• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kalisz



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8]
    Przeczytaj także...
    Plac św. Józefa w Kaliszu, plac w Śródmieściu Kalisza, klasycystyczny, wytyczony w 1818 według projektu Sylwestra Szpilowskiego, nieregularny, pięciokątny, u wylotu czterech ulic, zburzony w 1914, odbudowany w niejednolitym stylu architektonicznym, zmodernizowany w latach 1935–1936 i 1998–1999; zespół cennych obiektów zabytkowych, wraz z założeniem urbanistycznym miasta lokacyjnego wpisany do rejestru zabytków w 1956; w Nocach i dniach Marii Dąbrowskiej nazwany jest placem Świętojańskim.Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu – jest związkiem wyznaniowym oficjalnie zarejestrowanym w Polsce 27 stycznia 1984 roku, początkowo jako Stowarzyszenie Buddyjskie Karma Kagyu. Od października 1994 roku do października 2005 roku związek działał pod nazwą Związek Buddyjski Karma Kagyu.

    Kalisz (stgr. Καλισία, łac. Calisia, jid. ‏קאַליש‎) – miasto na prawach powiatu w środkowo-zachodniej Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, u ujścia Swędrni; historyczna stolica Wielkopolski, stolica Kaliskiego, drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, siedziba powiatu kaliskiego, jeden z dwóch głównych ośrodków aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego; siedziba kurii diecezji kaliskiej.

    Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Perzyny w Kaliszu – szpital z zespołem specjalistycznych poradni, utworzono w 2006 w wyniku połączenia Szpitala Zespolonego przy ul. Poznańskiej oraz Wojewódzkiego Szpitala Matki i Dziecka przy ul. Toruńskiej.Prusy Południowe (niem. Südpreußen) – prowincja Królestwa Prus istniejąca w latach 1793–1807 na części ziem uzyskanych w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej.

    Od 1314 do II rozbioru Polski Kalisz był stolicą województwa kaliskiego. Od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku był miejscem obrad sejmików elekcyjnych województwa kaliskiego. Następnie został stolicą departamentu kaliskiego w Księstwie Warszawskim, w Królestwie Polskim stolicą województwa (do 1837), później (w latach 1837–1845 i 1867–1918) stolicą guberni. W latach 1975–1998 był stolicą województwa kaliskiego.

    Województwo wielkopolskie – województwo utworzone w 1999 w środkowo-zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej Warty; dzieli się na 4 miasta na prawach powiatu, 31 powiatów i 226 gmin, które zamieszkuje 3 447 441 osób (31 marca 2011); siedzibą wojewody i władz samorządu województwa jest Poznań.Kaliskie Spotkania Teatralne – coroczny festiwal teatralny w Kaliszu założony w 1960 przez Tadeusza Kubalskiego, konkurs teatralny organizowany przez Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu od 1961, od 1985 konkurs aktorski; najstarszy polski festiwal teatralny i jedyny polski konkurs aktorski; od 2007 dyrektorem festiwalu jest Igor Michalski.

    Kalisz, według danych GUS z 31 grudnia 2019, liczy 100 246 mieszkańców. Miasto stanowi ważny ośrodek kulturalny – znajdują się w nim teatry, muzea, filharmonia, liczne galerie i organizowane są festiwale.

    Patronem Kalisza jest św. Józef. Święto miasta obchodzone jest 11 czerwca.

    Spis treści

  • 1 Nazwa
  • 2 Historia
  • 2.1 Historia miasta do rozbiorów Polski
  • 2.2 Zabory Polski
  • 2.3 Kalisz w niepodległej Polsce
  • 2.4 II wojna światowa
  • 2.5 Od 1945
  • 3 Środowisko naturalne
  • 3.1 Położenie geograficzne
  • 3.2 Klimat
  • 3.3 Wody
  • 4 Powierzchnia i ludność
  • 5 Administracja
  • 5.1 Samorząd
  • 5.2 Podział administracyjny
  • 6 Przynależność polityczno-administracyjna Kalisza
  • 7 Zabytki
  • 8 Gospodarka
  • 9 Transport
  • 9.1 Transport kolejowy
  • 9.2 Transport drogowy
  • 9.2.1 Tranzyt
  • 9.3 Transport zbiorowy
  • 9.3.1 Transport autobusowy
  • 9.4 Transport rowerowy
  • 9.5 Transport lotniczy
  • 10 Infrastruktura
  • 10.1 Bezpieczeństwo
  • 10.2 Opieka zdrowotna
  • 10.2.1 Szpitale
  • 11 Oświata
  • 11.1 Placówki oświatowe
  • 11.1.1 Licea
  • 11.1.2 Szkoły artystyczne
  • 11.1.3 Szkoły zawodowe
  • 11.2 Uczelnie
  • 11.3 Pozostałe szkoły
  • 12 Kultura
  • 12.1 Muzea
  • 12.2 Media
  • 13 Sport
  • 13.1 Kaliskie drużyny sportowe
  • 13.2 Obiekty sportowe
  • 14 Religia
  • 15 Współpraca międzynarodowa
  • 16 Honorowi Obywatele Kalisza
  • 17 Zobacz też
  • 18 Uwagi
  • 19 Przypisy
  • 20 Linki zewnętrzne
  • Nazwa[ | edytuj kod]

    Nazwa pochodzi od archaizmu kał oznaczającego bagno, mokradło.

    POLOmarket – sieć polskich sklepów spożywczych działająca na terenie Polski. Siedziba POLOmarket Sp. z o.o. i centrum logistyczne mieści się w Giebni k/Pakości w województwie kujawsko-pomorskim. Drugie centrum magazynowe zlokalizowano w Kłobucku.Szlak bursztynowy – szlak handlowy między europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego. W znaczeniu węższym jest to przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I wieku n.e.

    Nazwę miasta w zlatynizowanej formie Kalis notuje Gall Anonim w Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116. Miasto wymienione jest w zlatynizowanej wersji Calis w napisanej na przełomie XIII i XIV wieku łacińskiej Kronice wielkopolskiej w związku z fundacją ok. 1145 kolegiaty św. Pawła Apostoła przez księcia kaliskiego Mieszka III Starego.

    Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – państwowa jednostka organizacyjna działająca na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Fundusz wypełnia w polskim systemie opieki zdrowotnej funkcję płatnika: ze środków pochodzących z obowiązkowych składek ubezpieczenia zdrowotnego, NFZ finansuje świadczenia zdrowotne udzielane ubezpieczonym i refunduje leki.Międzynarodowy Festiwal "Chopin w barwach jesieni" w Antoninie – jeden z dwóch polskich (obok Dusznik-Zdroju) festiwali chopinowskich. Rangę festiwalu podkreśla obecność najwybitniejszych polskich i zagranicznych pianistów.

    W dokumentach wymienione zostały również obecne osiedla miasta, które w wyniku procesów urbanizacyjnych zostały przez nie wchłonięte. Obecne osiedle Kalisza Tyniec jako osobną miejscowość w zlatynizowanej formie villa Thynecz oraz obecnie stosowanej Tyniec wymieniono w dwóch łacińskich dokumentach z 1282 roku wydanych w Kaliszu i sygnowanych przez księcia kaliskiego Przemysła II. Wymienione w nich również zostały, oprócz samego Kalisza, notowanego w formie łacińskiej Kalis, także Stare Miasto jako Antiqua civitas, Piwonice jako Pywniz, Majków jako Maykowo, Dobrzec w obecnie stosowanej nazwie Dobrzec.

    Kanał wodny – sztuczny ciek, fragment drogi wodnej, którego celem jest połączenie istniejących naturalnych dróg wodnych. Tak powstałe drogi wodne znacznie ułatwiają żeglugę i wydatnie skracają czas podróży statków.Droga krajowa – jedna z kategorii dróg publicznych, umożliwiających krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, która jest rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego.

    Historia[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Kalendarium historii Kalisza.

    Historia miasta do rozbiorów Polski[ | edytuj kod]

    W Piwonicach istniał zespół osad i cmentarzysk świadczących o nieprzerwanym osadnictwie, począwszy od neolitu przez epokę brązu, wczesną epokę żelaza, okres przedrzymski (kultura przeworska, wpływy celtyckie) i okres wpływów rzymskich, aż po wczesne średniowiecze. Liczne odkrycia rzymskich importów (skarb z Zagórzyna i in.) wskazują na to, że okolice Kalisza były ośrodkiem na trasie szlaku bursztynowego.

    Szczypiorno – dzielnica Kalisza znajdująca się na południowo-zachodnim krańcu miasta, przy wylocie na Ostrów Wielkopolski i dalej Wrocław, Katowice (droga krajowa nr 25, stacja kolejowa Kalisz Szczypiorno), włączona do miasta w 1976.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Powyższe fakty oraz podobieństwo średniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii, wzmiankowanej w 158 roku n.e. przez Klaudiusza Ptolemeusza, są powodem utożsamiania ich ze sobą co do lokalizacji przez niektórych historyków, począwszy od Jana Długosza, który nazwał Kalisz najstarszym miastem Polski (Calisia – Poloniae civitatum vetustissima).

    Biedronka – sieć sklepów dyskontowych należących do spółki akcyjnej Jeronimo Martins Polska (JMP), której właścicielem jest portugalskie konsorcjum Jerónimo Martins.W czasie II wojny światowej roboty przymusowe stanowiły jedną z głównych metod pozyskiwania taniej siły roboczej w Niemczech dla przemysłu i rolnictwa, a zarazem jedną z form eksterminacji ludności terytoriów podbitych przez III Rzeszę.

    Kalisz jest jedną z najstarszych miejscowości w Polsce. Zarazem, twierdzenie, że Kalisz jest „najstarszym miastem w Polsce” lub „miastem polskim o najstarszej metryce pisanej” nie jest właściwe i może być odbierane jako zabieg propagandowy, ponieważ Kalisz stał się miastem dopiero w połowie XIII w., po otrzymaniu praw miejskich. Nie ma też dowodów na to, że osada istniała w czasie wielkiej wędrówki ludów.

    Wrocławskie Przedmieście – historyczna dzielnica Kalisza, obecnie lewobrzeżna część Śródmieścia położona na południowy zachód od kaliskiej starówki, ograniczona Prosną oraz ulicami: Czaszkowską, Nowym Światem, Harcerską, Mikołaja Kopernika; graniczy z Czaszkami, Kalińcem, Widokiem, Ogrodami, Piskorzewiem; stanowi cenny zespół obiektów zabytkowych (barokowych, klasycystycznych, secesyjnych, modernistycznych); w granicach administracyjnych od 1785; pełni funkcje mieszkaniowo-usługowe.Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu – państwowa szkoła wyższa z siedzibą w Poznaniu przy alei Niepodległości 10. Rektorat uczelni mieści się w monumentalnym gmachu, wzniesionym dla potrzeb szkoły w l. 1929-1932 według projektu Adama Ballenstaedta.

    Na Zawodziu, w miejscu późniejszego grodu, istniała od VI w. osada otwarta; podobna osada istniała od VII w. na Ogrodach. Pierwszy gród na Zawodziu wzniesiono w latach około 850–860. W tym samym czasie na północ od grodu powstała otwarta osada targowa na Starym Mieście. Zespół obu osad stał się jednym z ważniejszych politycznie i handlowo grodem kasztelańskim, gdzie krzyżowały się główne trakty. Część archeologów uważa, że Kalisz pełnił dla Piastów rolę pierwszego ośrodka władzy w okresie plemiennym.

    Kościelec – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Kościelec, nad Kiełbaską. Miejscowość jest siedzibą gminy Kościelec. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa konińskiego.Ogólnopolski Festiwal Zespołów Muzyki Dawnej „Schola Cantorum” – coroczny festiwal muzyki dawnej w Kaliszu założony w 1978; organizatorem festiwalu jest miejscowy Młodzieżowy Dom Kultury im. Władysława Broniewskiego.

    W okresie panowania Mieszka I i Bolesława I Chrobrego (około 950–1025) gród centralny na Zawodziu został otoczony 24 (znanymi) grodami położonymi w promieniu około 30 km od Zawodzia. Od X w. Kalisz był jedną z głównych siedzib królestwa (łac. sedes regni principalis), do XII w. był stolicą jednej z siedmiu prowincji utworzonych przez Bolesława I Chrobrego. W 1138 na mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława III Krzywoustego ziemia kaliska została włączona do dzielnicy senioralnej. W 1181 księstwo kaliskie objął Mieszko III Stary. Książę ten, prawdopodobnie jeszcze w ostatnich latach XII wieku, polecił na terenie grodu w Kaliszu zbudować murowaną wieżę.

    Decathlon – sieć dużych (od 2 do 10 tys. m²) francuskich marketów sportowych. W Polsce firma działa od 2001 roku, a obecnie sklepy znajdują się w 29 miejscowościach. Ponadto w Gliwicach znajduje się regionalne centrum magazynowe obsługujące sklepy w Polsce.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.
    Model romańskiej kolegiaty św. Pawła Apostoła na Zawodziu
    Pierwsza udokumentowana wzmianka o mieście Kaliszu w dokumencie wystawionym przez Bolesława Wstydliwego w 1268 (miejsce przechowywania: AGAD)

    W 1193 w kolegiacie św. Pawła Apostoła został pochowany książę kaliski Mieszko Młodszy, w 1195 książę kujawski Bolesław Mieszkowic, w 1202 książę zwierzchni Polski Mieszko III Stary.

    Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 także książę Czech jako Bolesław IV, książę Polski od 992 roku.Wysiedlenia Polaków z Kraju Warty – wysiedlenia Polaków oraz Żydów obywateli polskich z Wielkopolski okupowanej przez III Rzeszę nazywanej wówczas Krajem Warty (niem. Wartheland) będące częścią wielkiej akcji przesiedleńczej tzw. Generalsiedlungsplan dokonane przez Niemców w latach 1939–1941.

    W 1233 Henryk I Brodaty podnosząc bunt przeciwko Władysławowi Odonicowi, zdobył i spalił gród na Zawodziu, a następnie założył nowy w zupełnie innym miejscu.

    Miasto osiągnęło wysoką pozycję w 2. połowie XIII wieku, kiedy stało się główną rezydencją Bolesława Pobożnego i stolicą wschodniej Wielkopolski. Władca nadał przywilej lokacyjny Kaliszowi na prawie średzkim (między 1253 a 1260) oraz wzniósł na Nowym Mieście dwie budowle (istniejące do dziś): kościół św. Mikołaja (1254) oraz kościół franciszkański (1257).

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Stanisław Karnkowski herbu Junosza (ur. 10 maja 1520 w Karnkowie, zm. 8 czerwca 1603 w Łowiczu) – biskup kujawski od 1567, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1581, sekretarz wielki koronny od 1563 roku, sekretarz królewski, pisarz polityczny i religijny, mówca.

    W 1282 Przemysł II odnowił uprawnienia miejskie w dokumencie lokacyjnym, a także przywilejem zezwolił na działalność pierwszego w Kaliszu szpitala pod wezwaniem św. Ducha na Warszawskim Przedmieściu. Za sprawą jego żony, księżnej Ludgardy, w Kaliszu funkcjonowały liczne browary, a wyrabiane w nich piwo było wysyłane m.in. na Śląsk i do Czech.

    Filharmonia Kaliska – filharmonia w Kaliszu, instytucja kultury założona w 1974 z inicjatywy Andrzeja Bujakiewicza jako Kaliska Orkiestra Symfoniczna; jedna z dwóch filharmonii w województwie wielkopolskim, finansowana przez samorząd Miasta Kalisza.Kościół św. Gotarda w Kaliszu – parafialna świątynia rzymskokatolicka, zlokalizowana w Kaliszu w dzielnicy Rypinek, przy ulicy Częstochowskiej (adres parafii św. Gotarda: ulica Kordeckiego 3).

    Przed 1279 w północnej części Nowego Miasta, nad kanałem Prosny, Bolesław Pobożny wzniósł zamek książęcy, późniejszy Zamek Królewski w Kaliszu (rozebrany w latach 1803–1804).

    W 1331 Krzyżacy najechali na Kalisz, w wyniku czego zniszczyli i zrabowali Stare Miasto oraz kolegiatę św. Pawła Apostoła. Podczas dwudniowych walk nie udało im się jednak podbić Nowego Miasta – najazd powstrzymały wylew Prosny, obrona grodu, a także koncentracja wojsk Władysława Łokietka w okolicach miasta.

    Fragment murów miejskich z basztą „Dorotka”

    W czasie rozbicia dzielnicowego (XIII w.) Kalisz był stolicą osobnego księstwa. W czasach nowożytnych był siedzibą wojewody, ośrodkiem sukiennictwa i stolarstwa, a w XIX wieku ośrodkiem kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego. W czasie wojny trzynastoletniej Kalisz wystawił w 1458 roku 30 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku. Miasto zostało ośrodkiem naukowym i religijnym, po opuszczeniu habsburskich Czech w pobliżu osiedliły się wspólnoty braci czeskich. Kalisz uzyskał prawo składu w 1496. W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w Kaliszu mieściła się kasa szafarzy podatków dla Wielkopolski. W 1613 z wieży kościoła św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa prowadzono pierwsze w Polsce obserwacje astronomiczne przy użyciu sprowadzonej do Kalisza lunety. Wówczas także został wymyślony w Kaliszu, stosowany do dziś w większości lunet i teleskopów zwierciadlanych montaż paralaktyczny, ułatwiający śledzenie poruszających się po niebie obiektów.

    Specjalny Ośrodek Wychowawczy im. św. Alojzego Orione – znajduje się przy ul. Tadeusza Kościuszki 24 w Kaliszu. Prowadzony jest przez księży orionistów. Wychowankami są chłopcy w wieku szkolnym niepełnosprawni intelektualnie w stopniu lekkim i umiarkowanym, którzy wymagają stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania. Większość z nich pochodzi z rodzin ubogich, często dotkniętych patologią. Ich opiekunowie w wielu przypadkach są nieporadni życiowo. Obecnie w ośrodku przebywa 44 wychowanków pochodzących z całej Polski. Placówka zapewnia im całodobową opiekę przez cały rok. Uczęszczają oni do szkół powszechnych – szkoły podstawowej i gimnazjum w Zespole Szkół nr 11 przy ul. Budowlanych w Kaliszu, a starsi do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. Janusza Korczaka przy ul. Handlowej w Kaliszu.Unia Europejska, UE – gospodarczo-polityczny związek 27 demokratycznych państw europejskich. Unia powstała 1 listopada 1993 roku – na mocy podpisanego 7 lutego 1992 traktatu z Maastricht – jako efekt wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej. Korzenie współczesnej integracji europejskiej sięgają okresu powojennego i ograniczały się do 6 państw zachodnioeuropejskich. Państwa te tworzyły wiele form i mechanizmów współpracy, powoływały organizacje, instytucje i organy, których celem było wzmocnienie jedności między nimi. W 1993 nadrzędną wobec wszystkich poprzednich organizacji została Unia Europejska, sama otrzymując nieznaną wcześniej hybrydową formułę sui generis.

    Gmina żydowska w Kaliszu należała do najznaczniejszych w Koronie Królestwa Polskiego, a rabini Kalisza przewodniczyli obradom Sejmu Czterech Ziem (1581–1764).

    Zabory Polski[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Kaliskie.
    Zespół pojezuicki (1858)

    W 1793 miasto po II rozbiorze Polski zostało stolicą departamentu kaliskiego Prus Południowych. W 1798 został założony Park Miejski. Od 1801 nieprzerwanie działał w mieście teatr założony przez Wojciecha Bogusławskiego. W początkach XIX w. siedziba stronnictwa politycznego Kaliszan dążącego do reform gospodarczych. W 1805 zaczął ukazywać się tygodnik „Kronika Miasta Kalisz”. W 1806, w czasie powstania wielkopolskiego, miasto było znaczącym ośrodkiem polskich wojsk powstańczych. W 1807 Kalisz został stolicą departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego.

    Stefan Dzierżek SJ (ur. 23 września 1913 w Szymanowicach, zm. 3 sierpnia 2005 w Kaliszu) – polski duchowny katolicki, jezuita, działacz opozycyjny w PRL, honorowy obywatel Kalisza.Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) – wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władzę, jak i grupę władz gminy.

    W 1813 na Tyńcu stoczono bitwę pod Kaliszem, w której oddziały saskie VII Korpusu Wielkiej Armii gen. Reyniera zostały rozbite przez rosyjski korpus gen. von Wintzingeroda; Kalisz został zajęty. Imperium Rosyjskie i Królestwo Prus zawarły tutaj traktat kaliski, dzięki któremu Prusy przystąpiły do koalicji przeciw Napoleonowi. W 1815 powstało Królestwo Polskie i w 1816 ponownie utworzono województwo kaliskie, które w 1837 zostało przemianowane na gubernię kaliską.

    Tesco (LSE: TSCO ) – największa brytyjska sieć hipermarketów i supermarketów, która ma swoje filie również w innych krajach. Początkowo sieć zajmowała się sprzedażą żywności, ale rozszerzyła swoją ofertę również na odzież, sprzęt elektroniczny i samochody. Do roku 2003 przedsiębiorstwo miało już w swoim posiadaniu ponad 2000 sklepów różnej wielkości, od hipermarketów do niewielkich sklepików np. przy stacjach benzynowych.Bronisław Maria Komorowski (ur. 4 czerwca 1952 w Obornikach Śląskich) – polski polityk, z wykształcenia historyk. Od 6 sierpnia 2010 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

    W 1818 erygowano diecezję kujawsko-kaliską ze stolicą w Kaliszu i założono Kaliskie Towarzystwo Muzyczne, najstarsze towarzystwo muzyczne w Polsce.

    Rogatka wrocławska, 1828 (2018)

    W tym samym roku książę namiestnik Józef Zajączek wydał postanowienie o funduszu pożyczkowym dla Kalisza, rozpoczynając wielką przebudowę miasta: uregulowano wówczas Warszawskie Przedmieście, wytyczono m.in. plac św. Józefa, ulicę Warszawską, ulicę Łódzką, uregulowano Wrocławskie Przedmieście, aleję Józefiny i ulicę Wrocławską, w 1821 wzniesiono Pałac Trybunalski, w 1824 pałac Komisji Województwa Kaliskiego, w 1825 most Kamienny, w 1833 pałac Weissów. W latach 1842–1843 według projektu Teodora Urbańskiego uregulowano Kaliski Węzeł Wodny. W 1864 powstała Kaliska Straż Ogniowa, pierwsza ochotnicza straż ogniowa w Królestwie Polskim. W 1866 na Kanale Bernardyńskim wybudowano most Żelazny, pierwszy polski most o konstrukcji stalowej. W 1870 zaczął ukazywać się dziennik „Kaliszanin”. W 1878 powstała Fabryka Fortepianów i Pianin Arnold Fibiger, w 1887 Fabryka Fortepianów i Pianin Teodor Betting, w 1892 Fabryka Pierników i Biszkoptów Kazimierza Mystkowskiego. W 1890 ukończono budowę nowego ratusza, w 1900 ukończono budowę nowego gmachu Teatru Miejskiego, a w 1902 budowę gmachu Kaliskiego Towarzystwa Muzycznego z salą koncertową.

    Dwie brygady – polski, utrzymany w konwencji socrealistycznej film obyczajowy z 1950 roku. Zdjęcia zrealizowano w Kaliszu. Montaż paralaktyczny (równikowy) - w astronomii, sposób mocowania teleskopu zapewniający jego obrót wokół dwóch, prostopadłych do siebie osi, z których jedna wskazuje na biegun niebieski.

    Kalisz był miastem wielonarodowościowym. W 1860 liczył 12 835 mieszkańców, w tym 47% Polaków, 34% Żydów i 19% Niemców.

    W latach 1900–1902 wybudowano Kolej Warszawsko-Kaliską, w latach 1914–1917 powstała Kaliska Kolej Dojazdowa. W 1906 założono Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej.

     Osobny artykuł: Zburzenie Kalisza.
    Zburzony pałac Weissów (1914)

    Na samym początku I wojny światowej, 2 sierpnia 1914, do Kalisza bez walki wkroczyły wojska niemieckie. W okresie 7–22 sierpnia 1914 z niewyjaśnionych przyczyn ostrzelały one, zbombardowały i później podpaliły bezbronne miasto. Jak się powszechnie uważa, prawie całkowitego zniszczenia Kalisza dokonały oddziały pod dowództwem majora Hermanna Preuskera; istnieją jednakże źródła wskazujące jako sprawcę pułkownika Hoffmana z Landwehr-Infanterie-Regiment Nr 7. Spaleniu uległ m.in. gmach ratusza i teatru. W gruzach legło 95 proc. zabudowy staromiejskiej, co spowodowało eksodus ludności i spadek liczby mieszkańców z 70 do 5 tysięcy. Na Wzgórzu Wiatracznym dokonano mordu na 80 cywilach (decymacja 800 zatrzymanych mężczyzn). Niemiecka komisja oceniła straty poniesione przez miasto na 25 mln rubli w złocie. Tragedię Kalisza przedstawiła Maria Dąbrowska w powieści Noce i dnie (1931–1934).

    Gmina Opatówek – gmina wiejska w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie kaliskim.Główny Rynek w Kaliszu – najstarszy plac w Kaliszu, znajdujący się w Śródmieściu. Wokół niego znajdują się zabytkowe, odbudowane lub zbudowane na nowo po zniszczeniu przez Niemców miasta w sierpniu 1914 r. kamienice, z których kilka jest odnowionych, a na środku znajduje się trzeci z kolei, wybudowany po I wojnie światowej Ratusz wraz z urzędem miejskim. W parterach kamienic mieszczą się liczne sklepy, kawiarnie i banki, a w Ratuszu restauracja.

    W 1917, w następstwie kryzysu przysięgowego, w obozie w Szczypiornie zostali internowani żołnierze i podoficerowie I Brygady Legionów Polskich i II Brygady Legionów Polskich; w latach 1932–1933 wzniesiono mauzoleum Legionistów Polskich zmarłych w obozie (zburzone w 1940).

    Kalisz w niepodległej Polsce[ | edytuj kod]

    Most Kamienny i pałac Karola Weigta (1920)

    Historycy oceniają, że Kalisz był najbardziej zniszczonym miastem w Europie w czasie I wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości odbudowano miasto, zachowując średniowieczny plan zabudowy.

    Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/1309 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 20 stycznia 1320 roku, król Polski (był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie, w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława), od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.Śródmieście jest jedną z dzielnic Kalisza. Dzielnica ta ma powierzchnię ok. 4,6 km² i jest zamieszkiwana przez ok. 25 tys. mieszkańców.

    W dwudziestoleciu międzywojennym w garnizonie Kalisz stacjonowały jednostki 25 Dywizji Piechoty pod dowództwem gen. Franciszka Altera, m.in. 25 Pułk Artylerii Lekkiej, 29 Pułk Strzelców Kaniowskich; sztab dywizji stacjonował w Kaliszu.

    9 lutego 1926 roku podczas demonstracji bezrobotnych w Kaliszu doszło do starć z policją i wojskiem. W ich wyniku zginęło 9 demonstrantów, a 60 zostało rannych.

    W 1934 zmieniono granice miasta, włączając m.in. Majków, Chmielnik, Tyniec, Rajsków, Rypinek wraz ze Starym Miastem, Zagorzynek, Nosków i Korczak (łącznie 2413 ha); w konsekwencji dworzec Kolei Warszawsko-Kaliskiej znalazł się w granicach miasta, dworzec czołowy Kaliskiej Kolei Dojazdowej przy granicy miasta. W 1939 Kalisz liczył już 81 052 mieszkańców i pod względem liczby ludności był 15. największym miastem w Polsce. W lipcu i sierpniu 1939 na zachód i południe od miasta wzniesiono Przedmoście Kalisz, rejon umocniony osłaniający przeprawy mostowe na Prośnie.

    Rejencja kaliska (niem. Regierungsbezirk Kalisch) – niemiecka jednostka administracyjna istniejąca w latach 1939–1941 jako jedna z rejencji (okręgów) Kraju Warty.Księstwo kaliskie – księstwo dzielnicowe istniejące na ziemi kaliskiej w latach 1138–1314 ze stolicą w Kaliszu. Rządzone przez potomków Mieszka Starego.

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

    W czasie II wojny światowej Kalisz znajdował się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej anektowanym przez III Rzeszę, w Kraju Warty; w 1939 utworzono rejencję kaliską z siedzibą w Kaliszu, której obszar objął południowo-wschodnią część województwa poznańskiego i województwo łódzkie; w 1940 siedzibę rejencji przeniesiono do Łodzi, w 1941 zmieniono nazwę rejencji kaliskiej na rejencję łódzką.

    Rower – jedno- lub wielośladowy pojazd drogowy napędzany siłą mięśni poruszających się nim osób za pomocą przekładni mechanicznej, wprawianej w ruch (najczęściej) nogami.Ignacy Adam Bujnicki-Nieściuszko (ur. 23 lipca 1891 w Prozorokach na Wileńszczyźnie, zm. 1939) – polski inżynier, prezydent Kalisza w latach 1937-1939, zamordowany przez Niemców w listopadzie lub grudniu 1939.

    W granicach III Rzeszy ludność polską oraz żydowską zamieszkałą w Kaliszu spotkały prześladowania i szykany. W wyniku okupacji niemieckiej liczba ludności miasta zmniejszyła się z 80 000 do 20 000. Kalisz, podobnie jak inne miejscowości włączone do Rzeszy niemieckiej, objęto niemiecką akcją wysiedleńczo-kolonizacyjną Heim ins Reich, podczas której wysiedlano Polaków oraz Żydów, aby zrobić miejsce dla niemieckich kolonistów przesiedlanych ze wschodu; z terenów wcielonych do ZSRR, Litwy, Łotwy, Dobrudży i Besarabii. Deportacje przesiedleńcze obejmowały także wywózki na roboty przymusowe do Niemiec.

    Województwo mazowieckie, województwo Królestwa Polskiego istniejące w latach 1816–1837 ze stolicą w Warszawie. Ukazem Mikołaja I z 23 lutego/7 marca 1837 r. zostało przemianowane na gubernię mazowiecką.Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

    Kalisz został wyzwolony przez oddziały 708. Samodzielnego Batalionu Łączności pod dowództwem kpt. Nikołaja Sienki, działającego w ramach 62 Korpusu Piechoty, który z kolei był jednostką 33 Armii Piechoty, walczącej w składzie 1. Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej.

    Od 1945[ | edytuj kod]

    W latach 1945–1949 Kalisz był siedzibą sztabu 4 Pomorskiej Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego (mieściła się w Urzędzie Wojewódzkim przy placu św. Józefa). Stacjonujący na terenie Kalisza 11 Pułk Piechoty otrzymał imię Ziemi Kaliskiej. W Polsce Ludowej w mieście rozwinął się przemysł spożywczy, odzieżowy, chemiczny, metalowy i włókienniczy (produkcja pluszu, aksamitu, tiulu, firanek i koronek).

    Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta (dawniej i nadal oficjalnie toponimicznie: Port lotniczy Łódź-Lublinek, kod IATA: LCJ, kod ICAO: EPLL) jest międzynarodowym portem lotniczym, zlokalizowanym 6 km od centrum Łodzi. Działał nieprzerwanie od września 1925. Do końca lat 50. był ważnym węzłem komunikacyjnym w Polsce lecz z bliżej nieokreślonych powodów został zamknięty. Pod koniec lat 90. lotnisko zostało ponownie otwarte do użytku publicznego. Łódzki port lotniczy jest 8. najruchliwszym portem lotniczym w Polsce.Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (TWB) – teatr w Kaliszu, wojewódzka instytucja kultury, założony w 1801 przez Wojciecha Bogusławskiego, honorowa scena narodowa, trzeci najstarszy teatr dramatyczny w Polsce; od 1936 nosi imię założyciela, od 1961 organizuje Kaliskie Spotkania Teatralne; budynek teatru wzniesiony w latach 1920–1923 według projektu Czesława Przybylskiego został wpisany do rejestru zabytków w 1979.

    W 1954 powstała miejscowa Stacja Archeologiczna Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk. W 1960 odbył się jubileuszowy Obchód XVIII Wieków Kalisza inaugurujący obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego; w tym samym roku założono Studium Nauczycielskie im. Marii Konopnickiej w Kaliszu. W 1961 odbyły się I Kaliskie Spotkania Teatralne, w 1962 działalność reaktywowało Kaliskie Towarzystwo Muzyczne, w 1969 odbył się I Ogólnopolski Festiwal Awangardy Beatowej (OFAB), pierwszy polski rockowy festiwal muzyczny. W 1974 powstała Filharmonia Kaliska, w tym samym roku odbył się I Międzynarodowy Festiwal Pianistów Jazzowych; w 1987 założono Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, zaś w 1999 powstała Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu. W 1986 w granice miasta włączono część wsi Dobrzec.

    E.Leclerc – francuska sieć supermarketów i hipermarketów spożywczo-przemysłowych, założona przez Édouarda Leclerca. Bitwa pod Kaliszem – bitwa stoczona 13 lutego 1813 w Tyńcu pod Kaliszem między wojskami francusko-sasko-polskimi dowodzonymi przez gen. Jean Louis Reyniera a wojskami rosyjskimi pod dowództwem gen. Ferdynanda von Wintzingerode.

    4 czerwca 1997, w czasie szóstej podróży apostolskiej do Polski, Kalisz odwiedził papież Jan Paweł II.

    W 2005 Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Regionu i Utworzenia Województwa Środkowopolskiego wysunęło projekt utworzenia województwa środkowopolskiego (wschodniowielkopolskiego). W 2010 w Kaliszu obył się VIII Kongres Miast Polskich.

    30 listopada 2015 zlikwidowano zakład karny w Kaliszu, funkcjonujący od 1846 w zabytkowym budynku przy ulicy Łódzkiej.

    Kraj Warty (niem. Wartheland), Okręg Rzeszy Kraj Warty (niem. Reichsgau Wartheland lub Warthegau) – nazwa regionu administracyjnego utworzonego podczas II wojny światowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej anektowanym przez III Rzeszę.Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8]




    Warto wiedzieć że... beta

    Henryk I Brodaty (Jędrzych I Brodaty) (ur. pomiędzy 1165/1170, zm. 19 marca 1238 w Krośnie Odrzańskim) – książę wrocławski w latach 1201-1238, opolski 1201-1202, kaliski 1206-1207 i od 1234, władca Ziemi Lubuskiej do 1206, 1210-1218 i od 1230, od 1231 książę krakowski, od 1234 w południowej Wielkopolsce po rzekę Wartę, od 1230 opieka nad Opolem, od 1232 opieka nad Sandomierzem, od 1234 pełnia władzy nad Opolszczyzną (przekazanie Kazimierzowicom w zamian ziemi kaliskiej pod swoim zwierzchnictwem), ze śląskiej linii dynastii Piastów, założyciel tzw. monarchii Henryków Śląskich.
    Piwonia – struga na Wysoczyźnie Kaliskiej, lewy dopływ Prosny, wypływa w Kaliszu, na Szczypiornie, uchodzi na Piwonicach, w Kaliskim Węźle Wodnym, 6,49 km; wody IV klasy czystości.
    Maria Stanisława Konopnicka z domu Wasiłowska, ps. Jan Sawa, Marko, Jan Waręż (ur. 23 maja 1842 w Suwałkach, zm. 8 października 1910 we Lwowie) – polska poetka i nowelistka okresu realizmu, krytyk literacki, publicystka i tłumaczka.
    Wyższa Szkoła Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego – niepubliczna szkoła wyższa, założona w 1997 roku w Łodzi przez Bank PBG, Bank Przemysłowo-Handlowy i Powszechny Bank Kredytowy, która została wpisana do rejestru uczelni niepaństwowych MEN pod pozycją 116. Od 2002 szkoła posiada wydział w Kaliszu, od 2005 w Starachowicach, a od 2010 w Koninie.
    Bolesław V Wstydliwy (ur. 21 czerwca 1226 w Starym Korczynie, zm. 7 grudnia 1279) – książę krakowski (od 1243) i sandomierski (od 1232), ostatni przedstawiciel małopolskiej linii Piastów.
    Pył – substancja mineralna, pozostałość procesu spalania albo ścierania lub kruszenia substancji stałych, takich jak minerały nieorganiczne, organiczne oraz metale.
    Droga krajowa nr 12 – droga krajowa klasy GP (ruchu głównego przyspieszonego) biegnąca równoleżnikowo przez obszar Polski od granicy z Niemcami w Łęknicy do granicy z Ukrainą w Dorohusku-Berdyszczach. Przebiega przez 6 województw: lubuskie, dolnośląskie, wielkopolskie, łódzkie, mazowieckie i lubelskie. Przecina drogę krajową nr 18 (docelowo autostradę A18) na węźle Królów i autostradę A1 na zachód od Piotrkowa Trybunalskiego (wiaduktem, bez węzła). Wschodnie odcinki trasy są częścią trasy europejskiej E372 (od Kurowa do Piask) i E373 (od Lublina do granicy z Ukrainą). Całkowita długość drogi nr 12 wynosi 746 km (z uwzględnieniem odcinków oznaczonych jako S12).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.259 sek.