• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki indiańskie

    Przeczytaj także...
    Języki algijskie (= zespół algijski) – wielka rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Językami algijskimi posługiwano się głównie na wschodzie Ameryki Północnej (od Labradoru do Quebecu) i dalej na południe, do Karoliny Północnej, a także w okolicy Wielkich Jezior, w kanadyjskiej prowincji Alberta i amerykańskich stanach: Montana, Wyoming i Kolorado. Języki algijskie budują słowa z wielu elementów składowych, które samodzielnie nie są używane, a pojedyncze słowo może mieć znaczenie całego zdania. Ważną rolę odgrywają przyrostki i przedrostki, istnieją przypadki i formy fleksyjne.Autochton (stgr. αὐτόχθων autochthon – "z tej ziemi", "tuziemiec", "tubylec") – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru, np. Indianie amerykańscy czy australijscy aborygeni.
    Język ajmara (aymara) – język z rodziny ajmara, którym posługują się Indianie Ajmara. Ajmara niekiedy łączony jest z językiem keczua, tworząc wraz z nim tzw. subfylę keczumarańską. Inną klasyfikację proponuje Ethnologue, traktując ajmara jako tzw. makrojęzyk na który składają się dwa główne języki: ajmara centralny (w Boliwii i innych krajach) oraz ajmara południowy (w Peru).

    Grupę języków rdzennej ludności obu Ameryk wydziela się ze względów czysto geograficznych, jak dotąd nie udało się bowiem ustalić ich wzajemnego pokrewieństwa. Grupa ta jest silnie zróżnicowana i w dalszym ciągu, ze względu na słaby stopień poznania wielu należących do niej języków (zwłaszcza tych z obszaru Amazonii), wśród językoznawców nie ma zgody co do ich ostatecznej klasyfikacji. Udało się jednak wydzielić kilka rodzin językowych, co do których aktualnie nie zgłasza się już zastrzeżeń albo które uznawane są przez zdecydowaną większość specjalistów.

    Języki algonkińskie również: fyla (makro)algonkińska - wielka rodzina języków w Ameryce Północnej, zaliczana do rodziny algijskiej. Językami algonkińskimi posługują się ludy algonkińskie. Rodzina algonkińska dzieli się na kilka mniejszych zespołów.Amazonia (port. Amazônia, hiszp. Amazonía, fr. Amazonie, hol. Amazoneregenwoud, ang. Amazonia) – region w Ameryce Południowej w dorzeczu Amazonki, na obszarze Boliwii, Brazylii, Ekwadoru, Gujany, Gujany Francuskiej, Kolumbii, Peru, Surinamu i Wenezueli obejmujący Nizinę Amazonki, południową część Wyżyny Gujańskiej i północno-zachodnią część Wyżyny Brazylijskiej. Teren ten zajmuje obszar 7 mln km², z czego około 5,5 mln km² zajmuje amazoński las deszczowy (po portugalsku: Floresta Amazônica, po hiszpańsku: Selva Amazónica) – wilgotny las liściasty leżący na terenie dziewięciu państw: Brazylii (60% lasu deszczowego), Peru (13%, drugie po Brazylii), Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Cztery z nich noszą wobec tego nazwę krajów amazońskich. Amazonia stanowi ponad połowę wszystkich lasów deszczowych oraz największy i najbogatszy gatunkowo obszar na planecie.
    Rozmieszczenie języków w Ameryce Północnej przed przybyciem Europejczyków
    Rozmieszczenie głównych języków indiańskich (pow. 1 mln. użytkowników) na początku XXI wieku:

         język keczua

         język guarani

         język ajmara

    Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.Języki na-dene – jedna z większych rodzin języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Zalicza się do niej języki atapaskańskie, język tlingit (południowo-zachodnia Alaska) i język eyak. Dawniej do rodziny tej zaliczano też język haida, obecnie jednak został z niej przez większość lingwistów wykluczony. Językami grupy atapasko mówią m.in. Indianie Nawaho i Apacze. Spokrewnione z językami na-dene w ramach rodziny dene-jenisejskiej są języki jenisejskie.

         język nahuatl

         języki majańskie

         język mapudungun (mapucze)

    Rodziny językowe[]

    Poniżej podano zestawienie ważniejszych uznawanych przez większość specjalistów rodzin językowych wśród języków autochtoniczych obu Ameryk.

  • Ameryka Północna (łącznie ze Środkową)
  • języki eskimo-aleuckie języki algijskie języki algonkińskie języki dene-jenisejskie języki na-dene języki atapaskańskie języki muskogejskie (muskogi) języki makrosiouańskie języki siouańskie języki irokeskie języki kaddo języki penutiańskie języki salisz języki juma języki wakaskie (wakasz) języki uto-azteckie języki majańskie (maja) języki otomang
  • Ameryka Południowa
  • języki ajmara języki araukańskie języki arawak języki czibczańskie języki że języki karibi języki keczua języki mura języki tupi języki tupi-guarani

    Ponadto wydziela się również ligę języków paleoamerykańskich oraz wiele języków izolowanych.

    Języki muskogejskie - rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej, używanych w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Obecnie mówi nimi łącznie ok. 15 tysięcy osób. Rodzina muskogejska zaliczana bywa niekiedy do nadrodziny siouańsko-muskogejskiej w ramach fyli makrosiouańskiej. Typologicznie są to języki aglutynacyjne.Języki araukańskie - niewielka rodzina językowa, uważana czasami za pojedynczy język o zróżnicowanych dialektach. Do tej rodziny należą języki:

    Liczba użytkowników[]

    Szacuje się, że językami autochtonicznej ludności obu Ameryk posługuje się dziś od 15 do 20 milionów osób. Wiele języków pierwotnych mieszkańców Ameryki wymarło wraz z najazdem ludności europejskiej: wyniszczaniem bądź asymilacją plemion indiańskich. Współcześnie najliczniej reprezentowane są języki autochtoniczne w Ameryce Południowej: keczua – 11 mln mówiących, guarani – 2 mln, ajmara – 2 mln. Natomiast w Ameryce Północnej najliczniej reprezentowana jest rodzina na-dene – około 350-400 tys. mówiących.

    Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.Języki irokeskie – rodzina języków używanych przez rdzenną ludność Ameryki Północnej w rezerwatach w prowincjach Ontario i Quebec w Kanadzie oraz w stanach Nowy Jork i Oklahoma w USA. Do grupy języków irokeskich należą takie języki jak: czirokeski, huroński, mohawk, cayuga, oneida, onondaga i inne. Według niektórych klasyfikacji języki irokeskie zalicza się wraz w siouańskimi i kaddo do fyli makrosiouańskiej.

    Przypisy

    1. Teorie o makrosiouańskiej fyli językowej są często krytykowane

    Zobacz też[]

  • Języki świata
  • Języki amerindiańskie



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Języki kaddo – rodzina języków autochtonicznych Ameryk, używana przez Indian zamieszkujących Wielkie Równiny w Stanach Zjednoczonych.
    Języki tupi - rodzina językowa występująca w Ameryce Południowej, zaliczana do tzw. fyli ekwatorialnej (równikowej). Dzieli się na szereg grup języków:
    Ameryka Środkowa (ang. Middle America) – centralny region geograficzny Ameryki. Jest definiowany jako południowa część Ameryki Północnej, w której skład wchodzą dwie części: kontynentalna (Ameryka Centralna) i wyspiarska (Karaiby). Obszar liczy około 850 000 km² powierzchni i jest zamieszkany przez ponad 90 mln ludzi.
    Plemię – grupa spokrewnionych rodów wywodzących się od wspólnego przodka (w odróżnieniu od szczepu), zamieszkujących jeden obszar i połączonych wspólnymi związkami społecznymi oraz ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Według tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w na ziemiach polskich tą mniejszą wspólnotą było opole).
    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.
    Języki mura - rodzina języków używanych w Ameryce Południowej. Jedynym żywym językiem z tej rodziny jest język pirahã, którym posługuje się 150 osób w ośmiu wioskach w dżungli amazońskiej. Inne języki: mura, bohurá i yahahí wymarły wskutek ekspansji języka portugalskiego.
    Języki dene-jenisejskie – hipotetyczna rodzina języków używanych w Ameryce Północnej i na Syberii. Pokrewieństwo języków na-dene i jenisejskich zostało zaproponowane na sympozjum przez Edwarda Vajdę z Western Washington University w 2008 roku, a w 2010 hipoteza ukazała się w druku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.046 sek.