• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kaganat staroturecki



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Chosrow (Chosroes) I Anoszirwan, również Chozroes I (pahl. O nieśmiertelnej duszy) lub Sprawiedliwy – władca Persji w latach 531 - 579 z dynastii sasanidzkiej, syn Kawada I, walczył z chrześcijaństwem. Jako następca tronu, dzięki podstępowi, rozgromił w 528 lub 529 roku mazdakitów i zgładził Mazdaka.Taszkent (uzb.: Toshkent; uzb. cyr.: Тошкент; ros.: Ташкент, Taszkient) – stolica Uzbekistanu, w Azji Środkowej, położona nad rzeką Chirchiq na przedgórzu Tienszanu. Zamieszkuje ją 2,18 mln mieszkańców (2008), szacunki nieoficjalne (wliczając niezarejestrowaną ludność napływową) dają 2,6 – 3,2 mln. Jest głównym ośrodkiem przemysłowym i kulturalno-naukowym kraju, jednym z największych miast Azji Środkowej.

    Pierwszy kaganat turecki – pierwsze państwo Turkutów, stanowiące dominującą potęgę na terenach dzisiejszej Mongolii, południowej Syberii i Azji Środkowej w latach 552 – 604.

    Początki kaganatu są związane z ordą Aszyna, która została wyparta z nadgranicznych stepów chińskich w 439 roku. Jej niedobitki osiedliły się w górach Ałtaj wśród pasterskiego ludu Turku i przejęły nad tym ludem kontrolę przyswajając turecki język.

    Turkuci rozwinęli w górach Ałtaju metalurgię żelaza oraz hodowlę ciężkich koni wierzchowych, dzięki czemu mogli stworzyć silną formację zakutej w zbroje ciężkiej jazdy.

    Status quo (łac.) – termin prawniczy oznaczający obecny, niezmieniony stan rzeczy. Przeciwieństwo Status quo ante – dawniejszego stanu rzeczy.Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.

    W 545 roku pra-prawnuk Aszyna – Bumyn zaatakował siły dominującej wówczas na wschodnich obszarach Wielkiego Stepu ordy Rouranów. Po 8 latach walk Turkuci podporządkowali sobie całkowicie Rouranów i przejęli kontrolę nad wschodnimi obszarami Stepu.

    W ciągu czterech lat pomiędzy 554 a 558 rokiem Turkuci podbili cały Kazachstan środkowy, Siedmiorzecze, Chorezm i Powołże. W 565 roku w ośmiodniowej bitwie pod Nesefem rozgromili armię królestwa Heftalitów, jego terytorium podzielone zostało między Kaganat a państwo perskich Sasanidów. W tym momencie orda uzyskała władzę nad praktycznie całym Wielkim Stepem od Wołgi po Koreę.

    Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

    W 589 roku Turkuci zorganizowali wyprawę przeciw Sasanidom. Siły kaganatu zostały rozgromione w bitwie pod Heratem.

    W 604 roku doszło do rozpadu pierwszego kaganatu tureckiego na Kaganat zachodni i Kaganat wschodni.

    Powstanie Kaganatu[ | edytuj kod]

    Początki[ | edytuj kod]

    W 545 roku w Chinach północnych rozgorzała wojna. Rządzący Wschodnim Cesarstwem Wei Gao Huan zawarł sojusz z chanem Rouranów Anagui i królem Togonu, po czym najechał Zachodnie Cesarstwo Wei. Pokonany w polu cesarz Zachodniego Wei Wendi wysłał poselstwo do zależnych od Rouranów Turkutów. Książę turkucki Bumyn odwzajemnił się cesarzowi darami i nawiązał za plecami swego suwerena sojusz z Cesarstwem Zachodnim. Będąc zbyt słabym, by wypowiedzieć mu posłuszeństwo, dalej pełnił powinności wasala.

    Protobułgarzy również Prabułgarzy – lud koczowniczy pochodzenia huńskiego, który pomiędzy V a VII wiekiem zamieszkiwał stepy nadczarnomorskie. Nazwa Bułgar pochodzi od tureckiego bulgha i oznacza "mieszać się".Herat (perski: هرات) – miasto w zachodnim Afganistanie, w prowincji Herat. Położony w urodzajnej dolinie rzeki Hari Rod, wypływającej z gór centralnego Afganistanu do pustyni Kara-kum w Turkmenistanie. Jest trzecim co do wielkości miastem Afganistanu, ważnym ośrodkiem handlowym (znanym z produkcji wina) i komunikacyjnym. Szacowana liczba mieszkańców w roku 2015 wyniosła około 808 tys. Mieszkańcy to głównie Tadżycy. Drugą pod względem liczebności grupą etniczną są Pasztuni.

    Tymczasem zachodnie plemiona teleskie, którym ciążyło jarzmo rourańskie wszczęły powstanie i z Dżungarii wyruszyły na Chałchę, by zadać cios w samo serce. Gdy Telesowie byli w połowie drogi, z wąwozów Ałtaju zaatakował z flanki Bumyn. Telesowie z miejsca złożyli hołd Turkutom – a Bumyn przyjmując go, popełnił kolejny akt nielojalności względem suwerena. Przyjmując do swej ordy 50 tysięcy jurt teleskich, których mieszkańcy pragnęli zniszczyć Rouranów, Bumyn decydował się na wojnę.

    Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.Kotlina Panońska (55; węg. Kárpát-medence, serb. Panonska nizija, rum. Câmpia Panonică) – wielka równina w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu alpejsko-karpackiego.

    Pogrom Rouranów[ | edytuj kod]

    Nie chcąc wiarołomnie łamać wiążących go z chanem Rouranów więzi, Bumyn uciekł się do prowokacji. Zwrócił się do chana o rękę jego córki. Oburzony Anagui brutalnie odrzucił prośbę. Postawiło to Bumyna w sytuacji znieważonego. Żeby uniemożliwić jakiekolwiek pojednanie, nakazał stracić posła Rouranów. Następnie zwrócił się do cesarza Chin zachodnich i latem 551 roku uzyskał rękę księżniczki chińskiej Changle. Zimą 552 roku niespodziewanie zaatakował Rouranów i odniósł nad nimi całkowite zwycięstwo. Anagui popełnił samobójstwo, a jego syn Anluochen zbiegł do swych chińskich sojuszników. W końcu 552 roku Bumyn zmarł. Na tron wstąpił jego syn, który przybrał tytuł Kara Issyk-chan („Czarny Gorący Chan”).

    Dynastia Sui (chiń.: 隋朝; pinyin: Suí Cháo; 581-618) opanowała Chiny po okresie Dynastii Południowych i Północnych, kończąc trwający od upadku dynastii Han okres rozbicia. Dynastię Sui założył cesarz Wen. Jej stolicą był Chang’an.Kutigurowie – (również Kutrigurowie) plemię bułgarskie zamieszkujące w VI i VII wieku ziemie położone nad Morzem Czarnym na zachód od Donu. Część historyków odróżnia ich od Bułgarów, uznając Kutigurów za plemię huńskie. Wobec niejasnej genealogii Protobułgarów, którzy również uważani są za związek plemion huńskich, kwestia nie jest łatwa do wyjaśnienia. Nazwa Kutigurów wywodzi się ze starotureckiego körtűrgűr, co oznacza: „wyróżniający się”, „dostojny”.

    Rouranowie wybrali na swego wodza stryja zmarłego chana – Dengshuzi. W bitwie pod górą Lai Shan ponieśli jednak powtórnie zupełną klęskę. W tym czasie zmarł Kara Issyk-chan. Jego syna Shetu odtrącono. Władzę objął młodszy brat Kara Issyk-chana, Kuszu, który przybrał tytuł Muhan-chana. Późną jesienią 553 roku ponownie rozgromił on Rouranów. Cesarz Qi przygarnął rozgromionych sojuszników, jednak Rouran żyjący z rozbojów nie umieli się zaaklimatyzować i rząd Qi był zmuszony wysłać przeciw nim wojsko. Rozgromieni schronili się w Wei Zachodnim, ale rząd tego państwa zainteresowany w sojuszu z Turkutami, wydał trzy tysiące Rouranów w ręce turkuckiego posła. Ten rozkazał wszystkim dorosłym ściąć głowy. Turkuci stali się panami całej wschodniej połowy stepu, a w 556 roku odwdzięczyli się Zachodniemu Cesarstwu Wei, najeżdżając wspólnie Togon. Zachęcony sukcesami Yuwen Jue (557), chiński dowódca w służbie cesarza Zachodniego Wei, zdecydował się zmusić do abdykacji ostatniego cesarza dynastii Wei i w 557 roku wstąpił na tron, zakładając Północną dynastię Zhou.

    Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.Ałtaj (ros.: Алтай; kaz.: Алтай таулары, Ałtaj taułary; mong.: Алтайн нуруу, Altajn nuruu; chiń. upr.: 阿尔泰山脉; pinyin: Ā’ěrtài Shānmài) – system górski w Azji Środkowej, na terytorium Rosji, Kazachstanu, Chin i Mongolii. Rozciąga się na długości ponad 2000 km od równin pustyni Gobi ku północnemu zachodowi, rozszerzając się w części zachodniej. Ałtaj dzieli się na trzy części:


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Rouran, chiń 柔然, (albo Ruanruan/Ruru, chiń. 蠕蠕, dosł. "Rojące się robactwo") – lud koczowniczy zamieszkujący pierwotnie w Azji, na północnych granicach Cesarstwa Chińskiego, między Tienszanem a Wielkim Chinganem, oraz utworzona przez niego konfederacja.
    Antowie (Antae, Antes, gr. Ανταί) – związek plemienny wschodnich Słowian, który w dużej mierze dał początek również Słowianom południowym, według niektórych badaczy zeslawizowane plemię sarmackie (czasem utożsamiane z Aorsami/Alanami) lub odłam Słowian wschodnich podporządkowany rządzącej warstwie sarmackiej, która się w nim etnicznie rozpłynęła. Chińska Kronika Wczesnej Dynastii Han ok. r. 138-126 p.n.e. lokuje Yancai (奄蔡; Antów lub Alanów/Aorsów) między Jeziorem Aralskim a Morzem Kaspijskim. Z Yancai należy przypuszczalnie identyfikować Antów, mieszkających, według Pliniusza i Ptolemeusza, w pobliżu Morza Azowskiego.
    Krym (ukr. Крим, ros. Крым, krymskotatarski Qırım, Къырым, Półwysep Krymski) – półwysep na południu Ukrainy, zwany czasem półwyspem Taurydzkim, a w starożytności Chersonezem Taurydzkim bądź Taurydą, połączony jest z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim, a od Rosji oddzielony Cieśniną Kerczeńską. Długość linii brzegowej 1000 km, powierzchnia 25 700 km².
    Chazarowie, Kozarowie (turecki: Hazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się na Stepie Pontyjsko-Kaspijskim między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem i handlem, a bogacili na łupieskich wyprawach. Przez ich ziemie prowadziły największe szlaki handlowe z Chin do Europy (jedwabny szlak) oraz szlak północ-południe (od Waregów do Greków).
    Wielki Step – ogólna nazwa obszaru geograficzno-historycznego na który składa się ciągły pas stepu zaczynający się od ujścia Dunaju, przechodzący przez Europę południowo-wschodnią i środkowe obszary Azji Środkowej, a kończący się na pograniczu Mongolii i Mandżurii.
    Siedmiorzecze (ros. Ceмиpeчьe, kaz. Жетысу, kirg. Жетисуу) - region historyczny w Azji Środkowej nad granicą chińską, za czasów Imperium Rosyjskiego osobny obwód (obłast’) ze stolicą w Wiernym (Ałmaty), obecnie należący w większości do Kazachstanu, częściowo do Kirgistanu (dolina rzeki Talas, powiat Biszkek) i Chin (ujgurski region autonomiczny Sinciang).
    Kaukaz Południowy, Zakaukazie, Zakaukazja, Transkaukazja – nazwa stosowana w odniesieniu do trzech państw położonych na południe od głównego pasma Kaukazu, tzw. Wielkiego Kaukazu, na pograniczu euro-azjatyckim: Gruzji, Azerbejdżanu i Armenii. Współcześnie istniejące państwa powstały lub odzyskały niepodległość w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.