• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki tureckie



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Pismo orchońskie (od nazwy rzeki Orchon) lub orchońsko-jenisejskie, zwane też runami tureckimi lub kök türk (od jednego z ludów tureckich, Kök Turków Niebieskich Turków), względnie pismem starotureckim – najwcześniejszy alfabet turecki. Ze względu na charakterystyczne, kanciaste kształty pismo ochrońskie zaliczane jest do pism runopodobnych, nie ma jednak nic wspólnego z runami germańskimi. Pierwsze znane napisy datowane są na VIII wiek n.e. i pochodzą z terenów nad rzeką Orchon gol (północna Mongolia) i dolnego Jeniseju (IX w.). Napisy typu orchońskiego zostały odkryte w 1889 roku przez Nikołaja Jadrincewa. Opublikowane przez Wasilija Radłowa, zostały odcyfrowane przez duńskiego filologa Vilhelma Thomsena w 1893 roku. Uważa się, że alfabet orchoński mógł wywodzić się z pisma sogdyjskiego. Przez krótki czas po rozpadzie wschodniego kaganatu tureckiego, kök türk używany był w Kaganacie Ujgurskim. W ciągu IX-X w. został zastąpiony alfabetem ujgurskim.Język tofa, tofałarski (zwany też karagas) – język z północnego odłamu języków tureckich, którym posługuje się około 60 osób z centralnej Syberii.
    Współczesny zasięg geograficzny języków tureckich
    Języki tureckie w Eurazji

    Języki tureckie albo turkijskie (dla wyraźniejszego odróżnienia od języka tureckiego będącego jedynie członkiem całej rodziny) – najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką (czyli karachanidzką), północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.

    Język czuwaski to język należący do podrodziny języków tureckich, czasami klasyfikowany jako jedyny żywy język należący do grupy bułgarskiej. Jak się uważa, język ten jest najbliższym krewnym wymarłego języka protobułgarskiego, używanego przez Protobułgarów, którzy w 681 r. utworzyli na Bałkanach państwo bułgarskie.Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.

    Dawniej powszechną nazwą tej rodziny językowej używaną w polskiej turkologii był termin języki tureckie. Dziś coraz częściej stosuje się jednak termin języki turkijskie – czynnie wprowadzony do turkologii przez Henryka Jankowskiego (Poznań) – co pozwala łatwo rozróżniać pomiędzy dwoma poziomami taksonomicznymi, np. w sformułowaniu „wyraz turkijski” (tak jak „wyraz słowiański”) i „wyraz turecki” [= w języku większości mieszkańców Turcji] (tak jak: „wyraz polski”).

    Ludy tureckie (także turkijskie, turkskie, turskie, turańskie) – rodzina ludów wspólnego pochodzenia i kultury, posługujących się językami tureckiej rodziny językowej. Zamieszkują rozległe terytoria ciągnące się pasem od Azji Mniejszej przez Kaukaz, Azję Środkową i południową Syberię (pas ten ogólnie pokrywa się z Wielkim Stepem) aż niemal po Czukotkę oraz liczne izolowane terytoria w Europie wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Chinach. Ludy tureckie liczą dziś około 150 milionów ludzi.Języki oguzyjskie stanowią główną gałąź języków tureckich. Posługuje się nimi ok. 90 mln ludzi na obszarze od Bałkanów aż po Chiny. Wydziela się trzy główne podgrupy: pierwszą stanowią języki turecki, gagauski i wymarły osmański, najważniejszym przedstawicielem drugiej jest język azerski, a trzeciej język turkmeński.

    Spis treści

  • 1 Najstarsze teksty
  • 2 Klasyfikacja języków tureckich
  • 3 Przypisy
  • 4 Zobacz też


  • Podstrony: 1 [2] [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język karakałpacki należy wraz z językiem karaimskim, kazachskim, kirgiskim i tatarskim do ałtajsko-tureckiej rodziny językowej, do grupy języków kipczackich. Używany jest głównie przez Karakałpaków mieszkających w Karakałpacji (Uzbekistan). Karakałpacy z pozostałej części Uzbekistanu używają na co dzień raczej języka uzbeckiego. Posługuje się nim około 2000 mieszkańców Afganistanu, a także mniejsze grupy w Rosji, Kazachstanie, Turcji i w innych częściach świata.
    Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.
    Jenisej (ros. Енисей) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w Syberii środkowej. Jej długość wynosi 4102 km, a powierzchnia dorzecza 2580 tys. km. Powstaje z połączenia Wielkiego i Małego Jeniseju, w pobliżu miasta Kyzył. W górnym biegu przełamuje się przez pasma górskie Sajanu Wschodniego i Sajanu Zachodniego. W środkowym i dolnym biegu, Jenisej oddziela Nizinę Zachodniosyberyjską od Wyżyny Środkowosyberyjskiej. W odległości ok. 300 km od ujścia do Morza Karskiego dzieli się na szereg ramion. Niemal na całej długości żeglowna, dostępna dla statków morskich na odcinku ok. 1000 km od ujścia. Jenisej jest najbardziej zasobną w wodę rzeką syberyjską, dzięki czemu posiada olbrzymi potencjał energetyczny, wykorzystywany przez liczne elektrownie wodne.
    Język gagauski (gag. gagauz dili) to język Gagauzów, ludu pochodzenia tureckiego, osiadłego w większości na terenie dzisiejszej południowej Mołdawii w Gagauzji (dziś terytorium przez nich zamieszkane jest wydzieloną administracyjnie autonomiczną jednostką państwa).
    Czuwasze (czuwask. чǎвашсем, ros. чуваши, tatar. Çuaşlar, Чуашлар) są narodem pochodzenia tureckiego, zamieszkującym Czuwaską Republikę Autonomiczną oraz w mniejszej liczbie sąsiednie Tatarstan i Baszkirię.
    Język jakucki – język Jakutów, narodu zamieszkującego wschodnią Syberię. Mówi nim ok. 300 tys. ludzi. Zaliczany do języków turkijskich, jednak długi wpływ języków tungusko-mandżurskich i mongolskich wywarł duży wpływa na fonetykę, słownictwo i gramatykę. Jest językiem aglutynacyjnym, ale ma też elementy fleksyjne. Charakterystyczną cechą fonetyki jest obecność samogłosek długich oraz dyftongów ("ya", "uo", "ie", "üö"), a także najbardziej wśród języków turkijskich rozwinięta harmonia wokalna, która w języku jakuckim występuje w 3 odmianach: harmonia palatalna (np. *a-e > a-a; *e-a > e-e), harmonia labialna (np. *a-u > a-y; *e-ü > e-i; *ö-i > ö-ü) oraz atrakcja labialna (*o-a > o-o; *ö-e > ö-ö).
    Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

    Reklama