• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jus

    Przeczytaj także...
    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Ą (łac. a caudata) jest drugą literą alfabetu polskiego oznaczającą samogłoskę tylną, nosową, zamkniętą (o nosowe: ǫ). W języku polskim, podobnie jak i ę, nie zaczyna żadnego wyrazu, gdyż prasłowiańskie wyrazy zaczynające się na samogłoskę nosową zostały poprzedzone przydechowym "w", np. *ǫžь → wąż, *ǫgorjь → węgorz (bo utożsamiany z wężem), *ǫglь → węgiel, *ǫgrija, scs. Ǫgri (Ѫгри) → Węgrzy (Onogurowie), *ǫtorъba → wątroba, ǫpyrь (ѫпырь) lub *ǫpirь → wampir (staropolskie wąpierz, porównaj rutenizm upiór), *ǫzъkъ → wąski, *ǫtorъ → wątor, scs. ǫsъ (ѫсъ) → wąsy, psł. ǫda, scs. ǫda (ѫда), ǫdica (ѫдица) → wądka, wędka, węda, psł. dial. *ǫdidlo → wędzidło, *ǫchati → wąchać, *ǫgъlъ → węgieł, scs. ǫzlъ (ѫзлъ) → węzeł, ps. *ǫdolъ → wądół, *ǫvozъ → wąwóz, *ǫgrъ → wągier. Jest także używana w języku litewskim i w języku navajo, z tym że w zapisie języka litewskiego występuje wyłącznie ze względów historycznych, bowiem jej nosowa wymowa zanikła i obecnie "ą" traktowane jest jako iloczas.
    Alfabet łaciński, łacinka, alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

    Mały jus (Ѧѧ) i wielki jus (Ѫѫ) – litery reprezentujące samogłoski nosowe w języku prasłowiańskim. Istniały one we wczesnej cyrylicy i głagolicy. Mogą występować też w postaci zjotyzowanej, tworząc odpowiednie ligatury: Ѩѩ () i Ѭѭ ().

    Wymowa[ | edytuj kod]

    Mały jus reprezentuje samogłoskę nosową przednią [ɛ̃] (ę), natomiast wielki jus – samogłoskę nosową tylną [ɔ̃] (ǫ – polskie ą).

    Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu. Kastoria (gr. Καστοριά) – miasto w północno-zachodniej Grecji, w Górach Dynarskich, nad jeziorem Kastoria. Liczba mieszkańców w 2003 roku wynosiła 15 tys. Miasto jest ośrodkiem administracyjnym prefektury Kastoria. Miasto tradycyjnie słynęło z wyrobu futer, zapełniających także komisy PRL. Przemysł ten i rzemiosło zaczęły podupadać w ostatnich dziesięcioleciach XX wieku.

    Pochodzenie nazw[ | edytuj kod]

    Nazwy liter nie pochodzą od kapitalizacji: jusy występowały pod postaciami minuskuł i majuskuł.

    Jus w różnych językach[ | edytuj kod]

    Wielki jus występował w alfabecie bułgarskim aż do roku 1945, kiedy usunięto go z powodu zaniku samogłoski nosowej tylnej. W niektórych dialektach bułgarskich lub macedońskich niedaleko greckich miast Saloniki i Kastorii wciąż istnieje nosowa wymowa.

    Język prasłowiański – należący do rodziny języków indoeuropejskich wspólny prajęzyk dawnych Słowian, z którego później wykształciły się poszczególne języki słowiańskie. Prasłowiańszczyzna w dziejach, to okres trwający około 2000 lat, od początków rozpadu wspólnoty bałto-słowiańskiej (ok. 1500-1300 r. p.n.e.) do rozpadu wspólnoty językowej prasłowiańskiej (VI-VII wiek n.e.). Ostateczny rozpad Prasłowiańszczyzny niektórzy autorzy przesuwają na wieki IX-X przyjmując, że język staro-cerkiewno-słowiański jest pisaną postacią jednego z dialektów prasłowiańskich obszaru bułgarsko-macedońskiego okolic Sołunia IX wieku.Samogłoska nosowa – samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez jamę ustną jak i jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.

    W Rosji mały jus reprezentował zjotyzowaną ja w środku lub na końcu wyrazu. Współczesna litera Я została dodana w XVIII wieku podczas reformy ortografii w roku 1709. Z tego powodu litera Я w języku rosyjskim czasem odpowiada polskiemu ę (przykład: пять – pięć).

    W Polsce, w której używa się języka polskiego będącego językiem słowiańskim pisanym alfabetem łacińskim, podobne dźwięki są zapisywane następująco: litera Ę ma wartość fonetyczną małego jusu, a Ą – wielkiego jusu. Formy zjotyzowane są zapisywane kolejno: ię (ję), ią (ją). Należy jednak pamiętać, że nie odpowiadają one pierwotnym głoskom. Polskie Ę odpowiada dawnej krótkiej samogłosce nosowej (obojętne, czy przedniej czy tylnej), a Ą – długiej. Ponadto spółgłoski przed prasłowiańskim Ę uległy zmiękczeniu. Dlatego w uproszczeniu polskie ę, ą odpowiadają etymologicznie starocerkiewnemu ѫ, a ię, ią, ję, ją – ѧ, ѩ, ѭ.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Majuskuła (wersalik, wielka litera lub duża litera) – każda z wielkich liter alfabetu, tj. większego formatu i innego kształtu w stosunku do małej.

    Kodowanie[ | edytuj kod]

    Mały jus[ | edytuj kod]

    Wielki jus[ | edytuj kod]

    Mały jus zamknięty[ | edytuj kod]

    Wielki jus zamknięty[ | edytuj kod]

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • wczesna cyrylica
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Cyrillic Capital Letter Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    2. Cyrillic Small Letter Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    3. Cyrillic Capital Letter Iotified Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    4. Cyrillic Small Letter Iotified Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    5. Cyrillic Capital Letter Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    6. Cyrillic Small Letter Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    7. Cyrillic Capital Letter Iotified Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    8. Cyrillic Small Letter Iotified Big Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    9. Cyrillic Capital Letter Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    10. Cyrillic Small Letter Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    11. Cyrillic Capital Letter Iotified Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    12. Cyrillic Small Letter Iotified Closed Little Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    13. Cyrillic Capital Letter Blended Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    14. Cyrillic Small Letter Blended Yus. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-23].
    Wczesna cyrylica pierwotna wersja cyrylicy, która została utworzona dla języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Zastąpiła wcześniej używaną głagolicę.Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie podrodziny bałtosłowiańskiej rodziny języków indoeuropejskich. Pochodzą od języka prasłowiańskiego, który rozpadł się na dialekty regionalne w wyniku wielkiej ekspansji Słowian w pierwszej połowie I tysiąclecia n.e. Używanie języków słowiańskich jest najwyraźniejszym wyznacznikiem przynależności do ludów słowiańskich, które prócz języków łączy kultura i pochodzenie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Ǫ – litera alfabetu łacińskiego, występująca między innymi w języku nawaho, w języku Apaczów, a także w łacińskiej transkrypcji języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i w slawistycznej pisowni fonetycznej na oznaczenie o nosowego (polskie ą). Pierwotnie używana w zapisie języka staronorweskiego na oznaczenie samogłoski pośredniej między a oraz o.
    Głagolica (scs. glagolъ = słowo, litera) – najstarsze pismo słowiańskie, stworzone przez misjonarza-apostoła św. Konstantego zwanego Cyrylem, który wraz z bratem Metodym zapisał w IX w. za jego pomocą język słowiański używany w okolicach Salonik; głagolica była pierwotnym alfabetem języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, który miał być językiem liturgicznym Słowian, a w swojej późniejszej fazie rozwojowej, jako język cerkiewnosłowiański na wiele wieków pozostał językiem literackim wykształconych warstw w kręgu religii prawosławnej.
    Я я – ostatnia litera cyrylicy, 33. litera alfabetu rosyjskiego i ukraińskiego, 32. białoruskiego, 30. bułgarskiego. Występuje także w alfabetach niektórych niesłowiańskich języków, do zapisu których stosowana jest cyrylica. Do końca XIX w. litera Я występowała także w alfabecie serbskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.