• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Język hetycki

    Przeczytaj także...
    Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.
    Języki anatolijskie (hetyckie) — podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługiwała się ludność zamieszkująca współczesną Anatolię w okresie od ok. 2000 r. p.n.e. do początków naszej ery.

    Język hetycki (zw. również nesyckim) – najlepiej znany z wymarłych języków z podrodziny anatolijskiej języków indoeuropejskich. Mówili nim Hetyci w Azji Mniejszej w II tysiącleciu p.n.e. Poświadczony już w staroasyryjskich tekstach klinowych z Kanesz (Nesa, XVIII–XVII w. p.n.e.) był głównym językiem dokumentów klinowych z Hattusa, stolicy państwa Hetytów.

    HTML (ang. HyperText Markup Language) – hipertekstowy język znaczników, obecnie szeroko wykorzystywany do tworzenia stron internetowych.Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

    Wyróżnia się trzy okresy rozwoju języka hetyckiego:

  • starohetycki (od XVI do połowy XV w. p.n.e.),
  • średniohetycki (od połowy XV do XIV w. p.n.e.),
  • nowohetycki (od początku XIV do XIII w. p.n.e.).
  • Teksty starohetyckie są najstarszymi pisanymi zabytkami w rodzinie języków indoeuropejskich. Odkryte zostały w północnej Turcji w ruinach starożytnego pałacu królewskiego. Znaleziono tam 13 tysięcy glinianych tabliczek z hetyckim pismem klinowym. Odczytał je czeski orientalista Bedřich Hrozný i udowodnił indoeuropejskie pochodzenie języka. Swoje dokonania ogłosił 24 listopada 1915 podczas wykładu w Towarzystwie Bliskowschodnim w Berlinie. Wydarzenie to uznaje się za narodziny hetytologii.

    Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).Podrodzina językowa – grupa języków w obrębie rodziny językowej wywodząca się od jednego prajęzyka pośredniego. Ten prajęzyk pośredni wywodzi się natomiast od wspólnego dla całej rodziny prajęzyka. Wyróżniamy przykładowo słowiańską podrodzinę językową, gdyż język prasłowiański, z którego wywodzą się wszystkie współczesne języki słowiańskie, pochodzi od języka praindoeuropejskiego.

    Językoznawcy wciąż nie są pewni, czy języki anatolijskie oderwały się od języka praindoeuropejskiego i rozwijały samodzielnie, czy też były po prostu jednymi z pierwszych, które ten proces rozpoczęły. Choć wciąż nie rozwikłano wielu zagadek, postępujące badania wykazały istnienie w języku hetyckim znacznie większej liczby słów pochodzenia indoeuropejskiego niż wcześniej oceniano.

    Językoznawstwo diachroniczne (od gr. día „przez”, chrónos „czas”, językoznawstwo historyczne) to dział językoznawstwa zajmujący się badaniem relacji jakie występują między elementami języka w różnych epokach jego rozwoju. Językoznawstwo diachroniczne bada więc zmiany, jakie zachodzą w języku z upływem czasu. Głównym zadaniem językoznawstwa diachronicznego jest opisanie tych zmian i sformułowanie na tej podstawie możliwie ogólnych zasad obowiązujących w ewolucji języków.Hetyckie pismo hieroglificzne, inne nazwy: hieroglify luwijskie, hieroglify anatolijskie – system znaków graficznych, którego używano w państwie Hetytów od około połowy drugiego tysiąclecia p.n.e. do około połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e. Zostało odkryte w pierwszej połowie XIX wieku, odczytane zaś – w pierwszych dekadach XX wieku. Pochodzenie pisma jest nieznane.

    Język hetycki posługiwał się dziewięcioma przypadkami, a więc o jednym więcej niż język praindoeuropejski. Do XVI wieku p.n.e. pisany był pismem klinowym.

    Na początku XX wieku odkryto inskrypcje zapisane hieroglifami. Pismo zostało nazwane hetyckim pismem hieroglificznym. Najstarsze zabytki tego typu pochodzą z połowy II tysiąclecia p.n.e. Pismo prawdopodobnie zostało stworzone na potrzeby sztuki monumentalnej. Posługiwano się nim do połowy I tysiąclecia p.n.e.

    Pismo klinowe – najstarsza na świecie odmiana pisma, powstała na Bliskim Wschodzie, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok. 3500 lat przed naszą erą.Hattusa (w literaturze przedmiotu również Hattusas, Hattuşaş i Hattusza) — stolica imperium hetyckiego. Obecnie stanowisko archeologiczne położone w pobliżu miasta Boğazkale w Anatolii, około 145 km od Ankary, w 1986 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Przypisy

    1. D. Diringer, Alfabet, czyli Klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972, s. 91-95.

    Bibliografia[]

  • C. R.Gurney, Hetyci, Warszawa 1972.
  • I. R. Danka, Języki anatolijskie, [w:] L. Bednarczuk (wyd.), "Języki indoeuropejskie", t. I, Warszawa 1986, s. 292 nn.
  • Maciej Popko, Ludy i języki starożytnej Anatolii, Warszawa 1999.
  • Zobacz też[]

  • teoria laryngalna
  • Linki zewnętrzne[]

  • Kurs języka hetyckiego University of Texas at Austin (ang.)
  • Strona poświęcona językowi hetyckiemu gramatyka w formatach PDF i HTML, słownik, listy znaków, teksty klinowe, forum (ang.) (fr.)
  • Portal hetytologiczny teksty źródłowe, wiele materiałów (niem.)
  • Chicago Hittite Dictionary w wersji online wymaga zainstalowania wirtualnej maszyny Java
  • Przekłady tekstów hetyckich (ang.)
  • Strona Craiga Melcherta znawcy języków anatolijskich zawiera teksty artykułów naukowych autora (ang.)
  • Czcionka zawierająca kliny hetyckie zgodna z Unicode (niem.)
  • Czcionka zawierająca kliny hetyckie i sumeryjskie zgodna z Unicode
  • Unicode – komputerowy zestaw znaków mający w zamierzeniu obejmować wszystkie pisma używane na świecie. Definiują go dwa standardy – Unicode oraz ISO 10646. Znaki obu standardów są identyczne. Standardy te różnią się w drobnych kwestiach, m.in. Unicode określa sposób składu.Hetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII w. p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Boğazkale) w Anatolii. Potęga państwa opierała się na znakomicie, jak na owe czasy, uzbrojonej armii (broń z żelaza, zbroje, doskonałe rydwany bojowe). W okresie swojej największej świetności Hetyci kontrolowali Anatolię, północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Państwo Hetytów upadło około 1200 p.n.e. prawdopodobnie pod naporem Ludów Morza, chociaż nieliczne hetyckie miasta-państwa w północnej Syrii przetrwały do roku 708 p.n.e.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język praindoeuropejski – prajęzyk, czyli wspólny przodek języków indoeuropejskich, niezaświadczony bezpośrednio, ale częściowo zrekonstruowany za pomocą metody porównawczej. Istnieje szereg różnych hipotez na temat datowania i lokalizacji języka praindoeuropejskiego. Najdawniejsze języki indoeuropejskie – już znacznie zróżnicowane – znane są z pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e., a dane pośrednie wskazują, że rozpad wspólnoty indoeuropejskiej musiał nastąpić najpóźniej około 3000 p.n.e. Z kolei analiza odziedziczonego słownictwa pozwala przypuszczać, że społeczeństwo praindoeuropejskie istniało w okresie neolitu (przed upowszechnieniem się wytopu i obróbki metali) i że składało się z ludności rolniczo-pasterskiej.
    PDF (ang. Portable Document Format, przenośny format dokumentu) – format plików służący do prezentacji, przenoszenia i drukowania treści tekstowo-graficznych, stworzony i promowany przez firmę Adobe Systems. Język opisu pliku PDF jest okrojoną wersją języka programowania PostScript wzbogaconą o elementy hipertekstowe.
    Bedřich Hrozný (ur. 6 maja 1879 w Lysej nad Łabą, zm. 12 grudnia 1952) – czeski orientalista i lingwista. Udało mu się odczytać pismo starożytnych Hetytów. Jest uznawany za ojca nauki zajmującej się tym ludem, tj. hetytologii.
    Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie, ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja – stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcję od północy otacza Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne (nazywane w języku tureckim Morzem Białym).
    Język sumeryjski (sum. eme-gi7/gir15, akad. Ŝumeru) – język starożytnego Sumeru, używany w południowej Mezopotamii od co najmniej IV tysiąclecia p.n.e., najstarszy zapisany język. Został wyparty przez język akadyjski około 2000 p.n.e., ale był używany w Mezopotamii jako język tekstów religijnych, ceremonialnych i naukowych do około I wieku p.n.e., a następnie został zapomniany aż do odczytania w XIX wieku. Język sumeryjski nie jest spokrewniony z innymi językami używanymi przez okoliczne ludy i jest na ogół uważany za język izolowany. Do jego zapisu używano pisma klinowego. Sumeryjski jest językiem aglutynacyjnym.
    Wirtualna maszyna Javy (ang. Java Virtual Machine, w skrócie JVM) – maszyna wirtualna oraz środowisko zdolne do wykonywania kodu bajtowego Javy. Według szacunków różnych firm i autorów publikacji, liczba urządzeń wyposażonych w JVM wynosi od 3 do 10 miliardów, w tym 1 miliard komputerów, a liczba programistów tworzących oprogramowanie na tę platformę – od 6,5 do 9 milionów.
    Berlin – stolica, siedziba rządu Republiki Federalnej Niemiec. Największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego. Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób. Jest największym po Londynie i Paryżu miastem w Unii Europejskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.