• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jurij Dalmatin

    Przeczytaj także...
    Saksonia, Wolny Kraj Saksonia (łac. Saxonia; niem. Freistaat Sachsen; górnołuż. Swobodny stat Sakska; dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Stolicą jest Drezno. Obecnie niewielki skrawek historycznej Saksonii znajduje się w Polsce, w województwie dolnośląskim (okolice Bogatyni). Republika Saksonii jest spółką prawa publicznego. Reprezentuje ją premier Stanislaw Tillich.Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.
    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

    Jurij Dalmatin (ur. ok. 1547 w Kršku, zm. 31 sierpnia 1589 w Lublanie) – słoweński protestancki teolog i pisarz.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Przypuszcza się, że jego przodkowie przeprowadzili się z Dalmacji lub przez Dalmację. Jurij sam się podpisywał jako Dalmatin, niektórzy (w tym Primož Trubar) zapisywali jego nazwisko jako Dalmata. Pochodził z biednej rodziny, dlatego jego rodzice nie mogli wspierać jego edukacji finansowo. Do 18. roku życia uczył się w domu, w Krškem, a jego nauczycielem był Adam Bohorič. Bohorič wychował Dalmatina w duchu protestantyzmu. W latach 1565–1566 studiował na niższej łacińskiej szkole w Wirtembergii. Od roku 1566 do 1572 studiował w Tübingen, gdzie studiował także filozofię i protestancką teologię. Do Lublany powrócił w roku 1572. Jako duchowny protestancki służył m.in. w Niemczech, w Begunje i Lublanie.

    Kraina (słń. Kranjska, wł. Carniola, niem. Krain) - jeden z regionów historyczno-etnograficznych tworzących dzisiejszą Słowenię. Wchodziła w skład Rzeszy Niemieckiej. W XIX wieku jako Księstwo Krainy była krajem koronnym Austro-Węgier. Tradycyjnie dzieli się na Górną Krainę (Gorenjska), Dolną Krainę (Dolenjska) z Białą Krainą (Bela krajina) i Wewnętrzną Krainę (Notranjska).Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

    W październiku 1580 roku, z powodu druku własnego przekładu Biblii, przebywał w Gradcu i Celovcu. Dalmatin jako pierwszy przełożył całość Pisma Świętego na język słoweński. Wydane zostało ono w roku 1583 w Wittenberdze w Saksonii pod pełnym tytułem Biblija, tu je vse vetu pismu stariga inu noviga testamenta, slovenski tolmačena skuzi Jurija Dalmatina. Przekładem całego Pisma Świętego znacząco wpłynął na rozwój słoweńskiego języka literackiego. Dla Słoweńców było to ważne wydarzenie językowe i kulturowe, gdyż tym samym stali się jednym z kulturowo rozwiniętych narodów europejskich. Proces przekładu trwał 10 lat i odbywał się bez użycia słowników i innych książek językowych. Dalmatin znał hebrajski i grecki, ale korzystał też z przekładu autorstwa Marcina Lutra. Biblię protestanci przemycali do kraju w beczkach i rozpowszechniali ją po Krainie, Styrii i Karyntii przez około 2 lata. Duchowni kościoła katolickiego mogli korzystać z przekładu Dalmatina za specjalnym pozwoleniem, gdyż katolickiego przekładu Biblii jeszcze nie posiadali.

    31 sierpnia jest 243. (w latach przestępnych 244.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 122 dni. Lublana (słoweń. Ljubljana [ʎuˈbʎà:na], wł. Lubiana, niem. Laibach) – stolica i największe miasto Słowenii, położone nad rzeką Ljubljanicą; jugosłowiańskie miasto-bohater.

    Števan Küzmič korzystał z Dalmatinowej Biblii w trakcie tłumaczenia Nowego Testamentu (Nouvi Zákon) na dialekt prekmurski. Küzmič wymienia w niej Dalmatina jako Dalmatin Jüri. Do ukazania się przekładu Antonína Chráski przekład Jurija Dalmatina był jedynym protestanckim przekładem Biblii na język słoweński.

    Dialekt prekmurski – specyficzny dialekt języka słoweńskiego, uznawany także za odrębny język południowosłowiański, używany w regionie Prekmurje, w Słowenii. Liczbę użytkowników szacuje się na około 80 tys. w Słowenii, 3-5 tys. na Węgrzech. Po prekmursku mówi się także w Austrii, jednak liczba użytkowników nie jest znana. Tradycyjne węgierskie określenie etnolektu to Vend nyelv (język wendyjski), mówiący po prekursku nazywają swoją mowę prekmürski jezik, co różni się od ogólnosłoweńskiego określenia (Prekmurščina).Adam Bahorič (ur. ok. 1520 w Brestanicy, zm. 20 listopada 1598) - słoweński językoznawca i protestancki kaznodzieja. W 1584 r. napisał książkę Articae horulae succisivae, która była opisem ortografii słoweńskiego języka.

    Dzieła[ | edytuj kod]

  • Ta celi catehismus, eni psalmi, inu tih vegshih gody, stare inu nove kerszhanske peisni (1579)
  • Biblija, tu je vse svetu pismu stariga inu noviga testamenta, slovenski tolmačena skuzi Jurija Dalmatina (Wittenberga 1584)
  • Ta kratki wittenberski katekizmus (1585)
  • Agenda (1589)
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Ambrož D., Cuderman V., Degan M., Krakar B., Kvas J., Špacapan A., Štancar M., Branja 1, DZS, Ljubljana, 2000
  • France Kidrič: Jurij Dalmatin, Slovenski biografski leksikon 1925–1991, elektronska izdaja, Ljubljana, SAZU, 2009.
  • Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teolog i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii, współtwórca luteranizmu. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.




    Warto wiedzieć że... beta

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Tłumaczenie lub inaczej przekład to wyrażenie w języku docelowym treści tekstu (w tym również wypowiedzi ustnej) wyprodukowanego w języku źródłowym. Słowo "tłumaczenie" można rozumieć zarówno jako proces przekładu jak i wynik tego procesu, czyli przetłumaczony na inny język tekst. W drugim znaczeniu, tłumaczenie jest rozumiane jako wtórne wobec tekstu oryginalnego.
    Dalmacja (chorw. Dalmacija, wł. Dalmazia, serb. Далмација) – kraina historyczna w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie oraz Czarnogórze na wschodnim wybrzeżu Adriatyku.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Primož Trubar (czasami także jako Primus Truber, ur. 9 lipca 1508, Rašica, zm. 15 czerwca 1586 w Derendingen) – słoweński duchowny protestancki, uważany za twórcę piśmiennictwa słoweńskiego, autor pierwszej drukowanej książki w języku słoweńskim.
    Klagenfurt – od 1 lutego 2008 pełna nazwa oficjalna Klagenfurt am Wörthersee (słoweń. Celovec ob Vrbskem Jezeru; pol. hist. Celowiec) – miasto na prawach powiatu (Statutarstadt) w południowej Austrii, stolica Karyntii, licząca 93 949 mieszkańców (dane z 2010 roku). Jest to największe miasto Karyntii i szóste pod względem wielkości miasto Austrii.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.