• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jan Teska



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Lech Gazeta Gnieźnieńska – pierwsza polska gazeta codzienna wydawana w Gnieźnie od października 1895 do 1 września 1939. Nosiła podtytuł: codzienne pismo polityczne dla wszystkich stanów. Wychodziła od wtorku do niedzieli. Gazeta była spółką wydawniczą z udziałem polskich przedsiębiorców, kupców i działaczy niepodległościowych. Sanacja (łac. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego 1926.
    Nagrobek Jana Teski na cmentarzu Nowofarnym w Bydgoszczy
    Tablica pamiątkowa na budynku Długa 52, w którym wydawano Dziennik Bydgoski przed 1920 r.

    Jan Teska (ur. 1876 w Chojnicy, zm. 1945 w Trojanowie) – dziennikarz, wydawca „Dziennika Bydgoskiego”, polski działacz polityczny.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Urodził się 16 lipca 1876 w Chojnicy koło Poznania. Był synem Antoniego - rolnika i Antoniny z Gołaskich. Po rocznym przygotowaniu, zdał egzamin do 3. klasy Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Był stypendystą Towarzystwa Naukowej Pomocy w Poznaniu. Gimnazjum opuścił po ukończeniu 8. klasy. Maturę zdawał we Wschowie, jednak nie przystąpił do egzaminu ustnego. Później przez przeszło rok przebywał w Krakowie, studiując język i literaturę polską.

    Polski Sejm Dzielnicowy – jednoizbowy parlament obradujący w dniach 3-5 grudnia 1918 roku w poznańskim kinie Apollo (posiedzenia komisji) i w nieistniejącej już sali Lamberta (posiedzenia plenarne, na jej miejscu znajdują się obecnie punktowce na Piekarach). Składał się z 1399 przedstawicieli Polaków zamieszkujących ziemie pozostające w granicach Niemiec. W obradach wzięło około 1100 spośród nich.Rewolucja listopadowa w 1918 (niem. Novemberrevolution) – całokształt wystąpień o charakterze rewolucyjnym w Niemczech, w roku 1918.

    1 kwietnia 1900 r. rozpoczął pracę w redakcji poznańskiego „Orędownika”, Jednoroczną służbę wojskową odbył jako ochotnik w 47 pułku piechoty w Poznaniu. Po zwolnieniu z wojska udał się do ówczesnych Prus Wschodnich, gdzie studiował stosunki mazurskie. Pisywał wtedy artykuły do poznańskiej „Pracy”, a następnie objął redakcję „Gazety Polskiej” w Kościanie. Po kilku miesiącach przeniósł się do Gniezna i do 1907 r. redagował dziennik „Lech. Gazeta Gnieźnieńska”. 1 listopada 1907 r. przeniósł się do Bydgoszczy by założyć „Dziennik Bydgoski”. Pierwszy numer okazowy tego pisma ukazał się 2 grudnia 1907 r., a Teska był jego wydawcą i redaktorem. W „Dzienniku”, głównym polskim piśmie w czasie rządów niemieckich w Bydgoszczy, starał się wpajać i utrzymać ducha polskiego wśród miejscowej i okolicznej ludności polskiej. Polskość manifestował również w aktywnej pracy w Towarzystwie Przemysłowym, Towarzystwie Czytelni Ludowych i Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”.

    Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy – obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.Armia Cesarstwa Niemieckiego (niem. Deutsche Armee (Kaiserreich), Kaiserliche Armee) – oficjalne określenie sił zbrojnych Cesarstwa Niemieckiego, pod rozkazami cesarza. Składała się z czterech kontyngentów: pruskiego, obejmującego także mniejsze kraje Rzeszy, bawarskiego, saskiego i wirtemberskiego. Formalnie, mimo przejścia pod dowództwo pruskie, królowie tych trzech krajów zachowali pewną kontrolę nad wojskiem. Dotyczyło to zwłaszcza Bawarii. Żołnierze składali przysięgę na wierność cesarzowi, ale bawarskich wojskowych ta przysięga obowiązywała jedynie w czasie wojny, gdyż w czasie pokoju zwierzchnictwo nad armią bawarską sprawował król bawarski. Ponadto, wojska bawarskie różniły się nieco umundurowaniem i istniały wyodrębnione korpusy bawarskie.

    Za narodową i patriotyczną działalność stawał kilkakrotnie przed sądami niemieckimi, zmuszony był znosić kary finansowe i szykany. Ostatnią karę więzienia odsiadywał w Inowrocławiu w przededniu wybuchu I wojny światowej. Po uwolnieniu, został natychmiast wcielony do armii niemieckiej. Od października 1914 r. walczył na froncie zachodnim, najpierw jako piechur liniowy, a następnie jako starszy szeregowiec sanitarny. Po wybuchu rewolucji niemieckiej w listopadzie 1918 r. opuścił służbę i powrócił do Bydgoszczy. Jeszcze w latach wojny 1914-1918 słał do „Dziennika”, prowadzonego przez jego żonę Wincentynę, opisy walk, relacje żołnierzy, a także artykuły wstępne.

    Województwo pomorskie – jedno z województw istniejących w Polsce w latach 1945-1950. Obejmowało teren obecnego woj. kujawsko-pomorskiego oraz fragmenty: pomorskiego i wielkopolskiego. Było jednym z 14 województw w kraju.Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

    Okres międzywojenny[ | edytuj kod]

    Znalazłszy się w Bydgoszczy czynnie włączył się w nurt działań narodowo-społecznych polskich bydgoszczan. Został sekretarzem Polskiej Rady Ludowej na miasto Bydgoszcz i okolice. Był delegatem na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu (3-5 XII 1918). 19 stycznia 1920 r. wchodził w skład polskiej delegacji przejmującej Bydgoszcz z rąk niemieckich. W 1920 r. był radnym tymczasowej Rady Miejskiej, okresowo jej przewodniczącym. 25 czerwca 1925 r. Rada Miejską wybrała go niepłatnym radcą miejskim. W latach 1925-1931 pełnił funkcję prezesa Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich.

    Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    Kryzys powojenny i postępująca inflacja sprawiły, że wydawnictwo „Dziennik Bydgoski” popadło w trudności finansowe i przekształciło się w 1920 r. w spółkę akcyjną „Drukarnia Bydgoska SA”. Jan Teska został wtedy redaktorem naczelnym „Dziennika Bydgoskiego”. Dziennik był organem Chrześcijańskiej Demokracji, jednak za jego sprawą znamienne dla tej gazety były częste zwroty w kierunku endecji, obozu pomajowego i sanacji.

    Narodowa Demokracja lub ruch narodowy (popularna nazwa endecja od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.Dziennikarz, dziennikarka – osoba zajmująca się przygotowaniem i prezentowaniem materiałów w środkach masowego przekazu.

    Dziennik Bydgoski w dwudziestoleciu międzywojennym był najważniejszą gazetą codzienną w Bydgoszczy. W pierwszych latach powojennych nakład jego wynosił 15 tys. egzemplarzy, a później systematycznie wzrastał: osiągając w 1929 r. 42 tys. Dziennik był wtedy największym pismem Polski zachodniej, a jednocześnie zaliczał się do pierwszej dziesiątki pism codziennych w skali ogólnokrajowej.

    Szeregowy – najniższy stopień wojskowy w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Wyższym stopniem jest starszy szeregowy.Stronnictwo Narodowe – polska partia polityczna, utworzona w październiku 1928 w wyniku przekształcenia Związku Ludowo-Narodowego, której zadaniem było prowadzenie bieżącej działalności politycznej obozu narodowego (Narodowa Demokracja).

    W 1926 r. Teskowie nabyli „Gazetę Gdańską”, odsprzedaną następnie w 1928 r. państwowemu wydawnictwu „Gazeta Poznańska i Pomorska”. Natomiast w 1927 r. zakupili dziennik „Postęp”, wydając go do 1934 r. pod zmienionym tytułem „Nowy Kurier”. W latach 1928-1930 Teskowie posiadali również część własności warszawskiego dziennika „Rzeczpospolita”, głównego organu Chrześcijańskiej Demokracji w Polsce centralnej. Wszystkie te przedsięwzięcia miały służyć stworzeniu koncernu gazet chrześcijańsko-demokratycznych, lecz zakończyły się niepowodzeniem. Gdy Tesce na początku lat 30. XX w. groziło wykupienie weksli na sumę ok. 400 tys. zł., wyjechał do Lwowa, a następnie przez pewien czas przebywał na Wołyniu. Powróciwszy do Bydgoszczy, został już tylko doradcą syna Lecha, również redaktora i działacza ChZMP „Odrodzenie”.

    Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – pionierska organizacja wychowania fizycznego i sportu w Polsce. Najstarsze polskie towarzystwo gimnastyczne, którego członkowie przyczynili się m.in. do popularyzacji gimnastyki w społeczeństwie polskim, powstania wielu klubów sportowych oraz Związku Harcerstwa Polskiego. Sokół działał aktywnie w okresie zaborów, po odzyskaniu niepodległości i w całym okresie międzywojennym XX w. Zdelegalizowany przez komunistów w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Kościan (niem. Kosten) – miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim. W latach 1975 – 1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego.

    Poglądy polityczne[ | edytuj kod]

    Na jego poglądy polityczne znaczny wpływ wywarła grupa działaczy ruchu mieszczańskiego, skupionego wokół pisma „Orędownik”, w którym od 1900 r. pracował. Zostawszy redaktorem „Dziennika Bydgoskiego” głosił zgodnie z programem tego ruchu, iż gazeta będzie „placówką obrony narodowej, nowym szańcem przeciw zalewowi niemczyzny”. Swój dziennik adresował do ludu (drobni kupcy, rzemieślnicy, robotnicy, chłopi). Za główną siłę postępu społecznego uznał dobrobyt osiągnięty drogą pracy nad podniesieniem handlu i przemysłu. Od 1905 r. czynnie współpracował ze „Strażą”, polską instytucją obronną w Poznańskiem. W 1911 r. z jego inicjatywy utworzono w Bydgoszczy Narodowe Stronnictwo Ludowe, a w 1913 r. Związek Samopomocy Ludu Polskiego.

    Wincentyna Michalina Teska z domu Winiewicz (ur. 1888, zm. 1957) – polska działaczka społeczna, długoletnia administratorka i akcjonariuszka „Dziennika Bydgoskiego”.Dziennik Bydgoski – polski dziennik ukazujący się w Bydgoszczy w latach 1907-1939, a od 1920 roku także w województwie poznańskim i pomorskim. Główne polskie pismo codzienne w Bydgoszczy z okresu zaboru pruskiego i okresu międzywojennego.

    Po I wojnie światowej trwale związał się z ruchem chrześcijańsko-demokratycznym. W 1922 r. był współorganizatorem Chrześcijańskich Związków Zawodowych w Bydgoszczy. Jego talentowi i wpływom bydgoska organizacja Chrześcijańskiej Demokracji zawdzięczała swój szybki rozwój i wzrost wpływów. Aż do 1939 r. była najsilniejszym ugrupowaniem w Bydgoszczy, a w latach 30. XX w. stała się drugą co do znaczenia organizacją chadecką, po organizacji śląskiej, w Polsce.

    Narodowa Partia Robotnicza (NPR) – polska partia polityczna, działająca w latach 1920-1937. NPR odwoływała się do klasy robotniczej, jednak w przeciwieństwie do partii marksistowskich głosiła program solidaryzmu narodowego. Na czele NPR stali m.in. Karol Popiel, Ludwik Waszkiewicz, Adam Chądzyński. Do bastionów politycznych NPR należały tereny dawnego Królestwa Prus – Pomorze, Wielkopolska i Górny Śląsk.Historia Polski (1918–1939) – historia Polski w dwudziestoleciu międzywojennym, od odzyskania przez Polskę niepodległości do zakończenia regularnych działań wojennych Wojska Polskiego przeciw Wehrmachtowi i Armii Czerwonej po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę i przeniesienia siedziby władz II Rzeczypospolitej poza granice kraju w związku z okupacją terytorium kraju przez agresorów.

    Redagowany przez niego „Dziennik Bydgoski” postawił do dyspozycji Chadecji, lecz często zwalczał taktykę przywódców tej partii. Początkowo był zwolennikiem współpracy z endecją, a następnie od tej partii się dystansował. Po przewrocie majowym otwarcie nawoływał do ugody ruchu chadeckiego z sanacją. W końcu 1935 r. przyczynił się do utworzenia w Bydgoszczy Chrześcijańskiej Ligi Pracy. Wrogo odnosił się do Centrolewu, a w latach 1936-1938 popierał ideę utworzenia „jednolitego frontu narodowego” z udziałem SN, NPR i SL. Gdy ta idea ta nie doczekała się urzeczywistnienia, opowiadał się za rychłym połączeniem ChD i NPR, do czego istotnie doszło w październiku 1937 r.

    10 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego (niem. 10. Division (Deutsches Kaiserreich)) – niemiecki związek taktyczny okresu Cesarstwa Niemieckiego, stacjonujący w Poznaniu (Posen).Centrolew – sojusz partii centrowych i lewicowych zawiązany w 1929 w celu zwalczania systemu rządów sanacji obozu Józefa Piłsudskiego.

    Jan Teska przez całe dwudziestolecie międzywojenne należał do czołowych działaczy chadeckich w Bydgoszczy, w Poznańskiem i na Pomorzu. Mając znaczny autorytet wchodził w skład władz lokalnych, rzadziej naczelnych. Po utworzeniu Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji został członkiem Rady Naczelnej tej partii, a w kwietniu 1938 r. wybrano go prezesem Rady Wojewódzkiej SP na Pomorze. Od końca 1937 r. pozostawał pod silnym wpływem Zygmunta Felczaka, który został zastępcą redaktora naczelnego „Dziennika Bydgoskiego”.

    Kamienica Długa 52 - Jana Kazimierza 5 w Bydgoszczy – kamienica narożna przy ulicy Długiej / Jana Kazimierza, na terenie Starego Miasta w Bydgoszczy. Siedziba kujawsko-pomorskiego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.

    Okres okupacji[ | edytuj kod]

    Po najeździe Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 r. opuścił Bydgoszcz. Hitlerowcy po zajęciu miasta zburzyli budynek redakcji i drukarni „Dziennika Bydgoskiego”. Ścigany przez gestapo, ukrywał się w Warszawie pod przybranym nazwiskiem Józef Topolski. Należał do konspiracji. Znakomicie władając językiem niemieckim brał czynny udział w „Akcji N” Komendy Głównej AK, mającej na celu niszczenie morale armii niemieckiej. Aktywnie uczestniczył w działalności tajnego Stronnictwa Pracy. Należał do grupy bliskich współpracowników Zygmunta Felczaka, opowiadającego się za współpracą z lewicą socjalistyczną oraz za radykalnymi przemianami społecznymi w Polsce. Gdy w lipcu 1943 r. lewicowa grupa Felczaka utworzyła odrębne ugrupowanie pod nazwą Stronnictwo Zrywu Narodowego, Teska został formalnie jego prezesem.

    Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.Prusy Wschodnie (niem. Ostpreußen) – część Królestwa Pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Prowincja Prusy Wschodnie powstała w 1772 r. z części ziem Polski (Warmii) oraz Prus Książęcych (z wyłączeniem Kwidzyna). Stolicą prowincji był Królewiec. W maju 1939 roku prowincja miała powierzchnię 36 991,71 km² i liczyła 2 488 122 mieszkańców.

    W 1944 r. uczestniczył w powstaniu warszawskim. Należał do zespołu programowego radia powstańczego „Błyskawica”. Po upadku powstania znalazł się w obozie w Pruszkowie.

    Okres powojenny[ | edytuj kod]

    Po wyzwoleniu w 1945 r. był delegowany przez Komisję Porozumiewawczą Stronnictw Politycznych do Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej jako przedstawiciel prasy i związków zawodowych. Nie dożył jednak do inauguracyjnego posiedzenia tej rady, które odbyło się 29 marca 1945 r. Zmarł 24 marca 1945 r. w Trojanowie pod Sochaczewem. Po ekshumacji zwłok w Sochaczewie, 19 maja 1945 r. został pochowany na cmentarzu Nowofarnym w Bydgoszczy.

    Pruszków (ros. Прушков; jidysz פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana organizacja zbrojna polskiego podziemia w latach II wojny światowej, działająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, okupowanej przez Niemców, ZSRR i Słowaków.

    Rodzina[ | edytuj kod]

    Jan Teska był żonaty z Wincentyną z Winiewiczów. Miał z nią syna Lecha Jana (ur. 1906), również redaktora i działacza Chrześcijańskiej Demokracji.

    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Wraz z wybuchem I wojny światowej w 1914 roku, niemiecka armia jako pierwsza utworzyła front zachodni atakując neutralny Luksemburg oraz neutralną Belgię, następnie przejmując kontrolę nad ważnymi okręgami przemysłowymi w północnej Francji. Niemieckie postępy na froncie zostały dramatycznie zatrzymane na skutek bitwy pod Marną. W rezultacie obie strony osadziły się w wzdłuż meandrujących linii ufortyfikowanych okopów, ciągnących się od Morza Północnego do granicy szwajcarsko–francuskiej. Linia ta w zasadzie nie ulegała większym zmianom przez większość czasu trwania działań wojennych.
    Matura (łac. maturus ‘dojrzały’) – polski egzamin z materiału objętego programem nauczania (podstawą programową) wybranych przedmiotów na poziomie szkoły średniej. Absolwenci szkół średnich nie mają obowiązku przystąpienia do egzaminu, lecz świadectwo jego zdania wymagane jest od kandydatów na wyższe uczelnie. Odpowiednio wysoki wynik egzaminu maturalnego jest jedynym kryterium podczas naboru na wiele kierunków studiów wyższych. Matura nie jest jednak dokumentem poświadczającym wykształcenie średnie – tę funkcję pełni świadectwo ukończenia szkoły średniej. Za przeprowadzenie egzaminu odpowiedzialna jest Centralna Komisja Egzaminacyjna, której podlegają Okręgowe Komisje Egzaminacyjne zajmujące się przygotowaniem i przeprowadzeniem matury w danym regionie.
    Inflacja – proces wzrostu przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Skutkiem tego procesu jest spadek siły nabywczej pieniądza krajowego.
    Prowincja Poznańska (niem. Provinz Posen) – pruska prowincja istniejąca w latach 1848–1918. Utworzona z Wielkiego Księstwa Poznańskiego.
    Przewrót majowy (zamach majowy, pucz majowy) – zbrojny zamach stanu, dokonany w Polsce przez marszałka Józefa Piłsudskiego w dniach 12–15 maja 1926. Powodami zamachu była pogarszająca się sytuacja polityczna i gospodarcza kraju, zaś bezpośrednią przyczyną – seria kryzysów gabinetowych w latach 1925-1926. Zamach rozpoczął się 12 maja 1926. Po bezowocnej rozmowie Piłsudskiego z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim, oddziały wierne marszałkowi zajęły pozycje przy warszawskich mostach. Po ultimatum generała Tadeusza Rozwadowskiego, dowodzącego oddziałami prorządowymi, rozpoczęły się w Warszawie drobne potyczki. 12 i 13 maja Maciej Rataj, marszałek Sejmu, podjął ostatnią próbę negocjacji, która zakończyła się niepowodzeniem. 14 maja Piłsudski przejął kontrolę nad Warszawą. W wyniku walk zginęło 379 osób. Legalny rząd Wincentego Witosa podał się do dymisji, a prezydent Wojciechowski złożył swój urząd. Uprawnienia prezydenta przejął Maciej Rataj, który powołał nowy rząd z Kazimierzem Bartlem na czele, w którym Piłsudski został ministrem spraw wojskowych i generalnym inspektorem Sił Zbrojnych. 31 maja Piłsudski został wybrany prezydentem RP przez Zgromadzenia Narodowe, ale godności nie przyjął, rekomendując na to stanowisko profesora Ignacego Mościckiego. Zamach rozpoczął 13-letnie, autorytarne rządy sanacji, którym kres położył wybuch II wojny światowej.
    Liceum Ogólnokształcące św. Marii Magdaleny w Poznaniu (Ad sanctam Mariam Magdalenam, nazywane też Marynką) – najstarsza poznańska szkoła ponadgimnazjalna, zlokalizowana przy ul. Garbary 24. Przez wielu historyków (np. Z. Boras) uważana za najstarszą świecką szkołę polską działającą do dziś.
    Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce, historycznie leży na Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego. Jest siedzibą Wojewody Kujawsko-Pomorskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.644 sek.