• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jenisej



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Żeleznogorsk (ros. Железногорск) – miasto zamknięte w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Krasnojarskim, pozostające w gestii Federalnej Agencji Energii Atomowej Rosatom (Государственная корпорация по атомной энергии «Росатом»). W okresie ZSRR miasto nosiło nazwę Krasnojarsk-26, także Socgorod, Dziewiątka, Atomgrad.Igarka – miasto w Rosji w północnej części Kraju Krasnojarskiego nad Jenisejem, 163 km za kołem podbiegunowym. Około 8,6 tys. mieszkańców (6,183 (2010); 8,627 (2002); 18,820 (1989); 16,000 (1970)).

    Jenisej (ros. Енисей, ewenk. Ионесси (Wielka woda), chak. Ким, tuw. Улуг-Хем (Wielka Woda), ket. Chuk, selk. Пӱӱл Тяас-қолд, nien. Енся’ ям’) – rzeka środkowej Syberii w azjatyckiej części Rosji. Jedna z największych rzek Azji i świata.

    Etymologia[ | edytuj kod]

    Powszechnie przyjęta nazwa Jenisej pochodzi od ewenkijskiego słowa Ионесси oznaczającego „Wielką wodę”. Ponadto wśród mieszkańców Syberii popularne jest określenie Ojczulek Jenisej (ros. Енисей-батюшка).

    Bachta (ros. Бахта) – rzeka we wschodniej Syberii w Krasnojarskim Kraju, dopływ Jeniseju. W jej ujściu znajduje się wieś Bachta. W dolnym biegu żeglowna. Zamarza w połowie października, otwarta w połowie maja. Długość 498 km, powierzchnia dorzecza 35,5 tys. km². Zasilana śniegiem i deszczem.Kan (ros. Кан) – rzeka w Rosji (Kraj Krasnojarski), prawy dopływ Jeniseju. Początek bierze u szczytu Eryk Arak Tajga w Sajanach Wschodnich. Większość biegu rzeki wzdłuż Gór Jenisejskich. Uchodzi do Jeniseju poniżej Krasnojarsku.

    Geografia[ | edytuj kod]

    Umowny początek Jeniseju w pobliżu miasta Kyzył
    Ujście Jeniseju (z lewej) i Obu do Morza Karskiego widziane z kosmosu

    Długość Jeniseju od miejsca połączenia Małego i Wielkiego Jeniseju w pobliżu miasta Kyzył wynosi 3487 km, jednak uznając za przedłużenie Wielki Jenisej długość wzrasta do 4092 km, jeżeli mały – 4287 km, z kolei długość całego szlaku wodnego Ider gol-Selenga-jez. Bajkał-Angara-Jenisej osiąga 5500 km. Zlewnia Jeniseju obejmuje obszar 2,58 mln km² i jest druga w Rosji pod względem wielkości (po zlewni Obu) oraz siódma na świecie. Obszar ten charakteryzuje rzadko spotykana asymetria – jego prawobrzeżna część jest położona średnio aż 5/6 razy wyżej. Wynika to z faktu, iż Jenisej stanowi na środkowym i dolnym biegu naturalną granicę między Niziną Zachodniosyberyjską (część lewobrzeżna), a wyżynnymi i górzystymi obszarami Syberii Wschodniej. Płynąc na północ od Sajanów do Oceanu Arktycznego, wody Jeniseju pokonują wszystkie strefy klimatyczne Syberii, dzięki czemu u brzegów jednej rzeki są w stanie żyć wielbłądy i niedźwiedzie polarne.

    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Sajanogorsk – miasto w Federacji Rosyjskiej w Republice Chakasji. Miasto leży na terenie rejonu biejskiego, lecz nie wchodzi w jego skład i administracyjnie stanowi miasto wydzielone. Położone jest na lewym brzegu Jeniseju. Założone w 1975 roku na miejscu istniejącej od 1830 roku wsi Oznaczennoje (Означенное) w związku z budową Sajano-Suszeńkiej Elektrowni Wodnej. Miasto narażone jest na zanieczyszczenia w związku z produkcją aluminium.

    Na odcinku pierwszych 188 km Jenisej określany jest mianem Górskiego (ros. Горный Енисей). Meandrując przez Kotlinę Tuwińską, dzieląc się krótkotrwale na odnogi oraz pokonując liczne brody, szerokość rzeki waha się od 100 do 650 m, głębokość od 4 do 12 metrów, zaś na brodach spada nawet do jednego metra. Za miejscowością Szagonar rozpoczyna się zbiornik retencyjny ograniczony zaporą Sajańsko-Szuszeńskiej Elektrowni Wodnej. Po połączeniu z rzeką Ciemczik, Jenisej skręca z zachodu na północ, by przez 290 km przebijać się przez Kotlinę Minusińską oraz góry Sajanu Zachodniego, w międzyczasie napotykając mniejszą Majnską Elektrownię Wodną. Od momentu, gdy do Jeniseju wpada Abakan, rozpoczyna się długi na 360 km zbiornik retencyjny utworzony na potrzeby Krasnojarskiej Elektrowni Wodnej. Pomiędzy Krasnojarskiem, a ujściem Angary dolina Jeniseju rozszerza się do 5 km, zaś koryto rzeczne - do 500 m. Kształt rzeki i jej otoczenia znacząco zmienia się, odkąd zasila ją Angara. Tam właśnie uwidocznia się charakterystyczny podział na nizinny lewy brzeg i górzysty prawy. Jenisej traci wówczas swój dotychczasowy górski charakter, rozlewając się na szerokość od 2500 do 5000 m, z kolei dolina liczy od 40 km u ujścia Dolnej Tunguzki do 150 km w Dudince. Występujące na tym odcinku głębokości wahają się w granicach 5-8,5 m, poniżej Dudinki wzrastają do 20–25 m. Za początek ujściowego odcinka rzeki uważa się przylądek Sopocznaja Karga, zaś za Ust-Portem rozpoczyna się delta rzeki. Na odcinku znajdujących się tam Wysp Brechowskich, koryto rzeki osiąga łącznie 50 km szerokości. Minąwszy je, Jenisej łączy się w jedno koryto przechodzące w Zatokę Jenisejską.

    Bajkał (ros. Озеро Байкал) – jezioro tektoniczne w Azji, zwane „Syberyjskim morzem” i "Błękitnym okiem Syberii", położone na terytorium Rosji (Syberia) w Republice Buriacji i obwodzie irkuckim. Jest ono najstarszym i najgłębszym jeziorem na świecie, a ponadto – pod względem powierzchni – drugim jeziorem w Azji i siódmym na świecie.Dudinka (ros. Дудинка) – rzeka w Rosji, prawy dopływ Jeniseju, na terenie Tajmyrskiego (Dołgańsko-Nienieckiego) Okręgu Autonomicznego w Kraju Krasnojarskim.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Język nieniecki (język juracki) – język należący do języków samojedzkich (rodzina uralska), który jest ojczystym językiem Nieńców, zamieszkujących na północno-wschodnim krańcu Europy i przyległym doń północno-zachodnim krańcu Azji. Obszar ten wchodzi w skład głównie Nienieckiego Okręgu Autonomicznego i Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego (Federacja Rosyjska).
    Język ewenkijski − język tunguski ludu Ewenków. Rozprzestrzeniony we wschodniej Syberii - od Jeniseju do Sachalinu. Mówi nim ok. 7,5 tys. osób w Rosji, około tysiąca w Mongolii i 19 tys. w północnych Chinach. Razem z językiem eweńskim i językiem mandżurskim zalicza się do grupy języków tungusko-mandżurskich. Posiada wiele gwar i dialektów (m.in. „chakające", „siekające" i „szekające"). Podstawą języka literackiego jest południowy dialekt. W języku ewenkijskim występuje harmonia samogłosek. Zalicza się do języków aglutynacyjnych. Posiada skomplikowany system przypadków, osobowych form czasownika i imiesłowów. Liczne zapożyczenia z języka jakuckiego i buriackiego.
    Język selkupski (dawniej określany jako język ostiak-samojedzki) – język z grupy języków samojedzkich należących do rodziny uralskiej.
    Język chakaski (inne nazwy: abakański lub jenisejski) – język należący do grupy północnej języków tureckich (wg starszych opracowań – do grupy wschodniej), używany przez ponad 40 000 użytkowników mieszkających nad rzeką Abakan (lewy dopływ górnego Jeniseju) w Chakaskim Okręgu Autonomicznym w Kraju Krasnojarskim na Syberii.
    Chiemczik (także Chemczik; ros.: Хемчик, dawniej ros.: Кемчик, Kiemczik) – rzeka w republice Tuwy, lewy dopływ Jeniseju.
    Jełoguj (ros.: Елогуй) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w zachodniej części Kraju Krasnojarskiego, lewy dopływ Jeniseju.
    Morze Karskie (rus. Карское море) – część Oceanu Arktycznego u północnych wybrzeży Azji, między wyspami Nowej Ziemi i archipelagami Ziemi Franciszka Józefa i Ziemi Północnej. Jest to morze szelfowe. Można spotkać się z nazwą Arktycznego Morza Śródziemnego. Od zachodu Morze Karskie łączy się z Morzem Barentsa za pośrednictwem kilku cieśnin: Karskie Wrota, Jugorski Szar, Matoczkin Szar. Od wschodu z Morzem Łaptiewów głównie przez Cieśniny: Wilkickiego, Szokalskiego i Armii Czerwonej. Do Morza Karskiego wpadają duże syberyjskie rzeki: Ob i Jenisej, także rzeka Taz.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.