• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • James Cook



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Wyspa Południowa (maori: Te Wai Pounamu lub Tavai Poenammoo tj. "Wody Szmaragdów", czasem też Te Waka a Māui, "Łódź Māui") – największa z wysp Nowej Zelandii, o powierzchni 150 523 km². Położona jest pomiędzy Morzem Tasmana a Oceanem Spokojnym. Od Wyspy Północnej oddzielona jest cieśniną Cooka.Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.

    James Cook (ur. 27 października/ 7 listopada 1728 w Marton koło Middlesbrough, Wielka Brytania, zm. 14 lutego 1779 na wybrzeżu Kealakekua, Hawaje) – angielski żeglarz i odkrywca, kartograf, astronom.

    Organizator i kierownik trzech wypraw dookoła świata (1768–1780). W trakcie pierwszej (1768–1771) zdobył Wyspy Towarzystwa, spenetrował obszary Melanezji i Nowej Zelandii, dotarł do wybrzeży Australii (1770) i przepłynął cieśninę Torresa. Podczas drugiej (1772–1775) odkrył, między innymi: Nową Kaledonię, archipelag Fidżi, wyspy w Polinezji. Trzecia wyprawa (1776–1780) zorganizowana w celu odnalezienia przejścia morskiego z Oceanu Spokojnego na Ocean Atlantycki, dotarła do wybrzeży Alaski, na Morze Czukockie oraz na Hawaje, gdzie Cook zginął w potyczce z tubylcami.

    Cooktown - miejscowość w Australii, w stanie Queensland, przy ujściu rzeki Endeavour do Morza Koralowego. Około 2 tys. mieszkańców.Funt szterling (ang. pound sterling, £), nieoficjalna nazwa funt brytyjski, symbol międzynarodowy GBP – oficjalna jednostka monetarna w Wielkiej Brytanii.

    Sporządzone przez Cooka mapy zmieniły wyobrażenie o zarysach lądów i mórz. Doniosłe znaczenie miało również stwierdzenie możliwości kolonizacji Australii.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Cook urodził się 7 listopada 1728 roku w ubogiej rodzinie. Jego ojciec James najmował się do pracy w polu w Marton. James Cook miał pięć sióstr (Mary, Mary, Jane, Christane i Margaret) i dwóch braci (Williama i Johna). Po awansie ojca na stanowisko zarządcy-ekonoma, ośmioletni Cook przeprowadził się z rodziną na farmę w Great Ayton, gdzie uczył się w miejscowej szkole. Thomas Scottowe, właściciel ziemski zatrudniający ojca Cooka, dostrzegł spostrzegawczość młodego Cooka. Scottowe opłacił chłopcu edukacje w szkole w Great Ayton. W wieku 17 lat Cook opuścił dom, aby pracować jako pomocnik w sklepie Williama Sandersona w wiosce rybackiej Staithes.

    Unalaska to wyspa leżąca na archipelagu Aleuty. Wyspa ta została odkryta w 1759 roku przez Rosjan. Przeszła w ręce Stanów Zjednoczonych po sprzedaży Alaski przez Rosję w roku 1867. Nazwa wyspy pochodzi od słowa Ounalashka, co oznacza "przy półwyspie", a nazwa Unalaska jest angielskojęzyczną transkrypcją słowa Ounalashka. Na wyspie leży też miasto o nazwie Unalaska.Rwa kulszowa, ischialgia (łac. ischias) – zespół objawów związanych z uciskiem na nerwy rdzeniowe L4, L5 lub S1 tworzące nerw kulszowy (największy nerw obwodowy człowieka), lub na przebiegu samego nerwu kulszowego.

    Po kilkunastu miesiącach właściciel sklepu przedstawił młodego Jamesa Johnowi i Henry'emu Walkerom, miejscowym właścicielom statków do przewozu węgla. Cook został przyjęty na pokład jako młody czeladnik-praktykant w Grape Lane. Pracował na węglowcu „Freelove”, gdzie spędził kilka lat, żeglując pomiędzy Whitby a Londynem. Podczas pracy na węglowcu zdobył doświadczenie oraz podstawową wiedzę w dziedzinie matematyki, nawigacji i obsługi okrętów. Za sprawą pracowitości i chęci do nauki Cook cieszył się szacunkiem Walkerów. Walkerowie, będący kwakrami, mieli duży wpływ na poglądy religijne Jamesa Cooka.

    Kiritimati (czyt. kirismas; Wyspa Bożego Narodzenia) – największa z 33 wysp na Pacyfiku, stanowiących państwo Kiribati. Przed powstaniem państwa Kiribati rejon ten nazywano Wyspami Gilberta.Daty nowego i starego porządku (daty nowego stylu i starego stylu) – problem z dziedziny rachuby czasu związany z przechodzeniem poszczególnych krajów z kalendarza juliańskiego ("starego porządku") na gregoriański ("nowego porządku").

    21 grudnia 1762 roku, w kościele pw. św. Małgorzaty w Barking Cook poślubił Elizabeth Bates, córkę jednego ze swoich mecenasów. Miał z nią czworo lub sześcioro dzieci.

    Mapa Nowej Fundlandii sporządzona przez Cooka

    7 czerwca 1755 roku Cook zaciągnął się do marynarki wojennej jako starszy marynarz. Dostał się do okrętu „Eagle” dowodzonej przez kapitana Hamera (zastąpionego później przez Hugh Pallisera. Podczas wojny francusko-brytyjskiej o Kanadę w latach 1764–1766 roku dokonał pomiarów wybrzeży u ujścia Rzeki Świętego Wawrzyńca i Nowej Fundlandii. Za sporządzenie dokładnych map otrzymał premię w wysokości 50 funtów. 25 maja 1768 roku Cook awansował do rangi porucznika.

    Pieprz metystynowy (Piper methysticum) znany też jako kava – gatunek roślin z rodziny pieprzowatych. Pochodzi z wysp Mikronezji i Vanuatu. Roślina o długiej tradycji uprawy na wyspach zachodniego Pacyfiku. Inne nazwy lokalne: ʻawa (Hawaiʻi), ʻava (Samoa), yaqona (Fidżi) i sakau (Pohnpei). Termin „kava” odnosi się także do naparu sporządzonego z tej rośliny. Chronometr – zegar cechujący się dużą dokładnością i odpornością na zmienne warunki pracy. Dawniej pojęcie to odnosiło się wyłącznie do zegarów mechanicznych; obecnie chronometrami bywają nazywane również inne systemy pomiaru czasu działające w oparciu o urządzenia elektroniczne i łączność radiową lub satelitarną.

    W 1768 roku Admiralicja brytyjska powierzyła mu dowództwo ekspedycji. Na okręcie „Endeavour” oficjalnie został wysłany w celu zbadania przejścia Wenus przez tarczę słoneczną na Tahiti, które miało nastąpić 3 czerwca 1769 roku (miała to być druga próba, po niezbyt udanej obserwacji z 1766 roku). Dzięki dokonanym pomiarom miano umożliwić obliczenie odległości Ziemi od Wenus. Ponadto Cook wraz z załogą mieli dokonać jak najwięcej odkryć w dziedzinie nawigacji i historii naturalnej. Faktycznym zadaniem było odnalezienie Lądu Południowego (Terra Australis). Nowo odkryte ziemie miały być przyłączone do Imperium brytyjskiego za zgodą tubylców. Wybór Cooka na kapitana wyprawy zbudził pewne kontrowersje. Royal Society finansujące wyprawę zaproponowało Alexandra Dalrymple'a, teoretyka i kartografa mającego za sobą wyprawę do Indii Wschodnich. Admiralicja brytyjska wybrała jednak Cooka mającego za sobą wyłącznie wyprawy na północnym Atlantyku. Cook nie mający formalnego wykształcenia i żonaty z córką właściciela portowej tawerny nie pasował do elit.

    The Royal Society, Towarzystwo Królewskie w Londynie, dokładniej The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge – angielskie towarzystwo naukowe o ograniczonej liczbie członków (ok. 500 członków krajowych i ok. 50 członków zagranicznych) pełniące funkcję brytyjskiej akademii nauk. Skupia przedstawicieli nauk matematycznych i przyrodniczych.Fiord – rodzaj głębokiej zatoki, mocno wcinającej się w głąb lądu, często rozgałęzionej, z charakterystycznymi stromymi brzegami, powstałej przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych.

    Pierwsza podróż (1768–1771)[ | edytuj kod]

    Trasa trzech podróży Jamesa Cooka. Pierwsza zaznaczona jest na czerwono, druga na zielono, a trzecia na niebiesko. Przerywana niebieska linia to powrót ekspedycji Cooka po jego śmierci.
    Joseph Banks (1743–1820), brytyjski przyrodnik, uczestnik pierwszej wyprawy. Po śmierci Jamesa Cooka stał się pierwszym egzekutorem dziedzictwa Cooka

    26 sierpnia 1768 roku dowodzony przez Cooka statek „Endeavour” wypłynął z Plymouth. Statek zaopatrzono między innymi w: tony sucharów okrętowych, solonej wieprzowiny i solonej wołowiny, 1200 galonów piwa, 1600 galonów mocniejszych alkoholi (araku, brandy i rumu), 3032 galony wina z Madery. Dzienny przydział alkoholi na marynarza wynosił galon piwa dziennie lub pintę rumu rozcieńczonego wodą. Co drugi dzień załoga zamiast mięsa jadła ser i owsiankę. Na pokładzie znajdowały się 94 osoby. Na pokładzie statku znalazł się Joseph Banks, przyrodnik wykształcony w Harrow, Eton i na Oksfordzie, dwudziestopięcioletni dziedzic dużej fortuny, który za uczestnictwo w ekspedycji zapłacił dziesięć tysięcy funtów szterlingów.

    Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Opiaty – substancje psychoaktywne pochodzące z opium. Najważniejsze z nich to morfina, kodeina, tebaina, narkotyna i papaweryna.

    Tahiti[ | edytuj kod]

    Mapa Tahiti sporządzona przez Cooka

    Podążając szlakiem wytyczonym przez Ferdynanda Magellana, w 13 kwietnia 1769 roku ekspedycja dopłynęła do Zatoki Matavai przy Tahiti. Na miejscu załoga „Endeavoura” odnalazła kilku członków załogi „Dolphina”, która dopłynęła do wyspy w 1777 roku. Tubylcy wyszli na spotkanie z Cookiem i Banksem z zielonymi bukietami (symbolem pokoju). Kapitana statku i naukowca nazwano tiao (przyjaciele) i ofiarowano im perfumowane tkaniny. 14 kwietnia rozpoczęto budowę obozu, nazwanym przez Cooka Przylądkiem Wenus. Jednym z większych problemów podczas pobytu na wyspie było rozpowszechnienie się syfilisu wśród załogi (obecnie przyjmuje się, że ta choroba nie była kiłą lecz framboezją, tropikalną chorobą skóry objawami przypominającą syfilis).

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Australia Day (dosłownie – „Dzień Australii”), znany także jako Anniversary Day i Foundation Day święto państwowe Australii obchodzone 26 stycznia upamiętniające założenie przez kapitana Arthura Phillipa (późniejszego Gubernatora Australii) pierwszej stałej osady w Australii – kolonii karnej przy Port Jackson (dzisiejsze Sydney). Australia Day obchodzony jest we wszystkich stanach i terytoriach Australii, jest to dzień wolny od pracy, jeżeli przypada w sobotę lub w niedzielę to dniem wolnym od pracy staje się poniedziałek.

    Podczas pobytu na Tahiti Cook powierzył Banksowi nadzór nad handlem pomiędzy Brytyjczykami a Tahitańczykami.

    W zachowanej relacji Cook opisał rytuał Tahitańczyków należącej do ariori, tamtejszej sekty: publiczny stosunek seksualny pomiędzy wysokim młodzieńcem a dziesięcioletnią (lub dwunastoletnia) dziewczynką. Kopulacja miała charakter ceremoniału, podczas którego starsze kobiety pouczały dziewczynkę, jak powinna się zachowywać podczas rytuału. Opis sceny wzbudził sensację w Wielkiej Brytanii i spotkał się z potępieniem ze strony anglikańskiego kleru. Załoga „Endeavoura” była zszokowana i obrzydzona publiczną ceremonią.

    Półwysep Czukocki (ros. Чукотский Полуостров, Чукотка) – półwysep w Azji, w syberyjskiej części Rosji, nad Morzem Czukockim i pacyficzną Zatoką Anadyrską Morza Beringa. Półwysep ten jest najdalej na wschód wysuniętą częścią rosyjskiego Dalekiego Wschodu, częścią Czukockiego Okręgu Autonomicznego. Zakończony na wschodzie Przylądkiem Dieżniowa (po przeciwnej stronie Cieśniny Beringa znajduje się Półwysep Seward, będący częścią Alaski), na południu Przylądkiem Czukockim; granica morska między obydwoma półwyspami jest zarazem granicą państwową między Rosją i USA oraz linią zmiany daty. Półwysep Czukocki leży na kole podbiegunowym północnym.George Vancouver (ur. 22 czerwca 1757 w King’s Lynn, Norfolk, zm. 10 maja 1798 w Petersham koło Richmond upon Thames, Surrey) − brytyjski oficer Royal Navy, podróżnik i odkrywca. Z pochodzenia Holender (Van Coeverden).

    3 czerwca 1769 roku Cook wraz z Solanderem i Greenem obserwował przejście Wenus przez tarczę słoneczną. Wykonane pomiary okazały się niedokładne, co uniemożliwiło obliczenie odległości Wenus od Ziemi. Cook zanotował, że pomimo czystego nieba zaobserwował „mglisty cień” rozmywający kontury planety. Po zakończeniu obserwacji Cook i Banks prowadzili prace kartograficzne wśród sąsiednich wysp. Podczas całej wyprawy Banks pozostawił wiele rysunków i szczegółowe opisy flory i fauny Polinezji. Banks w swoim dzienniku Zachowanie i obyczaje mieszkańców wysp Mórz Południowych zrelacjonował liczne zwyczaje kulturowe mieszkańców wyspy, dziesiątki tahitańskich słów wraz z tłumaczeniem, teksty piosenek w języku tahitańskim.

    Azory (port. Açores, wym. [ɐˈsoɾɨʃ]; Arquipélago dos Açores), administracyjnie Region Autonomiczny Azorów – archipelag dziewięciu wysp wulkanicznych należących do Portugalii położony w środkowej części Oceanu Atlantyckiego. Znajduje się około 1500 km od wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego i jest zaliczany do Makaronezji. Na długości 650 km rozciągają się trzy główne grupy wysp (grupa zachodnia: Flores i Corvo, grupa centralna: Faial, Pico, São Jorge, Graciosa i Terceira, grupa wschodnia: São Miguel i Santa Maria). Zróżnicowana rzeźba terenu ze stromymi, skalistymi wybrzeżami i jeziorami kraterowymi świadczy o wulkanicznym pochodzeniu wysp. Archipelag jest nadal obszarem aktywnym sejsmicznie. Line Islands (Sporady Środkowopolinezyjskie) – grupa 11 wysp koralowych na Oceanie Spokojnym, w Polinezji. Ciągną się one na przestrzeni około 2500 km w okolicach równika i 160°W. W ich skład wchodzi wyspa Kiritimati - największa wyspa koralowa na Pacyfiku. Wyspy znajdują się w najwcześniejszej strefie czasowej na świecie - różnica względem UTC wynosi +14.

    13 lipca 1769 roku „Endeavour” odpłynął z Tahiti. Do załogi dołączył Tupaia, wysoki kapłan opisywany przez Cooka jako bardzo inteligentnego człowieka, znającego okoliczne morza. Tupaia zabrał ze sobą służącego, chłopca o imieniu Taiata.

    Nowa Zelandia[ | edytuj kod]

    Mapa Nowej Zelandii sporządzona przez Cooka

    15 lipca „Endeavour” dotarł na Huahine, a 20 lipca do Raiatei. Po wylądowaniu na Raiatai Cook wciągnął angielską flagę i wziął w posiadanie Raiatei i okoliczne wyspy. Okoliczny archipelag Cook nazwał Wyspami Towarzystwa ze względu na bardzo bliskie położenie wysp. Z Raiatei Cook skierował się na Bora-Bora (26 lipca), jednak nie udało mu się wylądować na wyspie.

    Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek. Barking – dzielnica we wschodnim Londynie wchodząca w skład London Borough of Barking and Dagenham. Przed utworzeniem w 1965 roku regionu Wielkiego Londynu, dzielnica należała do hrabstwa Essex.

    8 października 1769 roku załoga Cooka dopłynęła do Wyspy Północnej Nowej Zelandii. Wyspę jako pierwszy dostrzegł dzień wcześniej dwunastoletni członek załogi Nick Young. Kilka dni po dostrzeżeniu brzegu „Endeavour” rzucił kotwicę przy Wybrzeżu Ubóstwa (Poverty Bay). Po wyjściu na brzeg załoga trafiła na grupę Maorysów tańczących haka (taniec wojenny). Spotkanie z Maorysami zakończyło się pojedynkiem. Opuściwszy Poverty Bay, Cook skierował się na południe, ale widząc jałowe wybrzeże zwrócił się na północ, opływając wyspę w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Przez dłuższy czas załoga statku nie mogła wylądować na brzegu ze względu na agresywność Maorysów, jednak Brytyjczykom i tubylcom udało się podjąć współpracę na polu handlowym. W dniach 23–29 października „Endeavour” przebywał nad Zatoką Cooka. Było to pierwsze miejsce w Nowej Zelandii, na którym udało się zatrzymać na dłużej. Podczas wyprawy „Endeavour” przepłynął przez cieśninę, nazwaną imieniem Cooka.

    Tahiti – wyspa w południowej części Oceanu Spokojnego w archipelagu Wysp Towarzystwa (Wyspy Na Wietrze); największa wśród wysp Polinezji Francuskiej, polityczne, gospodarcze i kulturalne jej centrum. Pierwotna nazwa Otaheiti.Admiralicja (ang. Admiralty) – nazwa kierownictwa brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej (Royal Navy). Kiedyś była samodzielnym ciałem, obecnie Admiralicja (Admiralty Board – Rada Admiralicji) jest oddziałem Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii nadzorującym sprawy Marynarki Królewskiej.

    „Endeavour” pozostawał na wodach Nowej Zelandii przez sześć miesięcy, ale jedynie niecałe dwa miesiące stał na kotwicy w pobliżu lądu. Podczas pobytu w okolicy wysp udało się sporządzić dokładną mapę Nowej Zelandii. Cookowi udało się dowieść, że Nowa Zelandia nie jest półwyspem legendarnego południowego kontynentu. Obserwując rozproszenie plemiona Wysp Północnej i Południowej Cook zwrócił uwagę na podobieństwo dialektów i języka tahitańskiego. Podczas pobytu w Nowej Zelandii Banks i Daniel Solander zebrali przykłady czterystu gatunków roślin, ptak, owadów, ryb, muszli i kamieni.

    Sydney (wym. [ˈsɪdni]) – największe miasto Australii i Oceanii z liczbą ludności wynoszącą ponad 5,3 mln mieszkańców, także stolica stanu Nowa Południowa Walia. Założone w 1788 roku, Sydney jest znaczącym centrum finansowym, handlowym, transportowym, kulturalnym i turystycznym, mając status metropolii o znaczeniu globalnym. Metropolia jest także dużym węzłem komunikacyjnym z największym międzynarodowym lotniskiem w Australii, które obsłużyło prawie 42 milionów pasażerów w 2016 roku, i rozbudowaną siecią drogową i kolejową. Położone jest na wschodnim wybrzeżu nad Oceanem Spokojnym. Religijne Towarzystwo Przyjaciół (członkowie określani popularnie jako kwakrzy) – protestancki kierunek wyznaniowy w chrześcijaństwie silnie akcentujący rolę osobistego wewnętrznego objawienia. Charakteryzuje się m.in. przestrzeganiem światopoglądu pacyfistycznego. W 1947 roku społeczności kwakrów przyznano Pokojową Nagrodę Nobla.

    Australia[ | edytuj kod]

    Załoga Jamesa Cooka na Zatoce Botanicznej

    Po odpłynięciu z Nowej Zelandii Cook zaczął przygotowywać się do powrotu do Wielkiej Brytanii. 20 kwietnia 1770 roku „Endeavour” dotarł do okolic Point Hicks. Nieznany ląd jako pierwszy zaobserwował porucznik Zachary Hicks. Cook od początku zakładał, że zaobserwowana ziemia to wschodnie wybrzeże Nowej Holandii. Statek Cooka był pierwszym europejskim okrętem, który dopłynął do wschodniego wybrzeża Australii. Wzburzone morze i przeciwne wiatry nie pozwoliły przybić do brzegu. Płynąc w górę wschodniego wybrzeża Australii Brytyjczycy znaleźli w nim drewno, nieznane wcześniej rośliny i ławice ryb. 29 kwietnia „Endeavour” dopłynął do Zatoki Botanicznej. Wtedy po raz pierwszy Cook dostrzegł Aborygenów, którzy okazali obojętność w stosunku do załogi statku.

    Sawu, Savu – wyspa w Indonezji w archipelagu Małe Wyspy Sundajskie pomiędzy morzem Sawu (od północy) i Oceanem Indyjskim (od południa). Powierzchnia 379.9 km² (według innych źródeł 414 km²), długość linii brzegowej 90.1 km, ok. 30 tys. mieszkańców.Surfing – jazda (ślizg) na przystosowanej do tego specjalnej desce, unoszonej przez czoło fali morskiej. Największy efekt osiąga się na przybrzeżnych falach oceanicznych. Deska wyposażona w żagiel służy do uprawiania windsurfingu, deski do uprawiania kitesurfingu napędzane są rodzajem latawca - paralotni. Jednym z rodzajów surfingu jest bodyboard, czyli ślizg na desce w pozycji leżącej.

    Problemem stawało się coraz większe rozdrażnienie załogi, mającej dosyć wyprawy naukowej. Podczas pobytu w okolicach Australii kilku mężczyzn okaleczyło sekretarza Cooka. 11 czerwca „Endeavour” dopłynął do Przylądka Udręki. O zachodzie słońca „Endeavour” trafił na Wielką Rafę Koralową. Rafa koralowa przebiła dno statku. Przy odpompowywaniu wody pracowała cała załoga statku, łącznie z naukowcami. 18 czerwca, tydzień po uderzeniu w rafę, „Endeavour” wpłynął do rzeki, nazwanej później Endeavour. Znajdując się w okolicach dzisiejszego Cooktown naprawiono statek oraz zbadano okolice. 23 kwietnia Europejczycy po raz pierwszy zobaczyli kangury, a później także psy dingo, aligatory oraz nietoperze podobne do rudawki wielkiej. Nazwa kanguru była zniekształconą formą nazwy gangurru pochodzącej z języka miejscowego ludu. Lokalna nazwa zwierzęcia zachowała się dzięki liście stu pięćdziesięciu słów spisanej przez malarza Sydneya Parkinsona.

    Żółw promienisty (Astrochelys radiata) – gatunek gada z podrzędu żółwi skrytoszyjnych z rodziny żółwi lądowych.Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

    Napotkani w tym miejscu Aborygeni należeli do plemienia Guugu Yimidhirr. Odbiór Aborygenów przez załogę statku był zróżnicowany. Cook wyrażał się o tubylcach życzliwie, z kolei Banks umiejscawiał rdzennych mieszkańców Australii pomiędzy ludźmi a zwierzętami. Według relacji Cooka załoga uznała tubylców generalnie za lud prymitywny, nie interesujący się europejskimi dobrami. Cook twierdził jednak, że za sprawą nieznajomości dóbr nie zaznają nierówności społecznych, co pozwala im żyć w spokoju.

    Wyspa Wielkanocna (hiszp. Isla de Pascua, Territorio Especial de Isla de Pascua, polinez. Rapa Nui, ang. Easter Island) – wyspa na południowym Oceanie Spokojnym w centralnej części Wyniesienia Wschodniopacyficznego. 3791 mieszkańców (70% stanowią Polinezyjczycy), jedyna miejscowość to Hanga Roa. Należy do Chile, wchodzi w skład regionu Valparaíso. Znajduje się w odległości 2078 km od najbliższej zamieszkanej wyspy – Pitcairn i 3600 km od brzegów Chile i jest jedną z najbardziej oddalonych od wysp i lądów zamieszkaną wyspą na świecie, ustępując pierwszeństwa jedynie wyspom Tristan da Cunha. Znana jest przede wszystkim ze znajdujących się na niej wielkich kamiennych posągów przedstawiających głowy – moai.Święto państwowe, święto narodowe – okres związany z historią państwa, tradycjami i kulturą państwową. Często są to dni wolne od pracy, wypełnione oficjalnymi uroczystościami i obchodami.

    22 sierpnia „Endeavour” dopłynął do półwyspu Jork. Ponownie największym problemem podczas podróży było pokonanie rafy koralowej. Kanał wiodący przez rafy Cook nazwał Kanałem Opatrzności. Po przepłynięciu przez kanał „Endeavour” dotarł do Wyspy Possession. Na Wyspie Cook w imieniu króla Jerzego III objął w posiadanie ziemie nazwane Nową Południową Walią. Nazwa ta utrzymała się przez trzydzieści lat. Nadana przez Matthew Flindersa nazwa Australia stopniowo wyparła Nową Południową Walię, która stała się nazwą stanu.

    Niedrożność jelit (łac., ang. ileus) – stan chorobowy charakteryzujący się częściowym lub całkowitym zatrzymaniem przechodzenia treści do kolejnych odcinków przewodu pokarmowego. Stanowi jeden z typowych ostrych stanów chirurgicznych wymagających szybkiej interwencji chirurgicznej.Brzeczka (w miodosytnictwie zwana też syta) − półprodukt stosowany przy produkcji piwa lub miodu pitnego. Brzeczka piwna przygotowywana jest ze słodu, chmielu, wody oraz ewentualnie innych surowców niesłodowanych, takich jak cukier, glukoza, miód, syropy owocowe. Brzeczka jest cieczą klarowną, która jest efektem filtracji zacieru. W warzelni brzeczka gotowana jest z dodatkiem chmielu, następnie schładzana, filtrowana i zadawana drożdżami w celu przeprowadzenia fermentacji. Wyróżnia się brzeczkę przednią i brzeczkę nastawną:

    Powrót do Wielkiej Brytanii[ | edytuj kod]

    Po odpłynięciu z Nowej Południowej Walii „Endeavour” dotarł do Cieśniny Torresa. Udowodniwszy, że Nowa Południowa Walia jest oddzielona od Nowej Gwinei morzem Cook zdecydował się na obranie kursu do Wielkiej Brytanii. Cook zatrzymał się na Nowej Gwinei i wyspie Sawu w celu pilnego zaopatrzenia i naprawy okrętu. 5 października 1770 roku „Endeavour” przybył do Batawii (dzisiejszej Dżakarty). Podczas pobytu w Batawii prawa cała załoga zachorowała (najprawdopodobniej na dur brzuszny lub cholerę). W wyniku epidemii zmarło siedmiu ludzi, w tym Tupaia (17 grudnia 1770 roku). Po trwającym dziesięć tygodni remoncie, „Endeavour” wyruszył w dalszą drogę. Poważnym problemem stała się epidemia dyzenterii. Wśród zmarłych na tę chorobę znaleźli się między innymi: astronom Charles Green, rysownik Sydney Parkinson oraz cieśla John Satterly. Śmierć części załogi przygnębiła resztę i doprowadziła do postępującej anarchii. Po jedenastu tygodniach od opłynięcia z Batawii „Endeavour” dopłynął do Kapsztadu, a następnie zatrzymał się na Wyspie Świętej Heleny.

    Roald Engelbregt Gravning Amundsen (ur. 16 lipca 1872 w Borge, ob. część miasta Fredrikstad w okręgu Østfold w Norwegii, zaginął 18 czerwca 1928 w Arktyce) – norweski badacz polarny, pierwszy zdobywca bieguna południowego.Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.

    13 lipca 1771 roku okręt dotarł do Downs. Cook przekazał raport Admiralicji 17 lipca. Relacje Banksa spotkały się z ogromnym zainteresowaniem, a sam botanik skupiał większą uwagę opinii publicznej niż Cook. Pełniący funkcję kapitana Cook, będący de facto porucznikiem, po zakończeniu wyprawy awansował na stopień kapitana.

    Terra Australis (dokładniej Terra Australis Incognita, łac. Nieznany Południowy Ląd) – legendarny kontynent umieszczony przez Ptolemeusza na jego mapie z II w. n.e. Ptolemeusz oparł się na przemyśleniach Arystotelesa.Oceania − nazwa zbiorowa wysp Oceanu Spokojnego, które wraz z Australią tworzą odrębną część świata nazywaną Australią i Oceanią.

    Podczas pierwszej wyprawy zmarło 36 członków statku, jeden zmarł wkrótce po powrocie do Anglii oraz jeden zdezerterował. Podczas podróży Cook miał duże trudności z utrzymaniem dyscypliny wśród swoich marynarzy, którzy korzystali z wielkiego zainteresowania ze strony polinezyjskich kobiet. Cooka zapamiętano jako osobę wymagającą wiele od siebie i załogi, jednak będącą pobłażliwą wobec mieszkańców wysp oceanicznych. Twierdził, że Brytyjczycy, żądni bogactwa i stosunków seksualnych, zdemoralizują wyspiarzy. Surowo karał złodziei broni, narzędzi metalowych i gwoździ niezależnie od tego, czy złodziejem był członek załogi lub tubylec.

    Świętokradztwo – termin religijny, który określa znieważenie miejsca, przedmiotu, osoby poświęconej Bogu lub innych rzeczy związanych z religią.Great Ayton – wieś w Anglii, w hrabstwie North Yorkshire, w dystrykcie Hambleton. Leży 60 km na północ od miasta York i 339 km na północ od Londynu. W 2001 miejscowość liczyła 4570 mieszkańców.

    Druga podróż (1772–1775)[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Druga podróż Jamesa Cooka.
    Statki Cooka Resolution i Adventure na Tahiti, mal. W. Hodges
    Załoga Cooka w pobliżu Antarktydy, 9 stycznia 1773
    Portret Jamesa Cooka, 1775 lub 1776
    Johann Reinhold Forster i jego syn Georg

    Pomimo nie odkrycia Lądu Południowego, pierwsza wyprawa Cooka wiele osiągnęła, a o ich skutkach przekonano się wkrótce po skolonizowaniu Australii, Nowej Zelandii i innych wysp Oceanii. W swoim sprawozdaniu Cook stwierdził, że tajemnicę Lądu Południowego można wyjaśnić w kolejnej wyprawie, która spenetrowałaby akweny rozciągające się pomiędzy 40 a 60° szerokością geograficzną południową. Admiralicja przekonała się do propozycji Cooka i powierzyła mu dowództwo kolejnej ekspedycji.

    Wyspa Kerguelena (fr. Grande Terre) – największa wyspa archipelagu Wysp Kerguelena, położona na Oceanie Indyjskim. Należy do Francji.Charles Green (ur. 1735 w Yorkshire, zm. 29 stycznia 1771 w Dżakarcie) – brytyjski astronom, członek Royal Society. Brał udział w ekspedycjach Jamesa Cooka.

    13 lipca 1772 roku wypłynęły dwa statki: „Resolution” (pod komendą Cooka) i „Adventure” (dowodzonej przez Tobiasa Furneauxa). W wyprawie wzięli udział między innymi: gdański przyrodnik Johann Reinhold Forster, jego syn Georg (późniejszy profesor Uniwersytetu Wileńskiego) oraz szwedzki przyrodnik Andreas Sparrman. Forsterowie po wyprawie opublikowali dwa dzieła z relacją i wynikami obserwacji naukowych. W drugiej wyprawie wzięło udział siedemnastu członków pierwszej ekspedycji. Miał w niej wziąć udział także Joseph Banks, jednak zrezygnował po nieuwzględnieniu jego wymagań co do udziału w misji badawczej.

    Macropus (po polsku w odniesieniu do części gatunków fukncjonują określenia kangur, a także suwacz, kanguro) – rodzaj torbaczy z rodziny kangurowatych (Macropodidae). Są endemitami australijskiej krainy zoogeograficznej.Marton lub Marton in Cleveland – osada w Anglii, w North Yorkshire, w dystrykcie (unitary authority) Middlesbrough. W 2011 miejscowość liczyła 4728 mieszkańców. Marton jest wspomniana w Domesday Book (1086) jako Martona/Martun/Martune.

    Po uzupełnieniu zapasów w Maderze (2 sierpnia) Cook skierował się w rejs wokół Afryki. 17 stycznia 1773 roku wyprawa jako pierwsza w dziejach odkryć geograficznych dotarła do koła podbiegunowego południowego. Po zimie spędzonej w Polinezji w 1774 roku Cook podjął się drugiej próby wyprawy na południe. Cook dotarł do 71 równoleżnika, po czym utknął w polu lodowym. Rok później Cook wyruszył w trzecią wyprawę w stronę Antarktydy.

    Staithes – wieś w Anglii, w hrabstwie North Yorkshire, w dystrykcie Scarborough. Leży 69 km na północ od miasta York i 342 km na północ od Londynu.Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).

    Tonga[ | edytuj kod]

    2 października 1773 roku „Resolution” dopłynął do wysp Tonga. Według relacji Cooka tubylcy wypłynęli czółnami na powitanie okrętu i weszli na pokład, a po wylądowaniu statku zgotowali załodze statku przyjęcie powitalne, złożone z kavy, bananów i kokosów. Cook jako jedyny odważył się spróbować kavy. Zdumienie wzbudził u niego kult tahama – świętego dziecka oraz stosunek Tongijczyków do króla. Cook został na wyspach kilka dni.

    Melanezja (z stgr. μέλας melas "czarny" + νῆσος nesos "wyspa") – zachodnia część Oceanii. Wyspy Melanezji są przeważnie pochodzenia wulkanicznego, rzadziej koralowego. Natomiast Nowa Gwinea to wyspa kontynentalna. Ich łączna powierzchnia wynosi 925 tys. km, a zamieszkuje je blisko 6,7 mln osób, głównie Papuasów i Melanezyjczyków.Higiena (gr. hygeinos - leczniczy) – dział medycyny, badający wpływ środowiska na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka. Celem tych badań jest zapewnienie poszczególnym osobom oraz społeczeństwu jak najlepszych warunków rozwoju fizycznego i psychicznego. Praktycznymi wynikami higieny są wskazania dotyczące usuwania z życia ludzkiego wpływów ujemnych, w różny sposób zagrażających zdrowiu i wprowadzania czynników dodatnich.

    Niue[ | edytuj kod]

    25 marca 1774 roku James Cook dopłynął do Nowej Zelandii, a 21 czerwca 1774 roku do Niue. W dziennikach Cooka Niue jest nazywane Dziką wyspą, za sprawą agresywnych tubylców rzucających kamieniami i ciskających dzidy w Brytyjczyków. Zaraz po dopłynięciu do wyspy botanicy zaczęli zbierać rośliny, a marynarze wciągnęli brytyjską flagę i objęli w posiadanie wyspę. Po kilku godzinach załoga statku zobaczyła mieszkańców wyspy pomalowanych w pasy na czarno, czerwono i biało. Po tym, jak jeden z Niueńczyków rzucił kawałkiem korala w Andersa Sparrmana, botanicy zaczęli strzelać z muszkietów w celu odstraszenia rdzennych mieszkańców Niue. Załoga wróciła do okrętu i popłynęła wzdłuż wybrzeża, szukając innego miejsca do wylądowania. Według relacji Cooka, mieszkańcy wyspy mieli usta pomazane na czerwono. Wroga postawa wobec Cooka prawdopodobnie wynikała z lęku Niueńczyków przed przewożonymi z zewnątrz chorobami. Raport Cooka zniechęcił innych podróżników do badania Niue. Po opłynięciu z Niue Cook po raz drugi skierował się do wysp Tonga.

    Żeglarstwo – niegdyś odmiana transportu, dziś dyscyplina sportów wodnych, oraz rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży. Żeglarstwo uprawiane jest na jednostkach pływających napędzanych siłą wiatru za pośrednictwem żagli.Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.

    Dalsze odkrycia i powrót do Wielkiej Brytanii[ | edytuj kod]

    W listopadzie 1773 roku wyprawa ponownie przekroczyła krąg polarny, jednak zatory lodowe uniemożliwiły dalszą podróż na południe. Wyprawa odwiedziła także archipelag Juan Fernández, Wyspę Wielkanocą i Tahiti. Na trasie dalszej żeglugi znalazły się Nowe Hebrydy (dzisiejsze Vanuatu). Badając Oceanię odkryto również wyspę, nazywaną przez tubylców Baladee (Wielka Ziemia). Brytyjczycy nazwali nowo odkrytą wyspę Nową Kaledonią, gdyż jej rzeźba przypominała żeglarzom krajobraz Szkocji. W Nowej Kaledonii James Cook oraz Forsterowie zatruli się wątrobą tetraodona. Dzięki szybkiej pomocy medycznej (zażycie środków wymiotnych i napotnych) udało im się przeżyć.

    Dingo australijski, dingo (Canis dingo), (wcześniej Canis lupus dingo) – przedstawiciel rodziny psowatych, zamieszkuje Australię, Nową Gwineę, a ostatnio stwierdzono, że najprawdopodobniej należą do tego podgatunku również dzikie psy z obszaru Azji Południowo-Wschodniej i Filipin. Na podstawie badań genetycznych stwierdzono, że przodek dingo dotarł na kontynent prawdopodobnie przed 3,5 tys lat wraz z jedną z późniejszych fal osadniczych z Azji Południowo-Wschodniej. Dingo pierwotnie były udomowionymi towarzyszami człowieka, jednak w Australii wtórnie zdziczały.Wyspy Cooka (ang. Cook Islands; maoryski Kuki Airani) – samorządne terytorium stowarzyszone Nowej Zelandii na południowym Oceanie Spokojnym w Polinezji obejmujące wyspy o tej samej nazwie.

    W listopadzie 1774 roku Cook skierował się do Europy. Podczas powrotu przez przylądek Horn Cook bezowocnie próbował znaleźć Ląd Południowy między Nową Zelandią a Ameryką Południową. W drodze powrotnej wyprawa zawijała kolejno: przy Przylądku Dobrej Nadziei, na wyspach Wniebowstąpienia, św. Heleny i Azorach, i w końcu 29 lipca 1775 roku wróciła do kraju. Podczas wyprawy z załogi „Resolution” zginęło zmarło czterech ludzi (jeden zmarł na gruźlice, dwóch utonęło, jeden spadł do luku), a „Adventure” trzynaście osób. Po wyprawie Cooka uhonorowano Medalem Copleya za starania, by utrzymać marynarzy w dobrym zdrowiu.

    Wilec ziemniaczany (Ipomoea batatas (L. Poir.) – gatunek byliny należący do rodziny powojowatych, znany pod nazwami: batat, patat lub słodki ziemniak. Pochodzi z Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. Nie jest znany w dzikim stanie, jest natomiast popularny w uprawie w całej strefie tropikalnej.Tobias Furneaux (ur. 21 sierpnia 1735, zm. 19 września 1781) – angielski nawigator i oficer Royal Navy, który towarzyszył Jamesowi Cookowi w jego drugiej podróży badawczej. Był pierwszym człowiekiem który opłynął świat w obu kierunkach.

    W sierpniu 1775 roku Cook złożył podanie i otrzymał stanowisko kapitana Królewskiego Szpitala w Greenwich. Stanowisko zapewniło Cookowi pensję w wysokości dwustu trzydziestu funtów rocznie oraz mieszkanie, drewno opałowe i dodatek na wyżywienie.

    Trzecia podróż (1776–1779) i śmierć[ | edytuj kod]

    Dziennik pokładowy Cooka
    Wyspa Waimea w północnej części archipelagu Hawaje, odkryta przez Cooka pod koniec 1777 roku

    W lipcu 1776 roku na statku „Resolution” Cook podjął trzecią wyprawę badawczą. Towarzyszyli mu: dowódca drugiego statku „Discovery” Charles Clerk, George Vancouver (odkrywca wysp Snares i Chatham, a później też odkrywca wybrzeży Ameryki Północnej) i James Bruney (zastępca Forneaux z poprzedniej wyprawy). Ze względu na wcześniejsze konflikty, Cook nie zaproponował Forsterom udziału w trzeciej wyprawie.

    Huahine – wyspa na Oceanie Spokojnym, w Polinezji Francuskiej, na Wyspach Pod Wiatrem w archipelagu Wysp Towarzystwa. Wyspa stanowi gminę o tej samej nazwie. W czasie przypływu tworzą się dwie wyspy Huahine Nui i Huahine Iti.Alexander Dalrymple (ur. 24 lipca 1737 w New Hailes, zm. 19 czerwca 1808 w Londynie) – szkocki kartograf, pierwszy hydrograf w Admiralicji Brytyjskiej

    Płynąc wokół Przylądka Dobrej Nadziei, Wyspy Mariona (gdzie Cook nazwał archipelag, w którą wchodzą owe wyspy, Wyspami Księcia Edwarda) i zatrzymując się na Wyspie Kerguelena, 10 lutego 1777 roku Cook po raz trzeci dopłynął do Nowej Zelandii, a kilka miesięcy później po raz drugi do Wysp Przyjacielskich. Na Wyspach Przyjacielskich Cook podarował tongijskiej rodzinie królewskiej żółwia promienistego Tu'i Malila przywiezionego z Madagaskaru. Płynąc po wodach południowego Pacyfiku ekspedycja odkryła: niektóre wyspy w archipelagu Fidżi, archipelag (nazwany później Wyspami Cooka), niektóre wyspy Archipelagu Line (wśród nich największą wyspę archipelagu – Wyspę Bożego Narodzenia, nazywaną obecnie Kiritimati).

    Newport – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Rhode Island, na przybrzeżnej wyspie Rhode Island, port nad Oceanem Atlantyckim. Czółno - łódź wykonana z jednego pnia drzewa; wypalona lub wydłubana, płaskodenna, poruszana wiosłami lub drągiem.

    Płynąc w pobliżu Tahiti Cook odstawił Tahitańczyka Omai, którego Tobias Furneaux z „Adventure” przywiózł do Anglii. Omai stanowił atrakcję w Wielkiej Brytanii. Joseph Banks obwoził Tahitańczyka po Londynie w ubraniu z białej satyny i manczesterskiego aksamitu oraz przedstawił go królowi Jerzemu III Hanowerskiemu. Będąc na Tahiti Cook uniósł się gniewem po kradzieży dwóch kóz. Wściekłość Cooka i chęć krwawej zemsty zaskoczyło załogę statku, znającego Cooka jako osobę spokojną, ale też i stanowczą. Zmiana charakteru Cooka wynikała prawdopodobnie z przyczyn fizycznych. Sir James Watt, chirurg-admirał Marynarki Brytyjskiej, uznał, że Cook cierpiał na niedrożność jelit. Choroba wynikała z zarażenia glistą ludzką, co skutkowało niedoborem witaminy B. Brak tej witaminy objawia się zatwardzeniem, zmęczeniem, depresją, drażliwością, utratą inicjatywy i zainteresowania. Inne możliwe przyczyny to: zachorowanie na kolkę żółciową, choroba wrzodowa, zapalenie pęcherzyka żółciowego, rwa kulszowa, uzależnienie od opiatów lub też wyczerpanie fizyczne i psychiczne.

    Wielka Rafa Koralowa albo Wielka Rafa Barierowa (ang. Great Barrier Reef) – największa na świecie rafa koralowa, położona u wybrzeży Australii. Jest to największa na Ziemi pojedyncza struktura wytworzona przez organizmy żywe, widoczna nawet z kosmosu (jako biała smuga na tle błękitnego oceanu).International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    18 stycznia 1778 roku ekspedycja dopłynęła na Hawaje, do północnej części archipelagu. Według obserwacji Cooka, wyspiarze mówili językiem podobnym do języków używanych przez mieszkańców Oceanii. Dopłynięcie statków przyjęte zostało ze zdumieniem ze strony Hawajczyków. Według relacji porucznika Jamesa Kinga, wyspiarze uznali załogę za istoty wyższe, a Cooka za boga. Do dopłynięciu do wysp Cook natychmiast zakazał marynarzom stosunków z kobietami z obawy o rozpowszechnienie chorób wenerycznych. Zarażony marynarz, który złamał zakaz, był skazywany na dwadzieścia cztery baty chłosty. Pomimo zakazu członkowie załogi przebierali kobiety za mężczyzn i prowadzili je na pokład. Zakaz stosunków dotyczył także załogi „Discovery”. Krótko do dopłynięciu Cook nazwał archipelag wyspami Sandwich.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Sztorm (z ang. Storm i z niem. Sturm) – zjawisko meteorologiczne występujące nad obszarami mórz i oceanów w postaci silnego, porywistego, długotrwałego wiatru o sile nie mniejszej niż 8° w skali Beauforta. Pogodzie sztormowej zwykle towarzyszy odpowiednio silne falowanie powierzchni wody. Często występują również rzęsiste deszcze, znacznie ograniczające widzialność. W razie prognozowanego sztormu, jednostki o mniejszej dzielności morskiej zwykle nie opuszczają portu, a te będące w morzu starają się znaleźć schronienie w porcie lub na osłoniętym kotwicowisku. Jednak przebywanie w czasie silnego sztormu (czy huraganu) w porciebez dostatecznej osłony czy na nie dostatecznie osłoniętym kotwicowisku może być bardziej niebezpieczne, niż sztormowanie na wodach otwartych.

    Przejście Północno-Zachodnie[ | edytuj kod]

    W grudniu 1777 roku po opuszczeniu Tahiti ekspedycja skierowała się na północ w celu zbadania wód północnego Pacyfiku i odnalezienia Przejścia Północno-Zachodniego. Dotychczasowe próby znalezienia przejścia kończyły się niepowodzeniem. Pokonawszy Ocean Spokojny, Cook dopłynął do Ameryki Północnej (do okolic dzisiejszego Oregonu) i ruszył do Kolumbii Brytyjskiej. Po postoju w Cieśninie Nootka, wiosną w 1778 roku wyruszył na północ do 65 równoleżnika. Zgodnie z rozkazami Admiralicji miał przeszukać wybrzeże, starając się odnaleźć fiordy i rzeki mogące być trasami prowadzącymi do Przejścia Północno-Zachodniego. Cook znajdując się na Morzu Beringa do tego stopnia popełniał błędy nawigacyjne, że jedną z wysp trzykrotnie nazywał, uznając ją każdorazowo za nowe miejsce. Napotkani ludzie wydawali się Brytyjczykom dziwakami, wkładającymi kości zdobione paciorkami przez duże otwory, przecięte pod dolną wargą. Cookowi spodobały się miejscowe ubrania: opończe z futer wydr i bobrów. Krajowcy nieświadomi rzeczywistej wartości przedmiotów w Europie oddawali za pojedynczy paciorek dziesięć skór (wartych kilkaset funtów szterlingów, tj wówczas nawet dziesięciokrotności rocznych zarobów marynarza).

    Kamczatka – duży półwysep w azjatyckiej części Rosji. Rozdziela Morze Ochockie i Morze Beringa. Jego powierzchnia wynosi około 470 tys. km². Zamieszkany przez około 400 tys. osób. Ludność stanowią głównie Rosjanie, Koriacy i Itelmeni. Głównym miastem jest Pietropawłowsk Kamczacki (195 tys. mieszkańców).Dyzenteria, czerwonka (gr. dysentería) – ostra choroba zakaźna jelit, w szczególności jelita grubego, której objawem jest uporczywa biegunka i obecność krwi oraz śluzu w stolcu. Nieleczona prowadzi do śmierci.

    27 czerwca 1778 roku Cook dopłynął do wyspy Unalaska. Cook nadał wyspie nazwę Wyspy Opatrzności (ang. Providence Island), za sprawą uratowania statku przed rozbiciem o skały. Przedostawszy się przez Cieśninę Beringa (nazwę nadał James Cook na cześć Vitusa Beringa, duńskiego żeglarza służącego w rosyjskiej marynarce), ekspedycja dotarła do 71° szerokości geograficznej. Nie mogąc pokonać pola lodowego ekspedycja sporządziła jedynie mapy Półwyspu Czukockiego i Alaski. Cookowi udało się określić dokładny zasięg lądów na Morzu Beringa, czego nie udało się wyprawie Vitusa Beringa podczas Wielkiej Ekspedycji Północnej z 1741 roku. Nie mogąc pokonać pokrywy lodowej Cook zdecydował się zawrócić. Statki wycofały się na południe pod koniec sierpnia 1778 roku. Ze względu na uszkodzenia „Resolution”, Cook wrócił na kilka dni do Unalaski. Płynąc wzdłuż wybrzeży Ameryki Północnej Cook dotarł do Alaski, a stamtąd popłynął najpierw ku Kamczatce, a potem na południe.

    Ferdynand Magellan (port. Fernão de Magalhães, hiszp. Fernando de Magallanes; ur. wiosną 1480, zm. 27 kwietnia 1521) – żeglarz portugalski w służbie hiszpańskiej, odkrywca i morski podróżnik.Kolka wątrobowa, kolka żółciowa − potoczna nazwa ostrych, napadowych dolegliwości bólowych w okolicy prawego podżebrza, pojawiające się zwykle po błędach dietetycznych, np. po spożyciu tłustych pokarmów lub alkoholu.

    Hawaje[ | edytuj kod]

    Zatoka Kealakekua na obrazie Johna Webbera, 1799

    26 listopada 1778 roku ekspedycja wróciła na Hawaje, zatrzymując się w pobliżu wyspy Maui. Cook postanowił opłynąć wyspę bez przybijania do brzegu, by móc powstrzymać marynarzy przed nadmierną wymianą handlową i nawiązaniem stosunków seksualnych z kobietami oraz ograniczył przydział alkoholu dla marynarzy. Przed dopłynięciem na wyspy u niektórych marynarzy zauważono spuchnięte penisy i inne objawy chorób wenerycznych, które rozwinęły się w ciągu jedenastu miesięcy. 1 grudnia okręty dotarły do wyspy O'why'he (błędnego fonetycznego zapisu Hawaiʻi). Statki przez sześć tygodni opływały wyspę, prowadząc handel z tubylcami na czółnach.

    Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (łac. Morbus ulcerosus ventriculi et duodeni) – obecność wrzodów trawiennych, czyli ubytków w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy. Występują one najczęściej w dwunastnicy i wtedy stwierdza się częstsze występowanie u mężczyzn. Najczęstszymi przyczynami są: zakażenie Helicobacter pylori i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Często występującym i głównym objawem jest ból w nadbrzuszu, jednak czasem przebieg może być skąpo- lub bezobjawowy. Niekiedy objawy są niecharakterystyczne. Gastroskopia jest badaniem diagnostycznym, które ostatecznie rozstrzyga o rozpoznaniu wrzodów. W leczeniu główną rolę odgrywa leczenie zakażenia Helicobacter pylori, stosowanie leków: blokerów pompy protonowej i H2-blokerów oraz właściwa dieta, zaprzestanie palenia papierosów i unikanie leków wrzodotwórczych. W przypadku powikłań choroby (perforacja wrzodu, zwężenie odźwiernika, podejrzenie transformacji nowotworowej), a niekiedy w wypadku nieskuteczności leczenia zachowawczego stosowane jest leczenie operacyjne.Dictionary of National Biography (DNB) – słownik biograficzny stanowiący standardowy punkt odniesienia w dziedzinie biografii znanych postaci brytyjskiej historii, publikowany od 1885. W 1996 Uniwersytet Londyński opublikował wolumin korekcji zebranych na podstawie Biuletynu Instytutu Badań Historycznych. Zaktualizowany Oxford Dictionary of National Biography (ODNB) został opublikowany 23 września 2004 jako 60-tomowe wydawnictwo i publikacja on-line.

    Statki przybiły do brzegu 16 stycznia 1779 roku, kiedy na pokładzie „Resolution” skończyły się zapasy wody. Podobnie jak podczas pierwszej wizyty krajowcy potraktowali załogę z czcią. Na powitanie podpłynęło ponad tysiąc łodzi. 17 stycznia Cook po raz ostatni dokonał zapisu w dzienniku. Dalsze informacje dotyczące pobytu ekspedycji na Hawajach pochodzą z relacji porucznika Jamesa Kinga.

    Język maori, maoryski, maoryjski – język, którym posługują się Maorysi, rdzenna ludność Nowej Zelandii. Jeden z trzech języków urzędowych tego państwa (pozostałe to język angielski i nowozelandzki język migowy). Posługuje się nim obecnie około 165 tys. osób. Na ponad 500 tysięcy Maorysów jedynie kilkanaście procent potrafi posługiwać się tym językiem.Aligatorowate (Alligatoridae) – rodzina gadów z rzędu krokodyli. Zaliczają się do niej aligatory (podrodzina Alligatorinae z jednym rodzajem Alligator) i kajmany (podrodzina Caimaninae). Zwierzęta te zamieszkują strefę gorącą obu Ameryk i wschodnie Chiny (Alligator sinensis). Południowo-wschodnią część USA zamieszkuje aligator missisipski (Alligator mississippiensis). Kajmany zamieszkują Amerykę Południową aż do Meksyku.

    Według Kinga, tubylcy powitali Cooka i kilku jego ludzi pieśnią Lono, padli na ręce i kolana, chyląc czoła ku ziemi. Cooka i jego ludzi zaprowadzono do świątyni nad wodą, na której znajdowała się drewniana platforma ozdobiona dwudziestoma ludzkimi czaszkami. Następnie kapłan o imieniu Koah przeprowadził Cooka przez szereg rytuałów, podczas których Cook pozostawał bierny. Kapitan wspiął się na podwyższenie, gdzie Koah owinął go czerwoną tkaniną. Koah wraz z Cookiem uderzyli czołem przed rzeźbionymi wizerunkami i ucałowali je. Następnie kapłan wraz z kapitanem odmawiali modlitwy, a Hawajczycy nadal śpiewali Lono. Pod koniec rytuału Cooka obdarowano trzciną cukrową, patatami, orzechami kokosowymi i innymi produktami spożywczymi oraz cuchnącą świnią. Ceremonię zakończył inny kapłan, namaszczając ciało Cooka pulpą kokosową. Kapitan „Discovery” Charles Clerk również był traktowany z czcią.

    Wyspy Księcia Edwarda – wyspy należące do Republiki Południowej Afryki, położone w subantarktyce, w południowej części Oceanu Indyjskiego. W skład wchodzą Wyspa Mariona oraz Wyspa Księcia Edwarda. Wyspy Księcia Edwarda zostały odkryte w 1663 roku, ale pierwsze lądowanie na nich nastąpiło w 1799 roku. Wyspy są niezamieszkane. Na Wyspie Mariona w 1947 roku została założona południowoafrykańska stacja badawcza.Wyspy Towarzystwa (fr. Îles de la Société, ang. Society Islands) – archipelag wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym, we wschodniej części Polinezji.

    Nieznane jest znaczenie ceremonii. Dominuje pogląd, że Hawajczycy uznali Cooka za wcielenie Lobo – potężnego boga płodności oraz starodawnego króla, który według wierzeń udał się na wygnanie po zamordowaniu żony w ataku zazdrości. Co roku, w porze Mahahiki Hawajczycy celebrowali symboliczny powrót Lobo. W ramach kultu kapłani nieśli wizerunek Lobo i okrążali wyspę. Prawdopodobnie tubylcy uznali Cooka za wcielenie Lobo, który tym razem wrócił na wyspę w ciele człowieka. Gananath Obeyesekere, antropolog z Uniwersytetu w Princeton stwierdził, że Hawajczycy byli zbyt racjonalnymi ludźmi i że uznali Cooka za postać zbliżoną do własnych najwyższych wodzów i traktowali go z taką samą czcią. Obeyesekere założył, że na Hawajach trwała bratobójcza walka pomiędzy członkami warstwy kapłańskiej a członkami klanu królewskiego i że oddając cześć Cookowi jedna ze stron chciała uzyskać pomoc od Anglików.

    Studia Europejskie - kwartalnik naukowy wydawany przez Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego i upowszechniający informacje na temat założeń, przebiegu oraz rezultatów procesów integracji europejskiej. Periodyk jest miejscem prezentacji aktualnego stanu badań w zakresie europeistyki i studiów europejskich. Stanowi forum wymiany myśli i poglądów dla środowisk zajmujących się w Polsce szeroko rozumianą problematyką europejską. Kwartalnik znajduje się w wykazie czasopism punktowanych sporządzonym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Redaktorem naczelnym "Studiów europejskich" jest Dariusz Milczarek.Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.

    Pierwsze dni po przybyciu do zatoki Kealakekua upłynęły żeglarzom głównie na odpoczynku. Podczas pobytu na wyspie Charles Clerke jako pierwszy Europejczyk opisał surfowanie. Zgodnie z jego relacją Hawajczycy nazywali ten sport he'e nalu. Z kolei według relacji spisanych na początku XIX wieku, Hawajczyków zachwycały u Brytyjczyków dziwne i pozorne magiczne czynności. Według mieszkańców wysp załoga statku miała luźną, pomarszczoną skórę (ubranie), „dziury na skarby w boku” (kieszenie), kanciaste głowy (trójgraniaste kapelusze) i wulkany w ustach (palenie tytoniu). Pismo było dla nich rodzajem dekoracji. Kobiety był zachwycone lusterkami, a mężczyźni metalowymi przedmiotami.

    Nowa Fundlandia (ang. Newfoundland, franc. Terre-Neuve, irl. Talamh an Éisc. łac. Terra Nova) – duża wyspa u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej i jednocześnie najgęściej zaludniona część kanadyjskiej prowincji Nowa Fundlandia i Labrador. O wyspie tej potocznie mówi się, że "leży pośrodku Atlantyku", jednakże w rzeczywistości jest od niego oddalona o ok. 1000 km (współrzędne geograficzne: 49°00′N 56°00′W/49,000000 -56,000000). Wyspa Nowa Fundlandia pierwotnie nazwana została Terra Nova przez Wenecjanina w służbie brytyjskiej, Giovanniego Caboto (Johna Cabota), w 1497. Prowincja, w skład której wchodzi wyspa, również nosiła nazwę "Nowa Fundlandia" aż do 2001, kiedy to zmieniono ją na "Nowa Fundlandia i Labrador" (nieco później zmieniono w ślad za tym kod pocztowy z NF na NL).Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Dwa tygodnie po przybyciu na wyspę król i wodzowie zaczęli się pytać, kiedy Brytyjczycy odpłyną. Na Mauna Loa wyspiarze zgromadzili górę jedzenia i przedmiotów oraz zabawiali gości pokazami boksu i zapasów. 4 lutego 1779 roku „Resolution” i „Discovery” opuściły zatokę Kealakekua.

    Śmierć Cooka[ | edytuj kod]

    Śmierć Jamesa Cooka

    Przez kolejne trzy dni statki płynęły na północ, ku cieśninie Alenuihaha między Maui i Hawaii. Ze względu na zniszczenia „Resolution” podstawa fokmasztu na tyle przegniła, że zaczęła przesuwać się z płyty mocującej ją do kadłuba. Ponadto okręt przeciekał. Ze względu na pojawiające się sztormy Cook zdecydował się na powrót do zatoki Kealakekua. Powrót statków 10 lutego wzbudził zdziwienie i niepokój u tubylców.

    Sydney Parkinson (ur. ok. 1745 w Edynburgu, zm. 26 stycznia 1771) – szkocki rysownik znany z ilustracji botanicznych, uczestnik pierwszej wyprawy Jamesa Cooka. Kanibalizm – praktyka zjadania osobników własnego gatunku, dość rozpowszechniona w naturze. Występuje w wielu grupach zwierząt, m.in. u owadów, pajęczaków, ryb, płazów i ptaków, bardzo rzadko u ssaków. Może się nasilić ze względu na zbytnie zagęszczenie populacji lub w następstwie głodu. Do najbardziej znanych zwierząt praktykujących kanibalizm należą modliszki.

    Wszelkie ślady gościnności minęły 13 lutego. Wyspiarze napadali na marynarzy, szydzili z żołnierzy stanowiących ochronę i okradali statki. Podczas jednego z ataków doszło do szamotaniny: jeden z marynarzy uderzył wodza wiosłem, tłum obrzucił żeglarzy kamieniami i dwóch z nich pobił. Po kradzieży szczypiec zbrojmistrza Cook wziął udział w chaotycznej pogoni za człowiekiem, którego o nią posądzono. Powrót na okręt zdenerwował Cooka do tego stopnia, że wydał rozkaz załadowania muszkietów ostrą amunicją, a nie śrutem.

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

    14 lutego 1779 roku tubylcy ukradli kuter „Discovery” z miejsca, gdzie stał przycumowany. Cook nakazał blokadę zatoki i ostrzał czółen krajowców, gdyby próbowali dostać się do niej. O siódmej rano na pokład „Resolution” powrócił James King, który spędził noc na brzegu. Chwilę później Cook i dziesięciu żołnierzy piechoty morskiej popłynęli na brzeg. Na wodzie, w pobliżu brzegu, czekali uzbrojeni marynarze na pokładzie dwóch szalup „Resolution”. Cook zamierzał schwytać wodza i trzymać go dopóki nie odzyska wszystkich ukradzionych rzeczy. Kapitan i żołnierze poszli do wioski wodzowskiej Kaʻawaloa i rozkazał porucznikowi Molesworthowi Phillipsowi wejść do chaty. Król wyspy zgodził się pójść na okręt. Gdy orszak zbliżał się do zatoki, nadciągnęli Hawajczycy. Na drugim końcu zatoki Brytyjczycy zabili jednego z wodzów, usiłującego sforsować blokadę. Przed wejściem na pokład jedna z żon króla oraz dwóch wodzów powstrzymało króla przed wejściem na pokład. W tym samym czasie Cooka i jego żołnierzy otoczył tłum, liczący kilka tysięcy ludzi.

    Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.Morze Czukockie (ros. Чукотское море, ang. Chukchi Sea) – część Oceanu Arktycznego leżąca za północnym kołem podbiegunowym, pomiędzy wybrzeżem Alaski a Syberią. Morze Czukockie połączone jest Cieśniną De Longa z Morzem Wschodniosyberyjskim, na wschodzie sąsiaduje z Morzem Beauforta, a na południu łączy się z Oceanem Spokojnym za pośrednictwem Cieśniny Beringa.

    Za zgodą króla żołnierze utworzyli nad wodą linię obronną. Tubylcy zaczęli zbierać kamienie i dzidy. W celu odwrócenia uwagi, Hawajczycy pozwolili żołnierzom przejść. Widząc znaczącą przewagę miejscowych, Cook porzucił plan wzięcia króla na zakładnika. Zgodnie z relacją Phillipsa Cook miał wydać rozkaz wejścia na łodzie, jednak jeden człowiek w tłumie zaczął machać żelaznym sztyletem i zagroził, że zaatakuje kapitana. Cook wystrzelił z pistoletu załadowanym śrutem. Huk wystraszył Hawajczyków. Wyspiarze zaczęli rzucać w Anglików kamieniami i dziadami. Cook strzelił po raz drugi, zabijając jednego człowieka. Następnie rozkazał żołnierzom oddać salwę i uciec do łodzi. Żołnierze oddali w tłum salwę, ale zanim ponownie załadowali broń, Hawajczycy rzucili się do zatoki, by zmoczyć wodą bitewne maty. Do walki dołączyli żołnierze znajdujący się na łodziach. Cook próbował dostać się łodzi. Ludzie w jednej szalupie zaczęli wiosłować ku plaży, a drugiej (dowodzonej przez Johna Williamsona) oddaliła się w głąb zatoki. Będąc dziesięć metrów od szalupy został zaatakowany przez Hawajczyków i porwany w głąb lądu. Cook zdążyłby dostać się łódź, gdyby potrafił pływać. Jeden z tubylców, o imieniu Kalanimano, skoczył na Cooka znienacka i dużą pałką uderzył go w tył głowy. Według relacji spisanej na początku XIX wieku, wojownik był zaskoczony, że Cook krzyknął z bólu. Wtedy Kalanimano pomyślał, że to człowiek, nie bóg, więc można było zabić kapitana. Po pierwszym ataku podbiegł kolejny mężczyzna i ugodził kapitana żelaznym między łopatki. O ósmej rano, godzinę po opuszczeniu „Resolution”, kilka minut po wybuchu walk, Cook i czterech jego żołnierzy leżało martwych. Cudem przeżył George Vancouver. Zginęło również siedemnastu tubylców. Śmierć kapitana zszokowała załogę statku. Śmierć Cooka była tym bardziej szokująca ze względu na wcześniejsze zachowanie Cooka, zabraniającego żołnierzom strzelania do nowo napotkanych ludzi.

    Przejście Północno-Zachodnie – morska droga z Europy do wschodniej Azji prowadząca drogami wodnymi wewnątrz Archipelagu Arktycznego. Istnienie tego szlaku zostało teoretycznie udowodnione przez angielskich geografów w końcu XV wieku.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

    Nieznany jest powód nagłego pogorszenia relacji pomiędzy załogami statków a Hawajczykami. Według antropologa Marshalla Shalinsa, Cook ponownie pojawiając się na wyspie (tym razem po porze Makahiki) zaburzył pogląd Hawajczyków na jego osobę. Makahiki kończyło się pozorowaną bitwą, w której król odbierał Lono ziemię. Dzień przed śmiercią kapitana wojownik z wyspy spytał Cooka, czy jest walczącym człowiekiem (kanaka koa). Cook w odpowiedzi pokazał rękę pokrytą bliznami. Zakłada się też, że wyspiarze zwątpili w boskość Cooka i jego ludzi, gdy zobaczyli śmierć jednego z marynarzy i uszkodzony „Resolution”. Załoga statku twierdziła zaś, że pogorszenie relacji wynikało z nadużycia gościnności wyspy i dokonania świętokradztwa. James King napisał, że Hawajczycy uznawali Anglików za wygnańców z ziemi, na której panuje głód. W relacjach z początku XIX wieku zachowała się informacja, że wyspiarzy denerwowało upodobanie kobiet do angielskich marynarzy.

    Pęcherzyk żółciowy (łac. vesica fellea) (zwany też niepoprawnie woreczkiem żółciowym) – gruszkowaty narząd służący do magazynowania i zagęszczania żółci do czasu, aż będzie potrzebna do emulgacji tłuszczu.Polinezja (z stgr. πολύς polys „liczny” + νῆσος nesos „wyspa”) – wschodnia część Oceanii, położona w środkowej części Oceanu Spokojnego, po obu stronach równika i po obu stronach linii zmiany daty. Wyspy Polinezji są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego. Klimat wysp jest gorący i wilgotny; porasta je bujna roślinność międzyzwrotnikowa.
    Miska hawajska, podarowana załodze Jamesa Cooka, przekazana Muzeum Brytyjskiemu w 1780 roku

    Dochodzenie nad śmiercią Cooka przeprowadził Charles Clerke, nowy dowódca „Resolution”. Według Clerke'a, całe wydarzenie stanowiło nieszczęśliwy zbieg okoliczności, zmierzający do tragicznego finału. Po śmierci Cooka załoga statku usiłowała odzyskać uszkodzony fokmaszt „Resolution”, przyrządy astronomiczne i szczątki zabitych Anglików. Dzień po walce Hawajczycy drażnili Anglików, paradując po plaży w mundurach zabitych żołnierzy i pokazujących gołe pośladki. 16 lutego, pod osłoną ciemności, do Anglików podpłynął kapłan, przywożąc paczkę, zawierającą udo Cooka. Resztę ciało spalono, a kości rozdzielono między króla i wodzów. 17 lutego jeden z Hawajczyków zaczął rzucać kamieniami w okręt i kręcić na ręce kapelusz Cooka, podczas gdy gromadzący się tłum zaczął śmiać się i szydzić z zabitego kapitana. Następnie wyspiarze obrzucili kamieniami marynarzy uzupełniających zapasy wody. Obrzucenie kamieniami wywołało wściekłość u Anglików, którzy zaczęli strzelać do tubylców i podpalać okoliczne domy. Gdy marynarze zabili bezbronnych ludzi, odcięli im głowy i przymocowali je do łodzi. Chorujący na gruźlicę Clerke nie był w stanie powstrzymać brutalności jego ludzi. Podczas starcia zabito około 30 tubylców. 20 lutego Hawajczycy przekazali załodze drugie zawiniątko zawierające spalone kończyny, skalp z uszami i obciętymi włosami oraz ponacinane i zasolone dwie dłonie.

    John Harrison (ur. 24 marca 1693, zm. 24 marca 1776) – angielski cieśla i zegarmistrz samouk; zbudował pierwszy zegar (tzw. chronometr), który mógł być używany na statkach.Archipelag Juan Fernández – grupa wulkanicznych wysp w południowej części Pacyfiku, 667 km na zachód od wybrzeża Chile. W ich skład wchodzą m.in.

    Nie wiadomo, czy uroczyste spalenie ciała Cooka było symboliczną ofiarą, złożoną lokalnemu bogu wojny. Kości Cooka stały się czczonymi przedmiotami. W kolejnych latach kości kapitana noszono podczas procesji Lono. Według relacji z początku XIX wieku, szczątki Cooka trzymano w plecionym koszu, przykryte czerwonymi piórami. Szczątki zwrócone Anglikowi włożono do trumny i wrzucono w morze. Według relacji Charlesa Clerka, Cook nie został zjedzony, gdyż według wierzeń tubylców ciało tubylców poddaje się gotowaniu po to, by wyciągnąć z nich kości obdarzone boską mocą. Zachowują wyłącznie kości, a resztę ciała odrzucają.

    Melbourne (wym. [ˈmelbən] lub [ˈmɛlbərn]) – w latach 1901–1927 stolica Australii, największe miasto stanu Wiktoria oraz drugie pod względem wielkości w Australii (po Sydney), z liczbą ludności wynoszącą 4,8 mln mieszkańców. Uznane przez czasopismo „The Economist” za „Najlepsze miasto do życia na świecie” w latach 2011–2017. W Melbourne – obok Sydney – znajduje się największe skupisko polonijne Australii. Siedziba konsula honorowego Polski. Cieśnina Beringa (ang. Bering Strait, ros. Берингов пролив) – cieśnina między Azją a Ameryką Północną. Cieśnina łączy Morze Czukockie z Morzem Beringa, czyli Ocean Arktyczny z Oceanem Spokojnym. Jej szerokość wynosi około 85 km, a głębokość od 36 do 70 m.

    Po śmierci Cooka, zgodnie ze zwyczajem okrętowym, Anglicy rozdzielili i sprzedali ubrania oraz inne przedmioty należące do kapitana. 21 lutego załoga „Resolution” opuściła flagę do połowy masztu, oddała salut z dziesięciu dział i uderzyła w dzwon.

    29 kwietnia 1779 roku „Resolution” i „Discovery” dopłynęły do portu Pietropawłowsk na Kamczatce, skąd Clerke wysłał list do Admiralicji z informacją o śmierci Cooka i z zobowiązaniem do kontynuowania poszukiwań Przejścia Północno-Zachodniego. Statki dopłynęły do 70° szerokości północnej. W drodze powrotnej, 22 sierpnia 1779 roku Clerke zmarł na gruźlicę. Został pochowany na Kamczatce pod wierzbami posadzonymi przez załogę. Dowództwo nad „Resolution” objął Amerykanin John Gore, a nad „Discovery” James King. 13 stycznia 1780 roku statki dotarły do Makau. Międzyczasie do Wielkiej Brytanii dotarła informacji o śmierci Cooka. W sierpniu 1780 roku statki dotarły do wybrzeża Wielkiej Brytanii.

    Hawaiʻi (nazywana również Big Island pol. Wielka Wyspa) – największa wyspa w archipelagu Hawajów i zarazem najmłodsza z nich wszystkich. Jej nazwa wywodzi się od imienia legendarnego bohatera Hawaiʻiloa, który według lokalnych przekazów był pierwszym człowiekiem, który dotarł do jej brzegów. Zgodnie z inną wersją, nazwa wywodzi się od mitologicznej wyspy Hawaiki - krainy zmarłych z mitologii Polinezyjczyków.Nukuʻalofa - stolica Tonga, położona na wybrzeżu wyspy Tongatapu. Ludność miasta - 22,4 tys. (1996) - stanowi około 1/4 ludności królestwa.

    Znaczenie i wpływ wypraw Cooka[ | edytuj kod]

    Podróże Cooka i wykonane przezeń mapy zmieniły wyobrażenie o kształcie lądów i mórz. Cookowi udało się udowodnić, że Australia i Nowa Zelandia nadają się do kolonizacji. Podczas wypraw Cook odkrył wiele wysp na Oceanie Spokojnym oraz ustalił zasięg Australii i Ameryki Północnej. Nie mogąc przebić się przez antarktyczny krąg polarny Cook utwierdził się w przekonaniu, że Ląd Południowy nie istnieje. Błędna opinia spowodowała trwającą ponad 50 lat przerwę w poszukiwaniach południowego kontynentu. Podobnie niepowodzenie podczas trzeciej wyprawy skłoniła Cooka do postawienia hipotezy, że Przejście Północno-Zachodnie nie istnieje. Po latach okazało, że Przejście istnieje, jednak osiemnastowieczne okręty nie były w stanie go pokonać. Pierwszą osobą, która pokonała Przejście, był Roald Amundsen (w 1906 roku). Pierwszy statek handlowy przepłynął przez Przejście w 1969 roku.

    Indie Wschodnie (ang. East Indies, fr. Indes orientales, hiszp. Indias Orientales, niderl. Oost-Indië) – wyspiarska część Azji Południowo-Wschodniej, zasadniczo tożsama z Archipelagiem Malajskim. Maui – druga co do wielkości wyspa w archipelagu Hawajów. Znajduje się między Hawaiʻi i Molokaʻi. Maui jest trzecią wyspą pod względem zaludnienia (po Oʻahu i Hawaiʻi), zamieszkuje ją ponad 117 tys. ludzi. Głównymi miastami są Kahului, Wailuku i Hana.

    Botanicy uczestniczący w wyprawach zebrali tyle okazów flory, że liczba roślin znana w świecie zachodnim powiększyła się o jedną czwartą. Podczas pierwszej wyprawy Parkinson stworzył ponad 1300 rysunków i obrazów (ponad 400 w Australii).

    Podczas wypraw James Cook narzucił marynarzom zmianę obyczajów higienicznych. Wprowadził regularne czyszczenie hamaków, ubrań i posłań, kąpiele w morzu, wietrzenie niższych pokładów (dzięki tunelom z płótna żaglowego), szorowanie pokładu octem. Cook wprowadził do diety marynarskiej warzywa (głównie kapustę kiszoną) i owoce w celu opanowania plagi szkorbutu. Aby przekonać załogę do jedzenia kapusty, Cook rozpuścił plotkę, że kapustę podaje się codziennie oficerom i dżentelmenom. Załoga przekonana o elitarności potrawy dobrowolnie wprowadziła warzywo do swojej diety. W rzeczywistości wprowadzone przez Cooka pomysły na walkę z szkorbutem nie pomagały znacząco w walce z chorobą. Dieta marynarzy oprócz kapusty kiszonej składała się z brzeczki słodowej utrudniającej walkę z szkorbutem. Chorobie udało się zapobiec przede wszystkim dzięki regularnemu zaopatrywaniu statku w świeże owoce i inne rośliny.

    Królestwo Wielkiej Brytanii (ang. Kingdom of Great Britain), znane także jako Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii (United Kingdom of Great Britain) było państwem położonym w Europie Zachodniej. Istniało w latach 1707–1800. Powstało na mocy Aktu Unii w wyniku połączenia Królestwa Anglii i Królestwa Szkocji w jedno państwo obejmujące całość wyspy Wielkiej Brytanii. Połączenie Anglii i Szkocji było dopełnieniem istniejącej już od 1603 roku unii personalnej, gdy Jakub VI Szkocki został koronowany jako Jakub I Stuart na króla Anglii.William Bligh (ur. 9 września 1754 w Plymouth, zm. 7 grudnia 1817 w Londynie) – oficer marynarki brytyjskiej, dowódca okrętu HMS „Bounty”, Gubernator Nowej Południowej Walii.

    W książce A Voyage Towards the South Pole and Round the World (wydanej w 1773 roku w Londynie) zaprezentował informacje ze swojej wyprawy dookoła świata. Dzięki książce Cook spopularyzował słowo tatuaż. Ponadto dzięki Cookowi do zachodniego słownictwa weszły słowo tabu i kangur.

    Niektóre mapy sporządzone podczas wypraw Cooka były stosowane aż do lat 90. XX wieku. Mapy Nowej Zelandii pozostawały w użyciu do 1994 roku, gdy Królewska Marynarka Nowej Zelandii uaktualniła mapy, dodając najnowsze pomiary głębokości i dane z satelity. Podczas wypraw korzystał z nowo skonstruowanego chronometru Harrisona, pozwalającego na ustalenie dokładnego pomiaru czasu na statku, koniecznego do precyzyjnego określenia szerokości geograficznej.

    Kokos właściwy, palma kokosowa (Cocos nucifera L.) – jedyny gatunek z monotypowego rodzaju kokos (Cocos L.), należącego do rodziny arekowatych.Uniwersytet Princeton (ang. Princeton University) – naukowo-badawczy uniwersytet prywatny w Stanach Zjednoczonych, działający w mieście Princeton w stanie New Jersey. Nazwa także odnosi się do college’u, czyli odpowiednika studiów licencjackich (ang. undergraduate studies). To ci studenci głównie tworzą kulturę kampusu i afiszują swoją przynależność do niego, nazywając siebie „Princeton man”, w odróżnieniu od „Yale man” czy „Harvard man”. Studenci z Princeton tradycyjnie rywalizują ze studentami z Yale i Harvardu, także w późniejszym życiu zawodowym.

    Powszechny na Hawajach, Niue i Tonga nacjonalizm pogłębił negatywny stosunek do Cooka. Odkrywcę uważa się za winnego pojawienia się białych kolonizatorów odpowiedzialnych za rozpowszechnienie chorób i niszczenie miejscowych kultur.

    Życzliwy stosunek Cooka do rdzennych mieszkańców Australii zachęciła Bawarczyka Johanna Flierla do wyruszenia w latach 80. XIX wieku do Cooktown. W pobliżu miasta Flierl założył misję luterańską, która stała się azylem dla Aborygenów prześladowanych przez poszukiwaczy złota.

    Morze Beringa – obszar wodny położony w północnej części Oceanu Spokojnego o powierzchni ok. 2 mln km². Od północy i wschodu graniczy z Alaską, na zachodzie z Syberią, a na południu jego granice wyznaczają Wyspy Aleuckie. Morze Beringa otrzymało nazwę na cześć Vitusa Beringa, duńskiego komandora w służbie rosyjskiej, który je odkrył i opisał.Sammlung für Völkerkunde (Kolekcja etnograficzna) – jedno z najważniejszych muzeów etnologicznych w Niemczech mieszczące się w Instytucie Etnologii na Uniwersytecie w Getyndze.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Fokmaszt - pierwszy maszt od strony dziobu znajdujący się na większości jednostek pływających o napędzie żaglowym, posiadających co najmniej dwa maszty. Wyjątkiem są tylko jednostki dwumasztowe, posiadające pierwszy maszt wyższy od drugiego - w tym wypadku pierwszy maszt nazywany jest grotmasztem (a drugi bezanmasztem).
    Cieśnina Cooka (ang. Cook Strait, maori Te Moana o Raukawa) – cieśnina morska znajdująca się pomiędzy dwiema głównymi wyspami Nowej Zelandii – Wyspą Północną i Południową. Łączy Morze Tasmana z pełnymi wodami Oceanu Spokojnego. Ma długość 107 km i średnią szerokość 77 km. W najwęższym miejscu cieśnina ma 24 km.
    Chłosta, biczowanie (łac. flagellum – bicz) – rodzaj tortury (stosowanej też w charakterze kary), polegającej na wielokrotnym uderzaniu osoby torturowanej w plecy (ewentualnie inne części ciała, np. niepokornego niewolnika, rzekomej czarownicy – w twarz, czy w stopy – falaka/bastinado) przy pomocy bicza, kańczuga, rzemienia, bata lub innego narzędzia. Chłostę wykonywał kat bądź inna osoba (np. na okrętach), jako że jej przeprowadzenie nie wymagało szczególnych umiejętności.
    Jerzy III (George William Frederick; ur. 4 czerwca 1738 w Londynie, zm. 29 stycznia 1820 w Windsorze, Berkshire) – ostatni (od 25 października 1760) król Wielkiej Brytanii i Irlandii i pierwszy (od 1801) król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, ostatni elektor i książę oraz pierwszy król (od 1814) Hanoweru. Jedyny król Anglo-Korsyki w latach 1794-1796.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.249 sek.