• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Józef Dziędzielewicz

    Przeczytaj także...
    Marian Alojzy Łomnicki (ur. 9 września 1845 w Baworowie, zm. 26 października 1915 we Lwowie) – polski geolog i zoolog, ojciec matematyka Antoniego Mariana Łomnickiego i entomologa Jarosława Łomnickiego.Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) — świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej.
    Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    Józef Dziędzielewicz (ur. 4 września 1844 we Lwowie, zm. 24 lutego 1918 w Mysłowicach) - polski entomolog, trichopterolog, odonatolog, prawnik. Jeden z najbardziej zasłużonych entomologów Polski.

    Droga życiowa[]

    Urodził się we Lwowie, tu ukończył szkołę ludową i gimnazjum. Jako uczeń ósmej klasy gimnazjalnej zawarł ścisłą i dozgonną przyjaźń z Marianem Łomnickim, który zainteresował go entomologią i zachęcił do zbierania owadów. Za przedmiot badań entomologicznych obrał owady siatkoskrzydłe. Po maturze zapisał się na wydział prawniczy na Uniwersytecie Lwowskim. Już w czasie studiów nawiązał przyjazne stosunki i został przedstawiony ordynatowi Włodzimierzowi hr. Dzieduszyckiemu, który zakładał muzeum przyrodnicze.

    Ważki (Odonata) – rząd drapieżnych, starych ewolucyjnie owadów o przeobrażeniu niezupełnym, smukłym ciele, dużych oczach złożonych, krótkim tułowiu, silnie wydłużonym odwłoku i dwóch parach skrzydeł. W stanie spoczynku utrzymują skrzydła rozłożone na boki lub podniesione do góry. Tradycyjnie zaliczane są wraz z jętkami (Ephemeroptera) do grupy prymitywnych owadów pierwotnoskrzydłych (Paleoptera), których większość już wymarła. Są związane ze środowiskiem wodnym – larwy żyją w wodzie, a osobniki dorosłe (imagines) przebywają w pobliżu zbiorników z wodą stojącą lub płynącą. Ważki są bardzo dobrymi lotnikami. Latają szybko i bezgłośnie. U większości gatunków jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy.Kołomyja (ukr. Коломия) – miasto na zachodniej Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, nad Prutem, siedziba rejonu kołomyjskiego. W 2001 roku liczyło ok. 62 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu maszynowego, metalowego, lekkiego, spożywczego, drzewno-papierniczego. Miasto jest centrum huculskiej sztuki ludowej, znajduje się tu m.in. muzeum etnograficzne i muzeum pisanek.

    Studia prawnicze ukończył ze stopniem doktora. W 1871 jako praktykant sądowy udał się do Przemyślan, następnie został przeniesiony do Lwowa, gdzie złożył egzamin sędziowski. W kolejnych latach najpierw jako auskultant, potem jako adiunkt sądowy, pracował we Lwowie, Peczeniżynie, Kołomyi, powtórnie we Lwowie, w Czortkowie, Tarnopolu i ponownie w Kołomyi.

    Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. i serb. Карпати; czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Serbii i Rumunii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.Hamburg (łac. Hammonia; dolnoniem. Hamborg [ˈhaˑmbɔːχ]), właściwie Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg (niem. Freie und Hansestadt Hamburg) – miasto w północnych Niemczech na prawach kraju związkowego niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. Wolne miasto i zarazem związkowy kraj niemiecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drugie po Berlinie). Największy port morski kraju (75 mln ton przeładunku), wielki ośrodek przemysłowy (statki, elektrotechnika, przetwórstwo ropy, przemysł spożywczy) i finansowy. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Czystości.

    W latach 1891 i 1892 odbywał wycieczki w Tatry. W 1895 spotkał się z przejeżdżającym przez Kołomyję Włodzimierzem Dzieduszyckim. Za jego wstawiennictwem został przeniesiony do Lwowa. W 1896 został mianowany sekretarzem Rady Muzeum im. Dzieduszyckich. W czasie wolnym od zajęć urzędowych poświęcał się pracy naukowej nad owadami z ówczesnego rzędu siatkoskrzydłych. Porządkował zbiory i przygotowywał do druku publikację o ważkach („Ważki Galicyi i przyległych krajów polskich”, która ukazała się w 1902 r. nakładem wydawnictwa Muzeum). Jednocześnie zbierał owady w czasie wycieczek w okolicach Lwowa, jak i w Karpatach.

    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    W 1905 dosłużył się tytułu radcy sądowego. W 1907 przeszedł na emeryturę. Na emeryturze pracował dalej w Muzeum oraz zbierał materiał do badań w terenie, w okolicach Lwowa oraz w Karpatach. Nad Prutem zaskoczyła go I wojna światowa. Przeniósł się do Myślenic (30 km na południe od Krakowa, choć w opracowaniu Brzęka pojawia się nazwa 'Mysłowice' w woj. katowickim), kontynuował zbiory owadów, w nadziei opracowania ich po powrocie do Lwowa. Zmarł w dniu 24 II 1918 r. w Myślenicach (Mysłowicach?).

    Trichopterolog - naukowiec, entomolog zajmujący się badaniem chruścików (Insecta: Trichoptera). W szerszym rozumieniu to także osoba interesująca się (amator, hobbysta) tą grupą owadów, choć nie prowadząca samodzielnie czynnych badań. W badaniach terenowych trichopterolog posługuje się typowym sprzętem entomologicznym: siatką entomologiczną, czerpakiem entomologicznym, pułapką typu Malaise, lampą i ekranem do odłowów do światła, czerpakiem hydrobiologicznym (larwy), a także aparatem fotograficznym, dyktafonem. W badaniach laboratoryjnych trichopterolog wykorzystuje typową aparaturę: mikroskop, mikroskop stereoskopowy. Trichopterolodzy wykorzystują także laboratoryjne hodowle i eksperymenty.Odonatolog – naukowiec, entomolog zajmujący się badaniem ważek (Insecta: Odonata). W szerszym rozumieniu to także osoba interesująca się (amator, hobbysta) tą grupą owadów, choć nie prowadząca samodzielnie czynnych badań.

    Praca naukowa[]

    W naukach przyrodniczych był samoukiem. Z biegiem lat stał się cenionym w skali europejskiej autorytetem w zakresie owadów siatkoskrzydłych. Za przedmiot swych badań obrał owady siatkoskrzydłe, obecnie ujęte w kilka oddzielnych rzędów: chruściki (Trichoptera), ważki (Odonata), jętki (Ephemeroptera), widelnice (Plecoptera), wojsiłki (Mecoptera), sieciarki (Neuroptera). Najwięcej prac badawczych Józefa Dziędzielewicza dotyczy chruścików i w drugiej kolejności ważek.

    Akademia Umiejętności – polska instytucja naukowa utworzona w 1872 r. w Krakowie, przy czym uroczystego jej otwarcia dokonano w roku 1873 w obecności cesarza Franciszka Józefa. Powstała z Towarzystwa Naukowego Krakowskiego działającego od 1815 r. W 1893 przekazano na jej własność zbiór Biblioteki Polskiej w Paryżu. Pierwsze posiedzenie odbyło się 18.02.1873 roku. Początkowo składała się z 3 wydziałów – filologicznego, historyczno-filozoficznego oraz matematyczno-przyrodniczego.Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego - utworzony został 1784 roku wraz z powstaniem Uniwersytetu Lwowskiego i działał jako polski ośrodek nauki prawa do drugiej wojny światowej. Od 1939 jest jednym z wydziałów w strukturze Uniwersytetu Lwowskiego Iwana Franki (przed 1939 Uniwersytetu Jana Kazimierza).

    Na początku swojej pracy badawczej korzystał ze zbioru owadów z Tatr, zebranych przez Maksymiliana Nowickiego, zgromadzonych w Muzeum im. Dzieduszyckich. Konsultował się z dr. Fryderykiem Brauerem z Wiednia. W latach późniejszych nawiązał kontakt z ówczesnymi specjalistami: dr. Piotrem Kempnym z Guttenstein, prof. Franciszkiem Klapalekiem z Pragi, Kennethem J. Mortonem z Edynburga, dr. F. Risem z Rheinau (Szwajcaria), dr. G. Ulmerem z Hamburga i dr. G. Enderleinem ze Szczecina.

    Chruściki (Trichoptera) – rząd owadów wodnych o przeobrażeniu zupełnym. Są stosunkowo niewielkich rozmiarów, od 2 mm do 4-5 cm. Największe znane chruściki zamieszkują Himalaje (rodzaje: Eubasilissa, Himalopsyche, u owadów dorosłych rozpiętość skrzydeł dochodzi do 8 cm). Cechą charakterystyczną postaci dorosłych są włoski na skrzydłach, natomiast larwy mają wyraźnie odnóża analne zakończone pazurkiem.Czortków (ukr. Чортків) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu czortkowskiego, do 1939 (formalnie do 1945) w Polsce, siedziba powiatu czortkowskiego województwa tarnopolskiego.

    Zbadał dokładnie faunę i rozmieszczenie owadów siatkoskrzydłych w Karpatach Wschodnich, na Pokuciu, Podolu, Śląsku, w Tatrach i na niemal całym Podkarpaciu. Szczególnie ożywioną działalność wykazał po 1895 r., gdy dzięki poparciu W. Dzieduszyckiego został przeniesiony z Kołomyi do Lwowa. Swoje prace drukował głównie w „Sprawozdaniach Komisji Fizjograficznej Akademii Umiejętności” w Krakowie i w „Kosmosie” (Lwów). Najobszerniejsze z nich to:

    Przemyślany (ukr. Перемишляни) – miasto na Ukrainie, nad Gniłą Lipą, w obwodzie lwowskim, siedziba rejonu przemyślańskiego, 46 km na południowy wschód od Lwowa, do 1945 miasto powiatowe w województwie tarnopolskim, siedziba powiatu przemyślańskiego II Rzeczypospolitej; 7 499 mieszk. (2004).Ordynacja rodowa, powiernictwo rodowe, fideikomis familijny, (łac. fidei commissum – w wiarygodne ręce oddaje) – rządzący się swoimi własnymi prawami dotyczącymi dziedziczenia majątek ziemski, posiadający swój własny statut (akt fundacyjny), zapobiegający rozdrobnieniu dóbr.
  • monografia o ważkach (stanowi jeden z tomów dawnych wydawnictw Muzeum im. Dzieduszyckich )
  • praca „Owady siatkoskrzydłe ziem Polski” z obszernym wykazem chruścików Polski (wydanie pośmiertnie w Rozpr. Wiad. Muz. Dzieduszyckich tom 3, 1919, tom 4,1920).
  • Opisał kilka nowych dla nauki gatunków z rzędu Trichoptera: Rhyacophila furcata, Acrophylax czarnohoricus (obecnie Chionophylax czarnohoricus), Isogamus czarnohorensis, Acrophylax vernalis, Stenophylax carpathicus (obecnie Potamophylax carpathicus), Heliconis chomiacensis (obecnie Annitella chomiacensis), Drusus carpathicus, Chaetopteryx polonica, Brachycentrus carpathicus. Na cześć J. Dziędzielewicza czeski trichopterolog z Pragi - F. Klapalek – nazwał jeden gatunek chruścika: Ecclisopteryx dziedzielewiczi.

    Maksymilian Nowicki (Siła-Nowicki) (ur. 9 października 1826 w Jabłonowie w powiecie kołomyjskim, zm. 30 października 1890 w Krakowie) – zoolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, badacz fauny i flory tatrzańskiej, pionier ochrony przyrody w Polsce, współtwórca Towarzystwa Tatrzańskiego. Ojciec Franciszka Henryka Nowickiego, poety, taternika i działacza socjalistycznego, projektodawcy Orlej Perci.Pokucie (ukr. Покуття, rum. Pocuţia) – kraina historyczna, leżąca nad górnym Prutem, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Nazwa pochodzi od stolicy regionu - Kut nad Czeremoszem.

    Jego publikacje zawierają nie tylko wykazy gatunków badanych regionów, ale także cenne uwagi na temat systematyki, zoogeografii i biologii owadów. Utrwalał także polskie nazwy gatunkowe, czasem tworząc nowe.

    W 1867 został członkiem Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (od 1873 Akademia Umiejętności). Był też członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego.

    Opublikował ponad 30 prac naukowych ze swej specjalności oraz kilka artykułów popularnych, głównie z wycieczek w Karpaty, wydanych w Pamiętnikach Towarzystwa Tatrzańskiego. Opublikował liczne recenzje, publikowane w „Kosmosie”, i artykuły popularne drukowane w „Przyrodniku”.

    Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich we Lwowie – działająca od połowy XIX wieku we Lwowie, założona w przez hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego zasłużona placówka wystawienniczo-naukowa, zawierająca bogate zbiory przyrodnicze, etnograficzne, prehistoryczne, pochodzące z całego obszaru dawnych ziem Polski. W okresie II Rzeczypospolitej było to największe muzeum przyrodnicze w kraju.Prut (ukr. Прут, rum. Prut; w starożytności łac. Pyretus) – rzeka w południowo-wschodniej Europie, lewy dopływ Dunaju, rzeka graniczna pomiędzy Rumunią a Mołdawią.

    Swoje zbiory darował częściowo Muzeum im. Dzieduszyckich (po II wojnie światowej wraz z innymi bezcennymi skarbami nie zostały zwrócone prawowitym właścicielom i do dziś pozostają w Państwowym Muzeum Przyrodniczym we Lwowie, Akademia Nauk Ukrainy), częściowo Muzeum Fizjograficznemu Akademii Umiejętności Krakowie.

    Karpaty Wschodnie (52) - odcinek Łuku Karpat między Przełęczą Łupkowską na północnym zachodzie a przełęcz Predeal na południu.Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT) – organizacja turystyczna istniejąca w latach 1873–1950, początkowo pod innymi nazwami, będąca jednym z protoplastów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK), a także współczesne stowarzyszenie działające pod tą samą nazwą.

    Bibliografia[]

  • Brzęk G., 1987. Dziędzielewicz Józef. W: Felisiak S., (red). „Słownik biologów polskich”, PWN, Warszawa, str.151-152
  • Brzęk G., 1994. Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie i jego twórca. Wyd. Lubelskie Nowe, str. 151.
  • Łomnicki J., 1920. Wspomnienia Pośmiertne – Józef Dziędzielewicz. Spraw. Kom. Fizj., str. 53-54.
  • Godya Z., 1946. Dziędzielewicz Józef. W: Polski Słownik Biograficzny, PAN, tom VI/1, z. 26, str. 180.
  • „Józef Dziędzielewicz” Kosmos, 1920, t. 45 str. 294
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.Matura (łac. maturus ‘dojrzały’) – polski egzamin z materiału objętego programem nauczania (podstawą programową) wybranych przedmiotów na poziomie szkoły średniej. Absolwenci szkół średnich nie mają obowiązku przystąpienia do egzaminu, lecz świadectwo jego zdania wymagane jest od kandydatów na wyższe uczelnie. Odpowiednio wysoki wynik egzaminu maturalnego jest jedynym kryterium podczas naboru na wiele kierunków studiów wyższych. Matura nie jest jednak dokumentem poświadczającym wykształcenie średnie – tę funkcję pełni świadectwo ukończenia szkoły średniej. Za przeprowadzenie egzaminu odpowiedzialna jest Centralna Komisja Egzaminacyjna, której podlegają Okręgowe Komisje Egzaminacyjne zajmujące się przygotowaniem i przeprowadzeniem matury w danym regionie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tarnopol (ukr. Тернопіль, Ternopil) – miasto na Ukrainie, nad Seretem, siedziba administracyjna obwodu tarnopolskiego i rejonu tarnopolskiego. W 2001 roku liczyło ok. 228 tys. mieszkańców. Tarnopol jest znaczącym ośrodkiem kulturalnym (muzeum, teatry), oświatowym (szkoły wyższe) i przemysłowym (zakłady przemysłu cukrowniczego, mięsnego, bawełnianego, chemicznego, maszynowego, meblarskiego i ceramicznego), a także ważnym węzłem komunikacyjnym z portem lotniczym.
    24 lutego jest 55. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 310 (w latach przestępnych 311) dni. W latach przestępnych dzień ten jest powtarzany.
    Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion – "miejsce służące gimnastyce") – szkoła średnia, różnej postaci, zależnie od epoki i kraju kształcąca młodzież męską. W XIX wieku powstały gimnazja dla dziewcząt.
    Włodzimierz Ksawery Tadeusz Dzieduszycki (ur. 22 czerwca 1825 w Jaryszowie, zm. 18 września 1899 w Poturzycy) – polski przyrodnik, mecenas nauki, folklorysta i chłopoman oraz polityk, hrabia herbu Sas.
    Podole (łac. Podolia, ukr. Поділля, Podilla, ros. Подолье, Podolje, rum. Podolia, tur. Podolya) – kraina historyczna i geograficzna (Wyżyna Podolska) nad północnymi dopływami środkowego Dniestru (np. Smotrycz, Zbrucz) i w górnym biegu rzeki Boh.
    Muzeum Przyrodnicze im. Dzieduszyckich we Lwowie – działająca od połowy XIX wieku we Lwowie, założona w przez hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego zasłużona placówka wystawienniczo-naukowa, zawierająca bogate zbiory przyrodnicze, etnograficzne, prehistoryczne, pochodzące z całego obszaru dawnych ziem Polski. W okresie II Rzeczypospolitej było to największe muzeum przyrodnicze w kraju.
    Drusus carpathicus - chruścik z rodziny Limnephilidae, krenofil lub krenobiont związany ze źródłami helokrenowymi, hypokrenalem i epirhitralem. Larwy dochodzące do wielkości ok. 1 cm budują domki z ziaren piasku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.057 sek.