• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Język pendżabski

    Przeczytaj także...
    Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.Makrojęzyk (ang. macrolanguage) – termin stosowany w językoznawstwie. Kategoria wprowadzona przez międzynarodowy standard ISO 639 na określenie języków, które posiadają kilka odmian, nie zawsze wzajemnie zrozumiałych, ale które ze względów pozajęzykowych (kulturowych, politycznych, etnicznych, religijnych itd.) traktowane są jako warianty tego samego języka. Niektóre języki posiadają kilkadziesiąt takich wariantów (np. arabski 30, keczua 44, zapotecki aż 58).
    Sikhizm (pendż. ਸਿੱਖੀ) – religia powstała w XV wieku w Indiach w prowincji Pendżab. Jej założycielem był Guru Nanak. Obecnie na świecie jest ok. 24 milionów wyznawców tej religii (sikhów) – żyją oni głównie w indyjskim Pendżabie, ale posiadają także liczną kilkumilionową diasporę rozsianą po krajach dawnego Imperium Brytyjskiego i w USA (tu bardzo liczni są również zachodni konwertyci na sikhizm – często w bardzo nieortodoksyjnej formie). Najważniejszym miejscem kultu jest „Złota Świątynia” w Amritsarze, w której przechowywany jest oryginał świętej księgi sikhów zwanej Sri Guru Granth Sahib.
    Zasięg geograficzny języka pendżabskiego
    Dialekty pendżabskie
    Guru Granth Sahib, święta księga sikhów zapisana alfabetem gurmukhi
    Tablica na stacji Southall w języku pendżabskim, pismo gurmukhi

    Język pendżabski (ਪੰਜਾਬੀ pańdźabi), język wchodniopendżabski – język z centralnej grupy języków indoaryjskich indoeuropejskiej rodziny językowej, którym posługuje się ponad 28 mln osób, zamieszkujących historyczną krainę Pendżab na pograniczu indyjsko-pakistańskim. W indyjskim stanie Pendżab ma on status języka urzędowego, nie jest natomiast urzędowym w pakistańskiej prowincji Pendżab.

    Pierwszy stopień podziału administracyjnego Pakistanu obejmuje 4 prowincje i 2 terytoria. Ponadto pod pakistańską administracją znajduje się część Kaszmiru, który podzielony jest na 2 regiony. Prowincje dzielą się dalej na 105 zilli (dystryktów), które są z kolei podzielone są na tehsile. Tehsile stanowią zgrupowania miast i wsi.Sri Guru Granth Sahib (język pendżabski: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ gurū granth sāhib) – święta księga wyznawców sikhizmu oraz ravidasi. Ma 1430 stron. Jest przeznaczona nie do czytania, lecz do śpiewania. Sikhowie traktują ją nie tylko jak świętą księgę, lecz także jak żywego guru. Nazywana bywa "Panią Księgą" bądź "Jedenastym Guru".

    Niekiedy za odmianę języka pendżabskiego uważany jest również język lahnda, używany w zachodnim Pendżabie (stąd jego alternatywna nazwa język zachodniopendżabski, jednakże zasadniczo klasyfikowany jest on jako odrębny język, którym posługuje się ok. 60 mln osób. Język zachodniopendżabski należy do grupy północno-zachodniej języków indoaryjskich, natomiast pendżabski język literacki, oparty na centralnym dialekcie madźhi, do grupy centralnej, wraz z hindi. Przyczyną częstego włączania dialektów lahnda do języka pendżabskiego jest to, iż pendżabski język literacki jest wspólny dla użytkowników zarówno wschodnich, jak i zachodnich dialektów Pendżabu

    Język lahnda – makrojęzyk obejmujący szereg spokrewnionych języków i dialektów, używanych głównie w Pakistanie. Największym z nich jest język zachodniopendżabski, którym posługuje się ponad 60 mln osób. Niekiedy termin lahnda używany jest jako synonim języka zachodniopendżabskiego. Według "Ethnologue Languages of the World" jest na 12 miejscu w rankingu najpowszechniejszych języków świata.Trudno jest ustalić jednoznacznie dokładną liczbę języków używanych w Indiach, gdyż różne instytucje stosują odmienne zasady ich klasyfikacji. Zgodnie z klasyfikacją SIL, na terenie Indii istnieje 415 języków.

    Ponadto używany w okolicach miasta Dżammu język dogri, którym posługują się ok. 2 mln mówiących, niegdyś uważany za odmianę pendżabskiego, obecnie klasyfikowany jest jako jeden z tzw. języków pahari.

    Pismo[]

    Do zapisu używa się, w zależności od państwa, szachmukhi (zmodyfikowanego pisma arabskiego) w Pakistanie, albo też gurmukhi, szachmukhi względnie dewanagari w Indiach.

    Dżammu (hindi जम्मू, trb.: Dźammu, trl.: Jammū; kaszmirski جۄم; urdu جموں; ang. Jammu) - miasto w Indiach, zimowa stolica stanu Dżammu i Kaszmir, położona w regionie Dżammu. W 2011 roku (dane ze spisu powszechnego) miasto zamieszkiwało ponad 500 tysięcy osób. Dżammu położone jest na wysokości ok. 330 m n.p.m.Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).

    Język pendżabski zapisywany pismem gurmukhi jest językiem tekstów i ceremonii religijnych dla ponad 15 mln sikhów - wyznawców sikhizmu.

    Dialekty []

    Zachodnie

  • multani - wyróżnia się odmiennym słownictwem, gramatycznie bliski dialektowi centralnemu, obecnie klasyfikowany jako odrębny język w ramach tzw. makrojęzyka lahnda
  • pothohari - okolice miasta Rawalpindi
  • hindko - region Hazara, wyróżnia się odmiennym słownictwem
  • Centralny

  • madźhi - używany w okolicach dwóch ważnych centrów kulturalnych - Amritsaru i Lahauru; uważany za najczystszą odmianę pendżabskiego, stanowi podstawę języka standardowego.
  • Wschodnie

    Indie są parlamentarną republiką związkową dzielącą się na 28 stanów i 7 terytoriów (6 terytoriów związkowych i jedno narodowe terytorium stołeczne). Stany i terytoria dzielą się następnie na dystrykty, których w 2011 roku było 640.Kraina historyczna – region rozwijający się od setek lub tysięcy lat, obejmujący obszary powiązane wspólną historią i kulturą, niekiedy także więzami gospodarczymi. Bardzo często podział kraju na krainy historyczne staje się podstawą wydzielenia współczesnych jednostek podziału administracyjnego.
  • doabi
  • malwai - Ludhiana, zachodnia część dystryktu Patiala
  • puadhi - wschodnia część dystryktu Patiala; wykazuje cechy przejściowe między pandźabi a hindi
  • Zobacz też[]

  • Język zachodniopendżabski
  • Języki urzędowe Indii
  • Języki Indii
  • Linki zewnętrzne[]

  • Alfabet gurmukhi
  • Dane Ethnologue dla wschodniego pańdźabi
  • Dane Ethnologue dla pańdźabi mirpurskiego
  • Bibliografia[]

  • Czterojęzyczna chrestomatia pendżabska, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 1998, ISBN 83-88238-11-6
  • Sieklucka Anna: Język pendźabski, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 1998, ISBN 83-86483-88-1
  • Przypisy

    1. Ethnologue report for language code: pan
    2. Sieklucka Anna: Język pendźabski, str. 15
    3. Ethnologue report for language code: pnb
    4. Sieklucka Anna: Język pendźabski, str. 17-18
    5. Sieklucka Anna: Język pendźabski, str. 17
    6. wg. Sieklucka Anna: Język pendźabski, str. 14-18
    7. Ethnologue report for language code: skr
    Pendżab (pendżabskie: پنجاب, ang. Punjab, Panjab) - najgęściej zaludniona prowincja Pakistanu. Sąsiadująca z prowincją Sindh na południu, Beludżystanem i Terytoriami Plemiennymi na zachodzie a na północy z Prowincją Północno-Zachodnią, Azad Dżammu i Kaszmirem i z Terytorium Stołecznym Islambadu, natomiast indyjskie stany Dżammu i Kaszmir, Pendżab oraz Radżastan stanowią jego granicę zachodnią.Alfabet arabski – alfabetyczne pismo używane do zapisu języka arabskiego. Powstało z nabatejskiej odmiany pisma aramejskiego. Pismo arabskie rozpowszechnione jest w krajach muzułmańskich.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. Devanāgarī; deva "bóg" + nagari) – pismo alfabetyczno-sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indoaryjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, nepali.
    Pendżab (hindi पंजाब, trb.: Pańdźab, trl.: Paṁjāb; pendżabski: ਪੰਜਾਬ; ang. Punjab) – stan w Indiach, stanowiący część większej krainy geograficznej – Pendżabu. Sąsiaduje z pakistańską prowincją Pendżab na zachodzie, z Dżammu i Kaszmirem na północy, Himachal Pradesh na północnym wschodzie, z Harianą na południu i południowym wschodzie, z terytorium związkowym Czandigarh na południowym wschodzie i z Radżastanem na południowym zachodzie.
    Dogri (डोगरी) - język indoaryjski, używany przez ok. 2 mln osób w Indiach, głównie w regionie Dżammu indyjskiego stanu Dżammu i Kaszmir, poza tym w stanach Pendżab, Himachal Pradesh oraz w Pakistanie. Dogri jest klasyfikowany jako należący do grupy językowej zachodnie pahari. Język ten jest określany jako "pahari" w Pakistanie. Co stanowi rzadkość wśród języków indoeuropejskich, dogri jest językiem tonalnym, podobnie jak inne języki zachodniego pahari oraz język pandźabi.
    Pakistan, Islamska Republika Pakistanu (ang. Islamic Republic of Pakistan; urdu trl. Islāmī Jamhūriyat Pākistān, trb. Islami Dźamhurijat Pakistan) – państwo w południowej części Azji, położone nad Morzem Arabskim, ze stolicą w Islamabadzie.
    Języki pahari (dosłownie: "górskie") - zbiorcze określenie na języki strefy północnej języków indoaryjskich używane w sumie przez ok. 29 milionów osób na niższych piętrach Himalajów w Nepalu i Indiach. Dzielą się na cztery podgrupy.
    Saraiki (alfabet arabski: سرائیکی, gurmukhi: ਸਰਾਇਕੀ, dewanagari: सराइकी trb. sarāikī, określany także jako multani) - język należący do grupy północno-zachodniej języków indoaryjskich, używany przez prawie 14 milionów osób w Pakistanie (okręgi Multan i Bhawalpur). We wcześniejszej literaturze traktowany często jako jeden z dialektów języka pendżabskiego, obecnie raczej za odrębny język wchodzący w skład makrojęzyka lahnda. Tworzy kontinuum językowe z jednej strony z językiem sindhi, a z drugiej strony z językiem pendżabskim.
    Pendżab (Pandźab, Pięciorzecze) – kraina historyczna w południowej Azji, rozciągająca się wzdłuż granicy indyjsko-pakistańskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.049 sek.