• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jaskrowate

    Przeczytaj także...
    Baldach (łac. umbella) – u roślin rodzaj kwiatostanu, w którym pojedyncze kwiaty wyrastają na mniej więcej jednakowej długości szypułkach z jednego miejsca na szczycie pędu. Najwcześniej rozkwitają kwiaty zewnętrzne, czym bliżej środka, tym później.Włosienicznik (Batrachium) – rodzaj roślin zielnych z rodziny jaskrowatych. Przez niektórych botaników włączany do rodzaju jaskier. Gatunkiem typowym jest Batrachium hederaceum (L.) Gray.
    Sasanka (Pulsatilla Mill.) – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych. Należy do niego według niektórych ujęć taksonomicznych ok. 30 gatunków. Występują one przede wszystkim na terenach górskich Europy i środkowej Azji. W Polsce 6 gatunków sasanki jest pod ochroną. Gatunkiem typowym jest Pulsatilla vulgaris L..
    Kwiaty jaskrowatych
    Powojnik wielkokwiatowy

    Jaskrowate (Ranunculaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu jaskrowców (Ranunculales). Liczy ok. 60 rodzajów i ok. 2,5 tysiąca gatunków (w Polsce ok. 75 gatunków). Występują one głównie w klimacie umiarkowanym i chłodnym na półkuli północnej, często w obszarach górskich, ale zasięg ogólny obejmuje wszystkie obszary lądowe z wyjątkiem pustynnych obszarów północnej Afryki i Australii. Największe zróżnicowanie gatunkowe rodziny występuje we wschodniej Azji. Liczne gatunki jaskrowatych zawierają silnie trujące substancje - glikozydy i alkaloidy.

    Roślina jednoroczna, terofit (gr. theros = lato, phyton = roślina) – jedna z form życiowych roślin. Oznacza roślinę przechodzącą cały cykl rozwojowy (od wykiełkowania z nasiona do wydania własnych nasion) w ciągu jednego okresu wegetacyjnego, później ginąca. Obumierają zarówno nadziemne pędy, jak i części podziemne. Niesprzyjającą wegetacji porę roku przetrwają tylko nasiona. Rośliny jednoroczne należą do roślin monokarpicznych. Są roślinami zielnymi – mają zielne, niezdrewniałe pędy.Jaskrowce (Ranunculales Dumort.) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad i rząd w systemach klasyfikacyjnych. Przeważnie są to rośliny zielne, ale także drzewa i krzewy (w drewnie zawsze obecne są naczynia). Należy tu (według APweb) 7 rodzin zawierających 199 rodzajów z 4445 gatunkami.

    Morfologia[edytuj kod]

    Pokrój Głównie rośliny zielne (zarówno jednoroczne, jak i byliny), nieliczne drewniejące u nasady (półkrzewy) oraz zielne i drewniejące pnącza. Łodygi bez cierni. Liście Zwykle zarówno odziomkowe jak i łodygowe. Ułożone skrętolegle, rzadziej naprzeciwległe lub okółkowe. Przylistków brak lub obecne, ogonek liściowy zwykle obecny. Blaszki pojedyncze, niepodzielone lub silnie powcinane. U nasady często sercowate. Całobrzegie, rzadziej ząbkowane lub wcinane. Użyłkowanie dłoniaste, rzadziej pierzaste. Kwiaty Wyrastają pojedynczo na szczycie łodygi lub zebrane są w kwiatostany wierzchotkowe i groniaste, kłosy, baldachy i wiechy. Kwiaty siedzące lub szypułkowe. Zwykle obupłciowe, rzadziej jednopłciowe. Promieniste lub rzadziej grzbieciste. Okwiat zróżnicowany na kielich i koronę. Działek zwykle od 3 do 6. Są okazałe, czasem barwne i podobne do płatków korony, czasem z ostrogą. Płatków korony brak lub do 26 (zazwyczaj jednak od 2 do 8), zwykle z miodnikami, u ostróżeczki (Consolida) zrosłe. Posiadają najczęściej wiele pręcików (zwykle wielokrotność 5). Prątniczki w zasadzie nie występują (poza orlikiem Aquilegia i powojnikiem Clematis). Słupkowie apokarpiczne – poszczególne słupki powstają z pojedynczych owocolistków. W zalążniach od jednego do wielu zalążków. Część pręcików często przekształca się w miodniki wydzielające nektar. Owoce Otwierające się mieszki lub niełupki, rzadziej mięsiste jagody i torebki.

    Systematyka[edytuj kod]

    Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

    Rodzina jaskrowatych należy do rzędu jaskrowców (Ranunculales), kladu dwuliściennych właściwych (eudicots). Jaskrowate są grupą siostrzaną dla rodziny berberysowatych.

    Półkrzew, podkrzew (łac. suffrutex) – rośliny mające charakter przejściowy między krzewami a roślinami zielnymi. Tylko dolna część ich pędu jest zdrewniała, podczas gdy górna pozostaje zielna. Wraz z końcem okresu wegetacyjnego zamierają tylko części zielne. W klasyfikacji Raunkiæra półkrzewy zaliczane są do chamefitów. Ich wysokość zazwyczaj nie przekracza 1 m.Wierzchotka (ang. cyme, łac. cyma) – rodzaj kwiatostanów, należący do grupy kwiatostanów zamkniętych. Kwiaty wyrastają na wierzchołkach rozgałęziających się osi. Gdy zaczyna wyrastać kwiat, oś kończy swój wzrost, zaczynają natomiast w kącie listków rozwijać się boczne osie drugiego rzędu, znowu kończące się kwiatem. Wskutek tego w wierzchotce kwiaty zaczynają kwitnąć od środka kwiatostanu, promieniście w kierunku jego obrzeży. Wierzchotki to cała grupa kwiatostanów, dzieląca się na kilka jeszcze typów:
    Podział rodziny

    W obrębie rodziny wyróżnia się pięć podrodzin, przy czym część z nich uznawana była w różnych systemach za odrębne rodziny (np. w systemie Reveala i Takhtajana z końca XX wieku). Relacje filogenetyczne według APweb:

    Podział systematyczny według GRIN

    Zestawienie obejmuje gatunki roślin naczyniowych występujące w stanie dzikim w Polsce (rodzime i obce, także gatunki zawlekane lub dziczejące przejściowo – efemerofity). Nazewnictwo i układ systematyczny oparty jest na "Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski". Gatunki efemerofitów zapisane są czcionką pomniejszoną.Pnącze, roślina pnąca – forma życiowa roślin o długiej, wiotkiej łodydze, wymagającej podpory, by mogła się wspinać do góry, do światła. W strefie umiarkowanej pnącza występują rzadko, w tropikalnych lasach są częste, w tym liczne o zdrewniałych łodygach – tzw. liany, które wykorzystując drzewa jako podpory oszczędzają konieczność wytwarzania silnych i grubych pni by wydostać się z ciemnego dna lasu tropikalnego ku słońcu. Pnącza dzięki oszczędzaniu na wzroście pędu na grubość bardzo szybko rosną na długość. Niektóre z nich potrafią się przyczepić nawet do gładkiego muru.
  • Podrodzina Glaucidioideae Loconte
  • rodzaj Glaucidium – glaucidium
  • Podrodzina Hydrastidoideae Martynov
  • rodzaj Hydrastis – gorzknik
  • Podrodzina Coptoideae Tamura
  • rodzaj Coptis Salisb. – cynowód, złotnica
  • rodzaj Xanthorhiza Marshall
  • Podrodzina Thalictroideae Rafinesque – takson, do którego zaliczanych jest ok. 450 gatunków, z czego aż 330 należy do rodzaju rutewka Thalictrum, a 80 do rodzaju orlik Aquilegia. Rośliny te występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej, poza tym w Ameryce Południowej, Afryce i na Nowej Gwinei. W obrębie podrodziny wyróżniono na podstawie badań molekularnych trzy główne linie rozwojowe. Do jednej należą rodzaje rutewka (Thalictrum), Leptopyrum i Paraquilegia, do drugiej Urophysa, Semiaquilegia i Aquilegia, do trzeciej Dichocarpum, Enemion i zdrojówka Isopyrum. Przy czym okazało się także, że rodzaj zdrojówka ma w dotychczasowym ujęciu charakter polifiletyczny – Isopyrum anemonoides jest spokrewniona z rodzajami z pierwszej grupy (jest taksonem siostrzanym dla rodzaju Paraquilegia), podczas gdy pozostałe wchodzą w skład trzeciej grupy.
  • rodzaj Aquilegia L. – orlik
  • rodzaj Dichocarpum W. T. Wang & P. K. Hsiao
  • rodzaj Enemion Raf.
  • rodzaj Isopyrum L. – zdrojówka
  • rodzaj Leptopyrum Rchb.
  • rodzaj Paraquilegia J. R. Drumm. & Hutch.
  • rodzaj Semiaquilegia Makino
  • rodzaj Thalictrum L. – rutewka
  • rodzaj Urophysa Ulbr.
  • Podrodzina Ranunculoideae Arnott – obejmuje ponad 2 tysiące gatunków występujących na całym świecie z wyjątkiem tropików.
  • plemię Actaeeae
  • rodzaj Actaea L. – czerniec (łączony z wyodrębnianym dawniej rodzajem pluskwica Cimicifuga)
  • rodzaj Anemonopsis Siebold & Zucc.
  • rodzaj Beesia Balf. f. & W. W. Sm.
  • rodzaj Eranthis Salisb. – rannik
  • plemię Adonideae
  • rodzaj Adonis L. – miłek
  • rodzaj Callianthemum C. A. Mey. – rutewnik
  • rodzaj Trollius L. – pełnik
  • plemię Anemoneae
  • rodzaj Anemone L. – zawilec (łączony z wyodrębnianymi dawniej rodzajami sasanka Pulsatilla Mill., przylaszczka Hepatica Mill., Knowltonia Salisb.)
  • rodzaj Archiclematis (Tamura) Tamura
  • rodzaj Barneoudia Gay
  • rodzaj Clematis L. – powojnik
  • rodzaj Metanemone W. T. Wang
  • rodzaj Naravelia Adans.
  • rodzaj Oreithales Schltdl.
  • plemię Asteropyreae
  • rodzaj Asteropyrum J. R. Drumm. & Hutch.
  • plemię Caltheae
  • rodzaj Calathodes Hook. f. & Thomson
  • rodzaj Caltha L. – knieć
  • plemię Delphinieae
  • rodzaj Aconitum L. – tojad
  • rodzaj Consolida Gray – ostróżeczka
  • rodzaj Delphinium L. – ostróżka
  • plemię Helleboreae
  • rodzaj Helleborus L. – ciemiernik
  • plemię Nigelleae
  • rodzaj Garidella L. – czarnusznik
  • rodzaj Komaroffia Kuntze
  • rodzaj Nigella L. – czarnuszka
  • plemię Ranunculeae
  • rodzaj Arcteranthis Greene
  • rodzaj Beckwithia Jeps.
  • rodzaj Callianthemoides Tamura
  • rodzaj Ceratocephala Moench – jaskierek
  • rodzaj Coptidium (Prantl) Beurl. ex Rydb.
  • rodzaj Cyrtorhyncha Nutt.
  • rodzaj Ficaria Schaeff. – ziarnopłon
  • rodzaj Halerpestes Greene
  • rodzaj Hamadryas Comm. ex Juss.
  • rodzaj Krapfia DC.
  • rodzaj Kumlienia Greene
  • rodzaj Laccopetalum Ulbr.
  • rodzaj Myosurus L. – mysiurek
  • rodzaj Oxygraphis Bunge
  • rodzaj Paroxygraphis W. W. Sm.
  • rodzaj Peltocalathos Tamura
  • rodzaj Ranunculus L. – jaskier (łączony z wyodrębnianym dawniej rodzajem włosienicznik Batrachium (DC.) Gray)
  • rodzaj Trautvetteria Fisch. & C. A. Mey.
  • Przedstawiciele flory Polski (rodzaje) Pozycja w systemie Reveala (1999)

    Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal), rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.)

    Enemion – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych. Obejmuje 7 gatunków występujących głównie w zachodniej części Ameryki Północnej, tylko E . biternatum ma szerszy zasięg na kontynencie amerykańskim, a E. raddeanum rośnie w północno-wschodniej Azji.Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu stanowiąca ochronę dla rozwijających się pręcików i słupków. U roślin owadopylnych okwiat pełni także funkcję powabni dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.
    Podział według systemu Takhtajana

    Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta), klasa Magnoliopsida, podklasa: Ranunculidae, nadrząd Ranunculanae, rząd jaskrowce (Ranunculales), rodzina jaskrowate (Ranunculaceae).

    Przypisy

    1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
    2. Wencai Wang, Dezhi Fu, Liang-Qian Li, Bruce Bartholomew, Anthony R. Brach, Bryan E. Dutton, Michael G. Gilbert, Yuichi Kadota, Orbélia R. Robinson, Michio Tamura, Michael J. Warnock, Guanghua Zhu & Svetlana N. Ziman: Ranunculaceae Jussieu. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-01-21].
    3. Alan T. Whittemore & Bruce D. Parfitt: Ranunculaceae Jussieu. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-01-21].
    4. Family: Ranunculaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-01].
    5. Wei Wang, Chen Zhi-Duan: Generic level phylogeny of Thalictroideae (Ranunculaceae): implications for the taxonomic status of Paropyrum and petal evolution (ang.). Taxon 56, 3: 811-821, 2007. [dostęp 2009-03-07].
    6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
    7. Crescent Bloom: Ranunculaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2 października 2008].
    Coptidium – rodzaj roślin, należący do rodziny jaskrowatych. Obejmuje dwa gatunki i mieszańca między nimi. Rośliny te występują w północnej części Eurazji i w Ameryce Północnej – na obszarach okołoarktycznych.Cynowód, złotnica (Coptis) – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych. Obejmuje kilkanaście gatunków występujących w umiarkowanym i chłodnym klimacie Azji i Ameryki Północnej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.
    Beesia – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w Mjanmie i Chinach.
    Wiecha – typ kwiatostanu groniastego złożonego, w którym na głównej osi pędu wykształcają się boczne odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich wyrastają kwiaty. Istnieje jeszcze tzw. wiecha złożona, w której rozgałęzienia nie są zakończone pojedynczymi kwiatami, lecz kwiatostanami – np. kłoskami (m.in. u licznych gatunków z rodziny wiechlinowatych, np. owies, męskie kwiatostany kukurydzy) lub koszyczkami (u niektórych przedstawicieli astrowatych, np. lepiężnik, nawłoć).
    Hamadryas Comm. ex Juss. – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Obejmuje 5 gatunków występujących naturalnie w południowej części Ameryki Południowej.
    Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.
    Użyłkowanie liścia, nerwacja, układ waskularny liścia (ang. nervation, nervature, venation, łac. nervatio, venatio) – układ żyłek (nerwów) liściowych zawierających wiązki przewodzące w liściach (nie tylko asymilacyjnych, ale także w działkach i płatkach kwiatu). Ze względu na stały układ żyłek w poszczególnych grupach systematycznych roślin, ma on znaczenie w identyfikacji taksonów. Głównym zadaniem wiązek przewodzących w liściu jest dostarczenie do jego tkanek wody i odprowadzenie asymilatów, a także usztywnienie blaszki liściowej.
    Barneoudia Gay – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.). Obejmuje 3 gatunki występujące naturalnie w Ameryce Południowej w Chile i Argentynie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.06 sek.