• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki didojskie

    Przeczytaj także...
    Język chwarszyjski (nazwa własna Kedaes hikwa) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez maks. 500 osób w południowym Dagestanie. Język chwarszyjski należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.Języki andyjskie - grupa blisko spokrewnionych ze sobą niewielkich języków kaukaskich, używanych w głównej mierze w południowej części Dagestanu, na terenie Federacji Rosyjskiej. Jak się ocenia, językami andyjskimi mówi ok. 50 tys. osób.
    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    Języki didojskie (czasem używa się też określenia języki cezyjskie, ros. дидойские языки, цезские языки) – grupa blisko spokrewnionych ze sobą niewielkich języków kaukaskich, używanych w południowej części Dagestanu, na terenie Federacji Rosyjskiej. Dane, podające liczbę użytkowników języków didojskich są przede wszystkim szacunkowe, według różnych źródeł jest to od ok. 11,5 tys. osób (1970 r.), przez ok. 13 tys. (1993 r.), aż po 23 tys. (zgodnie ze spisem powszechnym, przeprowadzonym na terenie Federacji Rosyjskiej w 2000 r.).

    Język ginuchijski (czasem używane są także określenia: język ginuchski, hinuchski, hinuchijski; nazwa własna Гьинози) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez maks. ok. 500 osób w południowym Dagestanie. Język ginuchijski należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.Języki kaukaskie – termin stosowany na określenie grupy języków, używanych przez rdzenną ludność Kaukazu. Pod względem liczby użytkowników rodzina języków kaukaskich nie jest zbyt liczna (zaledwie kilka milionów), lecz wewnętrznie ogromnie zróżnicowana, ponieważ według rozmaitych zestawień może obejmować nawet do 50 różnych języków. Niektórzy językoznawcy uważają jednak, iż liczba ta jest znacznie przesadzona.

    Języki didojskie wraz z awarskim oraz językami andyjskimi tworzą tzw. zespół awaro-didojski (zwany także awaro-andyjsko-didojskim) w ramach szerszej grupy języków dagestańskich (północno-zachodnich języków kaukaskich).

    W grupie tej wyróżniach się pięć języków, dzielących się poza tym na drobniejsze dialekty, które mogą dość znacznie różnić się między sobą, utrudniając wzajemne zrozumienie między ich użytkownikami.

    Podczas ostatniego spisu powszechnego, przeprowadzonego na terenie Federacji Rosyjskiej w roku 2002, po raz pierwszy od 1926 r. uwzględniono każdy z tych języków osobno. Podczas poprzednich spisów ludność tę zapisywano zwykle jako Awarów.

    Lingua franca (wł. język Franków) – w wąskim ujęciu: język mieszany typu pidżynowego używany w basenie Morza Śródziemnego, o zredukowanej fleksji i gramatyce, powstały na bazie słownej głównie z języków: francuskiego, włoskiego, greckiego, hiszpańskiego i arabskiego. Używany w portach śródziemnomorskich jeszcze w XX wieku, głównie w kontaktach handlowych i dyplomatycznych, obecnie jest już językiem martwym.Awarowie (nazwa własna: МагIарулал Ma`arulal, dosłownie "ludzie gór"), czasem dla odróżnienia od żyjącego w średniowieczu, a noszącego tę samą nazwę ludu koczowniczego pochodzenia (prawdopodobnie) uralskiego, określani jako Awarczycy - naród kaukaski, zamieszkujący głównie rosyjski Dagestan, gdzie stanowi 27,9% populacji i jest najliczniejszą grupą etniczną.

    Do języków didojskich zaliczane są następujące języki (obok nazw języków podano liczbę użytkowników języka zgodnie z wynikiem spisu powszechnego przeprowadoznego w 2000 r., natomiast w nawiasach – dotychczasowe szacunki):

  • Języki wschodniodidojskie:
  • język chunzybski zwany także chunzalskim oraz nachadzkim, 1 tys. osób (ok. 2 tys.)
  • język kapuczyński, zwany też beżtyjskim, 6184 (ok. 3-4 tys.)
  • Języki zachodniodidojskie:
  • język chwarszyjski, 128 osób (500 osób)
  • język didojski, zwany także cezyjskim, 15 tys. (7 tys.)
  • język ginuchijski, zwany też hinuchskim, 500 osób (200-300 osób)
  • Żaden z języków didojskich nie rozwinął piśmiennictwa, funkcję lingua franca pomiędzy użytkownikami języków didojskich a także języka literackiego pełni jeden z głównych języków literackich Dagestanu, awarski.

    Język chunzybski (czasem używany jest także termin język chunzalski, oraz język nachadzki ros. гунзибский, гунзельский, хунзальский язык, także: нахадский язык; nazwa własna Hunzibi) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez ok. 1 tys. osób w południowym Dagestanie. Język chunzybski należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich. Chunzybski jest blisko spokrewniony z językiem kapuczyńskim. Istnieją spory odnośnie statusu chunzybskiego w ramach języków didojskich. Niektórzy badacze uważają go za odrębny język, inni zaś tylko za dialekt.Język kapuczyński (czasem używany jest także termin język beżtyjski, nazwa własna Бэжти) – jeden z niewielkich języków kaukaskich, używany przez 6184 osób w południowym Dagestanie. Język kapuczyński należy do języków didojskich w zespole awaro-didojskim, tworzącym podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich. Kapuczyński jest blisko spokrewniony z językiem chunzybskim.

    Dla języków didojskich charakterystyczny jest rozbudowany wokalizm (samogłoski faryngalne, nosowe, długie / krótkie) oraz skomplikowany system spółgłoskowy. Dominuje typ aglutynacyjny z bardzo rozbudowaną deklinacją (duża liczba przypadków miejscowych, odpowiadające konstrukcjom przyimkowym w językach indoeuropejskich) i względnie prostą koniugacją.

    Dagestan (aw. Дагъистан, Daghistan; az. Dağıstan); Republika Dagestanu (aw. Дагъистанлъул ДжумхIурият, Daghistanlhul Dżumhurijat; az. Dağıstan Respublikası) – autonomiczna republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej.Zespół awaro-didojski - grupa blisko z sobą spokrewnionych języków kaukaskich, używanych przez ludność w południowym Dagestanie oraz (częściowo) w północnym Azerbejdżanie.

    Przypisy




    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język awarski (aw. МагIарул мацI) – jeden z języków kaukaskich, używany przez Awarów, głównie na obszarze Dagestanu, w pewnej liczbie także na pozostałym obszarze Federacji Rosyjskiej oraz na terenie Azerbejdżanu, Gruzji i Turcji. Awarski należy do zespołu awaro-didojskiego, tworzącego podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.
    Aglutynacyjność (dosł. sklejanie) – w językoznawstwie proces morfologiczny polegający na stosowaniu różnego rodzaju afiksów, określających funkcję składniową wyrazu w wypowiedzeniu. Od końcówek fleksyjnych afiksy te odróżnia luźniejszy związek z rdzeniem wyrazu oraz ich częsta jednofunkcyjność – zazwyczaj określają one tylko jedną kategorię gramatyczną, co niesie za sobą konieczność jednoczesnego dodawania do wyrazu wielu afiksów (np. tur. geliyorum = "idę", gdzie -iyor oznacza czas teraźniejszy, a -um pierwszą osobę).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.