• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jangczuanozaur



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.Kość ramienna (łac. humerus) – jedna z kości kończyny górnej, należy do kości długich. Wyróżnia się w niej koniec bliższy, trzon (łac. corpus humeri) i koniec dalszy.

    Jangczuanozaur (Yangchuanosaurus) – rodzaj dinozaura z rodziny sinraptorów, umieszczanej w nadrodzinie allozauroidów. Wyróżnia się 2 lub 3 gatunki, mierzące 8 i 7 m długości, przez pewien czas w rodzaju tym umieszczano jeszcze gatunek zaliczany obecnie do pokrewnego sinraptora. Zwierzę miało potężną czaszkę o dwóch parach okien przedoczodołowych, liczne zęby. Miednica cechowała się między innymi dużym otworem zasłonionym. Kość piszczelowa nieznacznie tylko ustępowała rozmiarami kości udowej. Kończyny przednie były znacznie mniejsze od tylnych. Dinozaur żył w jurze późnej na terenie dzisiejszej chińskiej prowincji Syczuan, od powiatu której bierze on swą nazwę rodzajową. Wchodzi w skład tzw. zespołu fauny mamenchizaura, występującej w skałach formacji Shaximiao. Wymieniony rodzaj zauropoda mógł stanowić jego pożywienie.

    Ornitopody, dinozaury ptasionogie (Ornithopoda, z gr. ornis – ptak + pous – stopa) – grupa dinozaurów z rzędu ptasiomiednicznych (Ornithischia).Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.

    Morfologia[ | edytuj kod]

    Teropod ten mierzył 8 m długości, biorąc pod uwagę gatunek typowy. Y. shangyouensis osiągał 7 m długości. Zwierzę mogło wedle innych źródeł osiągać 10,8 m długości, a ważyło 3,4 tony.

    Afryka Wschodnia – umowny region geograficzny w Afryce obejmujący tereny na wschód od Nilu i Wielkiego Rowu Afrykańskiego, w tym wyspy na Oceanie Indyjskim, tradycyjnie zaliczane do Afryki.Kość udowa (łac. femur) — kość kończyny dolnej będąca elementem wspierającym tkanki miękkie uda. Jest to kość długa, dlatego wyróżnić w niej można trzon i dwa końce: koniec bliższy i koniec dalszy. Jednocześnie jest to najcięższa i najdłuższa z kości długich organizmu; mierząc prawie dokładnie 26% długości ciała człowieka, jest pomocnym wskaźnikiem rekonstrukcji szkieletowych. Występuje u człowieka i zwierząt. U człowieka jest ustawiona pionowo, u zwierząt w kierunku przednio-dolnym.

    Czaszka[ | edytuj kod]

    Y. shangyouensis w Hong Kong Science Museum

    Dinozaur posiadał typową dla karnozaurów dużą, masywną czaszkę. Długość zbadanej czaszki typowego osobnika wyniosła 82 cm, jej wysokość natomiast 50 cm. W przypadku Y. magnus wymiary te wyniosły odpowiednio 111 i 65 cm. Doliczono się w niej sześciu par otworów, w tym aż dwóch par okien przedoczodołowych. Obie przyjmowały kształt trójkątny, ale różniły się wielkością. Duży otwór zdobił też tylną część żuchwy. Potężna kość przedczołowa nosiła grzebień nadoczodołowy. Jej dwa wyrostki zmierzały w kierunku pierwszego otworu przedoczodołowego. Podobnie kość ciemieniowa była dobrze rozwinięta, wysoka. Łączyła się z długą kością czołową, noszącą grzebień węższy, niż allozaurowy. Służył on prawdopodobnie za przyczep dla mięśni i kierował się w kierunku kości nosowej. Kość nosowa, odgraniczająca od strony przednio-grzbietowej dół przedoczodołowy, o gładkiej powierzchni u gatunku opisanego wcześniej mierzyła 35,5 cm, będąc węższa, niż u allozaura czy ceratozaura. W porównaniu ze swymi odpowiednikami należącymi do tych rodzajów leżała też dość płasko, zdobiły ją jednak wydłużone parzyste ornamenty sugerujące, że za życia pokrywał ją cienki twór z keratyny. Rozwidla się ona w kierunku tylnym, gdzie kontaktuje się z kośćmi czołową i łzową, noszącą niewielką wypukłość, jak u abelizaura, monolofozaura czy sinraptora. Oczodół Y. shangyunensis, pośredni pomiędzy okrągłym i zwężonym, był wydłużony pionowo. Podobne spotyka się u Alioramus remotus, Ceratosaurus nasicornis i Torvosaurus tanneri. Tylną krawędź wyrostka przedoczodołowego cechowało zaokrąglenie. Wyrostek jarzmowy mierzył 27 cm. Kość łuskowa przybierała kształt krzyża, kość kwadratowa zaś względnie długa, na swym brzusznym brzegu nosiła okrągłą powierzchnię stawową.

    Tuojiangosaurus to stegozaur żyjący w późnej jurze na terenie obecnych Chin. Jest obecnie największym znanym azjatyckim przedstawicielem tej grupy dinozaurów. Tuodziangozaur został opisany w 1977 roku przez chińskich naukowców (Donga, Li, Zhou i Zhanga) dokładnie sto lat po rodzaju Stegosaurus.Kość kwadratowa – rodzaj kości budującej staw żuchowy, która położona jest po stronie czaszki. Drugą kością połączoną tym stawem jest natomiast kość stawowa.

    Teropod posiadał dobrze rozwinięte podniebienie wtórne, z czego wynika, że mógł oddychać z paszczą zanurzoną w wodzie.

    Chropowata po stronie bocznej powierzchnia kości szczękowej, największej z kości czaszki, mierzącej u holotypu aż 78 cm, o trzonie wyższym niż dłuższym, posiadała jedno lub dwa zagłębienia, a także liczne otwory odżywcze. Układały się one w dwa rzędy. Grzbietowy obejmował 18 otworów ułożonych równolegle z linią zębów. Spodni liczył 12 otworów. Prócz tego występowało jeszcze od 7 do 8 otworów rozłożonych nieregularnie. Kość ta liczyła sobie u Y. shangyouensis 50 cm wysokości, podczas gdy leżąca do przodu od niej kość przedszczękowa jedynie 12 cm. Nozdrza i zęby dzieliło 8,5 cm. Kość stawowa posiadała dobrze rozwinięte powierzchnie stawowe, łączyła się z kłykciami kości kwadratowej. W przypadku Y. magnus kość szczękowa mierzyła 117 cm. Masywna żuchwa mierzyła 56 cm. Opisano też jego kość podniebienną, czego nie zdołano zrobić w przypadku gatunku typowego. Ta gruba, długa kość rozdwajała się w tylnej części, zmierzając w stronę kości jarzmowej. Jej zaokrąglony tylny brzeg mógł tworzyć nozdrza wewnętrzne.

    Sichuanosuchus – rodzaj krokodylomorfa z grupy Protosuchia żyjącego w późnej jurze i prawdopodobnie również we wczesnej kredzie na obecnych terenach Chin. Gatunek typowy, S. huidongensis, został opisany w 1995 roku przez Penga Guangzhao w oparciu o niemal kompletny szkielet odkryty w górnojurajskich osadach formacji Shangshaximiao na terenie Basenu Syczuańskiego. Sichuanosuchus osiągał niewielkie rozmiary – czaszka mierzyła około 6,1 cm długości u gatunku typowego i około 6,7 cm u S. shuhanensis, opisanego w 1997 roku przez Wu Xiaochuna, Hansa-Dietera Suesa i Donga Zhiminga. S. shuhanensis żył później – osady, w których odnaleziono jego szczątki, są datowane na prawdopodobnie wczesną kredę. Sichuanosuchus poruszał się czworonożnie, przednie kończyny były stosunkowo długie i smukłe. Heterodontyczne uzębienie z dużymi zębami odpowiadającymi kłom oraz bocznie spłaszczonymi i piłkowanymi zębami znajdującymi się za nimi dowodzi, że Sichuanosuchus odżywiał się mięsem. Prawdopodobnie prowadził wodny tryb życia.Kość jarzmowa (łac. os zygomaticum), parzysta kość czaszki, tworząca część boczną twarzy. Od ustawienia kości jarzmowej w dużej mierze zależą również kształty twarzy. Ustawienie tych kości w płaszczyźnie czołowej nadaje twarzy wyraz mongoloidalny u odmiany białej.

    Zęby przedszczękowe były lekko zaokrąglone w przekroju. U Y. magnus mierzyły 5 na 1,5 cm. Trzeci z nich odznaczał się u tego gatunku solidną budową i bardziej okrągłym przekrojem, czwarty osiąga jedynie 4 cm, jest za to bardzo ostry. Zęby te nieco przypominały spotykane u ssaków siekacze. Potężne, spłaszczone bocznie zęby żuchwy i kości szczękowej zakrzywiały się w kierunku tylnym. Wykazywały ząbkowanie (na 1 cm przypadały 24 ząbki). Przypominały megalozaurze zęby. Na kość przedszczękową przypadały 4 zęby, na szczękową − od 10 do 14, na żuchwę − 14-15. Oba gatunki nie różniły się ilością zębów. U Y. magnus rozmiary zębów zmniejszały się ku tyłowi, począwszy od ósmego zęba kości szczękowej. Poprzedzający go ząb siódmy miał liczący 10,3 cm korzeń oraz mierzącą 7,5 cm koronę.

    Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.Kosc łuskowa (łac. squamosum) – kość występująca w tylnym rejonie czaszki czworonogów. U wczesnych Tetrapoda wchodziła w skład regionu skroniowego skórnego dachu czaszki, a u ptaków i ssaków – mózgoczaszki. U ssaków jest połączona stawowo z kością zębową, tworząc górną część stawu skroniowo-żuchwowego, i stanowi tylną część łuku jarzmowego, zakończonego od przodu kością jarzmową. U zaawansowanych ssaków żyworodnych kość łuskowa znajduje się z przodu kości skalistej i wchodzi w skład boku puszki mózgowej, podczas gdy u wszystkich pozostałych ssaków znajduje się z tyłu kości skalistej i nie buduje boku puszki mózgowej. U wielu ssaków wraz z puszką słuchową, kością bębenkową i kosteczkami słuchowymi tworzy kość skroniową.

    Kręgosłup i obręcz miedniczna[ | edytuj kod]

    Replika szkieletu

    Względnie krótką szyję podtrzymywało 10 kręgów szyjnych o opadających bokach, wklęsłym końcu tylnym i wypukłym przednim. Obrotnik przypominał spotykany u allozaura i okazu CV 00214 (pierwotnie zaliczanego do rodzaju Szechuanosaurus; patrz jednak uwagi na temat jego przynależności rodzajowej i gatunkowej w sekcji "Systematyka i odkrycia"). U tych rodzajów jego łuk był umiarkowanej wysokości, z kolcem odchodzącym w tył od przedniego brzegu. U Y. magnus jego długość i wysokość wynosiły odpowiednio 11,5 oraz 24 cm. Z kolei trzon C3 był u tego gatunku krótki, z solidnymi przednimi wyrostkami stawowymi i mniejszymi od nich tylnymi. W holotypowym szkielecie tego gatunku zwracał uwagę dobrze zachowany tyłowklęsły (opistoceliczny) kręg 10. o grubym i krótkim trzonie. Różniły się od nich kręgi grzbietowe, o obu końcach płaskich i płytkowatym wyrostku kolczystym. Dinozaur miał ich 13 niezależnie od gatunku, aczkolwiek liczbę tych kręgów u Y. magnus, u którego w przypadku holotypu zachowało się ich sześć, oszacowano dzięki porównaniom z pierwszym gatunkiem. Dwa pierwsze u Y. shangyouensis przypominały dwa ostatnie kręgi szyjne. Trzon drugiego kręgu u Y. magnus opisuje się jako spłaszczony, opistoceliczny, wąski po stronie brzusznej, skrócony w kierunku przednio-tylnym. Jego powierzchnia brzuszna nosiła spłaszczony bocznie kil. Nie występowały komory powietrzne. Łuk kręgu był wysoki, a wyrostek kolczysty, skrócony w kierunku przednio-tylnym, niemal kwadratowy, nieco ukośny. Następne 3 u gatunku typowego charakteryzowały się wydłużonymi trzonami, gładkimi bokami i wyrostkami kolczystymi (te ostatnie były spłaszczone), szorstkimi powierzchniami stawowymi i wznoszącymi się stromo łukami. Nie doszukano się w nich komór powietrznych. Kolejna trójka kręgów osiągała z kolei największą długość sięgającą 13 cm. Maksymalna wysokość kręgu wynosiła 36 cm, 18 cm przypadało na wyrostek kolczysty. Kręgi te cechowały większe spłaszczenie boczne i szorstkość brzegów. Następne, dystalne kręgi grzbietowe nie wykazywały względem nich wielkich różnic.

    Kość łonowa (łac. os pubis) - parzysta kość wchodząca w skład miednicy. U człowieka ma trzon i 2 gałęzie: górną i dolną. Gałąź górna łączy się z trzonem, a gałąź dolna łączy się z kością kulszową.Stegozaury (Stegosauria) – grupa ptasiomiedniczych dinozaurów należących do podrzędu tyreoforów. Zaliczane są do niej rodziny Huayangosauridae i Stegosauridae. Stegozaury miały bardzo charakterystyczny wygląd: mała w stosunku do reszty ciała czaszka, beczkowaty tułów, cztery silne, dobrze zbudowane kończyny (tylne były dłuższe niż przednie) oraz masywny, trzymany wysoko nad ziemią ogon zakończony dwiema parami długich kolców. Lecz ich najbardziej charakterystyczną cechą budowy były dwa rzędy dużych (najczęściej trójkątnych lub romboidalnych) kostnych płyt, biegnących przez cały grzbiet. Ich rola nie jest pewna, jednakże część paleontologów uważa, że płyty służyły do regulacji temperatury ciała. Niektóre rodzaje stegozaurów (np. kentrozaur) miały jedną parę kolców na wysokości łopatek.

    Z kolei 5 znajdujących się za grzbietowymi kręgów odcinka krzyżowego, nie przypominających kręgów teropodów porównywanych z jangczuanozaurem (allozaur, tyranozaur, ceratozaur), zrastało się w pojedynczą kość. W przypadku gatunku Y. shangyouensis piąty wyrostek kolczysty tego odcinka nasuwał skojarzenie z częścią szyjną kręgosłupa. Pierwsze 5 kręgów krzyżowych opisywano jako ciężkie, potężne, amficeliczne, wyższe, niż dłuższe (osiągają wysokość maksymalnie 22,6 cm). Ich proste i wysokie wyrostki kolczyste oglądane z boku przypominają kształtem język. Z kolei u Y. magnus tylko wyrostek kolczysty pierwszego kręgu, największego (długość trzonu 14,5 cm) i przypominającego jeszcze kręgi odcinka grzbietowego, nie łączył się z innymi; kolejne cztery, znacznie lepiej rozwinięte od pierwszego, zrastały się w jedną płytkę kostną. Same trzony są dość cienkie. Przedostatni (czwarty) osiąga najmniejszą długość 11,1 cm. Ostatni z kręgów tego odcinka, o trzonie mierzącym 12 cm, wyróżniał się redukcją z tyłu oraz płaską powierzchnią stawową. Następne kręgi ustępowały tym w wysokości (u Y. magnus 45-50 cm), były bardziej tubularne, cechując się płytszymi powierzchniami stawowymi. Holotyp Y. magnus liczył sobie 8 kręgów ogonowych o wysokich wyrostkach kolczystych (27-29 cm).

    Abelizaur (Abelisaurus) - rodzaj dinozaura z rodziny abelizaurów żyjącego, w późnej kredzie w Ameryce Południowej (Argentyna). Był dwunożnym mięsożercą, mierzącym prawdopodobnie około 7-9 metrów długości. Wielkość określana jest tylko na podstawie badań nad czaszką, jedyną znaną częścią szkieletu.Allozaury – rodzina dinozaurów drapieżnych z podrzędu Theropoda. Żyły w późnej jurze i wczesnej kredzie, 170-95 mln lat temu w obu Amerykach, Afryce, na obszarze dzisiejszy Chin, w Australii i Europie. Szczyt rozwoju w późnej jurze. Największym przedstawicielem tej rodziny był allozaur z Ameryki Północnej, długości do 12 m, wadze do 4,5 ton i czaszce o długości ponad 1 m.

    Miednica obu gatunków nie przedstawiała większych różnic, nie licząc większych rozmiarów u później opisanego. U gatunku typowego żebra krzyżowe łączyły kość krzyżową z biodrowymi. Na przednio-grzbietowym brzegu panewki biegł półksiężycowaty grzebień. U Y. magnus kość ta charakteryzuje się dwiema wydłużonymi kresami: przedpanewkową i zapanewkową, a tylny brzeg panewki tworzyła częściowo krawędź kostna kierująca się w stronę kości biodrowej. Z kolei podłużny rowek biegnący brzusznie wzdłuż wyrostka zapanewkowego przypominał występujący u okazu CV 00214. Kość łonowa zrastała się z tylnym końcem kości kulszowej. Kość biodrowa leżała nisko, była wydłużona. Zwracał uwagę duży, mierzący 9,2 cm otwór zasłoniony, który od strony brzusznej zamykał bardzo cienka blaszka kostna. Wyrostek zasłonowy (obturator process) nie występował. Panewka stawu biodrowego położona była przyśrodkowo, w otoczeniu grzebieni przed i za nimi. Ułożenie kości udowej, tworzącej kąt 90°, stanowiło przystosowanie do dwunożności.

    Kość podniebienna (łac. os palatinum; ang. palatine bone) - parzysta kość czaszki, składająca się z blaszki poziomej i pionowej oraz trzech wyrostków: piramidowego, oczodołowego oraz klinowego. Blaszka pozioma tworzy tylny odcinek podniebienia kostnego. Brzeg przedni łączy się wyrostkiem podniebiennym szczęki, tylny – stanowi przyczep dla rozcięgna podniebienia miękkiego. Przyśrodkowo, w miejscu połączenia prawej kości podniebiennej z lewą powstaje grzebień nosowy. Blaszka pionowa jest wklinowana pomiędzy trzon szczęki i wyrostek skrzydłowaty kości klinowej i wchodzi w skład ściany bocznej jamy nosowej. Na powierzchni nosowej blaszki pionowej ciągnie się pionowo grzebień małżowiny, stanowiący przyczep dla małżowiny nosowej dolnej.Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).

    Kończyny[ | edytuj kod]

    Łopatkę określa się jako małą i wąską. Kość ramienna holotypu była płaska, pogrubiała pośrodku i cienka na końcach.

    Dolna kończyna była wydłużona. Kość udowa, mierząca u holotypu około 85 cm długości (przy średnicy przednio-tylnej 9,6 cm u tego gatunku; u Yangchuanosaurus magnus osiągała długość 120 cm) i zakrzywiona w wymiarze przednio-tylnym, nieznacznie przekraczała długością piszczel, mierzącą u tego samego osobnika 4,5 cm mniej. Krętarz mniejszy, oddzielony od głowy rzeczonej kości głęboką bruzdą, miał kształt spłaszczonej ostrogi. Od strony grzbietowo-przyśrodkowej kość nosiła krętarz czwarty i przybierający formę zaostrzonego grzebienia. Oba krętarze rozwinęły się dobrze, a ich grube powierzchnie stanowiły wydatne miejsca przyczepu dla mięśni. Femur kończyło się wydatnymi kłykciami, przedzielonymi głębokim zagłębieniem. Wysmukła strzałka o nieregularnym zakończeniu nie dorównywała długością solidnie zbudowanej piszczeli, płaskiej i cienkiej na końcu dalszym. Strzałka łączyła się silnie z kością piętową. Kość skokowa, również nieregularnego kształtu, i kość piętowa, niewielka, choć regularna w kształcie, nieco dłuższa od poprzednio wymienionej, uległy połączeniu.

    Otwór zasłoniony, otwór zasłonowy (foramen obturatum, foramen obturatorium) – duży, parzysty otwór znajdujący się w obrębie kości miednicznej, w jej dolnej części, ograniczany przez kość kulszową i kość łonową.Kość piętowa (łac. calcaneus) – największa kość stępu. Leży w jego tylno-dolnej części pod kością skokową.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kość przedszczękowa, u ssaków nazywana kością przysieczną (łac. os pr(a)emaxilla, os intermaxillare, os incisivum) – para małych kości czaszki występująca u większości kręgowców. Jest połączona z kością szczękową i nosową. U niektórych zwierząt zawiera siekacze, kolec nosowy przedni oraz obszar skrzydłowy.
    Kość skokowa (talus, astragalus) – kość stępu (tarsus), na której opiera się u góry piszczel (tibia), u dołu łącząca się z kością piętową, po bokach z kostkami goleni, a z przodu z kością łódkowatą. Ze względu na połączenia pomiędzy tymi kośćmi kość skokowa przekazuje całą wagę ciała na stopę.
    Otwór odżywczy (łac. foramen nutricium) – otwór w kości, przez który wnikają do kości odżywiające ją naczynia (vasa nutricia), przebiegające w kości zbitej przez kanały odżywcze (canales nutricii).
    Kość kulszowa (łac.os ischii) – składa się z trzonu (bierze udział w tworzeniu tylnej części panewki) i gałęzi kości kulszowej.
    Ontogeneza, rozwój osobniczy (gr. on, ontos – byt, genesis – pochodzenie) – nauka zajmująca się rozwojem organizmu – zespołem przemian zachodzących w ciągu życia organizmu – od momentu jego powstania w procesie rozmnażania do zakończenia rozwoju.
    Chińska Republika Ludowa podzielona jest na 22 prowincje (省, shěng), 5 regionów autonomicznych (自治区, zìzhìqū), 4 miasta wydzielone (直辖市, zhíxiáshì) oraz 2 specjalne regiony administracyjne (特别行政区, tèbiéxíngzhèngqū).
    Mułowiec – zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem. Złożona głównie z ziaren kwarcu, czasem łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.081 sek.