• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jangcy

    Przeczytaj także...
    Qin Ling (chiń. upr.: 秦岭; chiń. trad.: 秦嶺; pinyin: Qín Lǐng) - góry we wsch. części Chin o dł. ponad 1000 km. Najwyższym szczytem jest Taibai Shan (3767 m). Zostały ostatecznie wypiętrzone w czasie trzeciorzędowych i czwartorzędowych ruchów tektonicznych. Zbudowane są najczęściej z paleozoicznych skał metamorficznych oraz granitów. Opadają one ku północy, w kierunku doliny rzeki Wei He wysokim progiem tektonicznym. Głęboko rozcięte doliny górskich rzek stanowią dział wodny między dorzeczami Huang He i Jangcy.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.
    Tanggula Shanmai (chiń. upr.: 唐古拉山脉; chiń. trad.: 唐古拉山脈; pinyin: Tánggǔlā Shānmài; tyb.: གདང་ལ་།, Wylie: gdang la, ZWPY: Dangla) – pasmo górskie w środkowo-zachodnich Chinach, w środkowowschodniej części Wyżyny Tybetańskiej, na granicy Tybetańskiego Regionu Autonomicznego i prowincji Qinghai. Rozciąga się na długości ok. 700 km i stanowi dział wodny dorzeczy Jangcy i Saluinu. Wznosi się średnio na wysokość 4500–5000 m n.p.m.; najwyższy szczyt, Geladaindong, ma wysokość 6559 m n.p.m. Pasmo składa się z kilku masywów i zbudowane jest głównie z wapieni i łupków ilastych. Dominują krajobrazy wysokogórskich pustyń i stepów.

    Jangcy, Yangzi Jiang ([jɑ̌ŋtsɨ̀ tɕjɑ́ŋ] ; chiń. upr.: 扬子江; chiń. trad.: 揚子江; pinyin: Yángzǐ Jiāng), Chang Jiang ([tʂʰɑ̌ŋ tɕjɑ́ŋ] ; chiń. upr.: 长江; chiń. trad.: 長江; pinyin: Cháng Jiāng; dosł. „długa rzeka”) – rzeka w Chinach, najdłuższa w Azji i trzecia po Amazonce i Nilu pod względem długości na Ziemi. Najważniejsza pod względem gospodarczym rzeka w Chinach; na obszarze dorzecza Jangcy mieszka około 40% ludności Chin i zbiera się 75% ogólnokrajowych zbiorów ryżu. Jangcy jest najważniejszym szlakiem chińskiej żeglugi śródlądowej. Długość, według pomiaru chińskich geografów wynosi 6300 km, choć w różnych źródłach można znaleźć różne wartości – od 5520 do 6300 km. Powierzchnia dorzecza wynosi 1,8 mln km² i zajmuje ok. 1/5 powierzchni Chin. Źródło znajduje się w górach Tangla w prowincji Qinghai na Wyżynie Tybetańskiej. W dolnym i środkowym biegu rzeki, na Nizinie Jangcy, występują liczne jeziora oraz osuszone rozlewiska i zabagnione tereny stwarzające dobre warunki dla rolnictwa. Rzeka uchodzi do Morza Wschodniochińskiego (Ocean Spokojny) tworząc deltę. W ujściu uformowały się z naniesionego materiału liczne wyspy, z których największą jest Chongming na obszarze miasta wydzielonego Szanghaj.

    Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.Nil (łac. Nilus, gr. Νεῖλος, arab. النيل) – najdłuższa rzeka na Ziemi (według niektórych źródeł, najdłuższa jest Amazonka i ta wersja pojawia się coraz częściej w nowych opracowaniach) w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

    Poziom wód Jangcy podnosi się w lecie pod wpływem deszczów monsunowych oraz tajania śniegów na Wyżynie Tybetańskiej i w górach Qin Ling. Położone w dolnej części dorzecza Jangcy jeziora Dongting Hu i Poyang Hu, zasilane przez jej prawobrzeżne dopływy, pełnią funkcję naturalnych regulatorów stanów wody. Mimo to w niektórych latach masy wód rzeki, nie mieszcząc się w przełomie Trzech Wąwozów u wejścia na Nizinę Chińską, występują z brzegów, powodując groźne powodzie.

    Język tybetański (tyb. བོད་སྐད།, Wylie: bod-skad, ZWPY: Pögä) to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej i USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.

    Na rzece występują liczne tamy, sztuczne zbiorniki, kanały, budowle hydroenergetyczne, służące celom nawadniania, komunikacji i produkcji energii elektrycznej. Najsłynniejsza budowla na Jangcy to Zapora Trzech Przełomów, której budowa trwała 17 lat. Obok zbiornika działa elektrownia wodna o łącznej mocy 18,2 tys. MW. Rzeka jest żeglowna na długości 2800 km od ujścia aż do miasta Yibin w Syczuanie, a do Wuhanu dostępna nawet dla mniejszych statków morskich. Ożywiony ruch, przede wszystkim dżonek, panuje też na południowych dopływach Jangcy — Xiang Jiang, Gan Jiang i Yuan Jiang. W mieście Zhenjiang Jangcy krzyżuje się z Wielkim Kanałem.

    Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).Kotlina Syczuańska lub Kotlina Czerwona (chiń.: 四川盆地; pinyin: Sìchuān Péndì) – kotlina w środkowych Chinach, w środkowej części dorzecza Jangcy. Od zachodu ograniczona jest pasmami Hengduan Shan, na północy sąsiaduje z górami Qin Ling i Daba Shan, od południa graniczy z Wyżyną Junnan-Kuejczou, zaś na wschodzie otwiera się ku Trzem Przełomom Jangcy. Kotlina wznosi się średnio na wysokość 300–600 m n.p.m. (1000 m n.p.m. u podnóży gór) i zajmuje powierzchnię ok. 260 tys. km².

    Nazwa Yangzi Jiang, która wywodzi się od starożytnego lenna Yang, przyjęła się głównie w krajach zachodnich. W Chinach używa się nazwy Chang Jiang, chociaż stosuje się także określenia Da Jiang (chiń.: 大江; dosł. „Wielka Rzeka”) lub po prostu Jiang (chiń.: 江; dosł. „Rzeka”). W swym górnym odcinku, powyżej Kotliny Syczuańskiej, rzeka nosi nazwę Jinsha Jiang (chiń.: 金沙江); w obrębie Wyżyny Tybetańskiej ma jeszcze kilka lokalnych nazw, m.in. Dri-cz‘u (tyb.: འབྲི་ཆུ, Wylie: 'bri chu). Poza Chinami czasami stosowana jest także nazwa Niebieska Rzeka, którą nadali prawdopodobnie jezuiccy misjonarze w celu odróżnienia Jangcy od Rzeki Żółtej, czyli Huang He.

    Gan Jiang (chin. upr.: 赣江; chin. trad.: 贛江; pinyin: Gàn Jiāng) – rzeka we wschodnich Chinach, największa w prowincji Jiangxi. Jej źródła znajdują się w górach Luoxiao Shan. Długość rzeki wynosi 885 km. Uchodzi do Poyang Hu połączonego z Jangcy, tworząc rozległą deltę.Zapora Trzech Przełomów (chin. upr.: 三峡大坝; chin. trad.: 三峽大壩; pinyin: Sānxiá Dàbà) – tama zbudowana na rzece Jangcy w centralnej prowincji Chin – Hubei. Budowa rozpoczęła się w roku 1993, a została zakończona 20 maja 2006 roku. Napełnianie zbiornika zakończono 26 października 2010 uzyskując poziom wody wynoszący 175 m, który umożliwia elektrowni wodnej działanie z pełną mocą. Wielka Tama jest najdroższym pojedynczym projektem budowlanym na świecie. Koszt przedsięwzięcia ocenia się na 37 mld USD.

    Zobacz też[]

  • Rzeki Azji
  • Przypisy

    1. 河流和湖泊 (chiń.). gov.cn. [dostęp 2011-04-29].
    2. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 73.
    3. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 241.
    4. Avijit Gupta: Large Rivers: Geomorphology and Management. Chichester: John Wiley & Sons Ltd, 2007. ISBN 978-0-470-84987-3.
    5. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 235.
    6. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 74.
    7. Peter Gevorkian: Alternative Energy Systems in Building Design. New York: McGraw-Hill, 2010. ISBN 978-0-07-162147-2.
    8. Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. s. 174.
    9. Yangtze River (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2011-04-29].
    10. Adrian Room: Placenames of the World. Jefferson: McFarland, 2003, s. 395. ISBN 0-7864-1814-1.

    Bibliografia[]

    1. * Andrzej Maryański, Andrzej Halimarski: Chiny. red. Hanna Krzysztofik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1980. ISBN 83-01-00952-7.
    Uproszczone pismo chińskie (chin. upr. 简体字; chin. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) to odmiana pisma chińskiego. Uproszczenia dokonano w Chińskiej Republice Ludowej w latach 50. XX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Modyfikując ok. 50 proc. najbardziej skomplikowanych z używanych dotąd znaków cel ten osiągnięto. Pismo uproszczone używane jest także w Singapurze.Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Yuan Jiang (chin. 沅江; pinyin: Yuán Jiāng) – rzeka w Chinach, głównie w prowincji Hunan. Powstaje z połączenia potoków na Wyżynie Junnan-Kuejczou, uchodzi do jeziora Dongting Hu połączonego z Jangcy. Długość rzeki wynosi 1033 km, powerzchnia dorzecza ok. 90 000 km². Żegluga na niej jest ograniczona z powodu wielu progów w korycie rzeki.
    Xiang Jiang (chin.: 湘江; pinyin: Xiāng Jiāng) – rzeka w południowo-wschodnich Chinach, największa rzeka prowincji Hunan, a także największy dopływ Jangcy. Źródło rzeki znajduje się w Górach Południowochińskich (Kuangsi). W górnym biegu rzeka jest połączona kanałem Lingqu z rzeką Li Jiang. Jej długość wynosi 817 km, a powierzchnia dorzecza to ok. 95 tys. km², średni przepływ wody 2270 m³. Xiang Jiang uchodzi do jeziora Dongting Hu, które jest połączone z Jangcy.
    Zhenjiang (chin.: 镇江; pinyin: Zhènjiāng) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Jiangsu, port w miejscu przecięcia rzeki Jangcy z Wielkim Kanałem. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 635 213. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 2 661 699 mieszkańców. Ośrodek szkolnictwa wyższego, handlu oraz przemysłu spożywczego, włókienniczego, chemicznego, celulozowo-papierniczego, maszynowego i metalurgicznego.
    Wielki Kanał – najdłuższy na świecie sztuczny kanał transportowy, budowany w Chinach od V wieku p.n.e.. Zaczyna się w Hangzhou i dociera do Pekinu. Liczy ok. 1 800 km długości i 20 - 350 m szerokości. Przecina pięć większych rzek: Jangcy, Rzekę Żółtą, Hai He, Huai He i Qiantang Jiang. Na kanale są 24 śluzy.
    Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.
    Wyżyna Tybetańska (chiń.: 青藏高原; pinyin: Qīngzàng Gāoyuán; tyb.: བོད་ས་མཐོ།, Wylie: bod sa mtho, ZWPY: Boi Gangto) – wyżyna w Azji Środkowej, w południowo-zachodnich Chinach (Tybetański Region Autonomiczny, Qinghai, częściowo Sinciang i Syczuan) i w niewielkiej części na zachodzie na spornym terytorium chińsko-indyjskim. Od północy otaczają ją góry Kunlun, Ałtyn-Tag i Qilian Shan, a od południa Himalaje. Od zachodu wyżynę ograniczają Pamir i Karakorum, od wschodu zaś pasma Hengduan Shan. Wyżyna zajmuje ok. 2,5 mln km² i wznosi się średnio na wysokość 4000–5000 m n.p.m., co czyni ją najwyżej położoną wyżyną na Ziemi.
    Morze Wschodniochińskie (chin. 东海 Dōng Hǎi, jap. 東シナ海 Higashi Shina Kai, kor. 동중국해 Dong Jungguk Hae) - morze położone w zachodniej części Oceanu Spokojnego, na południe od Morza Żółtego. Leży między wybrzeżem chińskim a Wyspami Riukiu należącymi do Japonii. W jego południowej części leży wyspa Tajwan, a z Morzem Południowochińskim łączy je Cieśnina Tajwańska.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.