• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Język sumeryjski



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Przysłówek – nieodmienna część mowy określająca cechy czynności, stany oraz inne cechy. Występuje przeważnie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym przysłówkiem. Pełni funkcję okolicznika lub orzecznika. Ze względu na funkcję składniową do przysłówków należą także zaimki przysłowne.Gutejowie (Gutejczycy, Gutowie) – starożytny lud wywodzący się z gór Zagros (dzisiejszy zachodni Iran), o nieznanej bliżej przynależności etnicznej. Pod koniec III tysiąclecia p.n.e. doprowadził on do upadku imperium akadyjskiego przejmując na ponad stulecie kontrolę nad terenami środkowej i południowej Mezopotamii.
    Słownik -polski, polsko-sumeryjski online

    Język sumeryjski (sum. eme-gi7/gir15, akad. Ŝumeru) – język starożytnego Sumeru, używany w południowej Mezopotamii od co najmniej IV tysiąclecia p.n.e., najstarszy zapisany język. Został wyparty przez język akadyjski około 2000 p.n.e., ale był używany w Mezopotamii jako język tekstów religijnych, ceremonialnych i naukowych do około I wieku p.n.e., a następnie został zapomniany aż do odczytania w XIX wieku. Język sumeryjski nie jest spokrewniony z innymi językami używanymi przez okoliczne ludy i jest na ogół uważany za język izolowany. Do jego zapisu używano pisma klinowego. Sumeryjski jest językiem aglutynacyjnym.

    Autochton (stgr. αὐτόχθων autochthon – "z tej ziemi", "tuziemiec", "tubylec") – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru, np. Indianie amerykańscy czy australijscy aborygeni.Spółgłoski faryngalne (spółgłoski gardłowe) - spółgłoski szczelinowe artykułowane poprzez silne cofnięcie nasady języka, tak że powstaje szczelina między nagłośnią a tylną ścianką jamy gardłowej. Występują w językach semickich (np. w arabskim i sefardyjskiej wymowie języka hebrajskiego), północnokaukaskich i niektórych językach indiańskich (zwłaszcza salisz i wakaskich). Zgodnie z teorią laryngalną język praindoeuropejski mógł również zawierać spółgłoski faryngalne.

    Spis treści

  • 1 Jeden z najstarszych języków pisanych
  • 2 Koegzystencja Sumerów i Akadów
  • 3 Okresy rozwoju języka i rodzaje tekstów
  • 4 Dialekty i socjolekty
  • 5 Ponowne odkrycie języka sumeryjskiego
  • 6 Powiązania z innymi językami
  • 7 Poprzednicy i sąsiedzi Sumerów
  • 8 Typ języka
  • 9 Fonemy
  • 10 Morfologia rzeczownika
  • 10.1 Klasa osób i rzeczy
  • 10.2 Liczba mnoga
  • 10.3 Ergatywność
  • 10.4 Przypadki gramatyczne
  • 10.5 Zaimki
  • 10.5.1 Zaimki osobowe
  • 10.5.2 Zaimki dzierżawcze
  • 10.5.3 Zaimki wskazujące
  • 10.5.4 Zaimki pytające
  • 10.6 Liczebniki
  • 10.6.1 Liczebniki główne
  • 10.6.2 Liczebniki porządkowe
  • 10.7 Frazy rzeczownikowe
  • 10.8 Przykład sumeryjskich ciągów rzeczownikowych
  • 10.9 Struktura fraz rzeczownikowych w innych językach – zestawienie porównawcze
  • 11 Morfologia czasownika
  • 11.1 14 pozycji lub 'slotów' formy czasownika w języku sumeryjskim
  • 11.2 Czas i aspekt
  • 11.3 Podstawy i klasy czasownikowe (slot 11)
  • 11.4 Przyrostki zaimkowe w slocie 13
  • 11.5 Przedrostki zaimkowe w slocie 10
  • 11.6 Znacznik czasu teraźniejszego-przyszłego /-ed/ w slocie 12
  • 11.7 Schemat koniugacji w czasie teraźniejszym-przyszłym (niedokonanym)
  • 11.8 Schemat koniugacji czasu przeszłego (dokonanego)
  • 11.9 Koniugacja: podsumowanie
  • 11.10 Ergatywność rozszczepiona i system czasownikowy w języku sumeryjskim
  • 11.11 Przedrostki przysłówkowe w slocie 6 – 9
  • 11.12 Przedrostki zaimkowe w slocie 5
  • 11.13 Przedrostek medialny (przedrostek strony medialnej) /ba/ w slocie 4
  • 11.14 Przedrostek wenitywny /mu/ w slocie 3
  • 11.15 Przedrostek koordynacji /nga/ w slocie 2
  • 11.16 Przedrostki modalne w slocie 1
  • 11.17 Protetyczne /i-/
  • 11.18 Przykłady budowy form czasownikowych
  • 12 Inne formy
  • 13 Przypisy
  • 14 Bibliografia
  • 14.1 Gramatyka
  • 14.2 Leksykon
  • 14.3 Pokrewieństwo językowe
  • 14.4 Teksty
  • 15 Linki zewnętrzne
  • Ur (sum. uri2/urim2(ŠEŠ.UNUG) lub uri5/urim5(ŠEŠ.AB)) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, w XXI w. p.n.e. stolica imperium III dynastii z Ur; obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Mukajjar w Iraku, położone ok. 15 mil (24 km) na południowy zachód od miasta Nasirijja; przez niektórych badaczy identyfikowane z Ur chaldejskim – biblijnym miastem Abrahama.Przyrostek (sufiks) – w językoznawstwie jest to każdy fragment wyrazu (jego morfem), o ile jest dodany po jego rdzeniu (czyli podstawie słowotwórczej) i jednocześnie ma własności słowotwórcze (czyli nie jest końcówką fleksyjną, przy czym rozróżnienie na "sufiks" jako element słowotwórczy i "końcówkę" jako wykładnik fleksyjny typowe jest wyłącznie dla polonistyki i slawistyki, a nie jest stosowane w innych filologiach, stąd na przykład w angielskiej i niemieckiej wersji tego artykułu "sufiks" jest egzemplifikowany w pierwszym rzędzie jako wykładnik deklinacyjny). Danemu wyrazowi może towarzyszyć jeden sufiks, kilka lub żaden.

    Jeden z najstarszych języków pisanych[]

    Sumeryjska inskrypcja monumentalna z XXVI wieku p.n.e.

    Najpóźniej od połowy IV tysiąclecia p.n.e. Sumerowie odgrywali w południowej Mezopotamii decydującą rolę w przejściu do wysoko rozwiniętej kultury, w szczególności m.in. w rozwoju pisma, które mogło być stosowane w gospodarce i administracji, co miało miejsce ok. 3200 r. p.n.e. (znaleziska w Uruk IVa). Język sumeryjski jest jednym z pierwszych języków, dla których wynaleziono pismo. Tylko najstarsze hieroglify egipskie sięgają czasów, w których używano pisma sumeryjskiego. Egiptologia i starożytna orientalistyka nie znają odpowiedzi na pytanie, czy pomiędzy tymi dwoma zdecydowanie najstarszymi systemami pisma istniał jakiś związek.

    Jan Braun (ur. 1926) – polski sumerolog, przez lata związany z Zakładem Wschodu Starożytnego Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1991 roku otrzymał stopień doktora habilitowanego, a w 1995 nominację na stanowisko profesora Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie profesor emerytowany. Znany głównie ze swych badań nad pochodzeniem języka sumeryjskiego, który wiąże z tybeto-birmańską grupą chińsko-tybetańskiej rodziny językowej (Sumerian and Tibeto-Burman, Warszawa 2001; Sumerian and Tibeto-Burman. Additional Studies, Warszawa 2004). Jest autorem większości haseł Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN z zakresu sumerologii.Sumer (Szumer, Sumeria; sum. Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.

    Około 3200 r. p.n.e. wzory wyciskane dotąd na glinianych tokenach zaczęto odciskać na większych kawałkach gliny, dodając przy tym inne znaki. Z tej archaicznej formy w przeciągu niewielu stuleci rozwinęło się w pełni mezopotamskie pismo klinowe, nazwane tak z powodu formy znaków, które powstawały wskutek odciśnięcia ostrego rylca w miękkiej glinie. Pismo to zachowało się na glinianych tabliczkach oraz innych nośnikach, takich jak posągi i budynki odkryte podczas archeologicznych prac wykopaliskowych w Mezopotamii. Pismo to zostało przejęte przez Akadów, Babilończyków, Asyryjczyków, Eblaitów, Elamitów, Hetytów, Hurytów i Urartejczyków na potrzeby ich własnych języków.

    Epos o Gilgameszu — akadyjski epos opisujący poszukiwanie przez legendarnego Gilgamesza, władcę sumeryjskiego miasta Unug (akadyjskie Uruk), tajemnicy nieśmiertelności. Epos ten – zawierający między innymi opis potopu – powstał na kanwie wcześniejszych sumeryjskich opowieści o tym władcy.Języki drawidyjskie - rodzina językowa, obejmująca 85 języków południowych Indii i Sri Lanki. Współcześnie posługuje się nimi ponad 200 mln mówiących. Języki te prawdopodobnie miały historycznie większy zasięg, ale wraz z przybyciem Ariów zostały zepchnięte na południe.

    Pierwotnie sumeryjskie pismo klinowe było pismem ideograficznym lub logograficznym. Każdy znak oznaczał jedno słowo; z początku można było łatwo rozpoznać, jakie pojęcia reprezentowały znaki. W przeciągu kilku stuleci rozwinięto dodatkowo formę reprezentacji sylab według zasady rebusu, zgodnie z którą każdemu z wielu istniejących znaków przyporządkowana była jedna lub więcej wartości fonetycznych sylaby (najczęściej Sa, SpSa, SaSp, SpSaSp, przy czym Sa oznacza samogłoskę, a Sp – spółgłoskę). W ten sposób powstało pismo logograficzno-fonetyczne.

    Aszurbanipal, Asurbanipal, właśc. Aszur-bani-apli (akad. Aššur-bāni-apli, tłum. "bóg Aszur jest twórcą syna pierworodnego"), w tradycji greckiej Sardanapal, w tradycji biblijnej Asnefar bądź Asnappar – król Asyrii z dynastii Sargonidów; syn Asarhaddona; założyciel słynnej biblioteki w Niniwie; panował w latach 669-631 p.n.e.; pomimo rozruchów wewnętrznych utrzymał państwo w granicach od Zatoki Perskiej do Morza Śródziemnego.Języki kaukaskie – termin stosowany na określenie grupy języków, używanych przez rdzenną ludność Kaukazu. Pod względem liczby użytkowników rodzina języków kaukaskich nie jest zbyt liczna (zaledwie kilka milionów), lecz wewnętrznie ogromnie zróżnicowana, ponieważ według rozmaitych zestawień może obejmować nawet do 50 różnych języków. Niektórzy językoznawcy uważają jednak, iż liczba ta jest znacznie przesadzona.

    Transliteracja pisma klinowego oraz jego analiza gramatyczna przedstawione są na przykładzie poniższego krótkiego tekstu – inskrypcji umieszczonej na wypalanej cegle przez Gudeę, władcę miasta-państwa Lagasz (ok. 2130 r. p.n.e.).

    Uwagi: diĝir oraz ki oznaczają tutaj determinatywy, w analizie umieszczone są one w indeksie górnym; pa.te.si oraz šir.bur.la to tzw. złożenia typu "diri".

    Tłumaczenie: Inannie, władczyni wszystkich krajów, swej pani, Gudea, władca Lagasz, sługa bogini Ĝatumdu, dom w mieście Ĝirsu dla niej wzniósł.

    Lagasz (sum. lagaš zapisywane ŠIR.BUR.LA) – starożytne miasto-państwo założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii; obecnie stanowisko archeologiczne Tell al-Hiba w Iraku. Zostało zasiedlone w IV tysiącleciu p.n.e. W drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e był to ważny ośrodek polityczny i kulturalny Sumerów. Po upadku, miasto-państwo odrodziło się za rządów Gudei (2144-2124 p.n.e), stając się głównym ośrodkiem sumeryjskim, później utraciło jednak znaczenie. W latach 1877-1933 prowadzono w nim (z przerwami) wykopaliska. Władzy miasta Lagasz podlegał również port morski w Eninkimarze nad Zatoką Perską.Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).

    W celu uzyskania dalszych informacji dotyczących pisma sumeryjskiego oraz transkrypcji i transliteracji patrz artykuł pismo klinowe.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język ergatywno-absolutywny (ergatywny) – język w którym dla wyrażenia agensa (podmiotu zdania przechodniego, a właściwie zdania agentywnego) używa się specjalnego przypadku o nazwie ergativus, a rolę podmiotu zdania aktywnego i pacjensa określa natomiast absolutivus.
    Języki na-dene – jedna z większych rodzin języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Zalicza się do niej języki atapaskańskie, język tlingit (południowo-zachodnia Alaska) i język eyak. Dawniej do rodziny tej zaliczano też język haida, obecnie jednak został z niej przez większość lingwistów wykluczony. Językami grupy atapasko mówią m.in. Indianie Nawaho i Apacze. Spokrewnione z językami na-dene w ramach rodziny dene-jenisejskiej są języki jenisejskie.
    Hieroglify (stgr. ἱερογλυφικά hieroglyphika, dosł. święte znaki) – najwcześniejszy rodzaj pisma starożytnego Egiptu, obok pisma hieratycznego i demotycznego. Nazwa wywodzi się (podobnie jak nazwa władcy – faraona) z greki i oznacza święte znaki. Ponieważ Hellenowie nie mogli ich zrozumieć, nie przypuszczali że służą do pisania.
    Ebla – jedno z najważniejszych miast starożytnej Syrii, ok. 70 km na południowy zachód od Halabu (Aleppo), założone w pierwszej połowie III tysiąclecia p.n.e. Obecnie stanowisko archeologiczne Tall Mardich w Syrii.
    Mother Tongue jest to coroczne wydawnictwo Association for the Study of Languages in Prehistory - ASLIP (Stowarzyszenia Badawczego Języków Starozytnych) wychodzące od 1995 roku. Celem stowarzyszenia jest zachęcanie do międzynarodowej i interdysplinarnej wymiany informacji, do debaty i dyskusji pomiędzy genetykami ewolucyjnymi hominidów, paleoantropologami, archeologami a językoznawcami historycznymi na temat wyłaniającej się syntezy języka źródłowego oraz prajęzyka. Umożliwia to, choć nie tylko, dyskusję nad lingwistycznymi hipotezami dotyczącymi zagadnień nadrodziny językowj.
    Upodobnienie fonetyczne (asymilacja fonetyczna, inaczej uwarunkowania pozycyjne głosek) – jeden z podstawowych zależnych procesów fonetycznych, polegający na upodobnieniu sąsiednich głosek. Upodobnieniem takim określa się przekształcenie postaci fonetycznej danego wyrazu pod wpływem sąsiadujących ze sobą głosek. Istotą każdego upodobnienia fonetycznego jest koartykulacja, której mechanizm działania polega na wpływie danej głoski na sposób artykulacji głosek, które z nią sąsiadują. Można tu wyróżnić:
    Agens (podmiot czynny) w językoznawstwie – część komunikatu językowego (np. zdania) określająca wykonawcę czynności określonej orzeczeniem. Termin w łacinie oznacza dosłownie "czyniący", "działający" i jest imiesłowem od czasownika agere – "poganiać", "prowadzić", "czynić", "działać", "zarządzać", "grać rolę", "udawać".

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.072 sek.