• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Jętki

    Przeczytaj także...
    Imago (łac. imago – wizerunek, obraz; l.mn. – imagines; pol. l.mn. „imaga”), owad dorosły, owad doskonały – ostateczne stadium w rozwoju osobniczym owadów przechodzących proces przeobrażenia. Imago nie przechodzi już linień. U większości gatunków jest osobnikiem zdolnym do rozrodu, często niepobierającym pokarmu lub pobierającym jedynie w minimalnych ilościach.Odwłok (abdomen, urosoma) – trzecia, tylna część ciała stawonoga, połączona z tułowiem lub głowotułowiem. Odwłok pokryty jest oskórkiem, ale znacznie delikatniejszym niż okrywy głowy czy głowotułowia. Na odwłoku mogą występować odnóża kroczne; u form bardziej wyspecjalizowanych są one często przekształcone w kądziołki przędne (pająki) czy najrozmaitsze narządy kopulacyjne.
    Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.

    Jętki (Ephemeroptera); pot. jacica – rząd owadów uskrzydlonych, długość ciała 3-40 mm, na ogół związanych ze środowiskiem wodnym. Okres życia larw może trwać nawet do kilku lat, postacie dorosłe żyją bardzo krótko, czasem jeden dzień (stąd: jętka jednodniówka). Niekiedy obserwowane są masowe wyloty jętek.

    Przyoczko (l.mn. przyoczka), oczko (ocellus) – pojedynczy narząd wzroku występujący u stawonogów. Wyróżnia się przyoczka boczne (ocellus lateralis, stemma), obecne w liczbie 1–7 par na bocznej lub brzusznej części głowy larw owadów o przeobrażeniu zupełnym i u skoczogonków oraz przyoczka grzbietowe (ocellus dorsalis, ocellus anterior), o pojedynczym aparacie dioptrycznym i licznych receptorach, występujące w liczbie 1–3 par na czole u imagines i larw niektórych owadów o przeobrażeniu niezupełnym.Hermafrodytyzm, obojnactwo, dwupłciowość, gynandromorfizm – zjawisko występowania w ciele jednego osobnika jednocześnie męskich i żeńskich gruczołów rozrodczych albo występowanie w jego ciele gruczołu obojnaczego wytwarzającego jaja i plemniki. Obojnactwo występuje często u zwierząt bezkręgowych i u roślin wyższych (u roślin nazywane jest obupłciowością lub androginią), rzadziej u kręgowców. U osobników hermafrodytycznych najczęściej zachodzi zapłodnienie krzyżowe, rzadziej samozapłodnienie – u roślin nazywane samopylnością.

    W okresie cyklu życiowego larwy przechodzą od 20 do 30 linień. Typy larw:

  • larwy grzebiące; żyją w wodach wolno płynących lub stojących, w mule formują chodniki,
  • larwy pełzające; żyją na dnie górskich strumieni,
  • larwy pływające; żyją w wodach o bogatej roślinności.
  • Pokrój ciała i budowa: Larwy mają ciało zbudowane podobnie do osobników dojrzałych. Od larw innych owadów wodnych odróżniają się następującymi cechami:

    Murzyłkowate (Baetidae) – rodzina uskrzydlonych owadów należących do rzędu jętek. Zalicza się do niej około 900 gatunków występujących na całym świecie. Są to jedne z najmniejszych jętek, których imagines często nie przekraczają 10 mm długości (nie licząc cienkich, nitkowatych cerci). Ich skrzydła przednie są duże, z niewielką ilością delikatnych żyłek. Druga para skrzydeł szczątkowa lub w ogóle nie występuje. Ich naturalnym środowiskiem są obszary wokół spokojnych rzek lub wód stojących. Ich larwy (nimfy) żyją w wodzie i są dobrymi pływakami, żywią się głównie algami.Wyskórowate (Potamanthidae) – rodzina owadów uskrzydlonych należących do rzędu jętek. Jej przedstawiciele występują w prawie całej Europie (poza Irlandią, krańcami północnymi i południowymi) oraz w umiarkowanej strefie klimatycznej Azji.
  • stopa opatrzona jednym pazurkiem,
  • skrzelotchawki na bokach lub grzbiecie odwłoka zakończone trzema lub dwiema szczecinkami.
  • Zawiązki skrzydeł tylnych, o ile występują, ukryte są pod zawiązkami skrzydeł przednich. Na głowie larwy są oczy i przyocza; otwór gębowy z silnie wykształconymi narządami gębowymi gryzącymi znajduje się na stronie brzusznej. Głowa osadzona mocno na krótkiej szyi. Po bokach znajdują się nogi mające u różnych gatunków różny kształt.

    Jętkowate, jętki jednodniówkowate (Ephemeridae) – rodzina owadów uskrzydlonych z rzędu jętek (Ephemeroptera). Występują na całym świecie, poza krainą australijską. W Polsce odnotowano 3 gatunki.Murzyłkowate (Baetidae) – rodzina uskrzydlonych owadów należących do rzędu jętek. Zalicza się do niej około 900 gatunków występujących na całym świecie. Są to jedne z najmniejszych jętek, których imagines często nie przekraczają 10 mm długości (nie licząc cienkich, nitkowatych cerci). Ich skrzydła przednie są duże, z niewielką ilością delikatnych żyłek. Druga para skrzydeł szczątkowa lub w ogóle nie występuje. Ich naturalnym środowiskiem są obszary wokół spokojnych rzek lub wód stojących. Ich larwy (nimfy) żyją w wodzie i są dobrymi pływakami, żywią się głównie algami.

    Owady dorosłe charakteryzują się delikatną budową, barwą ciała żółtą lub brązową, głowę mają okrągłą, ruchliwą z dużymi złożonymi oczami i przyoczami. Narządy gębowe są uwstecznione, a przewód pokarmowy wypełniony powietrzem. Skrzydła, dwie pary, przy czym przednie są nawet dwukrotnie większe niż tylne. Odnóża cienkie, długie zakończone pięcioczłonową stopką. Na końcu odwłoka wyrastają trzy lub dwie szczecinki. Samice są nieco większe niż samce.

    Rozdzielnopłciowość, gonochoryzm – zjawisko występowania w obrębie jednego gatunku osobników dwóch odmiennych płci: samca i samicy. Jeden osobnik wytwarza tylko jeden rodzaj gamet.Język potoczny – forma posługiwania się językiem służąca bezpośredniej komunikacji międzyludzkiej i przeważnie niezapisywana.

    Jętki są owadami rozdzielnopłciowymi, chociaż czasem zdarzają się formy hermafrodytyczne.

    Wyróżnia się ok. 2 tys. gatunków występujących w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce występuje ok. 120 gatunków.

    Owady te dzieli się na 3 podrzędy i 23 rodziny (liczby te wahają się zależnie od przyjętego systemu klasyfikacyjnego):

    Podrząd Carapacea

    Jętkowate, jętki jednodniówkowate (Ephemeridae) – rodzina owadów uskrzydlonych z rzędu jętek (Ephemeroptera). Występują na całym świecie, poza krainą australijską. W Polsce odnotowano 3 gatunki.Wyskórowate (Potamanthidae) – rodzina owadów uskrzydlonych należących do rzędu jętek. Jej przedstawiciele występują w prawie całej Europie (poza Irlandią, krańcami północnymi i południowymi) oraz w umiarkowanej strefie klimatycznej Azji.
  • Nadrodzina Prosopistomatoidea
  • Rodzina Baetiscidae
  • Rodzina Prosopistomatidae
  • Podrząd Furcatergalia

  • Infrarząd Lanceolata
  • Nadrodzina Leptophlebioidea
  • Rodzina Leptophlebiidae (szczecielowate)
  • Infrarząd Palpotarsa
  • Rodzina Behningiidae
  • Infrarząd Scapphodonta
  • Nadrodzina Potamanthoidea
  • Rodzina Potamanthidae (wyskórowate)
  • Nadrodzina Ephemeroidea
  • Rodzina Euthyplociidae
  • Rodzina Polymitarcyidae (ryboradkowate)
  • Rodzina Ephemeridae (jętkowate)
  • Infrarząd Pannota
  • Nadrodzina Caenoidea (nibochotki)
  • Rodzina Neoephemeridae
  • Rodzina Caenidae (nibochotkowate)
  • Nadrodzina Ephemerelloidea
  • Rodzina Ephemerellidae (jętkówkowate)
  • Rodzina Tricorythidae
  • Infrarząd Pisciforma
  • Rodzina Baetidae (murzyłkowate)
  • Rodzina Metretopodidae
  • Rodzina Ametropodidae
  • Rodzina Siphlonuridae (szczątkówkowate)
  • Rodzina Acanthametropodidae
  • Rodzina Ameletidae
  • Podrząd Setisura

    Owady, insekty (Insecta) – gromada stawonogów. Najliczniejsza grupa zwierząt. Są to zwierzęta wszystkich środowisk lądowych, wtórnie przystosowały się też do środowiska wodnego. Były pierwszymi zwierzętami, które posiadły umiejętność aktywnego lotu. Rozmiary ciała owadów wahają się od 0,25 mm do ponad 350 mm. W Polsce do najliczniej reprezentowanych rzędów owadów należą motyle, chrząszcze, błonkówki i muchówki. Owady mają olbrzymie znaczenie w przyrodzie, są wśród nich owady zarówno pożyteczne, jak i szkodniki, komensale i pasożyty. Nauka zajmująca się owadami to entomologia.Głowa (łac. caput, cephalon, syncephalon, synciput) – u owadów, przedni odcinek ciała złożony zazwyczaj z 6 zespolonych ze sobą pierścieni, tworzących jednolitą puszkę głowową (epicranium). Na głowie owada położone są oczy złożone, przyoczka, czułki, a po stronie dolnej otwór gębowy w otoczeniu trzech par różnie ukształtowanych przysadek gębowych. Znajdują się na niej liczne receptory. Zewnętrzne skleryty głowy są rozdzielone szwami.
  • Rodzina Isonychiidae
  • Rodzina Oligoneuriidae (nieszczeblowate)
  • Rodzina Pseudironidae
  • Rodzina Arthropleidae
  • Rodzina Heptageniidae (zmarwlocikowate)
  • Bibliografia[edytuj kod]

  • Poradnik badania jakości wód, NFOŚ, Warszawa 1996, ISBN 83-85908-29-3
  • Połowy jacicy. kochamwies.pl. [dostęp 23 marca 2011].
  • Jiri Zahradnik: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000.



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.