• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jan Amor Tarnowski



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    V wojna litewsko-moskiewska miała miejsce w latach 1534–1537, pomiędzy Polską, wspieraną przez Wielkie Księstwo Litewskie, a Wielkim Księstwem Moskiewskim. Barbara Radziwiłłówna (ur. 6 grudnia 1520 lub 1523 w Wilnie, zm. 8 maja 1551 w Krakowie) – druga żona Zygmunta Augusta, królowa polska, wielka księżna litewska.

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Twórczość[ | edytuj kod]

    Jan Tarnowski był autorem dzieła Consilium rationis bellicae (Rada sprawy wojennej, 1558), które było wykładnią współczesnej, polskiej techniki wojskowej. Na książce tej wychowały się kolejne generacje dowódców wojskowych Rzeczypospolitej. Dokonał także kompilacji pt. Ustawy prawa ziemskiego polskiego, dla pamięci lepszej krótko i porządnie z statutów i z konstytucyj zebrane, z przydatkiem: O obronie koronnej, i o sprawie i powinności urzędników wojennych, Jego M. Pana Jana Tarnowskiego niekiedy kasztelana krakowskiego etc. etc., temi czasy rycerskiemu stanowi barzo potrzebne. Był również autorem dziennika podróży do Ziemi Świętej: Terminatio ex itinerario Illustris et Magnifici Domini Joanis Comitis in Tarnow Castellani Cracoviensis Supremi exercituum Regni Poloniae Ducis, Venetiis ad Terram Sanctam proficientis (Tytuł przydany później i przez kogo innego)

    Consillium rationis bellicae (Rada sprawy wojennej) – książka hetmana wielkiego koronnego Jana Amora Tarnowskiego, wydana drukiem w języku polskim w 1558. Uznawana za najwybitniejszą XVI-wieczną pracę polską z dziedziny myśli wojskowej.Drzeworyt – technika graficzna należąca do druku wypukłego. Drzeworytem nazywa się również odbitkę uzyskaną tą techniką.

    Jan Kochanowski jego osobie poświęcił pieśń O śmierci Jana Tarnowskiego, pisał też do niego i o nim w elegiach.

    Hetman Jan Tarnowski podczas oblężenia Staroduba 1535, drzeworyt z Kroniki wszystkyego swyata Marcina Bielskiego

    Ważniejsze dzieła[ | edytuj kod]

  • Terminatio ex itinerario, fragmenty ogł. K. Hartleb „Itinerarium J. Tarnowskiego z pobytu w Ziemi Św. z r. 1518”, Kwartalnik Historyczny 1930; rękopis: Biblioteka Czartoryskich, Teki Naruszewicza nr 33, r. 1518, (dziennik podróży do Ziemi Świętej w roku 1517; cz. 1 po łacinie, cz. 2 po polsku)
  • Pouczenie hetmana podskarbiemu koronnemu dane, powst. 1528, ogł. S. Kutrzeba „Polskie ustawy i artykuły wojskowe od XV do XVIII wieku”, Kraków 1939, PAU Archiwum Komisji Historii Wojskowej nr 3, s. 38-39
  • 4 mowy z roku 1537, przytacza S. Orzechowski Annales, Dobromil 1611 i wyd. następne
  • 2 mowy (pt. Głos... miany... na sejmie piotrkowskim 1548 roku; Mowa... na sejmie lubelskim 1554 miana), wyd. A. Małecki „Wybór mów staropolskich”, Kraków 1860, Biblioteka Polska, seria V, zeszyt 6-8, s. 33-34
  • Consilium rationis bellicae, Tarnów 1558, drukarnia Łazarz Andrysowic; przedr. M. Malinowski Stanisława Łaskiego, wojewody sieradzkiego, prace naukowe i dyplomatyczne, Wilno 1864, s. 173-249; wyd. homograficzne A. Piliński, Poznań 1879; pt. „Zasady sztuki wojskowej”, Lwów 1882, Biblioteka Mrówki nr 147, (traktat w języku polskim o sztuce wojennej; przeróbka pt. O obronie koronnej)
  • Artykuły wojenne, ogł. I. Polkowski „Sprawy wojenne króla Stefana Batorego. Dyjaryjusze, relacyje, listy i akta z lat 1576-1586”, Kraków 1887, Acta Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. 11, s. 240 nn.; tu m.in. Oprawianie zamków albo miast, powst. przed 1561; przedr. S. Kutrzeba „Polskie ustawy i artykuły wojskowe od XV do XVIII wieku”, Kraków 1939, PAU Archiwum Komisji Historii Wojskowej nr 3, s. 313-319; obszerne fragmenty przedr. Z. Spieralski „Polska sztuka wojenna w latach 1454-1562”, Warszawa 1958, Wypisy Źródłowe do Historii Polskiej Sztuki Wojennej, zeszyt 4, Prace Komisji Wojskowo-Historycznej MON, seria Popularna, s. 107-111, (autorstwo prawdopodobne zdaniem S. Kutrzeby)
  • De bello cum iuratissimis Christianae fidei hostibus Turcis gerendo disputatio sapientissima, Würzburg 1595, drukarnia G. Fleichsamnn, (wyd. J. G. Schedius wraz z objaśnieniami; dysputacja spisana przez Jana Strasiusa w roku 1552 i dedykowana Karolowi V); wyd. następne: Selectissimarum orationum et consultationum de bello Turcico variorum et diversorum auctorum libri XIV, Frankfurt 1598-1599; także wyd. 2, t. 4, cz. 2, Lipsk (1595), s. 1-17; Conring De bello contra Turcas gerendo, 1664, (zdaniem Z. Spieralskiego jest ono dziełem J. Strasiusa, wysłannika Karola V, spisanym na podstawie rozmów z Tarnowskim)
  • O obronie koronnej i o sprawie i powinności urzędników wojennych, Kraków 1579, drukarnia Łazarzowa (wyd. wraz z: Ustawy prawa ziemskiego polskiego... utworem przypisywanym Janowi Palczowskiemu); przedr.: M. Malinowski Stanisława Łaskiego, wojewody sieradzkiego, prace naukowe i dyplomatyczne, Wilno 1864, s. 173-249; wyd. K. j. Turowski, Kraków 1858, Biblioteka Polska, zeszyt 133-134, (przeróbka utworu De bello cum... Turcis gerendo...)
  • Kronika polska, utwór zaginiony.
  • Wydanie zbiorowe[ | edytuj kod]

  • Dzieła, wyd. K. J. Turowski, Kraków 1858, Biblioteka Polska, zeszyt 167, (zawartość: Consilium rationis bellicae, De bello cum... Turcis gerendo...).
  • Listy i materiały[ | edytuj kod]

  • Listy z lat 1530-1534 do: Albrechta – księcia pruskiego, królowej Bony, J. Dantyszka, Maurycego Ferbera – biskupa warmińskiego, Ferdynanda – króla czeskiego i węgierskiego, M. Nipszyca, Zygmunta Starego i in., wyd. Acta Tomiciana, t. 12 (1906) – t. 16, cz. 1-2 (1961) passim.
  • Odpowiedź na list P. Tomickiego, wysłana na ręce Pawła Krassowskiego, dat. w Krakowie 31 marca 1533, wyd.: A. Przezdziecki Jagiellonki polskie XVI w., t. 5, Kraków 1878, Dod. s. 4-8 (pod r. 1526); W. Pociecha Acta Tomiciana, t. 15 (1957), s. 233-236, nr 163
  • Do Ferdynanda I, dat. w Dukli 30 listopada 1534, oraz jego odpowiedź, dat. w Wiedniu 15 grudnia 1534; fragm. pierwszego listu ogł. W. Pociecha „Królowa Bona (1494-1557). Czasy i ludzie Odrodzenia”, t. 4, Poznań 1958, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydział Historii i Nauk Społecznych, s. 375, przyp. 118; rękopis w Haus-, Hof- und Staatsarchiv w Wiedniu, sygn. Polonica fasc. II (1533-1534), fol. 46-47, 51
  • List do Ferdynanda I, dat. 26 sierpnia 1542; rękopis w Haus-, Hof- und Staatsarchiv w Wiedniu, sygn. Polonica fasc. II (1533-1534), fol. 181-182, (wiadomość podaje K. Dobrowolski „Zagadnienie metodologii nauki w Polsce epoki Odrodzenia”, Odrodzenie w Polsce. Materiały Sesji Naukowej PAN 25-30 października 1953 r., t. 2: Historia nauki, cz. 1, Warszawa 1956, s. 264, przyp. 77
  • Korespondencja z księciem pruskim Albrechtem z lat 1544-1546, wyjątki wyd. W. Bogatyński „Hetman Tarnowski. 1488-1561”, Przegląd Polski 1913, t. 189, s. 200 nn.; odb. Lwów 1914; rękopisy znajdowały się w Archiwum w Królewcu
  • List do S. Hozjusza, dat. w Sandomierzu 5 marca 1549; od S. Hozjusza, dat.: 25 maja 1555 i 18 października 1556; wyd. F. Hipler, W. Zakrzewski „Stanislai Hosii... epistolae”, t. 1, Kraków 1879, Acta Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. 4, nr 312; t. 2, Kraków 1886-1888, nr 1408, 1681
  • Do Zygmunta Augusta, dat. w Wiewiórce 24 stycznia 1556; do Jana Przerembskiego, dat. w Wiewiórce 24 stycznia 1556; wyd. Kwartalnik Naukowy, t. 3 (1836), s. 336-341
  • Do H. Bullingera, dat. w Tarnowie 12 maja 1559; do duchownych miasta Zurychu, dat. w Tarnowie 13 maja 1560; od C. Curiona, dat. w Bazylei w sierpniu 1555; wyd. T. Wotschke „Der Briefwechsel der Schweizer mit den Polen”, Archiv f. Reformationsgeschichte, Ergänzungsband 3 (1908), s. 31-32, 91, 103-107
  • Korespondencja z J. Kalwinem z lat 1555-1560, wyd. W. Baum, E. Cunitz, E. Reuss „Joannis Calvini Opera”, t. 15-18, Brunszwik 1876-1877, Corpus Reformatorum, t. 43-46
  • Do J. Kalwina, dat. w Tarnowie 3 marca 1560, wyd. S. Kot „J. Tarnowskiego zerwanie z Kalwinem”, Reformacja w Polsce 1921, s. 66
  • Listy z lat 1514-1533 od: Franciszka de Frangepanibusa – arcybiskupa, A. Krzyckiego, Hieronima Łaskiego – wojewody sieradzkiego, Jana Statiliusa – prepozyta budeńskiego, P. Tomickiego, Zygmunta Starego; wyd. Acta Tomiciana, t. 3 (1853) – t. 16, cz. 1-2 (1961) passim.
  • 3 listy do Zygmunta Herbersteina, rękopis; Nemzeti Muzeum w Budapeszcie, sygn. Fol. Lat. 258, (wiadomość podają K. Lepszy, J. Tazbir „Poszukiwania naukowe na Węgrzech”, Kwartalnik Historyczny 1957, nr 2
  • Od S. Orzechowskiego, dat.: w Sanoku 26 maja 1548; (w Lścinie) 28 lutego 1551; wyd. J. Korzeniowski „Orichoviana”, t. 1, Kraków 1891, BPP nr 19, s. 118-120, 360-365
  • Deklaracja podatkowa z 31 października 1552, wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900, s. 95
  • Dokumenty dot. spraw majątkowych, zob.: Katalog dokumentów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, cz. 1; oprac. A. Fastnacht, Wrocław 1953; listy w rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej, nr: 154, 1140 i w Archiwum w Królewcu.
  • Utwory o autorstwie niepewnym[ | edytuj kod]

  • Rada sprawy wojennej, powst. najprawdopodobniej zimą 1555/1556, wyd. w: Collectanea vitam resque gestas J. Zamoiscii... illustrantia, wyd. A. T. Działyński, Poznań 1861, s. 233-265; przedr. Zamość 1937, (S. Herbst przeczy autorstwu J. Zamoyskiego; za autora uważa J. Tarnowskiego; twierdzi też, że utwór jest inną redakcją traktatu z roku 1558, zob. Consilium rationis bellicae; autorstwo prawdopodobne zdaniem S. Kutrzeby)
  • Króla Zygmunta Augusta porządek praw rycerskich wojennych, powst. 1557, ogł. S. Kutrzeba „Polskie ustawy i artykuły wojskowe od XV do XVIII wieku”, Kraków 1939, PAU Archiwum Komisji Historii Wojskowej nr 3, s. 38-39, (zob. także: Artykuły wojenne, De bello cum iuratissimis Christianae fidei hostibus Turcis gerendo disputatio sapientissima; uwaga: przypisywane J. Tarnowskiemu Księgi o gotowości wojennej są dziełem Stanisława Łaskiego), podobiznę autografu (fragmenty listu) podał H. Biegeleisen Ilustrowane dzieje literatury polskiej, t. 3, Wiedeń (1901), s. 125.
  • Przodkowie[ | edytuj kod]

    Jan Amor Tarnowski jest w szóstym pokoleniu potomkiem z linii męskiej Spycimira Leliwity.

    III wojna litewsko-moskiewska – miała miejsce w latach 1507-1508 pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim, wspieranym przez Polskę a Wielkim Księstwem Moskiewskim.Dworzanin – osoba należąca do świty wysoko postawionego arystokraty lub władcy otaczającego się dworem. Dworzanie korzystali najczęściej z wielu przywilejów przyznawanych przez panującego i zajmowali wysokie stanowiska w ich otoczeniu.
    1. Jan Amor Tarnowski herbu Leliwa, hrabia Świętego Imperium Rzymskiego
    2. Jan Amor Iunior Tarnowski herbu Leliwa
    3. Jan z Tarnowa herbu Leliwa
    4. Jan z Tarnowa herbu Leliwa
    5. Rafał z Tarnowa herbu Leliwa
    6. Spycimir z Tarnowa, Dębna, Piasku, Melsztyna, komes herbu Leliwa, pierwotnie Lubomla


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Hetman wojsk zaciężnych (łac. campiductor Regni Poloniae supremus, exercituum nostrorum generalis campiductor) – dowódca wojsk zaciężnych Korony Królestwa Polskiego. Powoływany na czas prowadzenia działań wojennych. Po raz pierwszy tytułem takim obdarzono Piotra Dunina w 1461 w czasie wojny trzynastoletniej. Hetmanami wojsk zaciężnych byli w XV w. także Wojciech Górski, Paweł Jasieński, Jan Karnkowski, Jan Trnka z Raciborzan.
    Wojna kokosza (rokosz lwowski) – nazwa rokoszu szlachty polskiej, zawiązanego w lipcu 1537 roku, w celu zahamowania dążeń Zygmunta Starego i królowej Bony. Był to pierwszy sejm rokoszowy szlachty polskiej.
    Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.
    Petru Raresz (rum. Petru Rareș, zwany również potocznie przez Polaków Petryłą; ur. ok. 1487, zm. w 1546 roku) – hospodar Mołdawii w latach 1527–1538 i 1541–1546 z rodu Muszatowiczów.
    Dębno – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Dębno przy drodze krajowej nr 4.
    Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.
    Zawisza Czarny z Garbowa herbu Sulima (łac. Zawissius Niger de Garbow et Rożnów; ur. ok. 1370 w Garbowie, zm. 12 czerwca 1428 w Golubacu) – sławny polski rycerz, niepokonany w licznych turniejach, symbol cnót rycerskich; starosta kruszwicki od 1417, starosta spiski od 1420.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.056 sek.