• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki lapońskie

    Przeczytaj także...
    Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.Język kemi (fin.: keminsaame), (nazwa wł.: samääškiela) - wymarły na początku XIX w. język wschodniolapoński używany w okolicach Kuusamo. Język kemi posiadał wiele dialektów i w zależności od niego brzmiał bardziej podobnie do języka skolt lub do języka inari.
    Język kildin (lapoński kildin, lapp, saami) – język lapoński z grupy wschodniej, używany przez kilkaset osób w europejskiej części Federacji Rosyjskiej, w obwodzie murmańskim. Ludność etniczna nazywa go "са̄мь" (saami). Językiem tym posługuje się kilkoro dzieci. Istnieją próby tworzenia literatury w języku lapońskim kildin.
    Rozmieszczenie języków lapońskich: 1.południowolapoński, 2. ume, 3. pite, 4. lule, 5. północnolapoński, 6. skolt, 7. inari, 8. kildin, 9. ter. Obszar ciemniejszy oznacza gminy, w których języki lapońskie są językami urzędowymi.

    Języki lapońskie (jęz. saamskie, saami) – grupa języków ugrofińskich (rodzina uralska), różniących się jednak dość znacznie od pozostałych języków ugrofińskich i nie zaliczanych do żadnego z trzech głównych zespołów językowych tj. bałtyckofińskiego, permskiego ani wołżańskiego. Posługuje się nimi ok. 35 tys. Lapończyków, zamieszkujących Laponię na dalekiej północy Skandynawii. Pozostałe około 100 tys. Lapończyków mówi językami urzędowymi krajów, w których mieszkają. Wszystkie języki lapońskie (oprócz języka północnolapońskiego) są zagrożone wymarciem.

    Języki permskie to grupa języków ugrofińskich (rodzina uralska); są językami urzędowymi w Udmurcji i Republice Komi (Federacja Rosyjska). Języki permskie obok języka węgierskiego są najstarszymi zapisanymi językami ugrofińskimi; pierwsze teksty pochodzą z drugiej połowy XIV w. (znane jedynie z opisów, ponieważ oryginały zaginęły w XVIII w.)Lapończycy (czasami też Saamowie, Łoparowie, Loparowie; lap. Saami, Sámi) – lud zamieszkujący głównie Laponię – krainę historyczno-geograficzną w Europie Północnej obejmującą północne krańce Norwegii, Finlandii, Rosji (Płw. Kolski) oraz Szwecji. Lapończycy są potomkami pierwotnych mieszkańców Skandynawii.

    W Norwegii, Szwecji i Finlandii języki lapońskie mają status regionalnych języków urzędowych.

    Języki te są podobne do fińskiego, ale przypuszcza się, że pierwotnie Lapończycy mogli mieć swój własny język. Dopiero długie sąsiedztwo ludów ugrofińskich, które górowały nad nimi poziomem kultury materialnej i społecznej, wywarło wpływ na języki tego ludu. Piśmiennictwo w tych językach istnieje od XVII w. Języki lapońskie zachodnie w Norwegii, Szwecji i części Finlandii zapisywane są alfabetem łacińskim, a lapońskie wschodnie w Rosji i częściowo w Finlandii – grażdanką.

    Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

    Klasyfikacja[]

    Podane liczby oznaczają liczbę aktywnych użytkowników języka.

  • Języki lapońskie:
  • lapońskie zachodnie (używane na terenach Norwegii i Szwecji)
  • grupa południowa
  • język południowolapoński – około 600 osób (1995)
  • język ume – niemal wymarły, około 10 osób (2010)
  • grupa północna
  • język pite – niemal wymarły, około 20 osób (2010)
  • język lule – 2000 osób (1995)
  • język północnolapoński – 20700 osób (1995)
  • lapońskie wschodnie (używane na terenach Finlandii i Rosji)
  • język skolt – 420 osób (2001)
  • język inari – 300 osób (2001)
  • język kildin – 500 osób (2007)
  • język ter – niemal wymarły, 2 osoby (2010)
  • język akkala – wymarły w 2003 roku
  • język kemi – wymarły
  • Klasyfikacja podana za Saami Linguistics, która jednak nie obejmuje wymarłego języka kemi.

    Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:Alfabet łaciński, łacinka, alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

    Piśmiennictwo[]

    Pierwsze utwory napisane w językach lapońskich (pochodzące z XVIII w.) były drukami religijnymi: przekład Biblii, katechizm, modlitewniki, zbiory pieśni, kalendarze i abecadła. Ilość wydawnictw tego typu była bardzo duża. Obecnie książki i gazety lapońskie ukazują się w dwóch językach literackich: w języku północnolapońskim w Norwegii i Szwecji oraz w języku inari w Finlandii. Oprócz podręczników i gazet istnieje samodzielna literatura lapońska.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Język akkala - słabo poznany i obecnie wymarły język z grupy języków lapońskich wschodnich. Posługiwali się nim mieszkańcy kilku osad na Półwyspie Kolskim w Rosji. Ostatni użytkownik, Marja Sergina, zmarł 29 grudnia 2003 roku. Przez wiele lat uznawany był za dialekt języka kildin.

    Przypisy[]

    1. Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. T. 6: Kont–Mam. Warszawa: PWN, 1965, s. 388.
    2. M. Paul Lewis: Ethnologue: Languages of the World. Wyd. 16. Dallas, Tex.: SIL International, 2009. (ang.) (jęz. południowolapońskipitelulepółnocnolapońskiskoltinarikildinakkala)
    3. Lisa Karpowa: The 5 Smallest Languages of the World (ang.). 18.02.2010. [dostęp 2011-10-31].
    4. Péter Hajdú: Narody i języki uralskie. Warszawa: PWN, 1971. Oryginał: Finnugar népek és nyelvek. Budapest: 1962.

    Bibliografia[]

  • Ida. Toivonen, Diane Carlita Nelson: Saami Linguistics. Amsterdam ; Philadelphia: John Benjamins Pub., 2007. ISBN 978-90-272-4803-9.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Północnolapońska wersja Wikipedii
  • Południowolapoński zaczątek Wikipedii w Inkubatorze w języku niemieckim
  • Południowolapoński zaczątek Wikipedii w Inkubatorze w języku angielskim
  • Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Języki bałtyckofińskie, określane też jako języki bałtofińskie lub języki fińskie - grupa językowa w obrębie uralskiej rodziny językowej.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język północnolapoński (też język saami północny) - jeden z kilku języków używanych przez ugrofiński lud Lapończyków w północnej części Norwegii, Finlandii i Szwecji, o największej liczbie użytkowników.
    Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².
    Języki wołżańskie,określane też jako języki: wołżańsko-fińskie, fińsko-maryjskie lub fińsko-czeremiskie- grupa językowa w obrębie uralskiej rodziny językowej.
    Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).
    Język południowolapoński (Åarjelsaemien gïele) – jeden z języków lapońskich (saami), używany w środkowej części Szwecji i Norwegii. Silnie zagrożony wymarciem. Posługuje się nim zaledwie po 300 osób w Szwecji i Norwegii.
    Wielka Encyklopedia Powszechna PWN – polska encyklopedia powszechna wydana w latach 1962–1970 w Warszawie przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
    Język ume (lapoński ume, saami ume) - wymierający południowy język lapoński, jeszcze spotykany w Szwecji w obszarze: Lycksele, Mala, Tärna oraz Sorsele, wzdłuż rzeki Ume.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.