• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Johannes Gutenberg



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Mikołaj V (łac. Nicolaus V, właśc. Tommaso Parentucelli; ur. 15 listopada 1397 w Sarzana, zm. 24 marca 1455 w Rzymie) – papież w okresie od 6 marca 1447 do 24 marca 1455.Iluminacja – średniowieczne zdobnictwo książkowe, pierwotnie w postaci ozdobnych linii i inicjałów oraz coraz bardziej skomplikowanych wzorów. Wraz z rozwojem iluminatorstwa pojawiają się złocenia, które mogły przejawiać się nawet w formie złotych liter (codex aureus) pisanych na barwionym purpurą pergaminie. Iluminacja, zwłaszcza w sztuce dojrzałego średniowiecza mogła przyjąć formę dekoracyjnych rysunków wykonywanych technikami malarskimi lub też mogła wykorzystywać malowane (często ilustracyjne) miniatury figuralne, umieszczane na kartach manuskryptów, a później także pierwszych druków. Iluminacje zasadniczo dotyczyły dwóch obszarów na karcie: rozbudowanych kompozycji inicjałowych, oraz wypełnienia marginesów (bordiur). Tworzono jednak również bogate, rozbudowane kompozycje tekstowo-graficzne, na których tekst i obraz funkcjonowały, co rzadkie dla sztuki średniowiecznej, wspólnie - zajmując całość karty, czego przykładem może być słynny ewangeliarz z Kells.

    Johannes Gutenberg, właśc. Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg (ur. ok. 1400 w Moguncji, zm. 3 lutego 1468 tamże) – niemiecki rzemieślnik, złotnik i drukarz, twórca pierwszej przemysłowej metody druku na świecie. Nie ma zgody wśród badaczy, czy pierwsze druki powstały już podczas jego pobytu w Strasburgu (1434–1444), czy dopiero w drukarni założonej przez niego w 1448 roku w Moguncji. Różne lata są przyjmowane umownie jako rok, w którym po raz pierwszy Gutenberg użył ruchomej czcionki – najczęściej 1440 albo 1450. Jego najdoskonalszą publikacją była Biblia 42-wierszowa, znana jako Biblia Gutenberga, drukowana w latach 1452–1455.

    Teodoryk z Isenburga (niem. Dieter von Isenburg; ur. ok. 1412, zm. 6 maja 1482) – arcybiskup Moguncji i książę-elektor Rzeszy w latach 1459–1461 i ponownie od 1475 r.Turyngia, Wolny Kraj Turyngia (niem. Freistaat Thüringen) – kraj związkowy w Niemczech. Stolicą kraju związkowego jest miasto Erfurt.

    Gutenberg opracował własną wersję czcionek, wykonanych z metalu, ale ich technika pozostaje niejasna. Skonstruował aparat do ich odlewania, w którym nowością było używanie wymiennych matryc. Zaprojektował również własną wersję prasy drukarskiej, wzorując się na znanych już prasach introligatorskich. Jego prekursorskim dokonaniem było stworzenie pierwszego dużego wydawnictwa. Równie ważnymi osiągnięciami są udane kroje pism używanych do druku oraz opracowanie podstawowych zasad składu tekstu.

    Piemont (wł. Piemonte) – kraina historyczna i region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech. Od zachodu graniczy z Francją, od północy ze Szwajcarią i regionem Dolina Aosty, od wschodu z Lombardią i Emilią-Romanią, a od południa z Ligurią.Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).

    Mimo ogromnego wpływu Gutenberga na rozwój druku zachowało się niewiele pewnych informacji o jego życiu i działalności wydawniczej. Autorzy różnią się w datowaniu jego publikacji, a także w opisie stosowanej przez niego techniki druku. Działalność Gutenberga przyczyniła się do szybkiego rozwoju drukarstwa w Europie, a jego współpracownicy i uczniowie upowszechniali ją w zakładanych przez siebie ośrodkach, korzystając z jego rozwiązań.

    Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek. Bazylea (niem. Basel, fr. Bâle, wł. /retorom. Basilea, łac. Basilia) – miasto szwajcarskie u styku granic trzech państw: Szwajcarii, Niemiec i Francji, nad rzeką Ren, u ujścia rzek Birs i Wiese. Miasto Bazylea tworzy razem z gminami Riehen i Bettingen kanton Bazylea-Miasto. Miasto dzieli się na Małą Bazyleę (Kleinbasel) na prawym i Wielką Bazyleę (Grossbasel) ze Wzgórzem Katedralnym na lewym brzegu Renu. Do miasta wcielono dawną osadę rybacką Kleinhüningen.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Rodzina[ | edytuj kod]

    Widok Moguncji – rodzinnego miasta J. Gutenberga (Liber chronicarum, 1493)

    Johannes Gutenberg urodził się najprawdopodobniej w Moguncji, niemieckim mieście położonym nad Renem, będącym stolicą arcybiskupstwa. Arcybiskupi piastowali tytuł arcykanclerzy Rzeszy, koronowali władców i zwoływali ich zjazdy. Bogate niegdyś miasto było zwane przez kronikarzy „złotą głową” albo „diademem Rzeszy”, lecz zaczynało powoli podupadać. Wyraźne były różnice w pozycji zajmowanej przez uprzywilejowanych członków patrycjatu (w tym urzędników arcybiskupa) oraz zrzeszonych w cechach rzemieślników. Konflikty między nimi narastały pod wpływem problemów miasta z narastającym zadłużeniem oraz z powodu spadku liczby ludności, zapoczątkowanym w połowie XIV wieku, a wywołanym epidemiami (szczególnie wiele ofiar pochłonęła czarna śmierć).

    Biblioteka Jagiellońska (BJ, tzw. Jagiellonka) – główna biblioteka Uniwersytetu Jagiellońskiego, która wraz z Biblioteką Medyczną Collegium Medicum oraz bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy system biblioteczno-informacyjny UJ. Stanowi jedną z największych bibliotek w Polsce, stąd też została uznana za część Narodowego Zasobu Bibliotecznego. Posiada status biblioteki narodowej – obowiązuje prawo o egzemplarzu obowiązkowym.Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.

    Rodzice Johannesa różnili się znacznie statusem społecznym: jego ojciec, Friele (Friedrich) Gensfleisch zur Laden, był zamożnym patrycjuszem, natomiast matka, Else Wirich – córką kramarza. Pobrali się w 1386 roku. Z tego związku urodził się także syn Friele oraz córka Else. Johannes był ich najmłodszym dzieckiem. Ojciec (zm. 1419) zajmował się prawdopodobnie handlem suknem, a zarobione środki inwestował również w innych miastach. Należał do korporacji mincerzy, a w 1411 roku został miejskim rachmistrzem. Rodzina mieszkała w Moguncji w dwupiętrowym domu zwanym „Hof zum Gutenberg” (od niego pochodzi później przyjęte nazwisko, poświadczone najwcześniej w dokumencie z 1427 roku), którego Friele był zapewne współwłaścicielem.

    Przedruk (ang. reprint) – dosłowne lub tylko nieznacznie zmienione, ponowne opublikowanie utworu. Z reguły przedruk jest objętościowo większy niż cytat, i obejmuje cały utwór lub z niewielkimi skrótami. W formie przedruku publikowane są książki lub całe artykuły, także artykuły internetowe. Czasem przedruk artykułu polega na jego przetłumaczeniu i wydaniu w innym języku. W przypadku przedruku konieczne jest zamieszczenie nazwiska autora (autorów) oraz danych pierwotnego druku (nazwa czasopisma, i inne dane bibliograficzne). W odróżnieniu od cytatu, prawo przedruku skierowane jest wyłącznie do prasy, radia i telewizji. Jeżeli z tego uprawnienia będzie chciał skorzystać inny podmiot, konieczne jest uzyskanie zgody wydawcy (lub samego autora).W przeciwnym razie twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Niektóre wydawnictwa i czasopisma automatycznie zezwalają na bezpłatne przedruki, z różnymi zastrzeżeniami technicznymi lub formalnymi.Tekstura — najczęściej stosowane pismo książkowe XIV wieku. W XIII wieku zwiększyło się zapotrzebowanie na książki, powstawały więc warsztaty wyspecjalizowane w szybkim przepisywaniu ksiąg. Tempo pisania oraz zastosowanie skośnie ściętego, płaskiego pióra wywarły istotny wpływ na dalszy rozwój pisma gotyckiego. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa textura – tkanina (texo – tkać, splatać) i dobrze oddaje wygląd karty zapisanej tym pismem. Rzeczywiście: wygląda jak tkanina o gęstym splocie, z wyraźnie widocznymi grubymi pionowymi trzonkami liter, niewielką ilością światła, bo litery stoją ciasno upakowane, wyrazy dosunięte, interlinie minimalne i zaciemniane dodatkowo przez kapitalne lub uncjalne litery początków zdań. W teksturze skróciły się trzonki liter długich, co umożliwiało szybkie napisanie kilku znaków w sposób ciągły, bez odrywania pióra od karty. Również wydłużenia dolne są skrócone. Główne linie liter od góry i od dołu wykończone są romboidalnymi nasadkami, co daje obraz podwójnie załamanej linii.

    Dzieciństwo i młodość (do 1434)[ | edytuj kod]

    O życiu Johannesa Gutenberga zachowało się bardzo niewiele pewnych informacji. Niemal nic nie wiadomo o jego dzieciństwie, młodości czy zdobytym wykształceniu. Nieznany jest rok jego urodzenia – przyjmuje się, że urodził się między 1394 a 1404 rokiem, najprawdopodobniej w 1400 roku lub tuż po nim.

    Bamberg – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Frankonia, siedziba regionu Oberfranken-West oraz powiatu Bamberg, chociaż do niego nie należy. Leży nad rzeką Regnitz, która w odległości ok. 7 km od centrum miasta dwoma ramionami uchodzi do Menu.Złotnictwo – rzemiosło artystyczne zajmujące się wytwarzaniem wyrobów ze złota, platyny, srebra, stopów, metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. Termin jubilerstwo, dotyczący głównie czasów nowszych, obejmuje przede wszystkim wyrób klejnotów i ozdób ze złota, srebra i kamieni szlachetnych. W starożytności złotnictwo obejmowało głównie wytwarzanie luksusowych przedmiotów codziennego użytku (świeczniki, srebrne zastawy, szkatułki, wazony, figurki), różnego typu ozdób (diademy, naszyjniki, brosze, klamry, naramienniki, pierścienie), oraz przedmiotów służących kultowi religijnemu (złote lub srebrne relikwiarze, monstrancje, kielichy, puszki, pateny). Od XIII wieku w Europie Zachodniej, a od XIV wieku w Polsce działalność warsztatów złotniczych została ujęta w struktury cechowe, które w późniejszym czasie wprowadziły obowiązek oznaczania wyrobów znakiem złotniczym (puncą).

    Friele Gensfleisch opuścił Moguncję w 1411 roku, w czasie jednego z konfliktów patrycjatu z cechami. Prawdopodobnie w latach 1411–1413 Johannes mieszkał z rodziną w Eltville am Rhein, gdzie jego matka odziedziczyła dom. Niektórzy badacze (jak Albert Kapr) wysunęli przypuszczenie, iż ukończył on studia w Erfurcie, identyfikując go ze studentem wpisanym jako Johannes de Alta Villa, który zdobył w semestrze zimowym 1419/20 tytuł bakałarza sztuk wyzwolonych.

    Szpalta – termin zecerski oznaczający pierwszy, surowy skład tekstu, o docelowej szerokości wierszy, a długości (liczby wierszy) wynikającej z objętości tekstu, złożony z czcionek lub wierszy linotypowych. Szpalta zawiera większość docelowych atrybutów tekstu, takich jak: krój pisma w odpowiedniej odmianie i stopniu, interlinię, wcięcia akapitowe itp.Wrzeszcz – część miasta Gdańska, znajdująca się na północ od Śródmieścia, nad strugą Strzyżą. Od 2010 roku jej terytorium jest podzielone pomiędzy dwie dzielnice: Wrzeszcz Dolny i Wrzeszcz Górny.

    Najstarszy znany dokument bezspornie wymieniający Johannesa pochodzi z 1420 roku – dotyczy sporu o spadek po jego zmarłym ojcu. Albert Kapr sądził, że w latach 20. Gutenberg mieszkał w Moguncji, gdzie zdobywał wiedzę w zakresie obróbki metali. W 1428 roku nasiliły się kłopoty Moguncji z regulowaniem długów, co spowodowało kryzys polityczny, w wyniku którego wielu patrycjuszy opuściło miasto. Najpewniej zrobił to także Johannes, ale nie wiadomo, dokąd się udał. W 1430 roku Henchin zu Gudenberg został wymieniony w dokumencie arcybiskupa Konrada III wśród patrycjuszy znajdujących się poza Moguncją. W 1433 roku zmarła jego matka, a majątek podzielono między trójkę dzieci. Johannes otrzymywał rentę ze środków miasta. Jednak, czy to z powodu problemów z zadłużeniem, czy też z chęci ukarania emigranta, władze Moguncji nie kwapiły się do zapłaty, a dług wobec niego rósł, sięgając 310 guldenów w 1434 roku.

    Aelius Donatus (IV wiek n.e.) - Donat, gramatyk rzymski, nauczyciel św. Hieronima. O życiu Donata nie wiemy poza tym prawie nic.Karl Franz Otto Dziatzko (ur. 27 stycznia 1842 w Neustadt O.S., zm. 13 stycznia 1903 w Getyngi) – niemiecki filolog klasyczny i bibliolog, dyrektor bibliotek uniwersyteckich we Wrocławiu i Getyndze.

    Pobyt w Strasburgu (1434–1444)[ | edytuj kod]

    Portret J. Gutenberga (anonim, datowany na 1440)

    Dobrze udokumentowany jest pobyt Gutenberga w Strasburgu, stolicy Alzacji, mieście o wiele większym od Moguncji. Dokumenty z nim związane pochodzą z lat 1434–1444. Pierwszy dotyczył wyegzekwowania należności od Moguncji – Gutenberg przekonał władze Strasburga, by aresztowały przebywającego w tym mieście pisarza mogunckiego. Dzięki temu posunięciu otrzymał od władz rodzinnego miasta przyrzeczenie spłaty, a potem, w ratach, zaległą sumę pieniędzy.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Krój pisma to charakterystyczny obraz kompletu znaków pisma o jednolitych podstawowych cechach graficznych: stylu, rytmie, proporcji, dukcie, układzie lub kształcie szeryfów, właściwościach optycznych (czytelności) itp. Może mieć wiele odmian, czasami nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny krojów.

    Gutenberg prowadził aktywne życie towarzyskie, podejmując wielu gości, na co wskazują zachowane rachunki za dostarczane mu wino i wódkę. W 1437 roku patrycjuszka Ennelin zur Yserin Thüre wniosła przeciw niemu skargę przed sąd biskupi o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa. Nie wiadomo, jaki był wyrok sądu, najpewniej małżeństwo nie zostało zawarte.

    Punca – (niem.) die Punze – to stalowe narzędzie złotnicze i cyzelerskie w kształcie pręta o odpowiednio do zamierzonego przeznaczenia ukształtowanej hartowanej głowicy - służące do wykonywania zagłębień oraz opracowywania faktury wyrobów metalowych - poprzez uderzanie młotkiem. Szczególnym typem puncy są punce z wygrawerowanym na głowicy znakiem złotniczym, oraz punce probiercze z wygrawerowanymi znakami probierczymi określającymi próbę kruszcu.Nowa Ruda (niem. Neurode, dial. Noiroode, czes. Nová Ruda) – miasto i gmina leżące w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim.

    Gutenberg szkolił odpłatnie uczniów, m.in. ucząc ich sztuki szlifowania kamieni szlachetnych. Podejmował także ze wspólnikami działalność gospodarczą, jaką był wyrób i sprzedaż lusterek dla zmierzających do Akwizgranu pielgrzymów. Przygotowywał również kolejne przedsięwzięcie – Aventur und Kunst, o którym mało wiadomo, niezrealizowane z powodu śmierci jednego z partnerów. Zdania na temat tego, na czym polegały te plany, są podzielone. Być może były to pierwsze próby drukarskie (stąd niektóre źródła podają rok 1440 jako datę wynalazku Gutenberga) lub jakaś inna forma seryjnej produkcji, np. stempli (punc).

    Kalikst III (łac. Callistus III, właśc. Alfonso de Borja; ur. 31 grudnia 1378 w Xàtivie, zm. 6 sierpnia 1458 r. w Rzymie) – papież w okresie od 8 kwietnia 1455 roku do 6 sierpnia 1458 roku.Mincerz lub mincarz (niem. Münzer, łac. monetarius) – pracownik mennicy produkujący monety. Mincerz w średniowiecznej Polsce był to urzędnik królewski zajmujący się kontrolą monety będącej w obiegu, jej wymianą i ściganiem oraz karaniem fałszerzy. Z upływem czasu mincerze tracili uprawnienia policyjno-sądowe, stając się jedynie rzemieślnikami produkującymi monety.

    Powrót do Moguncji i założenie drukarni (1448–1455)[ | edytuj kod]

    Nie wiadomo, gdzie Gutenberg przebywał po prawdopodobnym wyjeździe ze Strasburga w 1444 roku. W Moguncji jego nazwisko pojawia się na dokumencie z października 1448 roku, gdy zaciągał tam pożyczkę w wysokości 150 guldenów. Przypuszczalnie powrócił do domu rodzinnego („Hof zum Gutenberg”) ze wspólnikami ze Strasburga, z którymi urządził w nim pierwszą drukarnię – pierwsze duże wydawnictwo w historii.

    Instytucje Justyniana – podręcznik prawa rzymskiego, będący częścią kodyfikacji justyniańskiej (Corpus Iuris Civilis) - posiadający moc prawa obowiązującą w Cesarstwie Bizantyjskim. Opublikowany 21 listopada 533, konstytucją Imperatoriam z mocą od 30 grudnia. Adresowany do żądnej poznania praw młodzieży, której cesarz Justynian I Wielki zadedykował słowa:Panfilo Castaldi (ur. ok. 1430, zm. 1487) – włoski lekarz i kupiec, pochodzący z Feltre, który zaangażował się w rozwój drukarstwa, a lokalna tradycja przypisała mu wynalezienie nowej techniki powielania książek. Zaliczany był do grona konkurentów Johannesa Gutenberga o pierwszeństwo do tego wynalazku.

    Prawdopodobnie już w 1449 roku Gutenberg prowadził działalność wraz z Johannem Fustem, przedsiębiorczym złotnikiem i księgarzem. Pożyczył od niego 800 guldenów na wyposażenie nowocześniejszej drukarni, co nastąpiło w kolejnym roku. Nie ma zgody wśród autorów, czy mieściła się ona nadal w domu rodzinnym, czy też została przeniesiona do innego warsztatu. Po otrzymaniu w 1452 roku od Fusta kolejnych 800 guldenów, jako wkładu we wspólne przedsięwzięcie (w dokumencie z 1455 roku nazwano je Werk der Bücher, czyli „dzieło ksiąg”), dysponował już dwiema drukarniami. W starszej wydawał drobne wydawnictwa, a w nowszej w latach 1452–1455 drukowana była Biblia 42-wierszowa (znana jako Biblia Gutenberga), która jest najwyżej cenionym drukiem spośród wszystkich jego wydań. Być może w drugiej drukarni planowano wydawać także mszały, ale wycofano się z tego pomysłu, prawdopodobnie ze względu na trudności w wykonaniu różnych pism drukarskich lub na konieczną, a trudną do uzyskania, zgodę władz kościelnych.

    Rachmistrz to osoba zawodowo zajmująca się liczeniem (głównie przeliczaniem ksiąg przychodów i rozchodów). Dawniej rachmistrz zatrudniony był w każdym większym przedsiębiorstwie. Obecnie podobną funkcję (z nieco szerszym zakresem obowiązków) pełni księgowy.Peter Schöffer lub Petrus Schoeffer (ur. ok. 1425 w Gernsheim, zm. ok. 1503 w Moguncji). Był jednym z pierwszych księgarzy i wydawców w epoce druku typograficznego. Udoskonalił wynalazek druku Jana Gutenberga z ruchomymi czcionkami. Był autorem technicznych i estetycznych ulepszeń czcionek. Stworzył również własne czcionki literowe. Przyczynił się także do ekonomicznego i technologicznego sukcesu tego wynalazku na początku ery nowożytnej. Peter Schöffer jest dzisiaj postrzegany jako jeden z najlepszych drukarzy, wydawców i księgarzy Europy, który określił artystyczne kierunki rozwoju druku.

    W 1454 roku pojawiły się poważne nieporozumienia między Gutenbergiem a Fustem na tle rozliczeń finansowych i ich natury. Spór między nimi rozstrzygał w 1455 roku sąd arcybiskupa mogunckiego, ale nieznany jest jego ostateczny werdykt. Gutenberg przekazał jednak Fustowi znaczną sumę pieniędzy i zapewne także większość nakładu Biblii 42-wierszowej. Jego warsztat został przejęty przez Fusta, który zatrudnił ucznia Gutenberga Petera Schöffera. Z tej drukarni wyszły druki dawniej przypisywane Gutenbergowi, m.in. Psałterz moguncki (1457), pierwszy tekst z drukowanymi iluminacjami (inicjały czerwone i niebieskie, ryte w metalu, nie w drewnie), choć niewykluczone, że pierwsze prace (w tym druk pierwszych składek) wykonano już w 1455 roku, a Gutenberg brał w nich udział. Nie wszyscy autorzy zgadzają się co do tego, że Gutenberg odczuł boleśnie skutki sporu. Leonhard Hoffmann stwierdził, że w 1455 roku druk Biblii był już co najmniej od roku zakończony, a Gutenberg nie był zmuszony oddawać warsztatu Fustowi.

    Płatnerz – średniowieczny rzemieślnik wykonujący zbroje płytowe dla ludzi i koni, oraz elementy towarzyszące zbroi, jak np. przyłbice, rękawice, szyszaki, a także kolczugi. Wobec zaniku jazdy pancernej od XVI wieku płatnerzami zaczęto nazywać rzemieślników wyrabiających metalową broń białą, np. mieczników, szpadników.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Ostatnie lata życia (1455–1468)[ | edytuj kod]

    Po sporze z Fustem Gutenberg dalej zajmował się działalnością wydawniczą, ale na dużo mniejszą skalę. Miał problemy finansowe, o czym świadczy fakt, że w 1458 roku przestał spłacać pożyczkę, zaciągniętą jeszcze w 1442 roku w kościele św. Tomasza w Strasburgu. W 1458 roku król Karol VII Walezjusz wysłał do niego na nauki grawera Nicolasa Jensona, późniejszego znanego drukarza weneckiego.

    Tomasz z Akwinu, Akwinata, łac. Thoma de Aquino (ur. ok. 1225, zm. 7 marca 1274) – filozof scholastyczny, teolog, członek zakonu dominikanów. Był jednym z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Święty Kościoła katolickiego; jeden z doktorów Kościoła, który nauczając przekazywał owoce swej kontemplacji (łac. contemplata aliis tradere).Getynga (niem. Göttingen, dolnoniem. Chöttingen) – akademickie miasto powiatowe w Niemczech, nad rzeką Leine, na południowym krańcu kraju związkowego Dolna Saksonia, siedziba powiatu Getynga. W roku 2008 miasto liczyło 121 455 mieszkańców. Jeden z głównych ośrodków naukowych kraju (ponad 30 tys. studentów). Liczące się centrum turystyczne oraz kulturalne.

    W 1462 roku doszło do walki o władzę w Moguncji. Rok wcześniej papież Pius II pozbawił stanowiska dotychczasowego arcybiskupa Teodoryka i powołał na to miejsce Adolfa II. Odwołany arcybiskup, mający poparcie rady miasta, nie chciał zrzec się władzy; Adolf II zdobył miasto siłą. Gutenberg, tak jak wielu mieszkańców (w tym jego uczniów, rozwijających później nowe ośrodki druku), prawdopodobnie opuścił miasto, udając się być może do Eltville am Rhein, gdzie wydawano druki jego czcionkami. W Eltville rezydencję miał arcybiskup moguncki Adolf II, który życzliwie przyjął zasłużonego drukarza, a w 1465 roku uczynił go swoim dworzaninem. Pozwolił mu opuścić dwór, więc można przyjąć, że Gutenberg u schyłku życia zamieszkał ponownie w Moguncji.

    Historia druku jest dość krótka, gdyż zasadniczo odnosi się ona do sposobu nanoszenia obrazu metodą odbicia go z formy drukowej na podłoże drukowe za pomocą farby drukowej, a w historii rozwoju ludzkości długo nie było takiego tworzywa, które nadawałoby się do w miarę precyzyjnego przyjmowania szybkoschnącej farby.Status społeczny – pozycja, jaką jednostka zajmuje w grupie społecznej. Pozycja ta może mieć charakter przypisany, lub osiągnięty. O pozycji przypisanej mówimy wtedy, gdy jednostka nie ma wyboru, co do jej zajmowania (lub niezajmowania). Pozycja osiągana to taka, którą jednostka zyskuje poprzez swoje działania.

    Według informacji przekazanej przez teologa Jakoba Wimpfelinga Gutenberg na starość stracił wzrok. Wiadomo też, że przystąpił do mogunckiego bractwa przy kościele św. Wiktora, które przygotowywało do dobrej śmierci i pogrzebu. Znajomy drukarza, Leonhard Mengoss, zanotował jego datę śmierci – 3 lutego 1468 roku. W tym samym miesiącu czcionki i sprzęt drukarski po zmarłym przejął, za zgodą arcybiskupa, prawnik Konrad Humery.

    Norymberga (niem. Nürnberg) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Środkowa Frankonia, siedziba regionu Industrieregion Mittelfranken oraz powiatu Norymberga. Położone nad rzeką Pegnitz (nieco powyżej jej ujścia do rzeki Regnitz), gospodarcza i kulturalna stolica Frankonii, drugie co do wielkości miasto w Bawarii. Liczy 510 602 mieszkańców (31 grudnia 2011). Najbliżej położone duże miasta: Monachium – ok. 150 km na południowy wschód, Stuttgart – ok. 156 km na południowy zachód i Frankfurt nad Menem – ok. 186 km na północny zachód. Miasto zniszczone podczas II wojny światowej, odbudowane.Fryderyk III (ur. 21 września 1415 w Innsbrucku, zm. 19 sierpnia 1493 w Linz) – król Niemiec od 1440, Święty Cesarz Rzymski od 1452, arcyksiążę austriacki od 1457 (jako Fryderyk V), z dynastii Habsburgów. Syn księcia Styrii Ernesta Żelaznego i Cymbarki, córki Siemowita IV, księcia mazowieckiego.

    Gutenberg pochowany został w mogunckim kościele franciszkanów, rozebranym w XVIII wieku, toteż jego grób nie zachował się. W 1499 roku krewny zmarłego Adam Gelthus ufundował inskrypcję, sławiącą go jako wynalazcę druku. Nie wiadomo, czy inskrypcja ukazała się jedynie w postaci papierowej, czy też umieszczona była w postaci tablicy na grobie. W 1504 roku profesor Ivo Wittig ufundował tablicę poświęconą wydawcy, umieszczoną na ścianie „Hof zum Gutenberg”; zaginęła ona w czasie wojen napoleońskich.

    Psałterz moguncki – inkunabuł z 1457 roku zawierający łaciński psałterz, pierwsza drukowana książka w Europie opatrzona datą wydania i sygnaturą wydawcy. Zachowało się zaledwie 10 egzemplarzy, wydrukowanych w różnych wariantach kompozycyjnych, z których najważniejszy znajduje się w Austriackiej Bibliotece Narodowej w Wiedniu.Cech (z niem. Zunft), w języku staropolskim Gilda, słowo pochodzące z języka dolnoniemieckiego "die Gilde", ta ze staro skandynawskiego gildi - nazwa oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy – organizacja samorządu rzemieślniczego o charakterze społeczno-zawodowym, częściowo również gospodarczym, zrzeszająca rzemieślników jednego lub kilku pokrewnych zawodów, mająca na celu:

    Metoda drukowania z wykorzystaniem ruchomych czcionek[ | edytuj kod]

    Fragment Biblii Gutenberga, ukazujący staranny krój pisma
     Osobny artykuł: historia druku.

    Johannes Gutenberg bywa błędnie uważany za wynalazcę ruchomej czcionki, mimo że jej historia sięga połowy XI wieku, a jej twórcą był Bi Sheng. Ruchoma czcionka była więc używana w Chinach na długo przed zastosowaniem jej przez Europejczyków. Przez lata toczył się spór o to, kto pierwszy używał jej w Europie. Zdaniem niektórych autorów robił to już w 1430 roku Holender Laurens Janszoon Coster, mieszkający w Haarlemie, brak jednak na to przekonujących dowodów.

    Protestancki kościół św. Tomasza w Strasburgu (niem. Thomaskirche, fr. Église Saint-Thomas) – jest jednym z najznamienitszych kościołów Strasburga zarówno pod względem historyczno-kulturowym jak i architektonicznym. Po zajęciu Strasburga przez Francuzów w 1681 katedra została oddana katolikom i kościół św. Tomasza stał się głównym ewangelickim kościołem w regionie. Słynie on też z powodu organów wykonanych w 1741 roku przez Johanna Andreasa Silbermanna.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Gutenberg zaprojektował prasę drukarską, na wzór znanych już pras introligatorskich, za pomocą których tłoczono na oprawach książek dekoracje, a nawet litery – stemple z wklęsłymi wizerunkami liter stosował do produkcji opraw książek dominikanin Konrad Forster. Korzystał również z doświadczeń jego poprzedników, tworzących papierowe książki rękopiśmienne, a także z wiedzy na temat techniki druku pojedynczymi stemplami lub odpowiednimi płytami wykonanymi z drewna bądź metalu. Mógł też przyglądać się działalności innych rzemieślników, zajmujących się obróbką metali i umieszczających litery na swoich wyrobach: płatnerzy, złotników oraz mincerzy bijących monety, a także tych umieszczających znaki na innym materiale (jak skóra czy glina) oraz grawerujących w drewnie.

    Galaktyka Gutenberga: tworzenie człowieka druku (ang. The Gutenberg Galaxy: The Making of Typographic Man) – wydana w 1962 roku książka kanadyjskiego socjologa Marshalla McLuhana. W Polsce opublikowało ją w 2017 roku Narodowe Centrum Kultury w serii „Myśli o kulturze”, w przekładzie Andrzeja Wojtasika, pod redakcją naukową Grzegorza Godlewskiego i Kaliny Kukiełko-Rogozińskiej. Laurens Janszoon Coster (ok. 1370 - ok. 1440) – drukarz z Haarlemu w północnej Holandii. Przypisuje mu się stosowanie ruchomej czcionki, jako pierwszemu drukarzowi w Europie. Coster stosował ruchomą czcionkę jeszcze przed udoskonaleniem druku przez Gutenberga. Podobno niejaki Faustus, pracownik Costera, wykradł Holendrowi pomysł i uciekł z Haarlemu do Moguncji.

    Sposób konstruowania czcionek i ich składu został opracowany przez Gutenberga i był przez niego następnie udoskonalany, dlatego też jemu przypisuje się wynalazek nowoczesnego druku. Wiele rozważań badaczy dotyczy kwestii inspiracji drukarza. Nie wiadomo, czy miał styczność z dalekowschodnią techniką druku, nieznany jest jego wczesny proces drukowania, ani nawet to, jakie były jego pierwsze wydawnictwa z użyciem ruchomej czcionki i kiedy powstały. Możliwe, że już podczas pobytu w Strasburgu (1434–1444) eksperymentował z techniką druku, wydając drobne teksty, niezachowane do współczesnych czasów. Czcionki używane przez Gutenberga nie zachowały się, więc nie można określić ich składu. Trudności sprawia też dokładna rekonstrukcja procesu tworzenia czcionek za pomocą aparatu odlewniczego wykorzystującego stemple (patryce), potrzebne do produkcji matryc.

    Pergamin – materiał pisarski (podłoże, na którym można pisać) wyrabiany ze skór zwierzęcych. Wytwarzanie pergaminu zwano pergaminnictwem.Sąd Ostateczny – w różnych religiach ujawnienie historycznych owoców ludzkiego postępowania na rzecz dobra lub zła następujące po paruzji. Po raz pierwszy idea sądu ostatecznego pojawiła się w religii staroegipskiej.

    Znana jest produkcja stempli i matryc oraz proces druku z późniejszych czasów. W standardowym procesie wytwarzania czcionki stalowy stempel (wytłaczany za pomocą wykrawania) był wbijany poprzez uderzenie młotkiem w miękki miedziany bloczek, tworząc matrycę, która następnie była szlifowana. Następnie umieszczano ją na dnie aparatu odlewniczego, a czcionkę odlewano, napełniając formę od góry stopionym metalem. Matryca mogła być wykorzystana do tworzenia setek lub tysięcy identycznych czcionek, toteż ten sam znak pojawiający się w dowolnym miejscu tekstu książki, wydawał się być taki sam. Czcionki o jednakowych wymiarach były wraz z innymi elementami używane przez zecera w dowolnych ustawieniach (stąd nazwa „ruchoma czcionka”) do składania form drukarskich, na podstawie których przygotowywane były strony do druku.

    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

    Biblie Gutenberga zostały wydrukowane z wykorzystaniem dużych ilości pojedynczych czcionek – według niektórych szacunków nawet 100 tysięcy. Ustawienie każdej strony zajmowało wiele czasu, gdyż należało wykonać prace polegające na załadowaniu prasy, farbowaniu czcionki, odciągnięciu prasy, zawieszeniu arkuszy, rozprowadzeniu czcionki itp. Warsztat Gutenberga i Fusta mógł zatrudniać nawet 25 rzemieślników.

    Pius II (łac. Pius II, właśc. Eneasz Sylwiusz Piccolomini (lub Enea Silvio de Piccolomini) (ur. 18 października 1405 w Corsignano, zm. 14 lub 15 sierpnia 1464 w Ankonie) – włoski humanista, poeta, papież w okresie od 19 sierpnia 1458 do 14 lub 15 sierpnia 1464.Sztuki wyzwolone (siedem sztuk wyzwolonych) (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego) – podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza. Siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium. Kanwą tego podziału było monumentalne, encyklopedyczne dzieło Marka Terencjusza Warrona, zatytułowane Disciplinarum libri IX (Dziewięć ksiąg naukowych).

    Sposób wytwarzania czcionek za pomocą aparatu odlewniczego, z wykorzystaniem stempli potrzebnych do tworzenia matryc, powszechnie przypisywany Gutenbergowi, bywa podawany w wątpliwość. Wszystkie wydrukowane litery powinny być niemal identyczne, z pewnymi odmianami spowodowanymi niewłaściwym drukiem i farbowaniem. Jednak Pierre Simon Fournier zasugerował, że Gutenberg mógł nie używać odlewanego typu matrycy wielokrotnego użytku, ale drewnianych czcionek, które zostały wyryte pojedynczo. Podobna sugestia została sformułowana przez Paula Nasha w 2004 roku. Pojawiło się pytanie, czy Gutenberg w ogóle używał ruchomych czcionek. W 2004 roku włoski profesor Bruno Fabbiani stwierdził, że badanie Biblii 42-wierszowej wykazało nakładanie się liter, co sugeruje, że Gutenberg w rzeczywistości nie używał ruchomych czcionek, ale raczej wykorzystywał całe płyty, przy czym kolejne litery były wtłaczane kolejno do płyty, a następnie drukowane.

    Odpust – w teologii katolickiej pojęcie oznaczające darowanie przez Boga kary doczesnej za grzechy, które zostały odpuszczone co do winy. Odpust może być zupełny, jeśli jest darowaniem całej, przewidzianej przez Boga kary, lub cząstkowy – jeśli jest tej kary zmniejszeniem. Odpust może być udzielony żywym lub zmarłym i dotyczy wyłącznie chrześcijan.Projekt Gutenberg – inicjatywa polegająca na umieszczeniu w Internecie elektronicznych wersji książek istniejących w wersji papierowej.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kamienica pod Gutenbergiem – zabytkowa kamienica znajdująca się w Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 86, należąca pierwotnie do Jana Petersilge.
    Mateusz z Krakowa znany też jako Matthaeus de Cracovia, według A. Brücknera: Stadtschreiber = "Dictus Notarii" (ur. ok. 1330 w Krakowie, zm. 5 marca 1410 w Heidelbergu) – polski scholastyk, profesor teologii na uniwersytecie w Pradze, biskup Wormacji, w 1396 roku rektor Uniwersytetu w Heidelbergu, wychowawca pierwszych profesorów Akademii Krakowskiej.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Ul. Mottego w Poznaniu – ulica w dzielnicy Łazarz w Poznaniu, między Kolejową i Łukaszewicza, wytyczona około 1900 r. Nazwana ku czci Marcelego Mottego. Przed 1918 nosiła nazwę Gutenbergstraße (ul. Gutenberga).
    Alzacja (fr. Alsace, niem. Elsass, al. Elsàss) – kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem. Składa się z dwóch departamentów: Dolny Ren na północy oraz Górny Ren na południu. Historyczna Alzacja obejmowała jeszcze niewielki obszar wokół miasta Belfort, który obecnie tworzy departament Territoire-de-Belfort.
    Jadwiga Lipońska-Sajdak secundo voto Murzyn (ur. 26 stycznia 1944 roku w Sosnowcu) – polski historyk, specjalizuje się głównie w historii Górnego Śląska, a w szczególności Katowic, w latach 1981–2013 dyrektor Muzeum Historii Katowic.
    Częstochowa – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba powiatu częstochowskiego. W latach 1975-1999 była stolicą województwa częstochowskiego. Po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.209 sek.