• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki uralskie

    Przeczytaj także...
    Języki południowosamojedzkie - zespół językowy obejmujący trzy języki w obrębie grupy języków samojedzkich (uralska rodzina językowa). Języki te występowały na Syberii (Rosja), obecnie jedynym językiem żywym należący do zespołu jest język selkupski (ostiak-samojedzki) - ok. 1 500 mówiących. Oprócz niego do języków południowosamojedzkich zaliczały się: język matorski (wymarł w poł. XIX w.) oraz język kamasyjski (wymarł końcu w XX w).Język liwski (inna nazwa: język liwoński) līvõ kēļ, także rāndakēļ ("język z wybrzeża") – język ugrofiński, podrupy fińskiej z rodziny uralskiej, blisko spokrewniony z estońskim.
    Języki permskie to grupa języków ugrofińskich (rodzina uralska); są językami urzędowymi w Udmurcji i Republice Komi (Federacja Rosyjska). Języki permskie obok języka węgierskiego są najstarszymi zapisanymi językami ugrofińskimi; pierwsze teksty pochodzą z drugiej połowy XIV w. (znane jedynie z opisów, ponieważ oryginały zaginęły w XVIII w.)
    Rozmieszczenie geograficzne języków rodziny uralskiej:

         języki fińskie

         języki ugryjskie

         języki samojedzkie

         język jukagirski

    Języki uralskierodzina językowa, której językami posługuje się około 24 mln ludzi, zamieszkujących północną Eurazję i Nizinę Węgierską. Zalicza się do niej języki ugrofińskie i samojedzkie. Łączona z językami ałtajskimi w ligę uralo-ałtajską, dawniej uznawaną za rodzinę. Nowsze badania lingwistyczne wykazują na powiązanie języków uralskich z językiem jukagirskim; dla potrzeb tej koncepcji tworzy się rodzinę uralsko-jukagirską.

    Język nieniecki (język juracki) – język należący do języków samojedzkich (rodzina uralska), który jest ojczystym językiem Nieńców, zamieszkujących na północno-wschodnim krańcu Europy i przyległym doń północno-zachodnim krańcu Azji. Obszar ten wchodzi w skład głównie Nienieckiego Okręgu Autonomicznego i Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego (Federacja Rosyjska).Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

    Zdecydowana większość specjalistów jest zdania, że języki uralskie są rodziną językową, wywodzącą się od wspólnego prajęzyka. Pojawiły się jednak opinie kwestionujące tę tezę i postulujące ich uznanie raczej za ligę językową. Językoznawcy wysuwający taki postulat nie uznają pokrewieństwa języków samojedzkich z ugrofińskimi. Język jukagirski włączany jest do języków uralskich jedynie przez niektórych językoznawców.

    Język selkupski (dawniej określany jako język ostiak-samojedzki) – język z grupy języków samojedzkich należących do rodziny uralskiej.Język wepski – język uralski z bałtyckofińskiej grupy językowej, używany przez Wepsów, zamieszkujących północno-zachodnią Rosję – na wschód od Petersburga oraz okolice jeziora Ładoga w rejonie Petrozawodzka (Karelia). Do jego zapisu stosowany jest alfabet łaciński z dodatkowymi znakami diakrytycznymi. Język ten posiada trzy główne dialekty: północny (najliczniejszy, obejmuje 3/4 mówiących), oraz środkowy i południowy. Charakterystyczną cechą jego gramatyki jest występowanie dużej, nawet jak na języki ugrofińskie, liczby przypadków, których jest 22 lub 23. Obecnie język wepski używany jest przez ok. 3-8 tysięcy Wepsów (na ogólną liczbę 8-12 tys. osób deklarujących tę narodowość). W XX wieku język wepski wypierany jest przez język rosyjski i w znacznie mniejszym stopniu – przez spokrewniony z wepskim język karelski.

    Klasyfikacja języków uralskich[]

    języki ugrofińskie (ok. 24 mln) języki fińskie (ponad 9,6 mln) języki bałtyckofińskie (ok. 7,3 mln) fiński (ok. 6 mln) estoński (ok. 1,1 mln) karelski (ok. 200 tys.) võro (ok. 70 tys.) wepski (ok. 5 tys.) ingryjski (ok. 0,2 tys.) wotycki (ok. 0,1 tys.) liwski (ok. 0,1 tys.) języki wołżańskie (ok. 1,5 mln) maryjski (czeremiski) (ok. 550 tys.) mordwiński (ok. 900 tys.) w tym: erzja (ok. 500 tys.) moksza (ok. 400 tys.) języki permskie (ok. 1,2 mln) komi (ok. 500 tys.) komi właściwy (komi-zyriański) (ok. 345 tys.) komi-permiacki (ok. 150 tys.) udmurcki (ok. 700 tys.) lapoński (ok. 35 tys.) języki ugryjskie (ponad 14 mln) chantyjski (ok. 20 tys.) mansyjski (wogulski) (ok. 8 tys.) węgierski (ok. 14 mln) języki samojedzkie (samodyjskie) (30 tys.) języki północnosamojedzkie juracki (nieniecki) (25 tys.) nganasański (tawgi-samojedzki) (700) eniecki (jenisej-samojedzki) (200) języki południowosamojedzkie selkupski (ostiak-samojedzki) (2 tys.) kamasyjski (sajan-samojedzki) † (język jukagirski) (0,7 tys.)

    Porównanie[]

    Linki zewnętrzne[]

  • Tapani Salminen Problems in the taxonomy of the Uralic languages in the light of modern comparative studies ang., .html
  • Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.Kotlina Panońska (55; węg. Kárpát-medence, serb. Panonska nizija, rum. Câmpia Panonică) – wielka równina w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu alpejsko-karpackiego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową – zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:
    Język maryjski (nazwa własna: марий йылме), także: język czeremiski – język podgrupy wołżańskiej języków ugrofińskich z rodziny uralskiej.
    Języki jukagirskie - rodzina dwóch języków Jukagirów żyjących w północno-wschodniej Syberii, zwłaszcza w dolinie rzeki Kołymy. Obecnie używane przez około 600 osób. Silnie zagrożone wymarciem. Roboczo zaliczane do języków paleoazjatyckich, obecnie genetycznie klasyfikowane jako odrębne w rodzinie języków uralskich (część językoznawców nazywa tę rodzinę uralsko-jukagirską). Istnieje ubogie piśmiennictwo w językach Jukagirów (głównie słowniki stworzone przez naukowców), używana jest nieco zmodyfikowana cyrylica.
    Języki uralo-ałtajskie (liga uralo-ałtajska) – liga językowa, w skład której wchodzą rodziny językowe: uralska i ałtajska. Posługuje się nimi około 176 mln mówiących, zamieszkujących tereny od Europy Wschodniej (rodzina ugrofińska - język węgierski, estoński, fiński i inne) poprzez Syberię (z językami samojedzkimi) i Mongolię (z językiem mongolskim) aż po Azję Środkową i Azję Mniejszą (języki tureckie). Języki te łączy szereg wspólnych cech morfologicznych i fonologicznych. Wśród językoznawców trwa spór, czy pochodzą one od wspólnego prajęzyka, czy podobieństwa są wyłącznie wynikiem wzajemnego oddziaływania w zamierzchłej przeszłości. Niektórzy językoznawcy próbują udowodnić przynależność do ligi uralo-ałtajskiej także języka koreańskiego i języka japońskiego.
    Język nganasański (język tawgijski, tawgijsko-samojedzki) – język z grupy języków samojedzkich (rodzina uralska). Najbliżej spokrewniony z językiem nienieckim. Jest językiem używanym przez Nganasan, lud zamieszkujący kilka osad na północy Kraju Krasnojarskiego w Tajmyrskim Okręgu autonomicznym. Język nganasański jest językiem zanikającym; spośród około 1000 żyjących obecnie na terenie Federacji Rosyjskiej Nganasan tylko nieco ponad 100 osób potrafi posługiwać się językiem ojczystym.
    Języki bałtyckofińskie, określane też jako języki bałtofińskie lub języki fińskie - grupa językowa w obrębie uralskiej rodziny językowej.
    Języki wołżańskie,określane też jako języki: wołżańsko-fińskie, fińsko-maryjskie lub fińsko-czeremiskie- grupa językowa w obrębie uralskiej rodziny językowej.

    Reklama