proplastydy, z których rozwijają się pozostałe rodzaje plastydów. Wnętrze plastydów wypełnione jest gęstym roztworem, stromą, zawierającym białka, DNA, związki rozpuszczalne oraz ziarna skrobi, plastoglobule oraz fitoferrytynę.Okolnica (perycykl, perykambium) – warstwa komórek parenchymatycznych na obwodzie walca osiowego w korzeniu i łodydze, które wykazują zdolność przekształcania się w komórki merystematyczne.
    Łodyga

    W łodygach roślin dwuliściennych kambium wiązkowe, znajdujące się między łykiem pierwotnym a drewnem pierwotnym, łączy się z kambium międzywiązkowym, znajdującym się w obrębie miękiszowych promieni rdzeniowych. Większość łodyg dwuliściennych cechuje się przyrostem jednolitym, tzn. że kambium na całym obwodzie odkłada na zewnątrz łyko wtórne a do środka drewno wtórne. Rzadziej występuje przyrost niejednolity, kiedy kambium odkłada drewno i łyko wtórne tylko w obrębie wiązek przewodzących, a pomiędzy nimi - miękisz - przedłużając pierwotne promienie rdzeniowe. W pniach drzew mogą pojawiać się dodatkowe miękiszowe wtórne promienie rdzeniowe, odkładane przez kambium w obrębie łyka i drewna wtórnego. Kambium u drzew zaczyna zwykle funkcjonować wiosną i wtedy najintensywniej odkłada nowe komórki, tworząc drewno wczesne. W połowie lata aktywność kambium spada - powstaje drewno późne, zamykane przez warstwę włókien, kończących przyrost roczny pnia.

    Jądro komórkowe, nukleus - otoczone błoną organellum obecne we wszystkich komórkach eukariotycznych, z wyjątkiem tych, które wtórnie je utraciły w trakcie różnicowania, np. dojrzałe erytrocyty ssaków. Zawiera większość materiału genetycznego komórki, zorganizowanego w postaci wielu pojedynczych, długich nici DNA związanych z dużą ilością białek, głównie histonowych, które razem tworzą chromosomy. Geny zlokalizowane w chromosomach stanowią genom komórki. Funkcją jądra komórkowego jest przechowywanie i powielanie informacji genetycznej oraz kontrolowanie czynności komórki, poprzez regulowanie ekspresji genów. Główne struktury, które obecne są w budowie jądra komórkowego to błona jądrowa, podwójna membrana otaczająca całe organellum i oddzielająca je od cytoplazmy oraz blaszka jądrowa, sieć delikatnych włókienek białkowych utworzonych przez laminy, stanowiących rusztowanie dla jądra i nadających mu wytrzymałość mechaniczną. Błona jądrowa jest nieprzepuszczalna dla większości cząsteczek, dlatego obecne są w niej pory jądrowe. Są to kanały przechodzące przez obie błony, umożliwiające transport jonów i innych cząstek. Transport większych cząstek, takich jak białka, jest ściśle kontrolowany i zachodzi na zasadzie transportu aktywnego, kontrolowanego przez białka transportowe. Transport jądrowy jest kluczowy dla funkcjonowania komórki, ponieważ przemieszczanie cząstek poprzez błonę jądrową wymagane jest zarówno przy zarządzaniu ekspresją genów oraz utrzymywaniu chromosomów.Retikulum endoplazmatyczne, siateczka śródplazmatyczna, siateczka wewnątrzplazmatyczna, ER (łac. reticulum endoplasmaticum, complexus reticuli cytoplasmatici, ang. ER – endoplasmic reticulum) – wewnątrzkomórkowy i międzykomórkowy system kanałów odizolowanych od cytoplazmy podstawowej błonami (membranami) biologicznymi. Tworzy nieregularną sieć cystern, kanalików i pęcherzyków.
    Liść

    Kambium może występować w dużych żyłkach dojrzałych liści, odkładając niewielkie ilości drewna i łyka wtórnego, szczególnie w liściach zimozielonych.

    Przypisy

    1. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 246. ISBN 83-214-0140-6.
    2. Janina Jasnowska, Mieczysław Jasnowski, Jan Radomski, Stefan Friedrich, Wojciech W. A. Kowalski: Botanika. Szczecin: Wyd. Brasika, 2008, s. 90-91, 152-163, 190. ISBN 9788390282169.
    3. Zygmunt Hejnowicz: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Warszawa: Wyd. nauk. PWN, 2002, s. 316, 761-816. ISBN 83-01-13825-4.
    Komórka roślinna – podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna budująca organizm rośliny, mająca zdolność wymiany materii z otoczeniem i jej przetwarzania. Pod względem kształtu komórki roślinne można podzielić na:Wakuole, wodniczki – struktury komórkowe występujące u roślin i niektórych pierwotniaków oraz w komórkach grzybów. W komórkach zwierzęcych występuje wiele małych wodniczek (wakuol), natomiast w roślinnych jedna lub kilka dużych. U pierwotniaków występują wodniczki tętniące, odpowiedniki wakuoli, ale od wakuoli o wiele mniejsze. Zajmują do 90% komórki. Ze starzeniem się komórki zachodzi proces rozrośnięcia się i zamienienia wakuoli w jedną wodniczkę.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Miękisz, tkanka miękiszowa, parenchyma (gr. parénchyma – miąższ) – jednorodna tkanka roślinna, która wypełnia znaczną część organizmów roślin. Zbudowana z żywych, zwykle dużych (0,05 – 0,5 mm) i cienkościennych komórek, o ścianach celulozowych, rzadko drewniejących, z dużą wakuolą otoczoną cytoplazmą. Protoplast jest mało wyspecjalizowany. Charakterystyczną cechą miękiszu jest występowanie przestworów międzykomórkowych. Komórki miękiszu zachowują zdolność do podziałów i odróżnicowania, dzięki czemu odgrywają istotną rolę w zjawiskach regeneracyjnych.
    Słój roczny, słój przyrostu wtórnego – warstwy drewna wtórnego powstające w wyniku działalności kambium. Ze względy na zróżnicowanie działalności kambium w okresie różnych pór roku podczas przyrostu wtórnego drzew powstają na przemiennie warstwy drewna wiosennego i drewna letniego. Średnice komórek drewna wiosennego są większe a ściany cieńsze. Oba rodzaje drewna można odróżnić na przekroju gołym okiem. Drewno wczesne jest jaśniejsze od późnego. W klimacie umiarkowanym kambium zawiesza swoją działalność poza sezonem wegetacyjnym. W klimacie tropikalnym kambium wykazuje aktywność podziałową przez cały rok.
    Promień rdzeniowy, sfera międzywiązkowa – tkanka miękiszowa znajdująca się pomiędzy wiązkami przewodzącymi w budowie pierwotnej łodygi typu eusteli. Promienie rdzeniowe mają znaczną wysokość, ulegają rozszczepieniu przez komórki wrzecionowate wrastające z pasm kambium wiązkowego. U roślin zielnych i pnączy promienie mogą jednak zachować swoją integralność.
    Kokornak wielkolistny (Aristolochia macrophylla Lam.) nazywany także ze względu na duże rozmiary "krzewem szlacheckim" – gatunek rośliny z rodziny kokornakowatych. Pochodzi z Ameryki Środkowej i Meksyku, rozprzestrzenił się również na Karaibach. Jest uprawiany w różnych rejonach świata, również w Polsce.
    Plazmodesma, plasmodesma – połączenie międzykomórkowe występujące w komórce roślinnej (oraz w komórkach grzybów i bakterii, w tym sinic). Plazmodesmy mają postać kanalików z siateczki śródplazmatycznej (retikulum endoplazmatycznego) z pasmami cytoplazmy przechodzących przez szczeliny (jamki) w ścianie komórkowej. Ich średnica wynosi zazwyczaj 20-40 nm, rzadko do 80 nm. Kanaliki tworzone są przez zmodyfikowane fragmenty gładkiej siateczki śródplazmatycznej zwane desmotubulami. Plazmodesmy łączą ze sobą protoplasty komórek, które sąsiadują ze sobą. Dzięki nim komórki w łatwy sposób mogą wymieniać pomiędzy sobą różne substancje. Plazmodesmy są odpowiednikami złączy szczelinowych w komórkach zwierzęcych.
    Drewno późne, drewno letnie – rodzaj drewna powstający u roślin rosnących w klimacie umiarkowanym, których cykl wegetacyjny jest przerywany na okres zimy.
    Tkanka twórcza, merystem – tkanka roślinna, składająca się z komórek o cienkich ścianach z centralnie położonym dużym jądrem komórkowym i niewielkimi wakuolami. Komórki te są zdolne do regularnych podziałów komórkowych. Powstające w wyniku podziałów komórki różnicują się tworząc tkanki stałe. Nazwa merystem pochodzi od greckiego słowa „meristos” – mogący się dzielić.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.