• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Języki chińsko-tybetańskie

    Przeczytaj także...
    Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Mjanma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).Języki min (chin.: 閩語, pinyin mǐn yǔ, Pe̍h-ōe-jī: Bân gú) – duża grupa języków chińskich używanych przez około 60 milionów osób w prowincji Fujian oraz przez emigrantów z tej prowincji mieszkających w Guangdong (wokół Chaozhou), na półwyspie Leizhou, na wyspie Hainan, na archipelagu Zhoushan oraz na Tajwanie. Wielu użytkowników języków min żyje również w innych krajach Azji południowo-wschodniej. Najważniejszym z tych języków jest hokkien używany w kilku odmianach m.in. na Tajwanie oraz w okolicach miasta Xiamen.
    Dzongkha རྯོང༌ཁ༌ (transliteracja Wyliego: rdzong-kha); alternatywna nazwa: འབྲུག༌སྐད༌ (transliteracja Wyliego: brug skad, wymowa: trukkä) – język urzędowy Bhutanu, spokrewniony z niektórymi dialektami tybetańskimi używanymi w Sikkimie i południowym Tybecie. Mówiony dzongkha i współczesny standardowy język tybetański są wzajemnie niezrozumiałe, lecz dzongkha znajdował się pod silnym wpływem klasycznego języka tybetańskiego, używanego do lat 60. w szkolnictwie bhutańskim. Język dzongkha zapisywany jest w lokalnej odmianie pisma tybetańskiego, zwanej "dzioji" mgyogs yig. Czasami bywa klasyfikowany jako dialekt języka tybetańskiego.

    Języki chińsko-tybetańskie (sino-tybetańskie) to jedna z hipotetycznych rodzin językowych, do której należą języki używane na terenie Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Językami tymi posługuje się ponad miliard ludzi.

    Uwaga: Ponieważ brakuje dowodów na pokrewieństwo (pochodzenie od wspólnego przodka) języków chińskich i tybetańskich, współczesne językoznawstwo coraz częściej odchodzi od hipotezy rodziny chińsko-tybetańskiej na rzecz pojęcia ligi językowej dwóch rodzin - chińskiej (sinickiej) i tybeto-birmańskiej, które wskutek długiego obcowania ze sobą nabrały szeregu wspólnych cech. (tonalność, monosylabiczność morfemów itp.). Nawet termin "języki tybetańsko-birmańskie" w nowszych badaniach używany jest nie jako określenie rodziny językowej, lecz tylko jako collectivum dla sześciu grup językowych, co oznacza, że nowsze ustalenia kwestionują genetyczną jedność języków tybeto-birmańskich.

    Język tonalny − język, w którym każda sylaba ma przypisany pewien ton, polegający na odpowiedniej modulacji głosu. Najwięcej języków tonalnych występuje w Azji Południowo-Wschodniej oraz w zachodniej Afryce. Przykładami języków tonalnych są tajski, wietnamski, języki chińskie, czadyjskie czy też język joruba.Standardowy język mandaryński, nazywany często językiem mandaryńskim lub standardowym językiem chińskim jest oficjalnym standardem mówionego języka chińskiego, używanym jako język urzędowy w Chińskiej Republice Ludowej, Republice Chińskiej, jednym z czterech oficjalnych języków Singapuru, a także jednym z sześciu oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych. Faktycznie jest tylko jednym z języków mandaryńskich. Oparty jest na dialekcie pekińskim, ale nie jest z nim tożsamy. W poszczególnych państwach język ten nosi różne nazwy: w ChRL jest nazywany putonghua (chin. trad. 普通話, chin. upr. 普通话, pinyin: pǔtōnghuà – "mowa powszechna"), na Tajwanie – guoyu (chin. trad. 國語, uproszcz. 国语, pinyin: guóyǔ – "język państwowy"), w Singapurze – huayu (chiń. trad. 標準華語, uproszcz. 标准华语, biāozhǔn huáyǔ – "język chiński").

    Klasyfikacja języków[]

    1. Grupa sinicka

  • archaiczny język chiński (guwen)
  • klasyczny język chiński (wenyan)
  • język średnio-chiński
  • języki chińskie współczesne
  • północne języki chińskie (języki mandaryńskie)
  • pekiński
  • standardowy chiński - putonghua/guoyu
  • nankiński
  • południowe języki chińskie
  • grupa wu
  • grupa min
  • grupa yue
  • grupa gan
  • grupa hakka
  • grupa xiang
  • 2. Grupa bodyjska (tybetańska)

    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.
  • tybetański
  • klasyczny język tybetański
  • współczesny język tybetański
  • języki himalajskie
  • balti
  • dzongkha
  • 3. Grupa birmańska

  • język si-sia
  • język pai-lang
  • język pyu (Birma)
  • języki birmańskie
  • birmański
  • bodo
  • czin
  • garo
  • hani
  • kaczin
  • lisu
  • magar
  • manipuri
  • miri
  • mizo
  • murmi
  • newari
  • rai
  • tripuri
  • język lolo
  • język naga
  • 4. Grupa baryjska

    5. Grupa kareńska

    Język birmański – język z grupy tybeto-birmańskiej języków chińsko-tybetańskich, używany jako język ojczysty przez około 35 milionów ludzi oraz przez dalsze 10 milionów jako środek komunikacji ponadetnicznej w Mjanmie, gdzie posiada status języka urzędowego. Do jego zapisu stosuje się pismo birmańskie.Język hakka (chin. trad.: 客家話, chin. upr.: 客家话, pinyin: Kèjiāhuà; język hakka: Hak-kâ-fa) – jeden z najważniejszych języków chińskich, używany głównie w południowych Chinach, w wielu lokalnych wersjach dialektalnych, w prowincjach Guangdong, Fujian, Jiangxi, Kuangsi, Syczuan, Hunan i regionie autonomicznym Kuejczou, a także na wyspie Hajnan i na Tajwanie.

    Bibliografia[]

  • Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ISBN 83-01-08163-5
  • Przypisy

    1. Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, str. 66
    2. M.J. Künstler, Języki chińskie, Warszawa 2000
    3. Majewicz, Alfred F., Języki świata i ich klasyfikacja, str. 69
    Manipuri (মনিপুরি), zwany również meitei-lon (মেইতেই লোন্), meitei-lol (মেইতেই লোল্) – główny język w indyjskim stanie Manipur, używany jako lingua franca do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi. Od 1992 język urzędowy (pod nazwą "manipuri") w stanie Manipur, używany jest także w stanach Asam i Tripura, oraz w Bangladeszu i Birmie.Język tybetański (tyb. བོད་སྐད།, Wylie: bod-skad, ZWPY: Pögä) to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej i USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język kantoński – jeden z języków chińskich używany na południu Chin, w Hongkongu i Makau, a także przez potomków chińskich emigrantów w Azji Południowo-Wschodniej i innych rejonach świata. Jego nazwa wywodzi się od prowincji Guangdong. Liczbę użytkowników kantońskiego szacuje się ogółem na 55 mln (z uwzględnieniem wszystkich pokrewnych dialektów z grupy yue).
    Dialekt pekiński (chin. upr.: 北京话; chin. trad.: 北京話; pinyin: Běijīnghuà) – dialekt języka chińskiego, należący do tzw. języków mandaryńskich. Oparto na nim oficjalny język Chin, czyli standardowy język mandaryński. Dialekt pekiński jest używany w Pekinie i okolicach.
    Język gan (chiń. 贛語 pinyin: ganyŭ) – jeden z głównych języków chińskich używanych powszechnie w Chinach. Jest używany głównie w środkowej części prowincji Jiangxi, a także w prowincjach Hunan, Hubei, Anhui i Fujian. Nazwa pochodzi od skróconej nazwy prowincji Jiangxi, przez którą płynie rzeka Gan.
    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.
    Język hani – język należący do grupy tybeto-birmańskiej, używany przez członków grupy etnicznej Hani zamieszkującej w południowych Chinach, Wietnamie i Laosie.
    Język xiang, język hunański - jeden z ważniejszych języków chińskich, używany głównie w prowincji Hunan, a także w części prowincji Guangdong, Syczuan i regionu autonomicznego Guangxi. Uważany za odmianę pośrednią między dialektami mandaryńskimi i wu, ale nie jest zbyt zrozumiały dla użytkowników tych odmian języka chińskiego.
    Bodo, boro (बोड़ो) – język z grupy bodo-naga-kachin chińsko-tybetańskiej rodziny językowej, używany przez lud Bodo w północno-wschodniej części Indii, w Nepalu i Bangladeszu. Zgodnie z konstytucją indyjską posiada status języka urzędowego w stanie Asam. Obecnie zapisywany zazwyczaj w dewanagari, w przeszłości w alfabecie bengalskim bądź łacińskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.