• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki tybeto-birmańskie

    Przeczytaj także...
    Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Mjanma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).Język bai (Bai: Baip‧ngvp‧zix; chin.: 白語, pinyin: Báiyǔ) – język mniejszości etnicznej Bai, używany przez około 1 200 000 osób w chińskiej prowincji Yunnan. Zaliczany jest zazwyczaj do tybeto-birmańskiej rodziny językowej, ale dokładna klasyfikacja jest utrudniona ze względu na znaczne leksykalne wpływy różnych dialektów chińskich. Posiada własny system pisma laobaiwen. Dzieli się na trzy grupy dialektów: centralną, północną i południową, traktowane przez Ethnologue jako odrębne języki.
    Nagaland (hindi नागालैंड, trb.: Nagalaind, trl.: Nāgālaiṁḍ; ang. Nagaland) – jeden ze stanów Indii, położony w ich północno-wschodniej części. Stolicą stanu jest Kohima, a największym miastem Dimapur. Stan został utworzony 1 grudnia 1963 roku.

         Zasięg geograficzny języków tybeto-birmańskich

    Języki tybeto-birmańskie – grupa ok. 330 języków używanych w regionie himalajskim, południowych Chinach i Południowo-wschodniej Azji.

    W zależności od sposobu klasyfikacji traktuje się je jako:

    1. podrodzinę w obrębie rodziny sino-tybetańskiej, obok języków chińskich – hipoteza starsza, mocno podważana od lat osiemdziesiątych XX w., gdyż nie udowodniono genetycznego pokrewieństwa języków chińskich i tybeto-birmańskich, co jest konieczne, aby języki uznać za rodzinę,
    2. odrębną rodzinę językową,
    3. ogólne pojęcie zbiorcze dla kilku niespokrewnionych ze sobą grup językowych, gdyż nowsze ustalenia kwestionują genetyczną jedność języków tybeto-birmańskich.

    Lepcza - język ludu Lepcza, używany głównie w Sikkimie. Należy do rodziny języków tybeto-birmańskich. Zapisywany jest w alfabecie sylabicznym rong, który, jak się wydaje, jest oryginalnym lokalnym wynalazkiem, prawdopodobnie inspirowanym alfabetem tybetańskim. Niewykluczone są również wpływy chińskie - najstarsze manuskrypty zapisywane były bowiem pionowo.Tybetański Region Autonomiczny, Tybet (tyb.: བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་, Wylie: Bod-rang-skyong-ljongs, ZWPY: Poi Ranggyong Jong; chiń.: 西藏自治区; pinyin: Xīzàng Zìzhìqū) – region autonomiczny Chińskiej Republiki Ludowej ze stolicą w Lhasie. Powstał w 1965 roku w wyniku połączenia dotychczasowego regionu Tybet i terytorium Qamdo. Obejmuje jednak jedynie 1,2 z 2,5 mln km² terytorium historycznego Tybetu.

    Główne języki[]

    Języki mające ponad milion użytkowników:

  • Birmański: 35 mln jako pierwszy język plus 15 mln jako drugi język w Mjanmie
  • Yi (yipho): 4,2 mln w południowych Chinach
  • Tybetański: 2 mln.; wraz z dialektami regionów Amdo i Kham 4,5 mln Tybetański Region Autonomiczny, Amdo, Kham
  • Sgaw (sgo): 2 mln – Mjanma: stan Karen
  • Arakański: 2 mln – Mjanma: Arakan
  • Kham: 1,5 mln – Tybet: Kham
  • Manipuri (meitei): 1,3 mln – Indie: Manipur, Asam, Nagaland
  • Pwo (pho): 1,3 mln – Mjanma: stan Karen
  • Tamang: 1 mln – Nepal: Dolina Kathmandu
  • Yangbye: 1 mln – Mjanma
  • bai (Minchia): 1 mln – Chiny: Yunnan
  • Klasyfikacja języków tybeto-birmańskich[]

    Nie osiągnięto jeszcze pełnego konsensusu co do stopnia pokrewieństwa poszczególnych języków tybeto-birmańskich, prowadzone badania przynoszą wciąż nowe dane. Dotychczasowe ustalenia (2003) pozwalają na dokonanie roboczego podziału języków na następujące podgrupy:

    Język birmański – język z grupy tybeto-birmańskiej języków chińsko-tybetańskich, używany jako język ojczysty przez około 35 milionów ludzi oraz przez dalsze 10 milionów jako środek komunikacji ponadetnicznej w Mjanmie, gdzie posiada status języka urzędowego. Do jego zapisu stosuje się pismo birmańskie.Język arakański – język należący do grupy birmańskiej chińsko-tybetańskiej rodziny językowej, którym posługuje się około 765 tysięcy Arakanów zamieszkujących zachodnie rejony Birmy i przygraniczne tereny Bangladeszu. W starszej literaturze traktowany raczej jako dialekt języka birmańskiego.
  • Tybetobirmańskie
  • języki bodyjskie z tybetańskim, tamang-ghale, Tshangla, Takpa, dhimal-Toto
  • Języki zachodnio-himalajskie
  • Języki mahakiranti z kiranti, newari-thangmi, magar-chepang
  • Języki północno-asamskie z językami tani (abor-miri-dafla), khowa-sulung, mijui (deng), idu-digaru
  • Języki hrusyjskie
  • Języki bodo-konyak-jingpho z bodo-koch (bar), konyak (północny naga), jingpho-sak (kachin-Lui)
  • Języki kuki-chin-naga z mizo-kuki-chin, ao, angami-pochuri, zeme, tangkhul, meithei (manipuri), karbi (mikir)
  • Języki qiang-gyalrong z xixia-qiang i gyalrong
  • Języki nungijskie
  • Języki kareńskie
  • Języki lolo-birmańskie z lolo (yipho) i birmańskim
  • Języki izolowane: Pyu †, Dura †, język lepcza, mru, naxi, Tujia, Bai
  • Bibliografia[]

    1. Ramsey Robert: The Languages of China, Princeton University Press 1987, ISBN 0-691-06694-9
    2. Benedict, Paul K. : Sino-Tibetan. A Conspectus, Cambridge 1972, ISBN 0-521-08175-0
    3. DeLancey, Scott : Sino-Tibetan Languages, Oxford University Press, New York 1990, ISBN 0-19-520521-9 (Praca zbiorowa : The World's Major Languages )
    4. Hale, Austin: Research on Tibeto-Burman Languages, Berlin 1982, ISBN 90-279-3379-0
    5. Matisoff, James A. : Handbook of Proto-Tibeto-Burman, Berkeley 2003, ISBN 0-520-09843-9 (bezpłatny download PDF ze strony UC Press)
    6. Saxena, Anju : Himalayan Languages, Berlin 2004, ISBN 3-11-017841-9
    7. Thurgood, Graham & Randy J. LaPolla : The Sino-Tibetan Languages, London 2003, ISBN 0-7007-1129-5
    8. Van Driem, George: Languages of the Himalayas, Leiden 2001, ISBN 90-04-10390-2

    Linki zewnętrzne[]

  • Klasyfikacja języków tybeto-birmańskich wg Ethnologue
  • Etymologiczna baza danych
  • Przypisy

    1. Invalid id
    2. Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, str. 66
    3. Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, str. 69
    Języki tybetańskie, języki bodyjskie - cluster blisko spokrewnionych, lecz często wzajemnie niezrozumiałych języków i dialektów używanych na Wyżynie Tybetańskiej i w Himalajach, należących do rodziny języków tybeto-birmańskich i posługujących się pismem tybetańskim. Ze względów politycznych niektóre z nich traktowane są jako dialekty języka tybetańskiego, inne zaś jak ladakhi, dzonkha, szerpa uważane są za odrębne języki, co nie odzwierciedla rzeczywistości językowej. Na przykład języki dzonkha i szerpa są bliższe standardowemu tybetańskiemu z Lhasy niż dialekty z rejonów Amdo czy Kham.Manipuri (মনিপুরি), zwany również meitei-lon (মেইতেই লোন্), meitei-lol (মেইতেই লোল্) – główny język w indyjskim stanie Manipur, używany jako lingua franca do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi. Od 1992 język urzędowy (pod nazwą "manipuri") w stanie Manipur, używany jest także w stanach Asam i Tripura, oraz w Bangladeszu i Birmie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Karen, Kayin, birm. ကရင်ပြည်နယ် (dawniej Kotulej) – jeden ze stanów w Mjanmie (Birmie), ze stolicą w Ba-an. Populacja stanu wynosi 1 431 377, z czego większość stanowią Karenowie.
    Język tybetański (tyb. བོད་སྐད།, Wylie: bod-skad, ZWPY: Pögä) to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej i USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.
    Tamang - język należący do grupy tybeto-birmańskiej, używany przez ponad 1,2 miliona Tamangów, będąc tym samym językiem tybeto-birmańskim posiadającym na terytorium Nepalu największą liczbę użytkowników.
    Tujia (chiń. 土家族, nazwa we własnym języku Bizika) – chińska mniejszość etniczna licząca ok. 8 mln osób. Zamieszkuje góry Wuling Shan w chińskich prowincjach Hunan i Hubei. Jest zaliczana do oficjalnych 55. mniejszości w ChRL. Nazwa bizika oraz jej chińskie tłumaczenie (tujia) oznaczają "tubylców"
    Bai (chiń. 白族, pinyin: bái zú; nazwa własna: pɛ21tsi33) – jedna z 55 mniejszości etnicznych w Chinach. Według spisu z 2000 r. liczy 1,858,063 osób. Zamieszkuje region Dali w prowincji Junnan, a także prowincje Kuejczou (rejon Bijie) i Hunan (rejon Sangzhi).
    Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.
    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.