• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Johannes Gutenberg



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Mikołaj V (łac. Nicolaus V, właśc. Tommaso Parentucelli; ur. 15 listopada 1397 w Sarzana, zm. 24 marca 1455 w Rzymie) – papież w okresie od 6 marca 1447 do 24 marca 1455.Iluminacja – średniowieczne zdobnictwo książkowe, pierwotnie w postaci ozdobnych linii i inicjałów oraz coraz bardziej skomplikowanych wzorów. Wraz z rozwojem iluminatorstwa pojawiają się złocenia, które mogły przejawiać się nawet w formie złotych liter (codex aureus) pisanych na barwionym purpurą pergaminie. Iluminacja, zwłaszcza w sztuce dojrzałego średniowiecza mogła przyjąć formę dekoracyjnych rysunków wykonywanych technikami malarskimi lub też mogła wykorzystywać malowane (często ilustracyjne) miniatury figuralne, umieszczane na kartach manuskryptów, a później także pierwszych druków. Iluminacje zasadniczo dotyczyły dwóch obszarów na karcie: rozbudowanych kompozycji inicjałowych, oraz wypełnienia marginesów (bordiur). Tworzono jednak również bogate, rozbudowane kompozycje tekstowo-graficzne, na których tekst i obraz funkcjonowały, co rzadkie dla sztuki średniowiecznej, wspólnie - zajmując całość karty, czego przykładem może być słynny ewangeliarz z Kells.
    Druki[ | edytuj kod]

    „Donaty”[ | edytuj kod]

    Nie jest znana kolejność druków wydawanych przez Johannesa Gutenberga. Prawdopodobnie najwcześniejsze były popularne podręczniki do nauki łaciny Ars minor Eliusza Donata, tzw. Donaty. Były to niewielkie książeczki drukowane na pergaminie lub welinie, liczące najwyżej 14 kart (28 stron), rozprowadzane w dużym nakładzie, szacowanym na 4800-9600 egzemplarzy rocznie. Zdaniem Alberta Kapra były wydawane już w Strasburgu w okresie 1440–1444 (stąd niektórzy przyjmują umowny rok wynalazku Gutenberga na 1440), inni autorzy zaś datują je na okres moguncki i początek lat 50. XV wieku. Podręczniki były tłoczone pismem drukarskim „Donatów i Kalendarzy” (DK). Żaden z nich nie zachował się w całości. Na podstawie drobnych różnic w druku zachowanych fragmentów, wyróżnia się co najmniej 24 odmiany, co oznacza, że ten najpopularniejszy podręcznik XV wieku był często przez Gutenberga wznawiany.

    Teodoryk z Isenburga (niem. Dieter von Isenburg; ur. ok. 1412, zm. 6 maja 1482) – arcybiskup Moguncji i książę-elektor Rzeszy w latach 1459–1461 i ponownie od 1475 r.Turyngia, Wolny Kraj Turyngia (niem. Freistaat Thüringen) – kraj związkowy w Niemczech. Stolicą kraju związkowego jest miasto Erfurt.

    Księga Sybilli[ | edytuj kod]

    Utwór poetycki Księga Sybilli, dotyczący przepowiedni związanych z królem Salomonem (któremu rzekomo zapowiedziano przyjście Chrystusa i powstanie Kościoła), napisany około 1360 roku w jednym z klasztorów Turyngii, również został wydany przez Gutenberga. Zachował się jedynie niewielki fragment tekstu wydanego prozą w języku niemieckim, dotyczący Sądu Ostatecznego. Zadrukowany dwustronnie skrawek papieru ma wymiary 9 na 12,5 cm i liczy w sumie 22 linijki. Wydanie miało zapewne 14 kart (28 stron). Druk jest mało staranny (jedne litery są odbite mocniej niż pozostałe, przez co nie wszystkie są jednakowo czytelne, a ich kontury równie ostre), co oznacza niezbyt zaawansowany aparat odlewniczy. Prawy brzeg kolumny tekstu nie został wyrównany, a wiersze nie znajdują się w linii prostej (niektóre litery wystają w górę lub w dół). Zdaniem wielu badaczy oznacza to, że jest to pierwszy lub jeden z pierwszych druków rzemieślnika. Albert Kapr datował go na rok 1440 i wiązał z objęciem tronu cesarskiego przez Fryderyka III. Wielu innych autorów, jak Frieder Schanze, nie zgadzało się z tym, że druk powstał w okresie pobytu drukarza w Strasburgu i datowało go na późniejszy okres moguncki, podając różne propozycje prawdopodobnego roku jego powstania np. 1450, 1452–1453 lub 1454. Utwór został wydany pismem „Donatów i Kalendarzy”, które jednak zaprojektowane było do tekstów łacińskich, a nie niemieckich, dlatego nie można było wydrukować niektórych dużych liter (np. K, W, Z).

    Piemont (wł. Piemonte) – kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech. Od zachodu graniczy z Francją, od północy ze Szwajcarią i regionem Dolina Aosty, od wschodu z Lombardią i Emilią-Romanią, a od południa z Ligurią.Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).

    Biblia 42-wierszowa (Biblia Gutenberga)[ | edytuj kod]

    Egzemplarz Biblii 42-wierszowej wydanej w dwóch tomach (pierwszy otwarty, drugi – w oryginalnej XV-wiecznej oprawie – zamknięty), przechowywanej w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie
     Osobny artykuł: Biblia Gutenberga.

    Szczególne miejsce wśród druków Gutenberga ma Biblia 42-wierszowa, zwana Biblią Gutenberga, wydawana w Moguncji w latach 1452–1455, uważana za arcydzieło typografii. Nie ma ona strony tytułowej, informacji o wydawcy ani numeracji stron. Charakteryzuje się niedoścignionym składem tekstu. Zastosowano teksturę gotycką, czcionkę mniejszą niż pismo „Donatów i Kalendarzy”, ale o bardziej eleganckim wyglądzie. Biblia oprawiana była zazwyczaj w dwóch tomach: pierwszy obejmował 224 karty, a drugi 319 kart (z czego dwie niezadrukowane). Tekst złożony był w dwóch szpaltach, wbrew nazwie nie zawsze zawierających 42 wiersze (na niektórych stronach było ich 40 lub 41).

    Bazylea (niem. Basel, fr. Bâle, wł. /retorom. Basilea, łac. Basilia) – miasto szwajcarskie u styku granic trzech państw: Szwajcarii, Niemiec i Francji, nad rzeką Ren, u ujścia rzek Birs i Wiese. Miasto Bazylea tworzy razem z gminami Riehen i Bettingen kanton Bazylea-Miasto. Miasto dzieli się na Małą Bazyleę (Kleinbasel) na prawym i Wielką Bazyleę (Grossbasel) ze Wzgórzem Katedralnym na lewym brzegu Renu. Do miasta wcielono dawną osadę rybacką Kleinhüningen.Biblioteka Jagiellońska (BJ, tzw. Jagiellonka) – główna biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego, która wraz z Biblioteką Medyczną Collegium Medicum oraz bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy system biblioteczno-informacyjny UJ. Stanowi jedną z największych bibliotek w Polsce, stąd też została uznana za część Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Posiada status biblioteki narodowej – obowiązuje prawo o egzemplarzu obowiązkowym.

    Gutenberg stosował niekiedy kosztowną technikę druku dwubarwnego przy drukowaniu pierwszych stron Biblii, tych o liczbie wierszy mniejszej niż 42 (nagłówki i numery rozdziałów drukowane były na czerwono, a pozostały tekst na czarno). O wiele bardziej opłacalne dla wydawcy było jednak wydawanie Biblii w całości składających się ze stron o 42 wierszach, których test był drukowany w całości na czarno. Do produkcji wykorzystano wysokiej jakości papier sprowadzany z Piemontu. Wydrukowane egzemplarze były następnie rubrykowane, iluminowane i oprawiane. Szacuje się, że powstało 30-35 egzemplarzy na pergaminie i 140-145 na papierze. Przetrwało 48 egzemplarzy (36 na papierze, 12 na pergaminie).

    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Przedruk (ang. reprint) – dosłowne lub tylko nieznacznie zmienione, ponowne opublikowanie utworu. Z reguły przedruk jest objętościowo większy niż cytat, i obejmuje cały utwór lub z niewielkimi skrótami. W formie przedruku publikowane są książki lub całe artykuły, także artykuły internetowe. Czasem przedruk artykułu polega na jego przetłumaczeniu i wydaniu w innym języku. W przypadku przedruku konieczne jest zamieszczenie nazwiska autora (autorów) oraz danych pierwotnego druku (nazwa czasopisma, i inne dane bibliograficzne). W odróżnieniu od cytatu, prawo przedruku skierowane jest wyłącznie do prasy, radia i telewizji. Jeżeli z tego uprawnienia będzie chciał skorzystać inny podmiot, konieczne jest uzyskanie zgody wydawcy (lub samego autora).W przeciwnym razie twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Niektóre wydawnictwa i czasopisma automatycznie zezwalają na bezpłatne przedruki, z różnymi zastrzeżeniami technicznymi lub formalnymi.

    Wydawnictwa związane z zagrożeniem tureckim[ | edytuj kod]

    Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 roku w zachodniej Europie zaczęto coraz bardziej obawiać się rosnącej potęgi Imperium Osmańskiego. Pojawiło się więc zapotrzebowanie na druki informujące o tym zagrożeniu i zachęcające do walki. W 1454 roku ukazał się w języku niemieckim tzw. Kalendarz turecki, obliczony na rok 1455. Posiada on, jako pierwszy znany druk w historii, tytuł – Eyn manung der cristenheit widder die durken („Ostrzeżenie dla chrześcijaństwa przed Turkami”). Była to wierszowana odezwa do walki z najeźdźcą osmańskim, zawierająca modlitwy, a także pierwsze wydrukowane życzenia noworoczne (Eyn gut selig nuwe Jar, „dobrego i szczęśliwego Nowego Roku”).

    Tekstura — najczęściej stosowane pismo książkowe XIV wieku. W XIII wieku zwiększyło się zapotrzebowanie na książki, powstawały więc warsztaty wyspecjalizowane w szybkim przepisywaniu ksiąg. Tempo pisania oraz zastosowanie skośnie ściętego, płaskiego pióra wywarły istotny wpływ na dalszy rozwój pisma gotyckiego. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa textura – tkanina (texo – tkać, splatać) i dobrze oddaje wygląd karty zapisanej tym pismem. Rzeczywiście: wygląda jak tkanina o gęstym splocie, z wyraźnie widocznymi grubymi pionowymi trzonkami liter, niewielką ilością światła, bo litery stoją ciasno upakowane, wyrazy dosunięte, interlinie minimalne i zaciemniane dodatkowo przez kapitalne lub uncjalne litery początków zdań. W teksturze skróciły się trzonki liter długich, co umożliwiało szybkie napisanie kilku znaków w sposób ciągły, bez odrywania pióra od karty. Również wydłużenia dolne są skrócone. Główne linie liter od góry i od dołu wykończone są romboidalnymi nasadkami, co daje obraz podwójnie załamanej linii.Bamberg – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Frankonia, siedziba regionu Oberfranken-West oraz powiatu Bamberg, chociaż do niego nie należy. Leży nad rzeką Regnitz, która w odległości ok. 7 km od centrum miasta dwoma ramionami uchodzi do Menu.

    Od 1454 roku (najstarszy zachowany ma datę 22 października) Gutenberg drukował Cypryjski list odpustowy Paulinusa Chappe (Zappe), dotyczący odpustu, obiecanego przez papieża Mikołaja V osobom przekazującym środki na obronę Cypru przed Turkami. Nagłówki i pierwsze słowa danego akapitu listu drukowane były pismem „Donatów i Kalendarzy”, natomiast 31 wierszy listu nową mniejszą czcionką (litery były bardziej czytelne). Do kwietnia następnego roku ukazało się siedem wydań tego listu, drukowanego jednostronnie na welinie. Ferdinand Geldner oszacował nakład listu na około 10 tysięcy sztuk.

    Złotnictwo – rzemiosło artystyczne zajmujące się wytwarzaniem wyrobów ze złota, platyny, srebra, stopów, metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. Termin jubilerstwo, dotyczący głównie czasów nowszych, obejmuje przede wszystkim wyrób klejnotów i ozdób ze złota, srebra i kamieni szlachetnych. W starożytności złotnictwo obejmowało głównie wytwarzanie luksusowych przedmiotów codziennego użytku (świeczniki, srebrne zastawy, szkatułki, wazony, figurki), różnego typu ozdób (diademy, naszyjniki, brosze, klamry, naramienniki, pierścienie), oraz przedmiotów służących kultowi religijnemu (złote lub srebrne relikwiarze, monstrancje, kielichy, puszki, pateny). Od XIII wieku w Europie Zachodniej, a od XIV wieku w Polsce działalność warsztatów złotniczych została ujęta w struktury cechowe, które w późniejszym czasie wprowadziły obowiązek oznaczania wyrobów znakiem złotniczym (puncą).Szpalta – termin zecerski oznaczający pierwszy, surowy skład tekstu, o docelowej szerokości wierszy, a długości (liczby wierszy) wynikającej z objętości tekstu, złożony z czcionek lub wierszy linotypowych. Szpalta zawiera większość docelowych atrybutów tekstu, takich jak: krój pisma w odpowiedniej odmianie i stopniu, interlinię, wcięcia akapitowe itp.

    W 1456 roku, udoskonalonym drukiem („Catholicon”), wydana została tzw. Bulla turecka – bulla papieża Kaliksta III, wystawiona 29 czerwca 1455 roku i wzywająca do wyprawy krzyżowej przeciw Turkom, która miała rozpocząć się 1 maja 1456 roku. Zachował się jeden egzemplarz bulli wydrukowany w języku niemieckim i jeden w łacińskim.

    Wrzeszcz – część miasta Gdańska, znajdująca się na północ od Śródmieścia, nad strugą Strzyżą. Od 2010 roku jej terytorium jest podzielone pomiędzy dwie dzielnice: Wrzeszcz Dolny i Wrzeszcz Górny.Aelius Donatus (IV wiek n.e.) - Donat, gramatyk rzymski, nauczyciel św. Hieronima. O życiu Donata nie wiemy poza tym prawie nic.

    Drobne wydawnictwa z lat 1456–1458[ | edytuj kod]

    Pod koniec roku 1456 wydano przeznaczony na rok kolejny Kalendarz lekarski. W tym czasie drukowano również tzw. niemiecki Cisioianus, zawierający 12 wierszy, pozwalających zapamiętać kolejność ważnych świąt w kalendarzu Kościoła katolickiego, a także Provinciale Romanum – wykaz arcybiskupstw i biskupstw tego Kościoła. Wszystkie te druki wydane przez Gutenberga tłoczono pismem „Donatów i Kalendarzy”.

    Karl Franz Otto Dziatzko (ur. 27 stycznia 1842 w Neustadt O.S., zm. 13 stycznia 1903 w Getyngi) – niemiecki filolog klasyczny i bibliolog, dyrektor bibliotek uniwersyteckich we Wrocławiu i Getyndze. Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    Natomiast dopiero około 1457–1458 roku opublikowana została Tablica planet dla astrologów (niem. Planetentafel für laien Astrologen); przez Gottfrieda Zedlera i niektórych innych autorów nazywana błędnie Kalendarzem astronomicznym na 1448 rok, rzekomo wydanym rok wcześniej. Cały tekst odbity był na 6 kartach pergaminu, które tworzyły po sklejeniu jedną dużą kartę, o wymiarach około 65 na 75 cm. Autorzy różnią się w ocenie jakości tego wydawnictwa: Zedler uważał go za pierwszy druk moguncki, zaś inni przychylali się do datowania 10 lat późniejszego (ustalonego przez Carla Wehmera w oparciu o odbitki przechowywane w Bibliotece Jagiellońskiej), podkreślając wysoki poziom składu oraz odbicia.

    Krój pisma to charakterystyczny obraz kompletu znaków pisma o jednolitych podstawowych cechach graficznych: stylu, rytmie, proporcji, dukcie, układzie lub kształcie szeryfów, właściwościach optycznych (czytelności) itp. Może mieć wiele odmian, czasami nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny krojów.Punca – (niem.) die Punze – to stalowe narzędzie złotnicze i cyzelerskie w kształcie pręta o odpowiednio do zamierzonego przeznaczenia ukształtowanej hartowanej głowicy - służące do wykonywania zagłębień oraz opracowywania faktury wyrobów metalowych - poprzez uderzanie młotkiem. Szczególnym typem puncy są punce z wygrawerowanym na głowicy znakiem złotniczym, oraz punce probiercze z wygrawerowanymi znakami probierczymi określającymi próbę kruszcu.

    Biblia 36-wierszowa[ | edytuj kod]

    Ulepszonym pismem „Donatów i Kalendarzy” odbita została około 1459–1460 roku Biblia 36-wierszowa, przedruk Biblii 42-wierszowej. Różniła się ona drobnymi szczegółami, w tym nagłówkami innego typu. Przypuszczalnie powstała w Bambergu, a jej wydawcą był Gutenberg lub jego uczniowie (w tym drugim wypadku Gutenberg jedynie użyczyłby czcionek). Być może na prośbę biskupa Bambergu Georga von Schaumberga drukiem zajęli się jego współpracownicy: Johann Numeister, Albrecht Pfister lub Heinrich Keffer.

    Nowa Ruda (niem. Neurode, dial. Noiroode, czes. Nová Ruda) – miasto i gmina leżące w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim.Kalikst III (łac. Callistus III, właśc. Alfonso de Borja; ur. 31 grudnia 1378 w Xàtivie, zm. 6 sierpnia 1458 r. w Rzymie) – papież w okresie od 8 kwietnia 1455 roku do 6 sierpnia 1458 roku.

    Biblia ta liczy aż 1768 stron druku in folio, była często oprawiana w trzech tomach. Odbito prawdopodobnie 20 egzemplarzy na pergaminie oraz 60 na papierze. Zachowało się 13 Biblii 36-wierszowych, nie licząc drobnych fragmentów. Ustępowała ona poziomem wykonania Biblii 42-wierszowej – ma mniej staranny krój liter, a brzegi kolumn druku nie zostały wyrównane.

    Mincerz lub mincarz (niem. Münzer, łac. monetarius) – pracownik mennicy produkujący monety. Mincerz w średniowiecznej Polsce był to urzędnik królewski zajmujący się kontrolą monety będącej w obiegu, jej wymianą i ściganiem oraz karaniem fałszerzy. Z upływem czasu mincerze tracili uprawnienia policyjno-sądowe, stając się jedynie rzemieślnikami produkującymi monety.Instytucje Justyniana – podręcznik prawa rzymskiego, będący częścią kodyfikacji justyniańskiej (Corpus Iuris Civilis) - posiadający moc prawa obowiązującą w Cesarstwie Bizantyjskim. Opublikowany 21 listopada 533, konstytucją Imperatoriam z mocą od 30 grudnia. Adresowany do żądnej poznania praw młodzieży, której cesarz Justynian I Wielki zadedykował słowa:

    Niepewna atrybucja[ | edytuj kod]

    Być może z warsztatu Gutenberga wyszły także inne druki odbite czcionką „Catholicon”, co do których istnieje dużo wątpliwości, dotyczących miejsca powstania, chronologii i szczegółów ich metod drukowania:

  • Summa grammaticalis quae vocatur Catholicon Johannesa Balbusa (XIII-wieczny słownik łaciński; od niego pochodzi nazwa czcionki),
  • Summa de articulis fidei et ecclesiae sacramentis Tomasza z Akwinu,
  • Dialogus rationis et conscientiae Mateusza z Krakowa,
  • List odpustowy na rzecz kościoła św. Cyriaka w Neuhausen (1461 i 1462),
  • List odpustowy na rzecz zakonu trynitarzy (1464),
  • Vocabularius ex quo (1467, 1469).
  • Znaczenie[ | edytuj kod]

    Spór o pierwszeństwo[ | edytuj kod]

    Filozof Francis Bacon uznał w 1620 roku wynalazek druku za jedno z trzech przełomowych odkryć w dziejach świata (obok prochu i kompasu). Mimo to rola Gutenberga była przez długi czas umniejszana. Choć już w 1470 roku Guillaume Fichet, profesor paryskiego uniwersytetu, przyznał pierwszeństwo w stosowaniu ruchomych czcionek Johannesowi Gutenbergowi, wielu innych badaczy sądziło, że był jedynie naśladowcą.

    Panfilo Castaldi (ur. ok. 1430, zm. 1487) – włoski lekarz i kupiec, pochodzący z Feltre, który zaangażował się w rozwój drukarstwa, a lokalna tradycja przypisała mu wynalezienie nowej techniki powielania książek. Zaliczany był do grona konkurentów Johannesa Gutenberga o pierwszeństwo do tego wynalazku. Rachmistrz to osoba zawodowo zajmująca się liczeniem (głównie przeliczaniem ksiąg przychodów i rozchodów). Dawniej rachmistrz zatrudniony był w każdym większym przedsiębiorstwie. Obecnie podobną funkcję (z nieco szerszym zakresem obowiązków) pełni księgowy.

    23 maja 1468 roku w podręczniku prawa rzymskiego Institutiones Iustiniani, który ukazał się w Moguncji w wydawnictwie Petera Schöffera, umieszczono wiersz ze wzmianką o zmarłym drukarzu, bez podania jednak jego nazwiska. Trzy lata później w wydanym w Paryżu druku Ortograhia Gasparina Barzizziego Fichet napisał: .mw-parser-output div.cytat{display:table;padding:0}.mw-parser-output div.cytat.box{margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;border:1px solid #aaa;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote{display:table}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny::before{float:left;content:"";background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Quote-alpha.png/20px-Quote-alpha.png");background-repeat:no-repeat;background-position:top right;width:2em;height:2em;margin:0.5em 0.5em 0.5em 0.5em}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny>blockquote{border:1px solid #ccc;background:white;color:#333;padding-left:3em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::before{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:bottom;content:"„";padding-right:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::after{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:top;content:"”";padding-left:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin:0 auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Opowiada się, że niedaleko Moguncji żył pewien Johannes z przydomkiem Gutenberg, który jako pierwszy ze wszystkich wymyślił sztukę drukarską, dzięki czemu wytwarza się książki nie za pomocą trzciny (jak w starożytności) i nie piórem (jak dotychczas u nas), tylko metalowymi literami i do tego znakomicie, wykwintnie i pięknie.

    Peter Schöffer lub Petrus Schoeffer (ur. ok. 1425 w Gernsheim, zm. ok. 1503 w Moguncji). Był jednym z pierwszych księgarzy i wydawców w epoce druku typograficznego. Udoskonalił wynalazek druku Jana Gutenberga z ruchomymi czcionkami. Był autorem technicznych i estetycznych ulepszeń czcionek. Stworzył również własne czcionki literowe. Przyczynił się także do ekonomicznego i technologicznego sukcesu tego wynalazku na początku ery nowożytnej. Peter Schöffer jest dzisiaj postrzegany jako jeden z najlepszych drukarzy, wydawców i księgarzy Europy, który określił artystyczne kierunki rozwoju druku.Płatnerz – średniowieczny rzemieślnik wykonujący zbroje płytowe dla ludzi i koni, oraz elementy towarzyszące zbroi, jak np. przyłbice, rękawice, szyszaki, a także kolczugi. Wobec zaniku jazdy pancernej od XVI wieku płatnerzami zaczęto nazywać rzemieślników wyrabiających metalową broń białą, np. mieczników, szpadników.

    O Gutenbergu jako wynalazcy druku wspominali także w pracach XV-wiecznych następujący autorzy: Riccobaldus Ferrariensis w Chronica summorum pontificum imperatorumque (1474), Jacobus Philippus Foresti w Supplementum chronicarum (1483), Matteo Palmieri, Bossius Donatus, Baptista Fulgosus, Adam Werner von Themar, Johannes Herbst, Jacob Wimpfeling oraz Adam Gelthus. Johannes Trithemius stwierdził natomiast w pracy Chronicon Sponheimense (1495–1509), że choć wynalazcą druku był Gutenberg, to dużą rolę w jego doskonaleniu miał Johann Fust, a w upowszechnieniu Peter Schöffer. Później jednak w kręgu rodziny Schöffera zaczęto marginalizować rolę Gutenberga, przypisując wynalazek druku Fustowi i Schöfferowi, tę wersję rozpowszechniał zwłaszcza wnuk pierwszego i syn drugiego, Johannes Schöffer, także drukarz.

    International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Tomasz z Akwinu, Akwinata, łac. Thoma de Aquino (ur. ok. 1225, zm. 7 marca 1274) – filozof scholastyczny, teolog, członek zakonu dominikanów. Był jednym z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Święty Kościoła katolickiego; jeden z doktorów Kościoła, który nauczając przekazywał owoce swej kontemplacji (łac. contemplata aliis tradere).

    W kolejnych wiekach pojawiały się więc sprzeczne informacje na temat tego, komu przypisać autorstwo wynalazku druku na terenie Europy. Oprócz Gutenberga, Fusta i Schöffera pojawiały się jeszcze inne nazwiska pretendentów do tego tytułu, takie jak: Johann Mentelin ze Strasburga (zm. 1478), Panfilo Castaldi z Feltre (zm. 1487), Jean Brito z Brugii (zm. ok. 1484), Prokop Waldvogel z Pragi czy Laurens Janszoon Coster z Haarlemu (zm. 1484). Według obecnego stanu wiedzy, nie udało się jednak potwierdzić ich pierwszeństwa.

    Getynga (niem. Göttingen, dolnoniem. Chöttingen) – akademickie miasto powiatowe w Niemczech, nad rzeką Leine, na południowym krańcu kraju związkowego Dolna Saksonia, siedziba powiatu Getynga. W roku 2008 miasto liczyło 121 455 mieszkańców. Jeden z głównych ośrodków naukowych kraju (ponad 30 tys. studentów). Liczące się centrum turystyczne oraz kulturalne.Historia druku jest dość krótka, gdyż zasadniczo odnosi się ona do sposobu nanoszenia obrazu metodą odbicia go z formy drukowej na podłoże drukowe za pomocą farby drukowej, a w historii rozwoju ludzkości długo nie było takiego tworzywa, które nadawałoby się do w miarę precyzyjnego przyjmowania szybkoschnącej farby.

    Badania nad Gutenbergiem[ | edytuj kod]

    J. Gutenberg na ilustracji pochodzącej z pracy Die großen Deutschen im Bilde (Michael Schönitzer, 1936)

    De ortu et progressu artis typographicae – pierwsza praca, w której podkreślono rolę Gutenberga jako pioniera druku w Europie – ukazała się w 1640 roku, a jej autorem był Bernhard von Mallinckrodt (1591–1664), dziekan katedralny w Münsterze. W kolejnych wiekach życiem i dokonaniami drukarza zajmowali się m.in.:

    Status społeczny – pozycja, jaką jednostka zajmuje w grupie społecznej. Pozycja ta może mieć charakter przypisany, lub osiągnięty. O pozycji przypisanej mówimy wtedy, gdy jednostka nie ma wyboru, co do jej zajmowania (lub niezajmowania). Pozycja osiągana to taka, którą jednostka zyskuje poprzez swoje działania.Norymberga (niem. Nürnberg) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Środkowa Frankonia, siedziba regionu Industrieregion Mittelfranken oraz powiatu Norymberga. Położone nad rzeką Pegnitz (nieco powyżej jej ujścia do rzeki Regnitz), gospodarcza i kulturalna stolica Frankonii, drugie co do wielkości miasto w Bawarii. Liczy 510 602 mieszkańców (31 grudnia 2011). Najbliżej położone duże miasta: Monachium – ok. 150 km na południowy wschód, Stuttgart – ok. 156 km na południowy zachód i Frankfurt nad Menem – ok. 186 km na północny zachód. Miasto zniszczone podczas II wojny światowej, odbudowane.
  • Johann David Köhler (1684–1755), profesor historii w Getyndze;
  • Karl Dziatzko (1842–1903), filolog klasyczny i bibliotekarz w Getyndze;
  • Paul Schwenke (1853–1921), bibliotekarz;
  • Otto Hupp (1859–1949), grafik i heraldyk;
  • Gottfried Zedler (1860–1945), bibliotekarz;
  • Aloys Ruppel (1882–1977), założyciel i redaktor rocznika „Gutenberg-Jahrbuch” (wydawanego od 1926 roku przez międzynarodowe Towarzystwo Gutenberga); autor biografii Johannes Gutenberg. Sein Leben und sein Werk (Berlin 1939);
  • Hans Widmann (1908–1975), redaktor pracy Der gegenwärtige Stand der Gutenberg-Forschung (Stuttgart, 1972);
  • Albert Kapr (1918–1995), profesor Hochschule für Grafik und Buchkunst w Lipsku, autor pracy Johannes Gutenberg. Persönlichkeit und Leistung (Lipsk, 1986);
  • Guy Bechtel (ur. 1931), historyk i germanista, autor pracy Gutenberg et l’invention de l’imprimerie: une enquête (Paryż, 1992);
  • Stephan Füssel (ur. 1952), księgoznawca, autor pracy Gutenberg und seine Wirkung (Frankfurt nad Menem, 1999).
  • Rozwój i znaczenie druku[ | edytuj kod]

    Wynalazek druku szybko pojawił się w innych miastach Niemiec, a także innych państw Europy. Pierwszymi ważniejszymi ośrodkami druku w języku niemieckim, po Moguncji i Strasburgu (gdzie powstały liczne oficyny), były: Bamberg (gdzie być może ukazała się około 1459 roku Biblia 36-wierszowa), Kolonia (gdzie mieściło się wiele ważnych wydawnictw), Bazylea, Norymberga i Lubeka. Tempo rozprzestrzeniania się druku było imponujące także w innych krajach – jeszcze w XV wieku drukarnie powstały w kilkudziesięciu miastach włoskich (największe znaczenie miała Wenecja).

    Fryderyk III (ur. 21 września 1415 w Innsbrucku, zm. 19 sierpnia 1493 w Linz) – król Niemiec od 1440, Święty Cesarz Rzymski od 1452, arcyksiążę austriacki od 1457 (jako Fryderyk V), z dynastii Habsburgów. Syn księcia Styrii Ernesta Żelaznego i Cymbarki, córki Siemowita IV, księcia mazowieckiego.Psałterz moguncki – inkunabuł z 1457 roku zawierający łaciński psałterz, pierwsza drukowana książka w Europie opatrzona datą wydania i sygnaturą wydawcy. Zachowało się zaledwie 10 egzemplarzy, wydrukowanych w różnych wariantach kompozycyjnych, z których najważniejszy znajduje się w Austriackiej Bibliotece Narodowej w Wiedniu.

    Wynalazek druku traktowano jako wyjątkowy dar Boga. Upowszechnienie druku doprowadziło do obniżenia cen ksiąg, co miało miejsce już w 1470 roku: już wtedy ich ceny były niższe od ceny, jaką płacono wcześniej za samą ich oprawę. Spowodowało to, że drukowane księgi i drobniejsze wydawnictwa stały się dostępne dla znacznie większego grona osób. Szerzyły się dzięki temu nowe ruchy i prądy ideowe, w tym humanizm renesansowy, a później reformacja. Wynalazek druku (a wcześniej pisma) stał się podstawą dla rozwoju nowych środków przekazu, kształtując umysły (tzw. umysłowość piśmiennicza) i oddziałując na funkcjonowanie społeczeństw, co Marshall McLuhan przedstawił w pracy The Gutenberg Galaxy (1962, pol. Galaktyka Gutenberga).

    Cech (z niem. Zunft), w języku staropolskim Gilda, słowo pochodzące z języka dolnoniemieckiego "die Gilde", ta ze staro skandynawskiego gildi - nazwa oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy – organizacja samorządu rzemieślniczego o charakterze społeczno-zawodowym, częściowo również gospodarczym, zrzeszająca rzemieślników jednego lub kilku pokrewnych zawodów, mająca na celu:Protestancki kościół św. Tomasza w Strasburgu (niem. Thomaskirche, fr. Église Saint-Thomas) – jest jednym z najznamienitszych kościołów Strasburga zarówno pod względem historyczno-kulturowym jak i architektonicznym. Po zajęciu Strasburga przez Francuzów w 1681 katedra została oddana katolikom i kościół św. Tomasza stał się głównym ewangelickim kościołem w regionie. Słynie on też z powodu organów wykonanych w 1741 roku przez Johanna Andreasa Silbermanna.

    Upamiętnienie drukarza[ | edytuj kod]

    W Moguncji znajduje się Muzeum Gutenberga (niem. Gutenberg-Museum), założone w 1900 roku w pałacu „Zum Römischen Kaiser”, którego wystawa poświęcona jest dokonaniom drukarza, jak również historii druku. Imię Gutenberga nosi Uniwersytet w Moguncji (niem. Johannes Gutenberg-Universität Mainz).

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Laurens Janszoon Coster (ok. 1370 - ok. 1440) – drukarz z Haarlemu w północnej Holandii. Przypisuje mu się stosowanie ruchomej czcionki, jako pierwszemu drukarzowi w Europie. Coster stosował ruchomą czcionkę jeszcze przed udoskonaleniem druku przez Gutenberga. Podobno niejaki Faustus, pracownik Costera, wykradł Holendrowi pomysł i uciekł z Haarlemu do Moguncji.

    Ulice nazwane imieniem Gutenberga, pomniki i miejsca pamięci poświęcone drukarzowi znajdują się nie tylko w miastach, z którymi był związany, ale także w wielu innych miejscach na świecie. W Polsce znajduje się kilka pomników Gutenberga, wśród nich na kamienicy pod Gutenbergiem w Łodzi, w Nowej Rudzie, na narożnej części elewacji kamienicy przy ul. Szabatowskiego 1 - 3 w Chorzowie, na jednej z częstochowskich kamienic, w tzw. Gaju Gutenberga przy ul. Jaśkowa Dolina w Gdańsku-Wrzeszczu oraz na tzw. Domu Prasy w Toruniu. Gutenberg jest też patronem szkoły podstawowej i gimnazjum w Warszawie. Ulica Henryka Dąbrowskiego w Katowicach nosiła do 1945 roku nazwę Gutenbergstraße, podobnie jak do 1918 roku i w latach 1939–1945 ulica Marcelego Mottego w Poznaniu. Współcześnie ulice noszące imię Jana Gutenberga znajdują się m.in. w Gliwicach i Krakowie.

    Pergamin – materiał pisarski (podłoże, na którym można pisać) wyrabiany ze skór zwierzęcych. Wytwarzanie pergaminu zwano pergaminnictwem.Sąd Ostateczny – w różnych religiach ujawnienie historycznych owoców ludzkiego postępowania na rzecz dobra lub zła następujące po paruzji. Po raz pierwszy idea sądu ostatecznego pojawiła się w religii staroegipskiej.

    Zarówno w 1900 roku, jak i sto lat później, w umowną rocznicę urodzin Gutenberga, uroczyście obchodzono jego jubileusz, a dorobek drukarza był prezentowany na wystawach i komentowany na konferencjach. Prasa drukarska Johannesa Gutenberga uznana została w 1997 roku przez amerykański magazyn „Time-Life” za najbardziej istotny wynalazek tysiąclecia. W 1999 roku amerykańskie przedsiębiorstwo A&E Network ogłosiło Gutenberga najważniejszym człowiekiem milenium.

    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
  • Muzeum Gutenberga w Moguncji, budynek „Zum Römischen Kaiser”

  • Popiersie J. Gutenberga przed uniwersytetem jego imienia w Moguncji

  • Statua rzemieślnika w Strasburgu

  • Popiersie Gutenberga na narożnej części elewacji kamienicy przy ul. Szabatowskiego 1 - 3 w Chorzowie

  • Pomnik drukarza w Nowej Rudzie

    Pius II (łac. Pius II, właśc. Eneasz Sylwiusz Piccolomini (lub Enea Silvio de Piccolomini) (ur. 18 października 1405 w Corsignano, zm. 14 lub 15 sierpnia 1464 w Ankonie) – włoski humanista, poeta, papież w okresie od 19 sierpnia 1458 do 14 lub 15 sierpnia 1464.Sztuki wyzwolone (siedem sztuk wyzwolonych) (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego) – podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza. Siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium. Kanwą tego podziału było monumentalne, encyklopedyczne dzieło Marka Terencjusza Warrona, zatytułowane Disciplinarum libri IX (Dziewięć ksiąg naukowych).
  • Współczesny medal (Rheintaler) z wizerunkiem drukarza

  • Znaczek pocztowy upamiętniający złotnika

  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • projekt Gutenberg


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Odpust – w teologii katolickiej pojęcie oznaczające darowanie przez Boga kary doczesnej za grzechy, które zostały odpuszczone co do winy. Odpust może być zupełny, jeśli jest darowaniem całej, przewidzianej przez Boga kary, lub cząstkowy – jeśli jest tej kary zmniejszeniem. Odpust może być udzielony żywym lub zmarłym i dotyczy wyłącznie chrześcijan.
    Projekt Gutenberg – inicjatywa polegająca na umieszczeniu w Internecie elektronicznych wersji książek istniejących w wersji papierowej.
    Kamienica pod Gutenbergiem – zabytkowa kamienica znajdująca się w Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 86, należąca pierwotnie do Jana Petersilge.
    Mateusz z Krakowa znany też jako Matthaeus de Cracovia, według A. Brücknera: Stadtschreiber = "Dictus Notarii" (ur. ok. 1330 w Krakowie, zm. 5 marca 1410 w Heidelbergu) – polski scholastyk, profesor teologii na uniwersytecie w Pradze, biskup Wormacji, w 1396 roku rektor Uniwersytetu w Heidelbergu, wychowawca pierwszych profesorów Akademii Krakowskiej.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Ul. Mottego w Poznaniu – ulica w dzielnicy Łazarz w Poznaniu, między Kolejową i Łukaszewicza, wytyczona około 1900 r. Nazwana ku czci Marcelego Mottego. Przed 1918 nosiła nazwę Gutenbergstraße (ul. Gutenberga).
    Alzacja (fr. Alsace, niem. Elsass, al. Elsàss) – kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem. Składa się z dwóch departamentów: Dolny Ren na północy oraz Górny Ren na południu. Historyczna Alzacja obejmowała jeszcze niewielki obszar wokół miasta Belfort, który obecnie tworzy departament Territoire-de-Belfort.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.107 sek.