Izabela Jagiellonka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Izabela Jagiellonka, węg. Izabella királyné (ur. 18 stycznia 1519, zm. 15 września 1559) – królewna polska i księżniczka litewska, jako żona Jana Zápolyi (1539–1540) królowa Węgier, następnie królowa-regentka Węgier w imieniu małoletniego syna (1540–1551). Po zrzeczeniu się praw do korony węgierskiej w latach 1551–1556 nominalna księżna na Ziębicach i Ząbkowicach oraz pani Opola w imieniu swego syna, Jana Zygmunta. Od 1556 do śmierci ponownie królowa Węgier (de facto tylko części wschodniej), sprawująca realną władzę w imieniu syna. Córka Zygmunta Starego, króla Polski, i Bony Sforzy, księżniczki mediolańskiej i baryjskiej.

Małżeństwo – związek dwóch osób, zazwyczaj kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki stron małżeństwa (partnerów) oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim.Książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Książę Rzeszy (niem. Reichsfürst, łac. princeps imperii) – tytuł feudalny i arystokratyczny, będący wyższą formą księcia (Fürst), występujący w Świętym Cesarstwie Rzymskim.

Dzieciństwo i młodość[ | edytuj kod]

Urodziła się w Krakowie 18 stycznia 1519, około godziny 22.00, jako pierwsze dziecko pary królewskiej. Nazwano ją na cześć jej babki, księżnej Bari, Izabeli Aragońskiej. Wyrosła na dworze królewskim swojego ojca. Jej matka, z pochodzenia Włoszka, nauczyła ją języka włoskiego i wychowała w duchu kultury renesansowej. Jako ulubienica królowej Bony Izabela odebrała wraz z bratem Zygmuntem Augustem staranne wykształcenie. Posługiwała się czterema językami: polskim, włoskim, łaciną i niemieckim. Dzieciństwo spędziła w Krakowie i na Litwie, gdzie kilka lat spędziła z bratem i rodzicami.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Stambuł (tur. İstanbul) – największe i najludniejsze miasto Turcji i jej centrum kulturalne, handlowe oraz finansowe. Rozciąga się od północnego wybrzeża morza Marmara po obu stronach Bosforu, cieśniny morskiej między Morzem Śródziemnym a Morzem Czarnym. Położenie zarówno w europejskiej Tracji, jak i azjatyckiej Anatolii sprawia, że Stambuł jest jedną z dwóch (obok rosyjskiego miasta Magnitogorsk) metropolii świata znajdujących się na dwóch kontynentach.

Plany matrymonialne[ | edytuj kod]

Małżeństwo Izabeli (w odróżnieniu od losu młodszych córek Bony: Zofii, Anny i Katarzyny) było dla polskiej królowej sprawą najwyższej wagi. Pierwsze projekty małżeńskie wiązały się z planowanym sojuszem polsko-francuskim, który miał być wymierzony przeciw Habsburgom. Poselstwo francuskie w Polsce sondowało w 1523 możliwość przyszłego mariażu między Izabelą a Henrykiem, młodszym synem ówczesnego króla Francji, Franciszka I. Obydwoje mieli wówczas zaledwie 4 lata, a małżeństwo miałoby charakter czysto polityczny: Henryk otrzymał od ojca tytuł księcia Mediolanu, jako że Franciszek I zgłaszał do tego państwa pretensje. Izabela natomiast będąc po matce najstarszą wnuczką prawowitego księcia Mediolanu wzmocniłaby francuskie roszczenia do tego tytułu. Podpisane wiosną 1524 umowy małżeńskie między Jagiellonami a Walezjuszami nie doszły do skutku z powodu zmiany układu sił politycznych po wielkiej klęsce Francuzów w bitwie pod Pawią (25 lutego 1525). Podobnie nieskuteczne były swaty babki i imienniczki królewny – Izabeli Aragońskiej, która chciała wydać wnuczkę za jednego z kuzynów jej zmarłego męża – Franciszka Sforzę. Został on w 1521 osadzony na tronie Mediolanu przez Habsburgów. Niepewna sytuacja słabego księcia nie zachęcała jednak Zygmunta Starego do tego mariażu. Sama Bona natomiast spośród włoskich książąt na męża dla Izabeli proponowała Fryderyka Gonzagę, od 1530 księcia Mantui. Sam zainteresowany, prawdopodobnie pod wpływem dyplomacji habsburskiej, dokonał innego wyboru. Królowa Bona – choć niechętna Habsburgom – mogła też widzieć dobrze ożenek Izabeli z którymś z książąt austriackich. Byłby to na pewno prestiżowy dla Izabeli i całej rodziny mariaż. Habsburgowie jednak nie byli zainteresowani tego typu układem. Rozpoczęli natomiast starania o zaaranżowanie małżeństwa Jagiellonki z Domem Sabaudzkim. Powodem zainteresowania cesarza Karola V i jego brata Ferdynanda z Habsburgów ożenkiem polskiej królewny było pojawienie się wśród kandydatów do ręki Izabeli Jana Zápolyi, narodowego króla Węgier, który walczył o tron węgierski właśnie z Habsburgami.

Henryk II (ur. 31 marca 1519 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 10 lipca 1559 w Paryżu) – król Francji od 1547 r., syn króla Franciszka I (1494–1547), z dynastii Walezjuszów i Klaudii Walezjuszki.Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
Jan Zápolya, mąż Izabeli i narodowy król Węgier

Małżeństwo z Janem Zápolyą (1539–1540)[ | edytuj kod]

Jan Zápolya, od 1526 król Węgier, rozpoczął starania o rękę Izabeli już na początku lat 30. XVI wieku. Ożenek ten miał przypieczętować sojusz polsko-węgierski, który Zápolya miał nadzieję utworzyć walcząc przeciw Habsburgom. Już wcześniej, za panowania Jagiellonów czesko-węgierskich Zápolya wydał za Zygmunta Starego swą siostrę, Barbarę (1512). Teraz chciał ponownie zacieśnić stosunki między Węgrami a Polską. Król Zygmunt był jednak niechętny temu małżeństwu z dwóch powodów: po pierwsze nie chciał wysyłać córki do kraju ogarniętego wojną, po drugie nie chciał otwarcie sprzeciwić się polityce Habsburgów. Uparte starania króla Jana zakończyły się sukcesem dopiero po kilku latach. Zygmunt wyraził zgodę na małżeństwo, pod warunkiem, że między Ferdynandem Habsburgiem a Zápolyą dojdzie do podpisania pokoju. Stało się to w 1538, kiedy to zatwierdzono układ w Wielkim Waradynie. Na jego mocy Węgry zostały podzielone między Jana i Ferdynanda. Jan zachował dożywotni tytuł króla Węgier, ale jego następcą miał być Ferdynand i jego spadkobiercy. Tak więc ewentualni przyszli potomkowie Izabeli i Jana nie mieli praw do korony, w zamian mieli otrzymać odszkodowanie pieniężne, tytuł książęcy i dobra na Spiszu. Po pokonaniu tych przeszkód 23 lutego 1539 Izabela została żoną Jana Zapolyi i tym samym królową Węgier. Mimo że małżonek Izabeli był od niej starszy o 32 lata, to kilka miesięcy po ślubie Izabela zaszła w ciążę. 7 lipca 1540 urodziła w Budzie syna, któremu nadano imiona na cześć ojca i dziadka – Jan Zygmunt. Król, który od kilku miesięcy przebywał w Siedmiogrodzie był w ciężkim stanie – w maju doznał udaru mózgu i miał niedowład lewej połowy ciała. Izabeli – ze względu na zaawansowaną ciążę nie przekazano złych wieści na temat zdrowia męża. Natomiast królowi wkrótce doniesiono o narodzinach syna. Jan zarządził uroczystości, w których wziął czynny udział. Spowodowało to nagłe pogorszenie się jego stanu i wkrótce – śmierć króla (22 lipca 1540).

Ludovico Sforza, zwany Ludovico il Moro lub Maur, znany także jako Ermelino (z wł. gronostaj), (ur. 27 lipca 1452 r., zm. 27 maja 1508 r.), książę Mediolanu 1494–1499, syn Francesco I Sforzy i Bianki Marii Visconti. Młodszy brat Galeazzo Marii Sforzy.Sándor Wagner, Alexander von Wagner (niem) ( ur. 16 kwietnia 1838 w Peszcie (części stolicy Węgier Budapesztu), zm. 19 stycznia 1919 w Monachium), malarz węgierski.

Królowa wdowa[ | edytuj kod]

Śmierć króla Jana była dla młodej Jagiellonki ciosem. Małżeństwo trwało zaledwie półtora roku i Izabela nie zdążyła jeszcze zdobyć na Węgrzech żadnej pozycji. Jej syn miał dopiero dwa tygodnie i według postanowień układu wielkowaradyńskiego ani ona ani mały Jan Zygmunt nie mieli prawa do korony węgierskiej. Wypełnienie postanowień traktatu okazało się jednak bardzo trudne dla każdej ze stron. Ferdynand Habsburg nie miał ani środków, ani ziem, by wypełnić ze swej strony zobowiązania wobec Izabeli. Królowa-wdowa nie mogła natomiast po prostu opuścić Węgier zostając postawioną przed faktami dokonanymi, gdy nastrojona antyhabsbursko szlachta na zgromadzeniu narodowym w Rákos wybrała na kolejnego króla jej syna jako Jana II Zygmunta. Od tej pory Izabela rozpoczęła walkę o dziedzictwo swego męża, które chciała przekazać swemu jedynemu synowi. Musiała jednak liczyć się z silniejszymi od siebie politykami: arcyksięciem Ferdynandem, sułtanem tureckim Sulejmanem Wspaniałym, a na Węgrzech z wpływowym mnichem, biskupem Wielkiego Waradynu Jerzym Utiešenoviciem i głównym doradcą zmarłego króla.

Fryderyk II Gonzaga, właściwie: Federico II Gonzaga (ur. 17 maja 1500 w Mantui, zm. 28 sierpnia 1540 w Marmirolo) – władca włoskiego miasta Mantua w latach 1519-1540 (najpierw jako markiz, potem książę), od 1536 także markiz Montferratu.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Alba Iulia (węg. Gyulafehérvár, łac. Apulum, niem. Weißenburg, od 1711 Karlsburg) – miasto w Siedmiogrodzie (Rumunia), stolica okręgu Alba. Leży nad Maruszą. Liczy 58.681 mieszkańców (2011). Merem miasta jest od 2000 roku Mircea Hava z Partii Demokratycznej.
Hospodarstwo Wołoskie (rum. Principatul Valahiei / Ţeara Rumânească / Muntenia) to państwo historyczne położone na północnym brzegu dolnego Dunaju, istniejące od XIV do XIX wieku.
Dynastia sabaudzka (wł. Casa di Savoia) – dynastia panująca w Sabaudii i Piemoncie (1000-1732) (Księstwo Sabaudii-Piemontu niezależne od roku 1416), na Sycylii (1713-1720), w Królestwie Sardynii (1720-1861), w zjednoczonym Królestwie Włoskim (1861-1946), w Hiszpanii (1871-1873) oraz w Chorwacji (1941-1943).
Sulejman Wspaniały (turecki: Süleyman; arabski Sulaymān, ur. 6 listopada 1494, zm. 5/6 września 1566) – sułtan osmański w latach 1520–1566. Był synem Selima I Groźnego i Hafsy (Hafizy). Zwany był również Prawodawcą (turecki: Kanuni, arabski: al-Qānūnī).
Wysoka Porta, Porta Ottomańska (tur. Bab-ı Ali ) – historyczne określenie na dwór, rząd lub ogólniej, na państwo tureckie jako całość za panowania sułtanów, szczególnie w kontekście dyplomatycznym. Nazwa pochodzi od wielkiej bramy do dzielnicy urzędowej w Stambule, budynku, w którym mieściła się siedziba wielkiego wezyra. Od tego określenia pochodzi także nazwa elitarnej straży sułtana - Jeźdźców Wysokiej Porty.
Księstwo Mediolanu było państwem istniejącym w północnych Włoszech od roku 1395 do 1797. Początkowo było częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, później pod panowaniem hiszpańskim, a następnie austriackim. Rządzone było przez wiele dynastii, w większości pochodzących spoza Włoch. Terytorium księstwa ulegało zmianom poprzez stulecia, jednak zawsze obejmowało znaczną część Lombardii z Mediolanem i Pawią. W skład księstwa wchodziła również Parma, ale w XVI wieku została oddzielona i wraz z okolicami utworzyła oddzielne księstwo.
Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

Reklama