• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki irańskie

    Przeczytaj także...
    Język partyjski - wymarły, zachodnioirański język okresu średnioirańskiego. Był używany w starożytnej Partii, na terenie dzisiejszego Iranu. Był językiem urzędowym obok języka greckiego w okresie Arsacydów między III w. p.n.e. a III w. n.e.Języki pamirskie – grupa języków południowo-wschodnioirańskich z ubogim piśmiennictwem, używanych na terenie północno-wschodniego Afganistanu i przyległych terytoriów Tadżykistanu, Pakistanu i Chin. Posługują się nimi Ismailici zamieszkujący Pamir i Badachszan. Nazwy języków utworzone są od nazw osiedli lub dolin, najczęściej nie w ich brzmieniu oryginalnym, ale w wersji tadżyckiej (tadżycki pełni rolę lingua franca na tym terenie, jest używany w szkołach i administracji).
    Ludy irańskie – grupa ludów indoeuropejskich mówiąca językami irańskimi, zamieszkująca terytoria rozciągające się od wschodniej Anatolii poprzez Wyżynę Irańską aż po Hindukusz, oraz od Azji Środkowej po Zatokę Perską. Region ten nazywany jest czasem Wielkim Iranem.

    Języki irańskiepodrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się przeszło 100 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (75 mln), paszto (40 mln) i kurdyjski (32 mln).

    Współczesne języki irańskie

    Języki irańskie wyodrębniły się około 1500 r. p.n.e. z indoirańskiej wspólnoty językowo-kulturowej. W okresie staroirańskim (1500-300 r. p.n.e.) języki staroirańskie podzieliły się na cztery grupy terytorialne (południowo-zachodnią, południowo-wschodnią, północno-zachodnią i północno-wschodnią), które w zasadzie istnieją do dziś. Najstarsze zapisy języków irańskich pochodzą z VI w. p.n.e. – jest to święta księga zaratusztrianizmu Awesta w języku awestyjskim oraz napisy naskalne w języku staroperskim.

    Święte księgi – pisma uznawane za źródła prawd religijnych przez pewne religie. Są zwykle napisane przez proroków danej religii lub ich uczniów. Często są uważane za podyktowane przez wyższe istoty.Język kurmandżi, kurdi, północnokurdyjski - język z grupy irańskiej, tworzący wraz z sorani oraz kilkoma innymi pokrewnymi językami i dialektami tzw. makrojęzyk kurdyjski. Liczbę osób posługujących się językiem kurmandżi ocenia się na około 9 milionów, z czego 4 miliony zamieszkują wschodnie regiony Turcji.

    Tradycyjnie w rozwoju języków irańskich wyróżnia się 3 okresy:

  • staroirański (1500 – 300 r. p.n.e.)
  • średnioirański (300 r. p.n.e. – 800 r. n.e.)
  • nowoirański (od 800 r.)
  • Najważniejszym językiem tej rodziny jest język perski, który przez długi czas był językiem klasycznym. W swoim rozwoju przeszedł od języka staroperskiego, przez średnioperski (pahlawi) aż do nowoperskiego.

    Języki italskie - podrodzina języków indoeuropejskich, z których jeden (łacina) dał początek współczesnym językom romańskim.Język jazgulamski (jazgulami, jazguljamski, yazgulami) - język pamirski, którym posługują się mieszkańcy doliny rzeki Jazgulom w Górskim Badachszanie. W rozwoju tego języka ma znaczenie również język tadżycki.

    Początkowy język tej grupy, prairański, zaczął się różnicować około 2 tysięcy lat temu. Pierwotny podział dialektów przebiegał pomiędzy wschodem i zachodem. W późniejszym okresie oba zespoły dialektalne podzieliły się na grupę północną i południową, po czym nastąpił gwałtowny wzrost zróżnicowania a co za tym idzie wzrost liczby języków w tej grupie. Odzwierciedleniem tych procesów jest współczesny podział języków indoirańskich.

    Język awestyjski, język Awesty – język klasyczny używany w starożytnej Persji, w którym został zapisany zbiór prac Zaratustry. Zbiór ten nazywany jest Awestą (od średnioperskiego aβastāg "zalecenie, nakaz"). Należy do rodziny języków indoeuropejskich i jest siostrzanym językiem klasycznego sanskrytu.Język pahlawi (język średnioperski) - język z podrodziny irańskiej języków indoeuropejskich, używany w okresie dynastii sasanidzkiej. Następca języka staroperskiego.

    Klasyfikacja języków irańskich[]

    języki indoeuropejskie > języki indoirańskie > języki irańskie

    języki irańskie:

  • wschodnio-irańskie
  • północno-wschodnie
  • awestyjski
  • zachodnio-scytyjskie
  • scytyjski
  • osetyjski
  • chorezmijski
  • sogdyjskie
  • sogdyjski
  • jagnobski (nowosogdyjski)
  • południowo-wschodnie
  • ormuri-paraczi
  • ormuri
  • paraczi
  • wschodnio-scytyjskie (sakijskie)
  • sakijski †
  • chotański †
  • paszto
  • pamirskie
  • wachi
  • mundżi-jidgha
  • mundżański-
  • jidgha
  • sanglechi-iszkaszmi
  • sanglechi
  • iszkaszmi
  • szugni-jazgulamskie
  • szugni
  • jazgulamski
  • sarikoli
  • zachodnio-irańskie
  • północno-zachodnie
  • medyjski †
  • partyjski
  • dialekty środkowo-irańskie
  • yazdi
  • nayini
  • natazi
  • soi
  • chunsari
  • gazi
  • siwandi
  • wafsi
  • semnani
  • semnani
  • sangisari
  • kaspijskie
  • gilański
  • mazanderański
  • szahmirzadi
  • tałyskie
  • tałyski (tałysz)
  • harzani
  • zaza-gorani
  • zaza
  • gorani
  • beludżyjskie
  • beludżi
  • kurdyjskie (vide: Język kurdyjski)
  • kurmandżi
  • sorani
  • dialekty południowo-kurdyjskie
  • południowo-zachodnie
  • perskie
  • staroperski
  • perski (farsi)
  • dari
  • tadżycki
  • bucharski
  • tacki (tat)
  • dialekty Farsu
  • fars
  • lari
  • dialekty luryjskie
  • luri
  • bachtiarski
  • kumzari
  • baszkardi
  • Zobacz też[]

  • Siostrzane grupy: języki anatolijskiejęzyki bałtyckiejęzyki celtyckiejęzyki germańskiejęzyki helleńskiejęzyki ilirskiejęzyki indyjskiejęzyki italskiejęzyki słowiańskiejęzyki tracko-ormiańskiejęzyki tocharskie
  • Josef Markwart
  • ludy irańskie
  • Język sogdyjski – język wschodnioirański, którym posługiwano się w Sogdianie (obszar dzisiejszego Uzbekistanu i Tadżykistanu - główne miasta: Samarkanda, Fergana, Pandżakent). Posiada duży korpus tekstów pisanych, ponieważ wraz ze średnioperskim był najczęściej używanym językiem w tej części świata. W czasach dynastii Tang sogdyjski był lingua franca na szlaku jedwabnym.Język scytyjski - język z grupy wschodnioirańskiej, używany w starożytności w Scytii (obecnie Ukraina, południowa Rosja i Kazachstan), spokrewniony z językiem sogdyjskim i językiem sakijskim. Po najeździe Hunów zastąpiony przez języki tureckie. Współcześnie jego jedyną pozostałością jest język osetyjski.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.
    Języki bałtyckie – grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi w czasach historycznych posługiwali się Bałtowie na terenach od ujścia Wisły po południowe granice dzisiejszej Estonii (północne krańce łotewskiej krainy zwanej Liwonia). Większość języków z grupy bałtyckiej wymarło, co znacznie zawęziło obszar ich występowania.
    Fars – ostan w południowo-zachodnim Iranie. Stolicą jest Sziraz. Od nazwy tego regionu pochodzi dawniejsze określenie całego Iranu – Persja.
    Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط; hebr. המזרח התיכון; per. خاورمیانه, Xâvar-e Miyâne; przestarzałe Lewant) – region geograficzny leżący na styku Azji, Europy i Afryki.
    Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.
    Języki anatolijskie (hetyckie) — podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługiwała się ludność zamieszkująca współczesną Anatolię w okresie od ok. 2000 r. p.n.e. do początków naszej ery.
    Awesta, Avesta, Apastak, Awistak (z irańskiego apartak=prawo) – to święta natchniona księga zawierająca teksty religijne wyznawców mazdaizmu i zaratusztrianizmu (zoroastryzmu), czyli fragmenty starych irańskich przekazów datowanych na VII wiek p.n.e. lub na okres jeszcze wcześniejszy: II tysiąclecie p.n.e.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.