• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki uralo-ałtajskie

    Przeczytaj także...
    Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.Język czuwaski to język należący do podrodziny języków tureckich, czasami klasyfikowany jako jedyny żywy język należący do grupy bułgarskiej. Jak się uważa, język ten jest najbliższym krewnym wymarłego języka protobułgarskiego, używanego przez Protobułgarów, którzy w 681 r. utworzyli na Bałkanach państwo bułgarskie.
    Język tofa, tofałarski (zwany też karagas) – język z północnego odłamu języków tureckich, którym posługuje się około 60 osób z centralnej Syberii.
    Rozmieszczenie geograficzne języków uralo-ałtajskich

    Języki uralo-ałtajskie (liga uralo-ałtajska) – liga językowa, w skład której wchodzą rodziny językowe: uralska i ałtajska. Posługuje się nimi około 176 mln mówiących, zamieszkujących tereny od Europy Wschodniej (rodzina ugrofińska - język węgierski, estoński, fiński i inne) poprzez Syberię (z językami samojedzkimi) i Mongolię (z językiem mongolskim) aż po Azję Środkową i Azję Mniejszą (języki tureckie). Języki te łączy szereg wspólnych cech morfologicznych i fonologicznych. Wśród językoznawców trwa spór, czy pochodzą one od wspólnego prajęzyka, czy podobieństwa są wyłącznie wynikiem wzajemnego oddziaływania w zamierzchłej przeszłości. Niektórzy językoznawcy próbują udowodnić przynależność do ligi uralo-ałtajskiej także języka koreańskiego i języka japońskiego.

    Język karakałpacki należy wraz z językiem karaimskim, kazachskim, kirgiskim i tatarskim do ałtajsko-tureckiej rodziny językowej, do grupy języków kipczackich. Używany jest głównie przez Karakałpaków mieszkających w Karakałpacji (Uzbekistan). Karakałpacy z pozostałej części Uzbekistanu używają na co dzień raczej języka uzbeckiego. Posługuje się nim około 2000 mieszkańców Afganistanu, a także mniejsze grupy w Rosji, Kazachstanie, Turcji i w innych częściach świata.Język liwski (inna nazwa: język liwoński) līvõ kēļ, także rāndakēļ ("język z wybrzeża") – język ugrofiński, podrupy fińskiej z rodziny uralskiej, blisko spokrewniony z estońskim.

    Klasyfikacja języków uralo-ałtajskich[]

    Poniższe zestawienie przedstawia uproszczoną klasyfikację genetyczną języków ligi uralo-ałtajskiej.

    Języki permskie to grupa języków ugrofińskich (rodzina uralska); są językami urzędowymi w Udmurcji i Republice Komi (Federacja Rosyjska). Języki permskie obok języka węgierskiego są najstarszymi zapisanymi językami ugrofińskimi; pierwsze teksty pochodzą z drugiej połowy XIV w. (znane jedynie z opisów, ponieważ oryginały zaginęły w XVIII w.)Języki tungusko-mandżurskie (języki tunguskie, języki mandżursko-tunguskie) – podrodzina języków ałtajskich, którymi posługuje się kilkadziesiąt tysięcy mówiących, zamieszkujących rozległe obszary wschodniej Syberii oraz rosyjskiego i chińskiego Dalekiego Wschodu. Dzieli się na dwie grupy: tunguską i mandżurską. Językom tym, ze względu na postępującą asymilację, grozi wymarcie.
    <języki uralo-ałtajskie> (ok. 176 mln) języki uralskie (ok. 24 mln) języki ugrofińskie (ok. 24 mln) języki fińskie (ponad 9,6 mln) języki bałtyckofińskie (ok. 6,5 mln) fiński (ok. 5,3 mln) estoński (ok. 1,1 mln) karelski (ok. 200 tys.) język võro (ok. 70 tys.) język wepski (ok. 5 tys.) język ingryjski (ok. 0,2 tys.) język wotycki (ok. 0,1 tys.) liwoński (kilkadziesiąt osób) języki wołżańskie (ok. 1,9 mln) maryjski (czeremiski) (ok. 550 tys.) mordwiński (ok. 1,3 mln) języki permskie (ok. 1,2 mln) komi (zyriański) (ok. 280 tys.) komi-permiacki (ok. 150 tys.) udmurcki (ok. 700 tys.) lapoński (ok. 35 tys.) języki ugryjskie (ponad 14 mln) chantyjski (ok. 20 tys.) mansyjski (wogulski) (ok. 8 tys.) węgierski (ok. 14 mln) języki samojedzkie (ok. 35 tys.) nieniecki (juracki) (ok. 31 tys.) nganasański (tawgi-samojedzki, tawgijski) (ok. 0,5-1 tys.) eniecki (jenisej-samojedzki) (ok. 300) selkupski (ostiak-samojedzki) (ok. 1,5-3 tys.) kamasyjski † (ostatnia osoba zmarła w 1989) języki ałtajskie (ok. 152 mln) języki tureckie (ok. 140 mln) czuwaski (ok. 1,5 mln) języki wschodniotureckie uzbecki (ok. 15 mln) nowoujgurski (ze staroujgurskim †) języki północnotureckie jakucki (ok. 300 tys.) tofa języki południowotureckie turecki (ok. 80 mln) turkmeński (ok. 1,5 mln) azerski (ok. 21 mln) gagauski (ok. 175 tys.) krymskotatarski (ok. 300 tys.) języki zachodniotureckie kirgiski (ok. 2 mln) kazachski (ok. 5,3 mln) kipczackibaszkirski karakałpacki (ok. 350 tys.) karaimski (ok. 100) język tatarski (ok. 6 mln) języki mongolskie buriacki (ok. 350 tys.) dagurski (ok. 100 tys.) mogolski mongolski (wschodniomongolski) (ok. 4,5 mln) mongorski santyjski ojracki (ok. 90 tys.) z kałmuckim (ok. 150 tys.) języki tungusko-mandżurskie ewenkijski (ok. 48 tys.) eweński (lamucki) (ok. 13 tys.) mandżurski nanajski (goldyjski) (ok. 9 tys.) udehejski

    Zobacz też[]

  • języki świata
  • Język nieniecki (język juracki) – język należący do języków samojedzkich (rodzina uralska), który jest ojczystym językiem Nieńców, zamieszkujących na północno-wschodnim krańcu Europy i przyległym doń północno-zachodnim krańcu Azji. Obszar ten wchodzi w skład głównie Nienieckiego Okręgu Autonomicznego i Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego (Federacja Rosyjska).Język gagauski (gag. gagauz dili) to język Gagauzów, ludu pochodzenia tureckiego, osiadłego w większości na terenie dzisiejszej południowej Mołdawii w Gagauzji (dziś terytorium przez nich zamieszkane jest wydzieloną administracyjnie autonomiczną jednostką państwa).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język ewenkijski − język tunguski ludu Ewenków. Rozprzestrzeniony we wschodniej Syberii - od Jeniseju do Sachalinu. Mówi nim ok. 7,5 tys. osób w Rosji, około tysiąca w Mongolii i 19 tys. w północnych Chinach. Razem z językiem eweńskim i językiem mandżurskim zalicza się do grupy języków tungusko-mandżurskich. Posiada wiele gwar i dialektów (m.in. „chakające", „siekające" i „szekające"). Podstawą języka literackiego jest południowy dialekt. W języku ewenkijskim występuje harmonia samogłosek. Zalicza się do języków aglutynacyjnych. Posiada skomplikowany system przypadków, osobowych form czasownika i imiesłowów. Liczne zapożyczenia z języka jakuckiego i buriackiego.
    Język selkupski (dawniej określany jako język ostiak-samojedzki) – język z grupy języków samojedzkich należących do rodziny uralskiej.
    Języki tureckie albo turkijskie (dla wyraźniejszego odróżnienia od języka tureckiego będącego jedynie członkiem całej rodziny) - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.
    Język jakucki – język Jakutów, narodu zamieszkującego wschodnią Syberię. Mówi nim ok. 300 tys. ludzi. Zaliczany do języków turkijskich, jednak długi wpływ języków tungusko-mandżurskich i mongolskich wywarł duży wpływa na fonetykę, słownictwo i gramatykę. Jest językiem aglutynacyjnym, ale ma też elementy fleksyjne. Charakterystyczną cechą fonetyki jest obecność samogłosek długich oraz dyftongów ("ya", "uo", "ie", "üö"), a także najbardziej wśród języków turkijskich rozwinięta harmonia wokalna, która w języku jakuckim występuje w 3 odmianach: harmonia palatalna (np. *a-e > a-a; *e-a > e-e), harmonia labialna (np. *a-u > a-y; *e-ü > e-i; *ö-i > ö-ü) oraz atrakcja labialna (*o-a > o-o; *ö-e > ö-ö).
    Język wepski – język uralski z bałtyckofińskiej grupy językowej, używany przez Wepsów, zamieszkujących północno-zachodnią Rosję – na wschód od Petersburga oraz okolice jeziora Ładoga w rejonie Petrozawodzka (Karelia). Do jego zapisu stosowany jest alfabet łaciński z dodatkowymi znakami diakrytycznymi. Język ten posiada trzy główne dialekty: północny (najliczniejszy, obejmuje 3/4 mówiących), oraz środkowy i południowy. Charakterystyczną cechą jego gramatyki jest występowanie dużej, nawet jak na języki ugrofińskie, liczby przypadków, których jest 22 lub 23. Obecnie język wepski używany jest przez ok. 3-8 tysięcy Wepsów (na ogólną liczbę 8-12 tys. osób deklarujących tę narodowość). W XX wieku język wepski wypierany jest przez język rosyjski i w znacznie mniejszym stopniu – przez spokrewniony z wepskim język karelski.
    Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.
    Języki mongolskie – rodzina języków ałtajskich, której współcześni przedstawiciele wydzielili się z języka ogólnomongolskiego w XIV-XVI wieku (po rozpadzie imperium Czyngis-chana). Obejmuje obecnie ponad 8,5 mln mówiących, zamieszkujących głównie obszar wschodniej części Azji Środkowej (Buriacja, Mongolia, Mongolia Wewnętrzna, Mandżuria), a także Europy Wschodniej (Kałmucja). Najwięcej mówiących, bo aż 7 mln, posługuje się językiem mongolskim właściwym, podczas gdy każdym z pozostałych języków tej grupy posługuje się do kilkuset tysięcy osób.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.112 sek.