• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki helleńskie

    Przeczytaj także...
    Język macedoński (helleński) zwany też staromacedońskim – wymarły język starożytnej Macedonii, bardzo blisko spokrewniony z językiem starogreckim, przez niektórych językoznawców uważany nawet za jego dialekt. Języka staromacedońskiego nie należy mylić z historycznymi stadiami rozwoju współczesnego języka macedońskiego, należącego do języków słowiańskich.Język średniogrecki – termin używany przez lingwistów na określenie czwartej fazy w rozwoju i ewolucji języka greckiego w okresie między założeniem Konstantynopola w roku 330 a jego upadkiem w roku 1453. Ponieważ język ten stanowił język całej epoki bizantyjskiej przeto często nazywany jest greką bizantyńską.
    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

    Języki helleńskierodzina językowa w obrębie języków indoeuropejskich. Języki helleńskie wywodzą się ze wspólnego przodka (prajęzyka) – języka protohelleńskiego. Jedyne dwa zaświadczone starożytne języki helleńskie – starogrecki i macedoński – zaliczane są wraz z językami iliryjskim, trackim, frygijskim i dackim do postulowanej paleobałkańskiej ligi językowej. W dużej części opracowań rodzina helleńska w ogóle nie jest wyróżniana, a wszystkie podane w poniższym zestawieniu etnolekty uznawane są za odmiany języka greckiego, izolowanego w obrębie rodziny indoeuropejskiej.

    Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.Dialekt attycki - jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, w okresie klasycznym rozpowszechniony w Attyce i na północnych wybrzeżach Morza Egejskiego. Najbardziej zbliżony do dialektu jońskiego, wraz z którym tworzy grupę jońsko-attycką. Dialekt ten w swoim wczesnym stadium zaświadczony jest już w grece archaicznej okresu homeryckiego (ok. VIII wiek p.n.e.) - pojawia się sporadycznie w Iliadzie i Odysei. W dialekcie attyckim powstała większość dzieł poetów i pisarzy okresu klasycznego, jest to też język starożytnych mówców ateńskich. Na dialekcie attyckim opiera się też w znacznej mierze późniejsza greka koine, używana w okresie hellenistycznym.

    Klasyfikacja języków helleńskich[edytuj kod]

    Poniżej przedstawiono schemat klasyfikacji genetyczno-systematycznej języków helleńskich

    języki indoeuropejskie

  • języki helleńskie
  • staromacedoński
  • epirocki †
  • język grecki
  • dialekty achajskie † mykeński † dialekty arkadyjsko-cypryjskie † dialekt arkadyjski † dialekt cypryjski † dialekt pamfilijskistarogreckigreka archaicznagreka klasyczna † dialekty attycko-jońskie † dialekt homerycki † dialekt attycki † dialekt eubejski (zachodniojoński) † dialekt centralnojoński (joński wyspowy) † dialekt wschodniojoński (joński literacki) † dialekty eolskie † dialekt beocki † dialekt eolski † dialekt lesbijski † dialekt tesalski † dialekty zachodniogreckie † dialekty północnozachodnie † dialekt etolski † dialekt elidzki † dialekt fokidzki † dialekt lokrydzki † dialekty doryckie † dialekt dorycki literacki † dialekt argolidzki † dialekt cyrenejski † dialekt cykladzki † dialekt kreteński † dialekt lakoński † dialekt megarejski † dialekt messeński † dialekt rodyjski † dialekt sycylijski † dialekt terański † koineśredniogreckinowogrecki demotyk katharewusa nowogrecki cypryjski

    Często wśród dialektów języka nowogreckiego wymienia się też języki lub dialekty:

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,Język nowogrecki, język grecki nowożytny, greka nowożytna, demotyk(a) (nowogr. η Ελληνική γλώσσα, i Ellinikí glóssa; τα Ελληνικά, ta Elliniká) – język indoeuropejski, używany współcześnie w Grecji (ok. 11 mln mówiących) i na Cyprze (ok. 750 tys.). Jest on jednocześnie językiem urzędowym tych państw (na Cyprze obok tureckiego).
    cakoński griko pontyjski kapadocki

    Osobne stanowisko w rodzinie helleńskiej zajmuje język jewanik, wywodzący się z greki koine i pozostający pod silnym wpływem języka hebrajskiego. Język ten używany był przez diasporę żydowską aż do końca XX wieku.

    Rozwój języków helleńskich[edytuj kod]

    Poniżej przedstawiono uproszczony schemat historii rozwoju języków helleńskich:

    Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.
    protohelleński†
    ├─>staromacedoński †
    ├─>mykeński †
        ├─>greka archaiczna †
            ├─>greka klasyczna †
                ├─>koine †
                │   ├─>średniogrecki † (greka bizantyjska)
                │   │    ├─>kapadocki
                │   │    ├─>nowogrecki (demotyk, katharewusa, cypryjski i inne)
                │   ├─>pontyjski
                │   ├─>jewanik
                ├─>cakoński
                ├─>griko
    

    Przypisy

    1. Istniał już w XII wieku (przez ponad dwieście lat równolegle do greki bizantyjskiej, z której się wywodzi).
    2. Język sztuczny, używany dawniej tylko w kontekstach oficjalnych (dokumentach urzędowych, wiadomościach, polityce). Luźno oparty na grece klasycznej i dialektach mówionych języka nowogreckiego.
    3. Wywodzi się z koine i dialektu jońskiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem greki bizantyjskiej i języka tureckiego.
    4. Wywodzi się z koine okresu hellenistycznego (z zapożyczeniami z języka hebrajskiego), należy do języków żydowskich. Wymarły w końcu XX w.
    5. Wywodzi się z dialektu doryckiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem kolejno koine, greki średniowiecznej i języka nowogreckiego.
    6. Wywodzi się z dialektu doryckiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem najpierw łaciny, później języka włoskiego.
    Języki ilirskie albo iliryjskie, także: język iliryjski – wspólna nazwa nadana prawdopodobnie blisko spokrewnionym ze sobą wymarłym językom z rodziny indoeuropejskiej, używanym w starożytności przez plemiona iliryjskie na obszarze zachodnich Bałkanów oraz południowo-wschodniej Italii (dzisiejszy włoski region Apulia, na tym terenie w użyciu był język mesapijski).Języki izolowane – języki, które ze względu na swą specyfikę, tj. strukturę gramatyczną, leksykę bądź inne czynniki nie wykazują pokrewieństwa z żadnym innym istniejącym językiem. Przykładem języków izolowanych może być język japoński, baskijski czy koreański, aczkolwiek snuje się przypuszczenia odnośnie ewentualnej bliskości tych języków z pewnymi rodzinami językowymi, np. baskijskiego z językami kaukaskimi.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Koine, koinè, greka wspólna (od gr. ἡ κοινὴ διάλεκτος, he koine dialektos – wspólny dialekt) – określenie powszechnej formy języka greckiego, która zastąpiła klasyczny język starogrecki i pozostawała w użyciu od początków epoki hellenistycznej do czasów późnoantycznych (ok. 300 p.n.e. - 300 n.e.). Greka koine stała się lingua franca wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i nieoficjalnie drugim po łacinie językiem cesarstwa rzymskiego. W koine powstało wiele znanych ksiąg, m.in. Septuaginta i Nowy Testament.
    Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.
    Język pontyjski (ποντιακά, ρωμαικά "rzymski") – odmiana języka greckiego używana tradycyjnie na południowych i wschodnich wybrzeżach Morza Czarnego. Wywodzi się z koine i greki bizantyjskiej, z wpływami leksykalnymi języka tureckiego i języków kaukaskich. Po masakrach ludności greckiej w Turcji na początku XX w. większość Greków pontyjskich (Pontów) przeniosła się na tereny północnej Grecji i Rosji. W Turcji pozostało zaledwie 4 tysiące osób wyznających islam. Obecnie duża część Greków Pontyjskich zamieszkuje w Grecji, w tym około 200 tysięcy użytkowników języka pontyjskiego mieszka w Macedonii greckiej, głównie w okolicy Salonik. Młodsze pokolenia przechodzą na standardowy język grecki, język pontyjski utrzymuje się wśród diaspory w Stanach Zjednoczonych. Język pontyjski zapisywany jest tradycyjną odmianą alfabetu greckiego, w Rosji cyrylicą, w Turcji alfabetem łacińskim w ortografii tureckiej.
    Język grecki archaiczny albo greka archaiczna - wczesne stadium rozwoju języka greckiego, poprzedzające grekę klasyczną, jednak późniejsze od greki mykeńskiej. Język grecki archaiczny był w użyciu w Helladzie w okresie ciemnym (po upadku cywilizacji mykeńskiej) i w okresie archaicznym. Zaświadczony jest w swoim późnym stadium przede wszystkim w dziełach Homera, z okresu ciemnego nie zachowały się bowiem zabytki piśmiennictwa. Język grecki był w czasach Homera już najprawdopodobniej silnie zróżnicowany dialektalnie. Uważa się, że Iliada i Odyseja pisane są językiem będącym zlepkiem różnych dialektów epoki, które w kolejnych wiekach dały początek poszczególnym zaświadczonym w piśmiennictwie dialektom greki klasycznej.
    Dialekt joński – jeden z głównych dialektów klasycznego języka greckiego, rozpowszechniony w okresie klasycznym na obszarze południowo-zachodniej Azji Mniejszej (w historycznej Jonii), na Cykladach, Sporadach Północnych, Eubei a także części wysp przybrzeżnych Azji Mniejszej, m.in. na Chios i Samos. W swoim wczesnym stadium zaświadczonych już w grece archaicznej okresu homeryckiego - obok dialektu eolskiego stanowi podstawę języka Iliady i Odysei. W okresie hellenistycznym był stopniowo wypierany przez grekę koine, stanowi substrat dla rozwiniętego z niej w okresie bizantyjskim języka pontyjskiego. W literaturze okresu klasycznego dialekt joński pojawia się m.in. w części dzieł Sofoklesa i Ajschylosa, a także utworach epickich i wczesnej historiografii (np. u Herodota), nawiązujących do greki homeryckiej. Najbardziej zbliżony do dialektu attyckiego, wraz z którym tworzy zespół jońsko-attycki.
    Język mykeński albo greka mykeńska, także: dialekt mykeński - wymarły język z grupy helleńskiej języków indoeuropejskich, najstarsze zaświadczone stadium języka greckiego. Używany na Półwyspie Peloponeskim i na Krecie między XVI a XI wiekiem p.n.e., przed inwazją Dorów. Zachowały się inskrypcje na glinianych tabliczkach w piśmie linearnym B. Odczytane przez Michaela Ventrisa i Johna Chadwicka w 1952, których badania udowodniły powiązania języka mykeńskiego ze współczesną greką.

    Reklama