• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Język norweski



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Przysłówek – nieodmienna część mowy określająca cechy czynności, stany oraz inne cechy. Występuje przeważnie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym przysłówkiem. Pełni funkcję okolicznika lub orzecznika. Ze względu na funkcję składniową do przysłówków należą także zaimki przysłowne.Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.
    Gramatyka[]

    Uwagi ogólne[]

    Norweski jest językiem ze słabo rozwiniętą, uproszczoną fleksją, ale jednocześnie z aktywnym słowotwórstwem opartym na derywacji i kompozycji. Należy on do uanalityczniających się języków syntetycznych. Tendencja do stopniowego odchodzenia od oznaczania kategorii gramatycznych w rodzinie języków germańskich nie jest nowa, wykazywał ją już bardzo wcześnie poświadczony język gocki, w którym brakowało odrębnych form przypadka dla miejscownika, narzędnika i ablatywu. Jednocześnie pojawiły się specyficzne dla tej rodziny innowacje, jak metafonia samogłoski rdzennej we fleksji czasownikowej, które w różnym stopniu przetrwały do dziś. Zachowawczość morfologiczna norweszczyzny jest niska, co skutkuje dosyć sztywnym szykiem wyrazów w zdaniu. Proces wytwarzania się współczesnych reguł składniowych zakończył się w dobie średniej. Bardzo zbliżone reguły składniowe obowiązują w innych kontynentalnych językach skandynawskich – z tytułu większej morfologicznej zachowawczości islandzki i farerski pozwalają na większą dowolność w budowie zdania.

    Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.Celownik (łac. dativus) – forma używana jako dopełnienie dalsze (Kasia dała Ali prezent) oraz do oznaczania celu pożytku lub szkody (np. dzieci zepsuły mu telewizor - mu nie dotyczy tu bezpośrednio akcji, a jedynie jej skutków). W języku polskim odpowiada na pytania: komu? czemu?. W języku niemieckim i greckim spełnia rolę narzędnika na zasadzie tzw. synkretyzmu przypadków.

    Fleksja[]

    Fleksja czasownikowa[]

    Norweskie czasowniki odmieniają się przez czas (teraźniejszy/„nieprzeszły” i przeszły) i tryb (orzekający, rozkazujący, część czasowników również łączący). Dodatkowo część czasowników posiada także formę zwrotno-bierną (norw. s(t)-passiv), w kilku przypadkach zgramatykalizowaną. Odmiana przez osoby zanikła; odmiana przez liczby zachowała się w części dialektów, ale żaden z obowiązujących wariantów języka pisanego nie dopuszcza jej w pisowni. Ponadto czasownik norweski przyjmuje trzy formy bezosobowe: bezokolicznik, imiesłów przymiotnikowy współczesny oraz imiesłów przymiotnikowy uprzedni, przy czym ten drugi wykorzystuje się do tworzenia analitycznych form czasu praesens perfectum oraz właściwej strony biernej. Podobnie jak w innych językach germańskich, czasowniki mogą być mocne, tj. w ich odmianie może zachodzić wymiana samogłoski rdzennej (pozostałość po apofonii indoeuropejskiej, albo słabe, tj. ich odmiana polega na dodawaniu odpowiedniego sufiksu. Istnieje dodatkowo niewielka grupa czasowników rodzimych, które przy odmianie otrzymują przegłaszający sufiks, a także (w wariancie bokmål) zapożyczonych z dolnoniemiecczyzny wraz ze swoją odmianą przegłosową. Koniugacja w wariancie nynorsk jest bardziej konserwatywna.

    Język wysokoniemiecki (niem. hochdeutsche Sprache, neuhochdeutsche Sprache, Hochdeutsch, Neuhochdeutsch) – język etniczny lub makrojęzyk posiadający co najmniej trzy warianty standardowe, część kontinuum dialektalnego języków zachodniogermańskich. W węższym znaczeniu termin Hochdeutsch odnosi się do standardowego języka literackiego (język ten opisany jest w haśle język niemiecki). W szerszym znaczeniu jest to zespół dialektów, przeciwstawny dialektom dolnoniemieckim, które obecnie uznawane są za odrębny język. Zespół ten jest bardzo zróżnicowany regionalnie i niektóre dialekty – takie jak dialekt używany w niemieckojęzycznej części Szwajcarii (schweizerdeutsch lub schwyzertüütsch, po polsku zwany też językiem alemańskim) – są czasem klasyfikowane jako osobne języki.Biały Dom (z ang. White House) – oficjalna rezydencja i miejsce pracy prezydentów USA położona w Waszyngtonie, Dystrykt Kolumbia. Nazwa ta została nadana budynkowi 14 września 1901 r. przez prezydenta Roosevelta. Wcześniej nazywany był Pałacem Prezydenckim, Domem Prezydenckim i Siedzibą Władz Wykonawczych.

    Fleksja w grupie imiennej[]

    W języku norweskim przy pomocy końcówek fleksyjnych oznacza się następujące kategorie gramatyczne: liczba (pojedyncza lub mnoga), rodzaj (męski, żeński i nijaki) i określoność (forma określona, nieokreślona, nieoznaczona). Dodatkowo zaimki osobowe posiadają formę przypadka zależnego, a przymiotniki i przysłówki podlegają stopniowaniu. W niektórych dialektach określone rzeczowniki mogą przybierać oddzielną formę dla celownika, podobnie jak w standardowym języku rumuńskim.

    Akcent przeciągły (cyrkumfleks, łac. circumflexus, gr. περισπωμένος / perispomenos), często nazywany daszkiem, to znak diakrytyczny używany w językach: esperanto, francuskim, greckim, rumuńskim, słowackim, portugalskim i innych.Przyrostek (sufiks) – w językoznawstwie jest to każdy fragment wyrazu (jego morfem), o ile jest dodany po jego rdzeniu (czyli podstawie słowotwórczej) i jednocześnie ma własności słowotwórcze (czyli nie jest końcówką fleksyjną, przy czym rozróżnienie na "sufiks" jako element słowotwórczy i "końcówkę" jako wykładnik fleksyjny typowe jest wyłącznie dla polonistyki i slawistyki, a nie jest stosowane w innych filologiach, stąd na przykład w angielskiej i niemieckiej wersji tego artykułu "sufiks" jest egzemplifikowany w pierwszym rzędzie jako wykładnik deklinacyjny). Danemu wyrazowi może towarzyszyć jeden sufiks, kilka lub żaden.

    Rozróżnienie między rodzajem męskim a żeńskim jest nieobowiązkowe w wariancie bokmål; w części dialektów formy oznaczające te rodzaje zlały się w jedną (tzw. utrum), co dodatkowo zostało wzmocnione przez późniejszy wpływ duński. Unikanie form żeńskich odbywa się często w sposób świadomy, ponieważ stosowanie rodzaju wspólnego bardzo długo kojarzyło się z mową wykształconej ludności miejskiej. Obecnie Rada Języka Norweskiego zaleca dla normy bokmål stosowanie rodzajnika żeńskiego w przypadku, gdy referentem danego wyrazu jest kobieta (np. jente „dziewczyna”, kone „żona”, tulle „mała dziewczynka” itp.). W wariancie nynorsk utrum nie występuje, a dowolność wyboru rodzajnika dotyczy tylko wąskiej grupy wyrazów.

    Przegłos inaczej metafonia (umlaut – z niem. ) to wymiana samogłosek w temacie (np. w języku niemieckim i praindoeuropejskim) jak również proces fonetyczny w wyniku którego przegłos się pojawia, np. przegłos lechicki.Szyk wyrazów – układ wyrazów w zdaniu, czyli ich usytuowanie względem siebie w perspektywie czasowej (w mowie) lub przestrzennej (w piśmie). Szyk wyrazów jest bezpośrednim następstwem linearności każdego języka naturalnego.

    Przymiotniki odmieniają się podobnie jak opisane w sekcji nt. fleksji imiennej imiesłowy – przez rodzaj, liczbę i określoność. W przypadku przymiotników regularnych forma określona jest zawsze równa formie liczby mnogiej, a forma rodzaju żeńskiego – formie rodzaju męskiego. Dodatkowo podlegają stopniowaniu, a forma nijaka odpowiada odprzymiotnikowemu przysłówkowi. Większość przymiotników odmienia się regularnie, według zasad przedstawionych w tabeli.

    Fiord – rodzaj głębokiej zatoki, mocno wcinającej się w głąb lądu, często rozgałęzionej, z charakterystycznymi stromymi brzegami, powstałej przez zalanie żłobów i dolin polodowcowych.Troms (pnlap. Romssa, Romssa fylkka) – jeden z 19 okręgów, na które podzielona jest Norwegia. Graniczy z: regionem Finnmark od północnego wschodu, Nordland od południowego zachodu, z terytorium Szwecji (Norrbotten Län) od południa oraz na krótkim odcinku z Finlandią (Laponia) od południowego wschodu. Od zachodu graniczy z Oceanem Atlantyckim (Morze Norweskie).

    . Odstępstwa od normy to:

  • w wariancie bokmål:
  • liten „mały” oraz annen „inny”, z odmianą całkowicie nieregularną,
  • przymiotniki odimiesłowowe typu velkommen „mile widziany”, które mogą przybierać odmianę typu imiesłowego, odmianę typu przymiotnikowego albo odmianę mieszaną,
  • przymiotniki zakończone na -e i -ete, a także przymiotnik bra „dobry”, które nie podlegają odmianie,
  • przy stopniowaniu przymiotniki ung „młody”, stor „duży”, tung „ciężki”, lang „długi” oraz przysłówek få „kilka” wymieniają samogłoskę rdzenną, a przymiotniki liten, god „dobry”, vond „zły”, gammel „stary” oraz przysłówki mange „wielu” oraz mye „dużo” mają odmianę supletywną.
  • w wariancie nynorsk
  • liten oraz annan z odmianą całkowicie nieregularną,
  • eigen „własny” z odrębną formą dla rodzaju żeńskiego,
  • przymiotniki zakończone na -a, -e, -ete, a także przymiotnik bra „dobry”, które nie podlegają odmianie,
  • przy stopniowaniu przymiotniki ung „młody”, stor „duży”, tung „ciężki”, lang „długi” oraz przysłówek få „kilka” wymieniają samogłoskę rdzenną, a przymiotniki liten, god „dobry”, vond „zły”, gamal „stary” oraz przysłówki mange „wielu” oraz mykje „dużo” mają odmianę supletywną.
  • W obrębie grupy nominalnej odmieniają się także zaimki osobowe, nieokreślone oraz wskazujące. W zaimkach osobowych zachowały się pozostałości staronordyjskiej deklinacji – podobnie jak w wielu innych językach, w których fleksja jest w zaniku, i tu zachowane zostały formy zależne, będące w tym wypadku kontynuantami form biernikowych. W niektórych dialektach obserwuje się jednak stopniowe zlewanie form podmiotowych i zależnych.

    Konstytucja Norwegii, konstytucja eidsvollska – ustawa zasadnicza Królestwa Norwegii, uchwalona przez Zgromadzenie Konstytucyjne krótkotrwałego, niezależnego Królestwa Norwegii w dniu 16 maja 1814 w miejscowości Eidsvoll, a podpisana 17 maja 1814. Po zawarciu unii personalnej ze Szwecją (1814-1905), została uznana przez króla Karola XIII. Obowiązuje do dziś, jednakże była wielokrotnie zmieniana (ostatnia zmiana z 19 czerwca 1992).Uniwersytet Gdański (w skrócie UG) – uczelnia z siedzibą rektora w Gdańsku, powstała 20 marca 1970, na mocy decyzji Rady Ministrów, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (założonej w 1945 jako Wyższa Szkoła Handlu Morskiego) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (założonej w 1946).

    Składnia[]

    Szyk w zdaniu prostym[]

    Norweski jest językiem typu V2, co oznacza, że czasownik w zdaniu oznajmującym zawsze znajduje się na logicznej drugiej pozycji: Jeg kjøpte vakre blomster på torget. ja kupić-PRT piękny-PL.INDF kwiat-PL.INDF na targ-N.SG.DEF På torget kjøpte jeg vakre blomster. na targ-N.SG.DEF kupić-PRT ja piękny-PL.INDF kwiat-PL.INDF Vakre blomster kjøpte jeg på torget. piękny-PL.INDF kwiat-PL.INDF kupić-PRT ja na targ-N.SG.DEF „Kupiłem na targu piękne kwiaty.”

    W takiej składni orzeczenie imienne może zostać rozbite przez podmiot w taki sposób, że odmieniony czasownik posiłkowy zajmie drugą pozycję w zdaniu, natomiast orzecznik – czwartą (w przykładzie 2: på torget har jeg kjøpt). Negację można umieścić w różnych miejscach zdania, zmieniając tym samym jego fokus. Standardowe partykuły negacyjne to ikke (bokmål), ikkje (nynorsk) oraz ei (oba warianty, obecnie głównie w stałych zwrotach, np. den gong ei „nie tym razem”), jednak dialekty znają także inne formy, np. isje, inte, igge itd. Negacja w języku norweskim jest pojedyncza.

    Høgnorsk, język wysokonorweski – ultrapurystyczna i nieoficjalna odmiana języka norweskiego będąca odmianą standardu nynorsk w formie opracowanej przez Ivara Aasena. Wywodzi się z odmiany nynorsk, z której odrzucono zmiany wprowadzone przez rząd w r. 1917. Jest to przede wszystkim odmiana pisana.Bohuslän – historyczna kraina (szw. landskap), położona na południowym zachodzie Szwecji, w regionie Västra Götaland nad cieśniną Skagerrak Morza Północnego. Jego nazwa pochodzi od Twierdzy Bohus (szw. Bohus Fästning).

    W grupie nominalnej przydawki stoją w nienacechowanej wypowiedzi przed tym, co opisują. Jeśli grupa jest określona, oznaczenie określoności musi zostać powtórzone przed frazą, na przymiotniku i na rzeczowniku: eit stort hus INDF.N.SG duży-N.SG dom.INDF.N.SG „duży dom” (nieokreślony) det store huset DEF.N.SG duży-DEF dom-DEF.N.SG „duży dom” (konkretny)

    W wariancie bokmål istnieje grupa stałych fraz, w których określoności nie ponawia się na rzeczowniku. Różnią się one wtedy znaczeniem od swoich „regularnych” odpowiedników. Rozróżnienie to jest śladem po norwesko-duńskim koine używanym w miastach i jako takie nie pojawia się w nynorsku, opartym na dialektach obszarów wiejskich.

    Spółgłoska nosowa miękkopodniebienna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczanej symbolem: [ŋ].Lenicja (łac. LĒNIŌ „łagodzę, zmiękczam”) – proces fonetyczny, zachodzący w wielu językach, w którym głoska ulega osłabieniu w określonych sytuacjach, jak na przykład spółgłoska pomiędzy samogłoskami czy w wygłosie, może także odgrywać rolę gramatyczną.
    det hvite huset DEF.N.SG biały-DEF dom-DEF.N.SG „biały dom” (tj. „dom pomalowany na biało”) Det hvite hus DEF.N.SG biały-DEF dom.INDF.N.SG „Biały Dom” (tj. „siedziba prezydenta Stanów Zjednoczonych”)

    Pytania można tworzyć przez inwersję, polegającą na przestawieniu orzeczenia na pierwsze miejsce w zdaniu, lub przez dodanie zaimka pytajnego – wtedy orzeczenie pozostaje na drugiej pozycji.

    Język russenorsk (pol. język rosyjsko-norweski, inne nazwy: kaksprek, moja pa tvoja) – jeden z języków pidżynowych; używany był w XVIII, XIX i XX wieku aż do rewolucji październikowej. Używany był na północy Norwegii w handlu między Norwegami i Rosjanami; do 1850 mówili nim rybacy i kupcy, później jego wpływy ograniczyły się wyłącznie do języka rybaków. Russenorsk składał się z ok. 150–200 słów stanowiących jego korpus i pochodzących w ok. 40% z rosyjskiego i w 50% z norweskiego. Cechował się dużym uproszczeniem gramatycznym i prostą fonetyką.Spółgłoska szczelinowa krtaniowa bezdźwięczna - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: [h]
    Kommer du i morgen? przychodzić-NPST ty jutro „Przyjdziesz jutro?” Korleis har du det? jak mieć-NPST ty to „Jak się masz?”

    Norweski nie jest językiem typu pro-drop, toteż w języku pisanym nie istnieje podmiot domyślny. W mowie i piśmie potocznym zdarzają się jednak przypadki opuszczenia zaimka osobowego (j)eg „ja”.

    Liczba mnoga – forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – piaski – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).Latynizm – zwrot, wyraz lub składnia zdania wywodzące się z łaciny. W literaturze staropolskiej latynizmy występowały jako tzw. makaronizmy.

    Szyk zdania złożonego[]

    W zależności od tego, czy zdanie złożone jest współrzędnie, czy podrzędnie, inaczej wygląda jego szyk. Zdania składowe zdania współrzędnego nie określają się wzajemnie i są zrozumiałe oddzielnie, dlatego szyk w obu członach podlega tym samym zasadom, co w zdaniu pojedynczym i nie ulega zmianie przy zamianie ich pozycji. Na zdanie współrzędnie złożone najczęściej wskazują spójniki og „i, a”, men „ale” i eller „albo”.

    Unia kalmarska (duń., szw., norw. Kalmarunionen) – unia personalna zawarta latem 1397 na zamku w Kalmarze pomiędzy Danią, Szwecją i Norwegią.Telemark – jeden z 19 okręgów administracyjnych w Norwegii, położony w południowej części kraju, nad cieśniną Skagerrak.
    Læraren underviser og studentane høyrer merksamt på han. nauczyciel-M.SG.DEF wykładać-NPST i student-M.PL.DEF słuchać-NPST uważnie na on.OBL „Nauczyciel wykłada, a studenci słuchają go z uwagą.” Studentane høyrer merksamt og læraren underviser. student-M.PL.DEF słuchać-NPST uważnie i nauczyciel-M.SG.DEF wykładać-NPST „Studenci słuchają z uwagą, a nauczyciel wykłada.”

    W zdaniu złożonym podrzędnie szyk zdania nadrzędnego zależy od kolejności członów. Jeśli człon nadrzędny nie jest pierwszy w wypowiedzeniu, pojawia się w nim szyk VSO. Jeśli natomiast stoi na początku, obowiązuje zwykły szyk V2.

    W zdaniu złożonym współrzędnie zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) – powstały w 1919 państwowy uniwersytet z siedzibą w Poznaniu. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities ze stycznia 2013, opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 3. miejsce w Polsce wśród uniwersytetów, a na świecie 393. pośród wszystkich typów uczelni.
    Om du ikke gjør alt i dag, vil du ha ekstra arbeid i morgen. jeśli ty nie robić.NPST wszystko dzisiaj MOD.NPST ty mieć.INF dodatkowy praca.INDF jutro „Jeśli nie zrobisz dziś wszystkiego, będziesz mieć więcej pracy jutro.” Du vil ha ekstra arbeid i morgen om du ikke gjør alt i dag. ty MOD.NPST mieć.INF dodatkowy praca.INDF jutro jeśli ty nie robić.NPST wszystko dzisiaj „Będziesz mieć jutro więcej pracy, jeśli nie zrobisz dziś wszystkiego.”

    Szyk w zdaniu podrzędnym uzależniony jest natomiast od wybranego spójnika. Spójniki for „ponieważ” i så „więc” wymuszają szyk V2 typowy dla zdania pojedynczego. Pozostałe natomiast wywołują zbliżony szyk, ale z elementem okolicznikowym lub negacją przesuniętą przed orzeczenie. Szyk VSO może pojawić się w zdaniu podrzędnym warunkowym, pod warunkiem że stoi ono jako pierwsze i nie jest wprowadzone żadnym spójnikiem.

    Homografia – ortograficzna tożsamość słów różniących się sposobem ich wymawiania oraz znaczeniem. W języku polskim homografia przeważnie łączy się z homofonią, np. "zgniły" jako 3. os. l. mn. czasu przeszłego czasownika "zgnić" i jako przymiotnik w mianowniku l. poj. a także gra jako 3. os. l. poj. czasu teraźniejszego czasownika grać i jako rzeczownik gra w mianowniku. Istnieją jednak w języku polskim także słowa homograficzne, ale nie homofoniczne, np. odmienne czytane cis jak dźwięk i jako roślina, czy czasowniki zamarzać (od mróz) i zamarzać (od morzyć).Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.
    Det byrja å regne, så vi måtte heim tidlig. EXPL zacząć-PST PTCL padać.INF więc my musieć-PST do-domu wcześnie „Zaczęło padać, więc musieliśmy wcześnie pójść do domu.” Du må betale bot når du ikke har gyldig bilett. ty musieć.NPST płacić.INF mandat kiedy ty nie mieć-NPST ważny bilet.INDF „Musisz zapłacić mandat, kiedy nie masz ważnego biletu.” Søker du om medlemskap, må du først bli myndig. ubiegać-się-NPST ty o członkostwo.INDF musieć.NPST ty najpierw stać-się.INF pełnoletni „Jeśli chcesz ubiegać się o członkostwo, musisz najpierw stać się pełnoletni.”

    Ortografia[]

    Klawiatura ze skandynawskimi literami.
     Osobny artykuł: alfabet duńsko-norweski.

    Alfabet norweski składa się z 29 liter i jest oparty na alfabecie łacińskim.

    Język islandzki (isl. íslenska) - język z grupy języków nordyckich, którym posługują się mieszkańcy Islandii. Posługuje się nim około 320 tys. osób., głównie Islandczycy w kraju i na emigracji. Zapisywany jest alfabetem łacińskim.Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący kraje: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

    Litery c, q, w, x i z używane są wyłącznie w zapożyczeniach. W wyniku ich językowej asymilacji zapis zapożyczeń może ulec zmianom, polegającym na dostosowaniu go do wymowy (np. tøff ← ang. tough, klisje < fr. cliché). Ze względów historycznych niektóre norweskie nazwiska również zapisywane są za pomocą tych liter (por. np. Bjørnar Moxnes, lider norweskiej partii Rødt). Od wprowadzenia litery å do zapisu duńskiego alfabet duński jest identyczny z norweskim.

    Trøndelag – region w środkowej Norwegii składający się z dwóch okręgów: Nord-Trøndelag i Sør-Trøndelag. Głównym miastem jest Trondheim nad rzeką Nidelvą.Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

    Użycie akcentu ostrego, akcentu ciężkiego i akcentu przeciągłego jest możliwe, ale nieobowiązkowe. Diakrytyzowanych liter é, è, ê, ó, ò i ô używa się dla rozróżnienia wyrazów homograficznych, np. for „dla”, fór „pojechał”, fòr „bruzda”, fôr „karma, pasza” albo tillèt „pozwala”, tillét „pozwolił”.

    Alfabet łaciński, łacinka, alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.Grawis (akcent ciężki, akcent słaby) – znak diakrytyczny używany w językach: greckim, katalońskim, wietnamskim, norweskim, portugalskim, francuskim, walijskim, włoskim i innych, oznaczający akcent samogłoski krótkiej o intonacji opadającej. Nazwą gravis określa się również sam taki akcent.

    Norweska ortografia jest w dużej mierze fonemiczna, tj. oparta na zasadzie „jeden znak – jeden dźwięk”. W praktyce jednak stworzenie takiej ortografii dla języka nieposiadającego standardu wymowy jako punktu odniesienia jest niemożliwe, o czym świadczą chociażby odmienne sposoby zapisu tych samych słów w wariantach nynorsk i bokmål (por. np. gjere — gjøre, ljos — lys, ikkje — ikke). W praktyce niektóre dźwięki mogą mieć kilka sposobów zapisu, np. /ʂ/ może być zapisywane jako <sj> (sjanger), <skj> (skje), <sk> (ski), <g> (giro) albo <j> (journalist).

    Liczba pojedyncza (skróty: l.poj., l.p.) to szereg form fleksyjnych, tj. przypadków w deklinacji i osób w koniugacji, oznaczających jeden przedmiot bez względu na to, czy jest to rzeczywiście jednostka (np. mały chłopiec biegnie), czy gatunek (np. pies szczeka), czy też zbiorowość (np. armia walczy). Nieliczne rzeczowniki mają tylko formy liczby pojedynczej (singulare tantum). Są to niektóre nazwy własne (np. Wisła, Bałtyk), większość rzeczowników będących nazwami materiałów (np. miedź), wiele rzeczowników oznaczających pojęcia oderwane (np. dobroć, radość) oraz rzeczowniki zbiorowe (np. szlachta, sitowie)Wzdłużenie zastępcze – proces fonetyczny, w wyniku którego samogłoska staje się długa, aby zachować energię potrzebną na wypowiedzenie wyrazu, kiedy następna samogłoska zanikła. Zaszło np. w łacinie, języku fińskim i w języku polskim (przy zaniku jerów). Podobnie jak wokalizacja jerów jest wynikiem wyrównań kompensacyjnych. Przy wzdłużeniu zastępczym zanikający jer oddaje swój iloczas samogłosce pełnej – powodując jej wzdłużenie.

    Dialekty[]

    Dialekty norweskie

         Dialekt zachodnionorweski

         Dialekt wschodnionorweski

         Dialekt trønderski

         Dialekt północnonorweski

    Wyróżnia się cztery podstawowe norweskie dialekty:

  • północnonorweski (nordnorsk), używany w północnej części kraju (okręgi: Finnmark, Nordland i Troms, północna część okręgu Nord-Trøndelag),
  • trønderski (trøndersk), używany w centralnej części kraju (okręgi: Sør-Trøndelag, południowa część Nord-Trøndelagu, północna część Møre og Romsdal, Jämtland, Härjedalen),
  • wschodnionorweski (østlandsk / austlandsk), używany na południowym wschodzie Norwegii oraz w Bohuslän w Szwecji,
  • zachodnionorweski (vestlandsk), używany na południowym zachodzie Norwegii.
  • Podział ten jest najbardziej rozpowszechniony, chociaż badacze wyróżniają niekiedy od tylko dwóch do aż sześciu różnych dialektów. Poszczególne dialekty różnią się od siebie przede wszystkim słownictwem i wymową, różnice morfologiczne i składniowe są mniejsze i znacznie rzadsze. Za kluczową uznaje się izoglosę między dialektem wschodnim a zachodnim, ponieważ dotyczy ona bardzo wielu cech, pozwalających odróżnić oba warianty języka od siebie. Należą do nich m.in.: prawo ciężkości sylaby (jamvekt; ma miejsce w dialecie wschodnim, w zachodnim nie), obecność „grubego l” (por. język norweski#Spółgłoski; obecne na wschodzie, na zachodzie nie), różnica w realizacji akcentu tonicznego (na zachodzie – ton niski, na wschodzie – ton wysoki) i obecność języczkowej spółgłoski rotycznej (obecna na zachodzie, na wschodzie nie).

    Para minimalna - jest to para wyrazów lub wyrażeń danego języka, różniących się tylko jedną głoską i posiadających różne znaczenia. Cechy odróżniające głoski pary minimalnej są cechami fonologicznie relewantnymi, np. w języku polskim parę minimalną tworzą wyrazy koza i kosa - wyrazy te różnią się tylko jedną głoską ([z] : [s]) i posiadają różne znaczenia. Wynika z tego, że cechy odróżniające głoski [z] i [s] (w tym wypadku jest to dźwięczność) są w systemie fonologicznym języka polskiego cechami fonologicznie relewantnymi, a głoski [z] i [s] są realizacjami dwóch różnych fonemów. Natomiast w języku hiszpańskim głoski te są realizacjami tego samego fonemu - /s/. Głoska [z] jest w hiszpańskim jedynie wariantem fonemu /s/ występującym przed spółgłoskami nosowymi i półotwartymi, np. w wyrazie capitalismo.Zestrój akcentowy – obdarzona sensem grupa sylab posiadająca jeden główny akcent. Pojęcie z zakresu teorii poezji. Na powtarzalności zestrojów akcentowych w obrębie wersów bazuje system wersyfikacyjny w poezji, zwany tonizmem.

    Współczesne różnice dialektalne zaczęły się kształtować najpewniej jeszcze w języku staronordyjskim; sugeruje to obecność w językach: islandzkim i farerskim cech fonetycznych właściwych regionom, z których wywodzili się kolonizatorzy wysp. Obecnie jednak różnice dialektalne ulegają pewnemu spłaszczeniu. Wynika to z przyczyn o naturze często tylko pośrednio językowej, albo całkowicie pozajęzykowej, takich jak np. mobilność, urban sprawl czy wpływ pisma na mowę. W Norwegii obserwuje się zwłaszcza ekspansję gwar miejskich na tereny miejskie oraz wyrównywanie się różnic dialektalnych wynikających ze statusu społecznego.

    Strona – kategoria gramatyczna właściwa czasownikowi, wyrażająca stosunek między czynnością oznaczaną przez ten czasownik a gramatycznym podmiotem i gramatycznym dopełnieniem.Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

    Należy pamiętać, że bokmål i nynorsk nie są dialektami języka norweskiego, tylko wariantami języka pisanego. Niewielu Norwegów zbliża swoją wymowę do standardów pisanych; z takim procesem ma się do czynienia w państwowym radiu i telewizji i w języku stricte urzędniczym, jak również w nauczaniu języka norweskiego jako obcego.

    Tryb łączący (łac. coniunctivus, subiunctivus) – tryb gramatyczny, występujący w wielu językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W języku polskim funkcje trybu łączącego są podzielone między tryb przypuszczający oraz tryb rozkazujący. Istnieje jednakże w języku polskim odpowiednik trybu łączącego. Tworzy się go poprzez dodanie za partykułą "oby", "żeby", "gdyby" formy dawnego imiesłowu przeszłego, np. Oby on to zrobił. Chciałbym, żeby już napisał list.Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6] [7]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).
    Czasownik – odmienna oraz samodzielna część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty bądź przedmioty się znajdują. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.
    Litera – znak graficzny charakterystyczny dla pism fonetycznych. Może wyrażać pojedynczą głoskę, sylabę lub wchodzić w skład innych połączeń - np. dwuznaków. W języku francuskim zestaw nawet pięciu liter może oznaczać jedną głoskę.
    Język norn – wymarły język skandynawski (wywodzący się ze staronordyjskiego), którym posługiwali się mieszkańcy wysp Szetlandów i Orkadów, aż do zajęcia ich przez Szkocję w XV w.
    Hanza, Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki (z st.-wys.-niem. hansa - grupa) – związek miast handlowych Europy Północnej z czasów Średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową.
    Język gocki – wymarły język wschodniogermański, który był używany przez germańskie plemię Gotów. Jest on znany głównie dzięki tłumaczeniu Biblii dokonanego przez biskupa Wulfilę w IV wieku n.e.
    Mora (łac.) - jest jednostką iloczasu używaną w fonologii, określającą "wagę" sylaby (która decyduje o synchronizacji czasowej i akcentowaniu) w niektórych językach. Podobnie jak wiele innych pojęć lingwistycznych, dokładna definicja mory jest dyskusyjna.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.627 sek.