• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jan Heweliusz



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    The Royal Society, Towarzystwo Królewskie w Londynie, dokładniej The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge – angielskie towarzystwo naukowe o ograniczonej liczbie członków (ok. 500 członków krajowych i ok. 50 członków zagranicznych) pełniące funkcję brytyjskiej akademii nauk. Skupia przedstawicieli nauk matematycznych i przyrodniczych.Leszek Podhorodecki (ur. w 1934 w Pruszkowie, zm. w 2000 roku) – polski historyk, autor kilkudziesięciu książek i artykułów, w większości dotyczących I Rzeczypospolitej.
    Obserwatorium Jana Heweliusza

    Jan Heweliusz, łac. Johannes Hevelius, niem. Johann Hewelcke, inne formy nazwiska: Hewel, Hewelke, Höfelcke, Hövellius, Höwelcke (ur. 28 stycznia 1611 w Gdańsku, zm. 28 stycznia 1687 tamże) – gdański astronom, matematyk i konstruktor instrumentów naukowych.

    Ocice (dawniej niem. Ottendorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie bolesławieckim, w gminie Bolesławiec.Gdańskie Gimnazjum Akademickie – miejska szkoła o poziomie wyższym od średniego (ale jeszcze nie uniwersyteckim), przeznaczona dla młodzieży protestanckiej, działająca w Gdańsku w latach 1558-1817.

    Spis treści

  • 1 Życie i działalność
  • 2 Osiągnięcia astronomiczne
  • 3 Związki Heweliusza z browarnictwem
  • 4 Pamiątki po Heweliuszu
  • 5 Upamiętnienie
  • 6 Twórczość naukowa
  • 7 Listy i materiały
  • 8 Zobacz też
  • 9 Uwagi
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • 12 Linki zewnętrzne
  • Życie i działalność[]

    Pochodził z zamożnej, niemieckojęzycznej, luterańskiej rodziny browarników. Przodkowie Heweliusza przybyli z Ottendorfu w 1434 i osiedlili się w Steblewie, od 1526 zaś zamieszkali w Gdańsku. Początkowo zajmowali się kupiectwem, później pradziad Heweliusza Mikołaj (Nikel) Höuelke i jego brat założyli browary. Syn Nikela, Michał jako pierwszy wszedł do władz miejskich. Syn Michała Abraham (1576-1649) odziedziczył po kuzynie również browar stryja, a trzeci wniosła mu w posagu druga żona, Kordula Hecker (1592-1653). Mieli dziesięcioro dzieci, z których czworo zmarło we wczesnym dzieciństwie (podobnie jak trójka dzieci Abrahama z pierwszego małżeństwa), najstarszym z pozostałych przy życiu był Jan Heweliusz.

    Mira Ceti (omikron Ceti, ο Cet) – gwiazda zmienna w gwiazdozbiorze Wieloryba, która osiąga 2,0 podczas maksimum jasności, podczas minimum jasność jej spada do 10,1. Odległa od Słońca o ok. 419 lat świetlnych.Hevelius - marka jasnego piwa (14º Blg) produkowanego w latach 1985-2001 przez browar w Gdańsku Wrzeszczu. Po zamknięciu browaru produkcję przeniesiono do browaru w Elblągu należącego do Grupy Żywiec, odbiegając jednakże od standardów utrzymywanych przez browar w Gdańsku.

    Duży wpływ na przyszłe życie Heweliusza miała rozpoczęta w 1618 nauka w Gdańskim Gimnazjum Akademickim, gdzie pod wpływem profesora nauk ścisłych Piotra Krügera zainteresował się astronomią, zbudował też swoje pierwsze przyrządy. W styczniu 1622 rozpoczął naukę na wydziale sztuk wyzwolonych uniwersytetu w Królewcu, w 1627 powrócił jednak do Gimnazjum Akademickiego, gdzie do 1630 roku pogłębiał znajomość nauk ścisłych.

    Międzynarodowa Unia Astronomiczna (ang. International Astronomical Union; fr. Union Astronomique Internationale – IAU/UAI/MUA) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca 10871 zawodowych astronomów (wymagane jest posiadanie co najmniej doktoratu) rekomendowanych przez odpowiednie Komitety Narodowe. Koordynuje działalność badawczą w dziedzinie astronomii na świecie, organizuje kongresy generalne co trzy lata (ostatni, XXVII, odbył się w sierpniu 2012 w Pekinie), sympozja i inne konferencje specjalistyczne, prowadzi działalność wydawniczą i informacyjną (np. telegramy o nowych odkryciach). Zorganizowana jest w 37 komisji specjalistycznych grupujących się w 12 zespołach. Obecnym prezydentem MUA jest Robert Williams, a sekretarzem generalnym Ian F. Corbett.Psy Gończe (łac. Canes Venatici, dop. Canum Venaticorum, skrót CVn) – gwiazdozbiór nieba północnego sąsiadujący z Wolarzem i wydzielony z Wielkiej Niedźwiedzicy przez Heweliusza, opublikowany w 1690 roku, w pośmiertnie wydanym atlasie Firmamentum Sobiescianum. Wyobraża dwa psy pasterskie trzymane na smyczy przez mitologicznego Wolarza. Według wielu interpretacji gwiazdozbioru, psy poganiają niedźwiedzice, by stale obracały sferę niebieską. Widoczny w Polsce od zimy do lata. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 30.

    W 1630 Heweliusz rozpoczął studia prawniczo-ekonomiczne w Lejdzie, a rok później udał się w podróż, w trakcie której odwiedził między innymi Londyn i Paryż. W trakcie podróży po Europie Heweliusz poznał wielu wybitnych przedstawicieli nauki, z niektórymi z nich zaprzyjaźnił się i później utrzymywał ścisłe kontakty prowadząc obfitą korespondencję, niektórzy odwiedzili go też w Gdańsku. W Holandii spotykał się z rodziną Huygensów, w Londynie między innymi z Johnem Wallisem i Samuelem Hartlibem, w Paryżu z Gassendim i Ismailem Bouillaudem, w Awinionie z Athanasiusem Kircherem. Zamierzał również odwiedzić Włochy, by spotkać się z Galileuszem i Scheinerem, ale wezwany przez ojca do powrotu wrócił do Gdańska przez Szwajcarię w 1634.

    Merkury – najmniejsza i najbliższa Słońcu planeta Układu Słonecznego. Jako planeta wewnętrzna znajduje się dla ziemskiego obserwatora zawsze bardzo blisko Słońca, dlatego jest trudna do obserwacji. Mimo to należy do planet widocznych gołym okiem i była znana już w starożytności. Merkurego dojrzeć można jedynie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.Peryskop – przyrząd optyczny służący do obserwacji przedmiotów znajdujących się poza polem widzenia obserwatora lub zakrytych przeszkodami. Pierwotna koncepcja opierała się na systemie luster umocowanych na wysięgniku, później lustra lub pryzmaty umieszczano w obudowie. Wynalazcą peryskopu był gdański astronom Jan Heweliusz.
    Jan Heweliusz z drugą żoną Elżbietą.

    Po powrocie ożenił się z Katarzyną Rebeschke. W posagu znajdował się kolejny browar, oraz kamienice przy ulicy Korzennej 53-54. Na dachach tych kamienic Heweliusz zorganizował obserwatorium astronomiczne, regularne obserwacje rozpoczęły się od roku 1641.

    W 1636 został członkiem, w 1643 starszym cechu browarników. Po śmierci ojca w 1653 odziedziczył kamienicę przy Korzennej 55 oraz jego browar. Gdy w 1653 zmarła jego matka odziedziczył po niej browar przy ulicy Piwnej. Pierwsza żona Heweliusza zmarła w 1662. Półtora roku później ożenił się powtórnie z młodszą o 36 lat Elżbietą Koopman. Jej rodzice przybyli do Gdańska z Amsterdamu, byli majętni - posiadali położone pod Gdańskiem miejscowości Otomin i Sulmin. Elżbieta nie tylko prowadziła dom, ale aktywnie pomagała Heweliuszowi w pracy naukowej. Mieli czwórkę dzieci: syna Jana Adeodata (w 1664, zmarł w 1665) i trzy córki Katarzynę Elżbietę (w 1666), Julianę Renatę (w 1668) i Florę Konstancję (w 1672).

    Gwiazda zmienna – gwiazda, która w znaczący sposób zmienia swoją jasność. Ogólnie rzecz biorąc, każda gwiazda wykazuje drobne fluktuacje jasności, ale są one w większości przypadków praktycznie niezauważalne – na przykład jasność Słońca zmienia się o ok. 0,1% w 11-letnim cyklu.Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.

    W 1664 Heweliusz został wybrany pierwszym w historii zagranicznym członkiem londyńskiego Royal Society. W 1666 zaoferowano mu kierownictwo w nowo zbudowanym obserwatorium w Paryżu, nie przyjął jednak tego stanowiska i dyrektorem został Giovanni Cassini.

    W 1641 Jan Heweliusz został ławnikiem Starego Miasta, a w 1651 roku, został rajcą (radnym) tej części miasta. Zasiadł w Radzie Głównego Miasta, gdzie rajcy staromiejscy dysponowali jednym głosem. W Radzie zajmował się sądownictwem, opieką lekarską i szpitalnictwem. Jako rajca Starego Miasta korzystał z rocznej pensji w wysokości 300 talarów, godność tą piastował aż do śmierci.

    Giovanni Domenico Cassini (ur. 8 czerwca 1625 w Perinaldo, Włochy; zm. 14 września 1712 w Paryżu) – włoski astronom, geodeta i matematyk.Nagroda Naukowa Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza - nagroda przyznawana przez Prezydenta Miasta Gdańska za wybitne osiągnięcia naukowe. Nagrodę, ustanowioną w 1987 roku, początkowo przyznawano jednej osobie rocznie. Od 2001 wprowadzono podział na nagrodę w kategorii nauk ścisłych i przyrodniczych oraz w kategorii nauk humanistycznych. Pomysłodawcami nagrody byli prezydent miasta Kazimierz Rynkowski oraz prof. Robert Szewalski. Uroczystość wręczenia Nagrody odbywa się rokrocznie 28 stycznia w rocznicę urodzin Jana Heweliusza

    Heweliusz był zamożny, ale jego działalność naukową wspierali również koronowani mecenasowie. W 1659 Ludwika Maria Gonzaga i Jan Kazimierz zwiedzali obserwatorium Heweliusza, a król wstępnie go nobilitował (czego nie zaakceptował później Sejm) i obdarzył przywilejem na druk dzieł. Drukarnia Heweliusza działała do pożaru w roku 1679. Finansowa pomoc przyszła z Francji: Heweliusz otrzymał od Ludwika XIV roczną pensję wynoszącą 1200 franków, a pobierał ją od 1664 roku przez osiem lat. W dowód wdzięczności dedykował Ludwikowi IV dwa swoje dzieła. Jan III Sobieski jeszcze zanim został królem jako marszałek wielki koronny poznał Heweliusza. W 1668 roku Sobieski gościł w jego obserwatorium i zamówił u astronoma zestaw instrumentów obserwacyjnych: globus niebieski i ziemski, mikroskop, dwie lunety oraz polemoskop, które Heweliusz dla niego osobiście wykonał. W 1676 roku Heweliusz wysłał z okazji elekcji króla wyhodowane przez siebie cytryny. W czasie pobytu w Gdańsku w 1677 roku, już jako król, Sobieski przyznał astronomowi roczną pensję 1000 florenów oraz inne przywileje. Po pożarze domów i obserwatorium w 1679 Jan III wsparł go dodatkowymi funduszami (Ludwik XIV również nadesłał uczonemu 2000 talarów). Ostatnie swoje dzieła Heweliusz dedykował królowi Sobieskiemu m.in. atlas nieba "Firmamentum Sobiescianum".

    Minimum Maundera – okres trwający od 1645 do 1717 roku, podczas którego powstało znacznie mniej raportów dotyczących plam słonecznych w porównaniu z pierwszą połową wieku. Nazwany na cześć angielskiego astronoma Edwarda W. Maundera (1851–1928).Rimae Hevelius – grupa rowów na powierzchni Księżyca o średnicy około 182 km. Znajduje się po zachodniej stronie Planitia Descensus na współrzędnych selenograficznych ☾ 1,0°N 68,0°W/1,000000 -68,000000. Nazwa tego systemu kanałów została nadana w 1964 roku przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i pochodzi od krateru Heweliusz nazwanego od polskiego astronoma Jana Heweliusza. Rimae Hevelius znajduje się zarówno wewnątrz krateru jak również przecina jego brzeg od strony południowo-wschodniej.

    Jan Heweliusz zmarł 28 stycznia 1687 roku, w dniu swoich 76. urodzin. Został pochowany w kościele św. Katarzyny. Po śmierci Heweliusza Elżbieta w oparciu o zgromadzone materiały wydała jeszcze trzy prace. Jedną z nich zadedykowała królowi Janowi III Sobieskiemu podpisując się "Elżbieta, wdowa Heweliuszowa".

    Christoph Scheiner (ur. 25 lipca 1573 lub 1575 w Markt Wald, zm. 18 lipca 1650 w Nysie) – niemiecki jezuita i astronom. Jest uważany za autora koncepcji helioskopu. Za pomocą tego przyrządu Scheiner zaobserwował plamy słoneczne na krótko przed przed Galileuszem. Osiadł w Nysie, gdzie pozostał przez resztę życia i został tam pochowany. Jako zwolennik teorii Kopernika musiał używać pseudonimu. Napisał kilka książek, w tym Rosa Ursina.Amsterdam – największe miasto Holandii i jej stolica konstytucyjna. Wszystkie instytucje rządowe oraz przedstawicielstwa obcych państw znajdują się w Hadze.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Browarnik - właściciel browaru lub osoba zarządzająca nim. Słowo to zostało utworzone od rzeczownika browar z dodatkiem formantu -nik. Powstały wyraz może oznaczać również osobę działającą w przemyśle browarniczym, pracującą w browarze. W odróżnieniu od piwowara, który bezpośrednio zajmuje się warzeniem piwa, browarnik nie jest określeniem zawodu lub funkcji, lecz osoby związanej z przemysłem browarniczym.
    Jaszczurka (łac. Lacerta, dop. Lacertae, skrót Lac) – gwiazdozbiór nieba północnego wydzielony ok. 1687 roku przez Jana Heweliusza, opublikowany w 1690 roku, w w pośmiertnie wydanym atlasie „Firmamentum Sobiescianum“, leżący między Andromedą, a Łabędziem. Należy do rodziny konstelacji Perseusza. Wcześniej zwany też Berłem (łac. Sceptrum). Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 35. Niestety żadna z gwiazd nie posiada nazwy własnej, ani nie jest związana z nią żadna legenda bądź mit. W Polsce widoczny od lata do zimy.
    Bitwa pod Wiedniem została stoczona 12 września 1683 roku między wojskami polsko-austriacko-niemieckimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego, a armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy.
    Athanasius Kircher (ur. 2 maja 1602 w Geisa, zm. 27 listopada 1680 w Rzymie) – niemiecki teolog i jezuita, wynalazca i konstruktor, znawca języków orientalnych, badacz hieroglifów egipskich, medyk i teoretyk muzyki. Autor ponad 40 książek i 2000 listów.
    Galileusz (wł. Galileo Galilei; ur. 15 lutego 1564 w Pizie, zm. 8 stycznia 1642 w Arcetri) – włoski astronom, astrolog, matematyk, fizyk i filozof, twórca podstaw nowożytnej fizyki.
    Mały Lew (łac. Leo Minor, dop. Leonis Minoris, skrót LMi) – niewielka i słabo widoczna konstelacja nieba północnego. W Polsce widoczny od zimy do lata. Liczba gwiazd do 6: około 20.
    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

    Reklama