• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jamki - komórka

    Przeczytaj także...
    Protoplast – aktywna metabolicznie część komórki bakterii, grzyba lub rośliny czyli część komórki bez ściany komórkowej. Protoplasty sztucznie uzyskiwane w wyniku trawienia ściany komórkowej enzymami mają kształt kulisty lub zbliżony i pozostają zdolne do życia i stanowią ważny obiekt badań cytologicznych. Protoplasty są zdolne do regeneracji ściany komórkowej i fuzji, przy czym są w stanie tworzyć mieszańce somatyczne między gatunkami niespokrewnionymi (np. protoplast marchwi zwyczajnej z limfocytem ludzkim).Ściana komórkowa - martwy składnik komórki, otoczka komórki o funkcji ochronnej i szkieletowej. Ściana komórkowa występuje u roślin, grzybów, bakterii i niektórych protistów. U każdej z tych grup jest zbudowana z innych substancji, np. u grzybów jest to chityna, a u roślin celuloza i jej pochodne (hemiceluloza i pektyna) oraz lignina, natomiast u bakterii podstawowym składnikiem jest mureina. Ściana komórkowa leży na zewnątrz błony komórkowej. W tkankach ściany komórkowe sąsiadujących ze sobą komórek są zlepione pektynową substancją tworzącą blaszkę środkową. Między komórkami istnieją wąskie połączenia w postaci plasmodesm - wąskich pasm cytoplazmy przenikających ściany i zawierających fragmenty retikulum endoplazmatycznego. Młode komórki roślin otoczone są ścianą pierwotną, której strukturę wewnętrzną stanowią ułożone w sposób nieuporządkowany łańcuchy celulozowe wypełnione hemicelulozą i pektyną. W starszych komórkach obserwuje się również ścianę wtórną - powstającą po wewnętrznej stronie ściany pierwotnej, zwykle grubszą i bardziej wytrzymałą niż pierwotna, o uporządkowanej budowie szkieletu celulozowego, również wypełnionego hemicelulozą i pektyną. Ulega ona inkrustacji (węglan wapnia, krzemionka lub lignina) i adkrustacji (kutyna, suberyna, woski).
    Komórki sitowe – elementy przewodzące składniki pokarmowe w łyku nagonasiennych. Są to żywe wydłużone komórki o ścianach poprzecznych z polami sitowymi - skupieniami porów wyścielonych kalozą w obrębie poprzecznych ścian komórkowych. W odróżnieniu od rurek sitowych okrytonasiennych nie mają zróżnicowanych pól sitowych - wszystkie cechują się zbliżonymi rozmiarami porów, przez które przechodzą pasma cytoplazmy.

    Jamki (lacunae) – przerwy we wtórnej ścianie komórkowej ułatwiające sąsiadującym komórkom roślinnym komunikację. Na obszarze jamki występują jedynie pierwotne ściany komórkowe połączone blaszką środkową. Zagłębienie nazywane pierwotnym polem jamkowym stanowi miejsce połączenia protoplastów komórek z udziałem plazmodesm, które przenikają przez cienką przegrodę pogrupowane w pęczki. Ze względu na kształt wtórnej ściany komórkowej wyróżniane są jamki proste i jamki lejkowate. W każdej jamce można wyróżnić zagłębienie jamki, czyli otwór po stronie światła komórki, oraz błonę zamykającą, czyli pierwotne ściany komórkowe wraz z blaszką środkową. W sąsiadujących ze sobą komórkach jamki występują po obu stronach błony zamykającej, tworząc parę jamek. Para taka może składać się z dwóch jamek prostych, dwóch lejkowatych lub być parą mieszaną. Niekiedy, we wtórnej ścianie komórkowej jednej z sąsiadujących komórek nie ma drugiej jamki. W tym przypadku jamka nazywana jest ślepą.

    Komórka roślinna – podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna budująca organizm rośliny, mająca zdolność wymiany materii z otoczeniem i jej przetwarzania. Pod względem kształtu komórki roślinne można podzielić na:Blaszka środkowa – cienka warstwa nieplazmatycznej substancji międzykomórkowej zbudowanej z pektyn. Blaszka środkowa znajduje się pomiędzy pierwotnymi ścianami komórkowymi przylegających komórek roślinnych.

    Jamki proste mają średnicę otworu po stronie protoplastu oraz po stronie błony zamykajacej zbliżoną. Występują głównie w komórkach miękiszu i niektórych komórkach tkanek wzmacniających. Typowym przykładem są jamki u komórek sitowych.

    Jamki lejkowate średnica otworu poszerza się w kierunku błony zamykającej. Ściana wtórna stworzy sklepienie pod którym znajduje się komora jamki. Miejsce tworzące otwór nazywane jest otworem jamki lub aperturą. Gdy wtórna ściana komórkowa jest grupa otwór jamki łączy z komorą kanał jamki. Otwory po obu stronach kanału mogą być różnej wielkości. Część błony środkowej zawiera pory. Ta część nazywana jest margo, a w miejscy tym między mikrofibrylami nie ma macierzy ściany komórkowej. W cewkach roślin iglastych błona zamykające jamkę jest nieporowata, a nawet zgrubiała. Taką błonę o średnicy większej niż otwór od strony światła komórki określa się jako torus (zatyczka). Gdy pod wpływem zwiększonego ciśnienia wody błona ta silnie się wygnie, zatyczka zamyka wylot jamki. W ten sposób przepływ wody może być regulowany. Jamki lejkowate występują w cewkach mszaków i paprotników.

    Plazmodesma, plasmodesma – połączenie międzykomórkowe występujące w komórce roślinnej (oraz w komórkach grzybów i bakterii, w tym sinic). Plazmodesmy mają postać kanalików z siateczki śródplazmatycznej (retikulum endoplazmatycznego) z pasmami cytoplazmy przechodzących przez szczeliny (jamki) w ścianie komórkowej. Ich średnica wynosi zazwyczaj 20-40 nm, rzadko do 80 nm. Kanaliki tworzone są przez zmodyfikowane fragmenty gładkiej siateczki śródplazmatycznej zwane desmotubulami. Plazmodesmy łączą ze sobą protoplasty komórek, które sąsiadują ze sobą. Dzięki nim komórki w łatwy sposób mogą wymieniać pomiędzy sobą różne substancje. Plazmodesmy są odpowiednikami złączy szczelinowych w komórkach zwierzęcych.Torus – zgrubienie o średnicy większej niż wylot jamki lejkowatej pełniący funkcje regulatora przepływu wody między cewkami. Pod wpływem zwiększonego ciśnienia wody błona wygina się zamykając wylot jamki.

    Można też spotkać formy przejściowe np. u roślin wyższych przy naczyniach (drewno) dostarczających wodę do tkanek pomiędzy korzeniem a liściem.

    Przypisy

    1. Szweykowska Alicja, Szweykowski Jerzy: Botanika t.1 Morfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 64-65. ISBN 83-01-13953-6.
    2. Samardakiewicz Sławomir, Woźny Adam: Typy komórek W:Biologia komórki roślinnej (red. Wojtaszek Przemysław, Woźny Adam, Ratajczak Lech). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 327-356. ISBN 978-82-01-14869-3.
    (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.