• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki salisz

    Przeczytaj także...
    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    Zasięg języków salisz w Ameryce Płn. przed kolonizacją europejską

    Języki salisz (ang. salish) – grupa języków używanych przez Indian w zachodniej Kanadzie i północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych. Większość języków z tej grupy jest zagrożona przez ekspansję języka angielskiego. Posługują się nimi głównie starsi ludzie, niektóre języki zna tylko kilka osób.

    Język tillamook (także Hutyéyu) – wymarły w 1970 roku język z rodziny salisz, używany niegdyś w północno-zachodniej części stanu Oregon w USA przez plemię tillamook oraz siletz. Grupa badaczy z Uniwersytetu Hawajskiego przeprowadziła wywiad z nielicznymi, którzy władali językiem tillamook i stworzyła liczący 120 stron słownik, który jeszcze nie został wydany.Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

    Charakterystyka[]

    Języki salisz reprezentują typ aglutynacyjny. Charakteryzują się również dużą ilością zbitek spółgłoskowych. Możliwe są całe zdania złożone z samych tylko spółgłosek, jak np. xłp̓x̣ʷłtłpłłskʷc̓ (wym. [xɬχʷɬpɬːskʷʦʼ]), co oznacza w języku nuxálk „on miał krzak jeżyny”.

    Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe spółgłoski zwarto-otwarte, których artykulacyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżnieniu od spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebienie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją ustna vs. nosowa.Spółgłoska szczelinowa języczkowa bezdźwięczna - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych, oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem [χ].

    Niektóre języki z rodziny salisz, jak luszucid znad Zatoki Pugeta nie mają w ogóle nosówek, co jest wielką rzadkością w językach świata.

    Inną ciekawą właściwością jest struktura zdania. Podmiot wyrażany jest przez rzeczownik w dopełniaczu, a dopełnienie – przez rzeczownik w mianowniku.

    Klasyfikacja[]

    Nie wiadomo czy języki salisz są spokrewnione z innymi językami Indian. Najbardziej prawdopodobne jest pokrewieństwo z językiem kutenai, a także – według Edwarda Sapira – z językami wakaskimi i czimakuan.

    Podmiot – część zdania, która w zdaniu w stronie czynnej oznacza wykonawcę czynności wyrażonej orzeczeniem, obiekt podlegający procesowi wyrażonemu orzeczeniem lub znajdujący się w stanie wyrażonym orzeczeniem.Aglutynacyjność (dosł. sklejanie) – w językoznawstwie proces morfologiczny polegający na stosowaniu różnego rodzaju afiksów, określających funkcję składniową wyrazu w wypowiedzeniu. Od końcówek fleksyjnych afiksy te odróżnia luźniejszy związek z rdzeniem wyrazu oraz ich częsta jednofunkcyjność – zazwyczaj określają one tylko jedną kategorię gramatyczną, co niesie za sobą konieczność jednoczesnego dodawania do wyrazu wielu afiksów (np. tur. geliyorum = "idę", gdzie -iyor oznacza czas teraźniejszy, a -um pierwszą osobę).

    Podział[]

  • Gałąź bella coola
  • nuxálk (Bella Coola)
  • gałąź centralna
  • Grupa A
  • tillamook (Hutyéyu)
  • Grupa B
  • komox
  • halkomelem
  • klallam (Clallam, Nəxʷsƛ̕ay̕əmúcən)
  • luszucid (Puget Salish, Skagit-Nisqually)
  • saanicz (Northern Straights Salish)
  • nuksak
  • pentlacz
  • seczelt (Seshelt, Shashishalhem)
  • skokomisz (Twana)
  • squamish (Sḵwx̱wú7mesh)
  • gałąź camosańska
  • cowlitz (Lower Cowlitz)
  • dolny czehalis
  • górny czehalis
  • quinault
  • gałąź śródlądowa
  • grupa północna
  • st’át’imcets (Lillooet)
  • język secwepemc (Shuswap, Secwepemctsín)
  • język nlaka’pamux (Ntlakapmuk, Thompson)
  • grupa południowa
  • snczicu’umszcn (Cœur d’Alene)
  • Columbian (Columbia, Moses Columbia, Moses Columbian)
  • nsilxcín (Okanagan, Colville-Okanagan)
  • flathead (Spokane-Kalispel-Flathead)
  • Język saanicz (nazwa własna Sənčaθən lub SENĆOŦEN) - język z rodziny salisz używany przez ludność tubylczą na półwyspie Olympis w amerykańskim stanie Waszyngton. Od 1978 roku posiada system pisma, stworzony przez lingwistę Dave Elliota. Alfabet ten jest szczególny, ponieważ używa jedynie dużych liter alfabetu łacińskiego, z wyjątkiem małego s, oznaczającego sufiks dzierżawczy trzeciej osoby liczby pojedynczej.Geminata – spółgłoska podwojona, np. w polskim wyrazie manna. Jeżeli dwie identyczne spółgłoski znajdują się na końcu tematu polskiego wyrazu, zwykle tylko druga z nich ulega zmiękczeniu: panna – pannie, getto – getcie (ale Jagiełło – Jagielle).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Labializacja (od łac. labialis wargowy) - zjawisko zaokrąglenia warg przy artykulacji samogłosek lub spółgłosek. Obecna np. w pewnych dialektach polskich (np. małopolskim, śląskim oraz wielkopolskim - zaznaczana w nagłosie przez u, bądź częściej ł) oraz w języku kaszubskim, językach kaukaskich, języku praindoeuropejskim.
    Języki wakaskie - rodzina języków używanych przez rdzennych mieszkańców Kanady na zachodnim wybrzeżu w prowincji Kolumbia Brytyjska w rejonie wyspy Vancouver. Języki wakaskie charakteryzują się typowym wśród języków Wybrzeża Północno-Zachodniego występowaniem złożonych zbitek spółgłoskowych.
    Język seczelt – krytycznie zagrożony wymarciem język z rodziny salisz, używany przez plemię seczelt. Blisko spokrewniony z językiem squamish, halkomelem oraz nuksak.
    Dopełnienie – część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej orzeczeniem zdania w stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych, czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? co? z kim? z czym? o kim? o czym?
    Język klallam (nazwa własna Nəxʷsƛ̕ay̕əmúcən) należy do rodziny języków salisz. Tradycyjnie był używany przez Indian na półwyspie Olympic w amerykańskim stanie Waszyngton i wyspie Vancouver w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska. Język ten posiada 34 spółgłoski i 4 samogłoski. Współcześnie żyją tylko cztery osoby dla których język klallam jest językiem ojczystym. Głównym ekspertem od tego języka jest amerykański lingwista Timothy Montler.
    Dopełniacz (łac. genetivus) – forma używana w relacjach przynależności, jak np. w wyrażeniu kot Ali. W języku polskim ma o wiele szersze zastosowanie – używany jest zamiast biernika przy czasownikach w formie przeczącej, przy wielu innych, np. udzielić wywiadu, oraz zastępuje nieistniejący już ablativus na zasadzie tzw. synkretyzmu przypadków, przejąwszy przy tym również podległość czasownikom rządzącym pierwotnie ablatiwem (np. używać czegoś).
    Pokrewieństwo języków – powiązanie między językami naturalnymi polegające na pochodzeniu tych języków od wspólnego prajęzyka.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.