• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jaskinia Gombasecka

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Kras Słowacko-Węgierski (516.2) – jednostka podziału geomorfologicznego Wewnętrznych Karpat Zachodnich na pograniczu Słowacji i Węgier.
    Stalaktyt, sopleniec, nawis – grawitacyjny naciek jaskiniowy mający zazwyczaj kształt wydłużonego, odwróconego stożka (sopla), narastającego od stropu jaskini krasowej ku jej spągowi.

    Jaskinia Gombasecka (słow. Gombasecká jaskyňa) – jaskinia krasowa na terenie Krasu Słowacko-Węgierskiego na Słowacji, udostępniona od 1955 r. do zwiedzania turystycznego.

    Położenie[ | edytuj kod]

    Jaskinia jest położona 10 km na południe od Rożniawy, na lewym brzegu doliny rzeki Slaná, u zachodnich podnóży Płaskowyżu Silickiego. Leży na terenie katastralnym wsi Slavec. Jest częścią Silicko-Gombaseckiego podziemnego systemu hydrologicznego Czarnego Potoku (słow. Čierny potok), w skład którego wchodzi również Silicka Jaskinia Lodowa. Obecne (sztuczne) wejście do jaskini położone jest 11 m ponad Czarnym Wywierzyskiem (250 m n.p.m.).

    Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.Silická ľadnica (węg. Szilicei Jeges-barlang; pol. Silicka Jaskinia Lodowa) – jaskinia krasowa w Krasie Słowacko-Węgierskim na Słowacji. Długość korytarzy jaskini wynosi ok. 1100 m, głębokość - 110 m. Obok jaskini Bezodná ľadnica jest drugą z jaskiń lodowych na terenie Krasu Słowackiego. Uznawana jest za najniżej położoną klasyczną jaskinię lodową na świecie, spośród usytuowanych w strefie klimatów umiarkowanych do 50º szerokości geograficznej.

    Geologia, morfologia[ | edytuj kod]

    Jaskinia Gombasecka jest jaskinią typu wywierzyskowego, tj. taką, która posiada aktywny tok wodny, uwidoczniający się na powierzchni w postaci wywierzyska, które stało się drogą do odkrycia i eksploracji jaskini. Powstała w jasnych, tzw. wettersteinskich wapieniach, pochodzących ze środkowego triasu. Jej podziemne korytarze wytworzył wzdłuż starszych szczelin i pęknięć górotworu Czarny Potok (słow. Čierny potok) i jego dopływy. Jaskinia powstała w dwóch etapach ewolucyjnych, co wyraźnie uwidacznia się obecnie w postaci dwóch pięter korytarzy i sal. Posiada bogatą szatę naciekową. Słynie zwłaszcza z unikalnych, śnieżnobiałych, szklistych stalaktytów rurkowych, zwanych makaronami, sięgających długości 3 m, które kontrastują z czerwono-brunatną barwą ścian. Temperatura w jaskini wynosi 9 °C, zaś wilgotność 95-97%.

    Korona czechosłowacka (cz. Koruna československá, po sk. Koruna česko-slovenská, w I ČSR skrót "Kč", w II ČSR skrót "K", po 1945 roku "Kčs") – jednostka monetarna Czechosłowacji od 1919 do 1939 i od 1945 do 1993. Dzieliła się na 100 halerzy.Rożniawa (słow. Rožňava, niem. Rosenau, węg. Rozsnyó, łac. Rosnavia) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju koszyckim. Gospodarcze i turystyczne centrum historycznego regionu Gemer.

    Historia[ | edytuj kod]

    Jaskinia została odkryta w 1951 r. przez grupę speleologów z Rożniawy (m.in. Ladislav Herényi, Viliam Rozložník i Štefan Roda). Sztucznym przekopem obniżyli oni poziom wody Czarnego Wywierzyska, by następnie osuszonym wypływem 21 listopada 1951 r. dostać się do wnętrza jaskini. Z całkowitej długości poznanych następnie korytarzy (1525 m) w dniu 15 maja 1955 r., kosztem pół miliona koron, udostępniono do zwiedzania 285 m. W roku 1968 Jaskinia Gombasecka jako pierwsza na Słowacji zaczęła być wykorzystywana do speleoterapii.

    Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 1 maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, oraz NATO, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.Wywierzysko, reokren – typ źródła o silnym wypływie. Najczęściej występuje w regionach górskich. Jest to przeważnie źródło typu wokluzyjskiego (od Vaucluse – miasto we Francji) – nazwa źródła, w którym wypływają na powierzchnię wody podziemne na obszarach krasowych. Wydajność takiego źródła może być znaczna, jeśli jest mniejsza od ilości wody wpływającej do ponoru (wchłonu) jest to ujemny bilans zlewni.

    Jaskinia Gombasecka jest najmniej licznie odwiedzaną słowacką jaskinią spośród tych, zarządzanych przez "Zarząd Jaskiń Słowackich" (Správa slovenských jaskýň): w latach 1996-2005 odwiedzało ją rocznie średnio ok. 14,6 tys. osób, natomiast w latach 2011-2019 rocznie średnio 10,8 tys.

    Jaskinia krasowa – jaskinia utworzona wskutek procesu krasowienia przez wody opadowe, rzadziej przez wody hydrotermalne. Jest to najczęściej na Ziemi występujący typ jaskiń – jaskinie krasowe stanowią około 90% wszystkich jaskiń. Jaskinie tego typu występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Znajdują się wśród nich najgłębsze i najdłuższe jaskinie świata. W jaskini Tham Konglor w Laosie jeden z korytarzy ma ponad 100 m wysokości i szerokości, Jaskinia Mamucia w USA ma łączną długość korytarzy wynoszącą ponad 649 km, a Jaskinia Krubera na Kaukazie w Gruzji ma głębokość 2190 m. W Polsce najdłuższa i najgłębsza jest Jaskinia Wielka Śnieżna w Tatrach. Jaskinie krasowe mają też znacznie bogatszą szatę naciekową, niż inne jaskinie. Speleologia – nauka o jaskiniach. Przedmiotem zainteresowania speleologii są m.in.: geneza i rozwój jaskiń, cechy środowiska przyrodniczego jaskiń (mikroklimat, stosunki wodne, przyroda ożywiona – flora i fauna, itp.), problemy ochrony i in. Jaskinie są również obiektem zainteresowania innych nauk, m.in.: geologii, hydrogeologii, paleontologii, archeologii, turyzmu. Mianem speleologii często określa się inne formy aktywności ludzkiej w jaskiniach, zwłaszcza o charakterze eksploracyjnym czy sportowym, np. alpinizm podziemny.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Objavenie Gombaseckej jaskyne [w:] Enviroportál [1]
    2. Burchard P.: Jaskinie Czechosłowacji, w: „Poznaj świat” R.XVI, nr 6 (187), czerwiec 1968, s. 42-43;
    3. Tomáš Gall, Ľubica Nudzíková: Návštevnosť sprístupnených jaskýň v rokoch 1995-2005, [w:] "Aragonit nr 11, 2006, s. 53-57
    4. Návštevnosť jednotlivých jaskýň za posledných 10 rokov, wg strony "Správy slovenských jaskýň" [2]

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Slovensko sprístupnené jaskyne, Pavel Bella, Miroslav Eliáš, 1997.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Oficjalna strona jaskini (pol. • słow. • ang. • niem. • węg.). Zarząd Jaskiń Słowackich.
  • Sajó [po węgiersku czyt. "Szajo"] (słow. Slaná, d. polski Słona) – rzeka w środkowej Słowacji i w północno-wschodnich Węgrzech, w dorzeczu Dunaju. Długość – 229 km, z tego 110 km na Słowacji, 129 km na Węgrzech, powierzchnia zlewni – 5 545 km.Naciek jaskiniowy, naciek krasowy – osady powstające przez wytrącanie się substancji mineralnej z roztworu wodnego na powierzchni skały lub w próżniach w jej obrębie (jaskiniach, szczelinach), ale w kontakcie z powietrzem atmosferycznym. Nacieki powstają w obrębie jaskini krasowej (na stropie, ścianach, dnie) w wyniku strącania się lub krystalizacji minerałów: kalcytu, rzadziej gipsu lub aragonitu z wód krasowych.




    Warto wiedzieć że... beta

    Silická planina – największy z płaskowyżów w Krasie Słowacko-Węgierskim. Znajduje się w Słowacji i Węgrzech i ma powierzchnię około 150 km². Od północy jego stoki stromo opadają do Kotliny Rożniawskiej (Rožňavská kotlina), od zachodu równie stromo do doliny rzeki Slana. Stoki wschodnie znajdują się w zlewni rzek Bodva i Turňa. Na południu opada do Kotliny Rimawskiej (Rimavska kotlina). Na północy Silická planina osiąga wysokość 634 m n.p.m. (Malý vrch), na południu około 500 m.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.014 sek.