• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki eskimo-aleuckie

    Przeczytaj także...
    Aleucki (Unangam Tunuu) jest językiem z rodziny eskimo-aleuckiej. Posługują się nim Aleuci (Unangax̂) mieszkający w Archipelagu Aleutów, na Wyspach Pribilofa (Pribyłowa lub Foczych) i Komandorskich. W 1995 r. mówiło nim 305 osób.Języki inuickie (kanadyjsko-grenlandzkie albo wschodnioeskimoskie) – grupa języków z gałęzi eskimoskiej języków eskimo-aleuckich, którymi posługuje się około 98.000 ludności części arktycznej i subarktycznej Ameryki Północnej. Ich zasięg obejmuje cztery państwa: Kanadę i Stany Zjednoczone Ameryki oraz Rosję i Danię. Z powodu poważnego zagrożenia wymarciem prowadzone są próby rewitalizacji tych języków. Języki inuickie można podzielić na dwie grupy: języki zachodnio-inuickie (Czukotka, południowo-zachodnia Alaska, Zatoka Księcia Williama, wyspa Kodiak) oraz wschodnio-inuickie (terytorium od Zatoki Północnej poprzez wybrzeża Alaski Północnej, część północnej Kanady, Grenlandia).
    Półwysep Czukocki (ros. Чукотский Полуостров, Чукотка) – półwysep w Azji, w syberyjskiej części Rosji, nad Morzem Czukockim i pacyficzną Zatoką Anadyrską Morza Beringa. Półwysep ten jest najdalej na wschód wysuniętą częścią rosyjskiego Dalekiego Wschodu, częścią Czukockiego Okręgu Autonomicznego. Zakończony na wschodzie Przylądkiem Dieżniowa (po przeciwnej stronie Cieśniny Beringa znajduje się Półwysep Seward, będący częścią Alaski), na południu Przylądkiem Czukockim; granica morska między obydwoma półwyspami jest zarazem granicą państwową między Rosją i USA oraz linią zmiany daty. Półwysep Czukocki leży na kole podbiegunowym północnym.
    Zasięg języków eskimo-aleuckich w Ameryce Północnej

    Języki eskimo-aleuckie – rodzina językowa obejmująca kilka języków, używanych przez Eskimosów i Aleutów na północnych krańcach Ameryki (Alaska, Grenlandia, północna Kanada) i Syberii (Półwysep Czukocki, Wyspa Beringa).

    Język grenlandzki (kalaallisut) to polisyntetyczny język aglutynacyjny należący do rodziny języków eskimo-aleuckich, używany na Grenlandii. Jest czasem uznawany za jeden z wariantów języka inuktitut. Ma trzy główne dialekty: Avanersuaq (północna Grenlandia), Tunu (wschodnia Grenlandia) i Kitaa (zachodnia Grenlandia).Języki na-dene – jedna z większych rodzin języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Zalicza się do niej języki atapaskańskie, język tlingit (południowo-zachodnia Alaska) i język eyak. Dawniej do rodziny tej zaliczano też język haida, obecnie jednak został z niej przez większość lingwistów wykluczony. Językami grupy atapasko mówią m.in. Indianie Nawaho i Apacze. Spokrewnione z językami na-dene w ramach rodziny dene-jenisejskiej są języki jenisejskie.

    Według hipotezy Josepha Greenberga rodzina eskimo-aleucka miałaby być jedną z trzech głównych rodzin językowych Ameryki (pozostałe to rodzina na-dene i hipotetyczna nadrodzina amerindiańska) i odpowiadać trzeciej fali migracji w procesie zasiedlania kontynentu.

    Klasyfikacja języków eskimo-aleuckich:

    Inuktitut (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ inuktitut znaczy dosłownie język ludzi albo nasz język), język eskimoski − język aglutynacyjny należący do rodziny języków eskimo-aleuckich, używany głównie w Kanadzie.Język yupik środkowo-syberyjski (yupik syberyjski, yupik Cieśniny Beringa, yuit, yoik, yuk, juk, „eskimoski”, yupik Wyspy Świętego Wawrzyńca) – jeden z języków yupik używany w Stanach Zjednoczonych i w Federacji Rosyjskiej (rejon Cieśniny Beringa, Alaska – Wyspa Świętego Wawrzyńca, Gambell, wioski Savonga, Czukotka, wybrzeże Morza Beringa, Wyspa Wrangla)

    języki eskimo-aleuckie języki eskimoskie języki inuickie (kanadyjsko-grenlandzkie albo wschodnioeskimoskie) inupiak Półwyspu Seward inupiak północnoalaskański inuktitut zachodniokanadyjski inuktitut wschodniokanadyjski zachodniogrenlandzki wschodniogrenlandzki języki jupik (syberyjsko-alaskańskie albo zachodnioeskimoskie) język sirenicki† jupik naukański jupik syberyjski alaskański jupik pacyficzny języki aleuckie języki aleuckie aleucki mieszane języki aleucko-rosyjskie język kreolski Wyspy Miedzianej (aleucki kreolski)

    Przypisy

    1. Christopher Moseley - "Encyclopedia of the world's endangered languages", Routledge, Nowy Jork, 2007
    Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie w Ameryce Północnej, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57 695 (według stanu z lipca 2012). Przeważającą część (89%) mieszkańców Grenlandii stanowią Inuici.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Aleuci (w dialekcie atkan Unangan lub Unangas) – ogólna nazwa nadana pierwotnym mieszkańcom Archipelagu Aleutów, półwyspu Alaska a także Wysp Komandorskich.
    Syberia (ros. Сибирь, Sibir’) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, działem wód zlewisk Oceanu Arktycznego i Spokojnego na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu. W ujęciu historycznym (oraz potocznym w Rosji) do Syberii należy również rosyjski Daleki Wschód.
    Inupiak, Iñupiaq, Inupiatun – makrojęzyk inuicki o kodzie ISO 639-3 ipk z rodziny eskimo-aleuckiej, używany w północnej i północno-zachodniej części Alaski. Posiada dwie główne odmiany o ISO 639-3 esi oraz esk. Podobnie jak inne języki eskimo-aleuckie, język inupiak reprezentuje szczególny typ języka aglutynacyjnego, zwany polisyntetycznym.
    Wyspa Beringa (ros. Остров Беринга, ostrow Bieringa) – wyspa położona na Morzu Beringa na wschód od Kamczatki, największa w archipelagu Wysp Komandorskich. Administracyjnie stanowi część Kraju Kamczackiego w Rosji. Ma ok. 90 km długości i ok. 24 km szerokości, zajmuje powierzchnię 1660 km². Charakteryzuje się brakiem drzew, wzgórzami i srogim klimatem. Wyspa narażona jest na trzęsienia ziemi. Najwyższy szczyt wyspy (755,4 m n.p.m.) nosi nazwę Góry Stellera.
    Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 36. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.
    Języki amerindiańskie – postulowana fyla językowa, zaproponowana przez Josepha Greenberga, obejmujące wszystkie rdzenne języki Ameryki Północnej i Południowej z wyjątkiem języków eskimo-aleuckich i języków na-dene. Wyróżnienie fyli amerindiańskiej jest bardzo dyskusyjne i obecnie odrzucane przez zdecydowaną większość językoznawców.
    Inuit (nazwa własna i ang.: Inuit, spolszczenia: Inuici, Inuitowie, według hasła w encyklopedii PWN Innuici) – grupa rdzennych ludów obszarów arktycznych i subarktycznych Grenlandii, Kanady, Alaski i Syberii. Ludy eskimo-aleuckie należą do rodziny ludów pochodzenia azjatyckiego oraz dzielą się na dwie główne grupy: Jugytów (używających języków Yupik) oraz Inuitów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.009 sek.