• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki kaukaskie

    Przeczytaj także...
    Język chinalugijski (nazwa własna Каьатш миI) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez Chinalugów w północnym Azerbejdżanie. Stanowisko języka chinalugijskiego w obrębie języków kaukaskich jest sporne. Według niektórych opracowań język ten należy do zespołu samurskiego, podgrupy dagestańskiej w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich. Niektórzy jednak językoznawcy uważają, iż język ten jest na tyle różny od pozostałych języków zespołu samurskiego, iż można go z niej wydzielić. Przy tej klasyfikacji język ten opisywany jest jako izolowany w grupie języków dagestańskich.Język chwarszyjski (nazwa własna Kedaes hikwa) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez maks. 500 osób w południowym Dagestanie. Język chwarszyjski należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.
    Języki andyjskie - grupa blisko spokrewnionych ze sobą niewielkich języków kaukaskich, używanych w głównej mierze w południowej części Dagestanu, na terenie Federacji Rosyjskiej. Jak się ocenia, językami andyjskimi mówi ok. 50 tys. osób.

    Języki kaukaskie – termin stosowany na określenie grupy języków, używanych przez rdzenną ludność Kaukazu, uznawanej przez niektórych językoznawców za rodzinę językową. Pod względem liczby użytkowników grupa języków kaukaskich nie jest zbyt liczna (zaledwie kilka milionów), lecz wewnętrznie ogromnie zróżnicowana, ponieważ według rozmaitych zestawień może obejmować nawet do 50 różnych języków. Niektórzy językoznawcy uważają jednak, iż liczba ta jest znacznie przesadzona.

    Języki kartwelskie – mała, licząca 5 milionów użytkowników, rodzina językowa, obejmująca swym zasięgiem tereny Kaukazu Południowego, głównie Gruzji (gruz. Sa-katvel-o), od której zresztą pochodzi nazwa rodziny. Językami kartwelskimi posługuje się też rdzenna ludność obecnie należącego do Turcji Lazystanu oraz zamieszkujący okolice obwodu zakatalskiego w Azerbejdżanie gruzińscy Ingilojcy. Ponadto w Iranie po dziś dzień żyje 50-tysięczna wspólnota potomków Gruzinów, przesiedlonych z Kachetii do Fejerdanu przez Abbasa I, szacha Persji w 1612 r., pamiętająca język swych przodków. W przeszłości dialektami kartwelskimi miała się również posługiwać ludność wybrzeża trabzońskiego. Języki kartwelskie są przedmiotem badań kartwelistyki.Spółgłoski faryngalne (spółgłoski gardłowe) - spółgłoski szczelinowe artykułowane poprzez silne cofnięcie nasady języka, tak że powstaje szczelina między nagłośnią a tylną ścianką jamy gardłowej. Występują w językach semickich (np. w arabskim i sefardyjskiej wymowie języka hebrajskiego), północnokaukaskich i niektórych językach indiańskich (zwłaszcza salisz i wakaskich). Zgodnie z teorią laryngalną język praindoeuropejski mógł również zawierać spółgłoski faryngalne.

    Wielu badaczy podaje w wątpliwość pokrewieństwo języków, zaliczanych do grupy kaukaskiej, uważając iż ich bliskość jest raczej postulowana niż faktyczna. Przez swoje specyficzne, kontrastujące z otaczającymi językami indoeuropejskimi i ałtajskimi cechy, stanowią pewną wspólnotę. Te cechy to np. podział spółgłosek zwartych na 3 szeregi artykulacyjne (bezdźwięczne nieprzydechowe lub abruptywne, bezdźwięczne przydechowe i dźwięczne), obecność w systemie spółgłosek laryngalnych i faryngalnych (gardłowych), odmiana czasownika przez więcej niż jedną osobę (nie tylko podmiotu, ale i dopełnienia), ergatywna konstrukcja zdania (konstruowanie zdania z punktu widzenia dopełnienia, a nie podmiotu) oraz inkorporacja. Cechy te jednak występowały w innych, starożytnych językach Bliskiego Wschodu, a do dziś występują w nowszej warstwie rdzennych języków obu Ameryk. Większość tych cech występuje w języku baskijskim, co dało podstawę do spekulacji o wspólnym pochodzeniu tego języka z kaukaskimi (tzw. ibero-kaukaska rodzina językowa). Wszystkie te wspólne cechy są widocznie dziedzictwem powszechnego stanu językowego Eurazji sprzed kilkunastu tysięcy lat.

    Kaukaz – region na pograniczu Europy i Azji pomiędzy Morzem Czarnym a Kaspijskim wokół gór Kaukaz. Od północy graniczy z europejską częścią Rosji, od południa, w zależności od przyjmowanego podziału, z Bliskim Wschodem albo z Azją Zachodnią (Przednią).Język achwaski (nazwa własna АшwалIи мицIи) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez Achwachów. Należy do języków andyjskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.

    Teza o genetycznej bliskości języków kaukaskich lansowana była głównie przez uczonych radzieckich, jednak obecnie jest ona podawana w wątpliwość i często krytykowana jako niezgodna z kryteriami ustalania bliskości genetycznej w językoznawstwie (do dzisiaj zwykle "języki kaukaskie" w sposób mechaniczny traktuje się jako rodzinę językową). Przeciwnicy tej tezy zwracają uwagę na to, iż pomiędzy językami kaukaskimi różnych grup brak podobieństw w podstawowym zakresie słownictwa (np. liczebniki i zaimki oraz morfemy). Szczególnie różnią się od siebie języki południowokaukaskie (kartwelskie) i języki północnokaukaskie. Języki kartwelskie wykazują pewne podobieństwa do indoeuropejskich i innych nostratyckich (np. zaimki osobowe). Zdaniem niektórych badaczy podobieństwo między dwiema grupami języków północnokaukaskich, grupą północno-zachodniokaukaską a grupą północno-wschodniokaukaską jest zbyt małe, aby zaliczyć je do wspólnej rodziny językowej. Nawet grupa języków północno-wschodniokaukaskich, tzn. języki nachskie (czeczeński, inguski i bacbijski) i dagestańskie jest zróżnicowana dużo bardziej, niż języki indoeuropejskie. Istnieją przesłanki skłaniające do zaliczenia języków wajnachijskich i huryckiego oraz urartyjskiego do jednej rodziny językowej, a także hatyckiego (hatti lub inaczej protohetyckiego) do wspólnej rodziny językowej z północno-zachodniokaukaskimi.

    Języki nachskie – nieliczna grupa języków, używanych na północnych stokach Kaukazu, w Czeczenii i Inguszetii oraz w kacheckiej Zemo-Alweni. Liczba użytkowników waha się, w zależności od źródła, od 1,1 mln do 1,7 mln. Początkowo uważano je za odrębną rodzinę językową - nachską lub północno-środkowo kaukaską, jednak obecnie zazwyczaj klasyfikuje je się jako podrodzinę języków nach-dagestańskich.Język inguski (ing. гӀалгӀай мотт, Ğalğaj mott) – język Inguszów, zamieszkujących głównie autonomiczną republikę Inguszetię, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Należy do języków nachskich (nachijskich), tworzących podgrupę wśród języków nachsko-dagestańskich (północno-wschodnich) w wielkiej rodzinie języków kaukaskich. Na terenie Inguszetii język inguski jest wraz z językiem rosyjskim oficjalnym językiem urzędowym.

    Klasyfikacja[]

    Języki kaukaskie dzielą się na trzy główne niespokrewnione ze sobą rodziny:

  • języki kartwelskie: język gruziński, język lazyjski, język megrelski, język swański,
  • języki północno-zachodniokaukaskie (inne określenie to języki abchasko-adygijskie), obejmujące podgrupy:
  • grupa abchasko-abazyńska:
  • język abchaski, język abazyński,
  • grupa adygijska:
  • język adygejski, język kabardyjski,
  • języki północno-wschodniokaukaskie, obejmujące podgrupy:
  • nachską (nachijską), do której zaliczane są:
  • języki wajnachskie (wajnachijskie) język czeczeński, język inguski, język bacbijski/język bacyjski,
  • dagestańską, rozpadającą się na dwa główne zespoły języków, awaro-didojski oraz samurski:
  • zespół awaro-didojski obejmuje:
  • język awarski, języki didojskie, język chunzybski, język chwarszyjski, język didojski, język ginuchijski, język kapuczyński, języki andyjskie, język achwaski, język andyjski, język bagulalski, język botlichyjski, język czamalalski, język godoberyjski, język karatajski, język tindyjski,
  • zespół lakijsko-dargiński obejmuje:
  • język lakijski, język dargiński/język dargwajski,
  • zespół samurski obejmuje:
  • język agulski, język arczyński, język buduchyjski, język cachurski, język chinalugijski, język lezgiński, język rutulski, język tabasarański, język udyjski.

    Zobacz też[]

  • języki świata
  • Język andyjski (nazwa własna КъIваннаб мицци) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez Andyjczyków. Należy do języków andyjskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.Język ginuchijski (czasem używane są także określenia: język ginuchski, hinuchski, hinuchijski; nazwa własna Гьинози) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez maks. ok. 500 osób w południowym Dagestanie. Język ginuchijski należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Eurazja (błędnie Euroazja) – największy kontynent na kuli ziemskiej o powierzchni 54,9 mln km², zamieszkany przez 4,918 mld ludzi,co stanowi 70,65% ludności świata (2012) (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Dzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.
    Języki abchasko-adygejskie - grupa 5 języków z północno-zachodniej grupy języków kaukaskich. Wyróżnia się tutaj trzy podgrupy:
    Języki północnokaukaskie to proponowana rodzina języków używanych przez rdzenną ludność północnego Kaukazu, wywodzących się rzekomo od prajęzyka używanego około 3000 lat p.n.e. W skład tej rodziny wchodzą dwie grupy języków:
    Języki nostratyczne – hipotetyczna makrorodzina językowa zaproponowana przez duńskiego językoznawcę Holgera Pedersena w 1903 roku. W jej skład wchodzi wiele rodzin językowych z Europy, Azji i północnej Afryki.
    Język rutulski (nazwa własna МыхIабишды чIел) należy do rodziny języków kaukaskich. Używany jest przez Rutulów (ok. 17,8 tys. osób), rdzenną ludność kaukaską, zamieszkującą południowy Dagestan i częściowo Azerbejdżan.
    Język hurycki – wymarły język, używany przez Hurytów na obszarach północnej Mezopotamii, nad jeziorem Wan, wschodniej Anatolii i Syrii północnej już w połowie III tysiąclecia p.n.e.
    Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową – zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.