• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Irtysz



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Pawłodar (kaz. i ros.: Павлодар) – miasto obwodowe w północno-wschodniej części Kazachstanu, port nad Irtyszem, siedziba administracyjna obwodu pawłodarskiego. W 2009 roku liczyło ok. 317 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu hutniczego (huta aluminium), petrochemicznego, maszynowego, metalurgicznego, chemicznego, spożywczego i lekkiego.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    Irtysz (ros. Иртыш; kaz. Ертiс, Jertys; chin. 额尔齐斯河 É’ěrqísī Hé) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w północno-wschodnim Kazachstanie i w zachodnich Chinach. Lewy dopływ Obu.

    Długość – 4248 km, powierzchnia zlewni – 1643 tys. km², średni przepływ u ujścia – 2830 m³/s. Żeglowna na odcinku ponad 3600 km. Obfita w ryby. Wykorzystywana do nawadniania.

    Wypływa jako Czarny Irtysz z lodowców na południowo-zachodnich zboczach Ałtaju Mongolskiego w Chinach, niedaleko granicy z Mongolią. Płynie przez Nizinę Zachodniosyberyjską nabierając charakteru rzeki nizinnej (liczne odnogi, wyspy, starorzecza). W dolnym biegu szerokość doliny wynosi 20–35 km. Uchodzi do Obu w pobliżu miasta Chanty-Mansyjsk w Rosji.

    Omsk (ros. Омск) – miasto w Rosji, na Nizinie Zachodniosyberyjskiej, przy ujściu rzeki Om do Irtyszu. Stolica obwodu omskiego.Ludy tureckie (także turkijskie, turkskie, turskie, turańskie) – rodzina ludów wspólnego pochodzenia i kultury, posługujących się językami tureckiej rodziny językowej. Zamieszkują rozległe terytoria ciągnące się pasem od Azji Mniejszej przez Kaukaz, Azję Środkową i południową Syberię (pas ten ogólnie pokrywa się z Wielkim Stepem) aż niemal po Czukotkę oraz liczne izolowane terytoria w Europie wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Chinach. Ludy tureckie liczą dziś około 150 milionów ludzi.

    Dopływy: Konda, Kałżyr, Kürszym, Narynm, Buktyrma, Ülby, Uba, Kyzyłsu, Szar, Toboł, Om, Tara, Uj, Szysz, Iszym, Osza, Szagan.

    Wykorzystanie w gospodarce[ | edytuj kod]

    Irtysz jest żeglowny na długości 3784 km, od Ust-Kamienogorska. Jest wykorzystywany zarówno w ruchu towarowym (tankowce, masowce), jak i pasażerskim (m.in. regularne połączenie z Omska do Salechardu). Najważniejszymi portami rzecznymi są: Ust-Kamienogorsk, Pawłodar, Semej (Kazachstan) oraz Omsk, Tobolsk, Chanty-Mansyjsk i Tara (Rosja).

    Buktyrma (kazach. Бұқтырма, trb. Buktyrma; ros. Бухтарма, trb. Buchtarma) – rzeka we wschodnim Kazachstanie, prawy dopływ Irtyszu. Długość - 336 km, powierzchnia zlewni - 12 660 km², średni przepływ - 214 m³/s. Reżim lodowcowy z letnim maksimum.Uj (ros.: Уй; basz.: Уй; kaz.: Үй, Üj) — rzeka w Rosji zauralskiej i w Kazachstanie, lewy dopływ Tobołu w dorzeczu Obu. Długość – 462 km, powierzchnia zlewni – 34,4 tys. km², średni przepływ – 13 m³/s.

    Na kazachskiej części Irtyszu znajdują się trzy duże elektrownie wodne: Ust-Kamienogorsk, Buktyrma i w Szulbińsk. Obok pierwszej z nich znajduje się najwyższa śluza na świecie o różnicy poziomów 42 metry.

    Wody Irtyszu są również wykorzystywane w celach irygacyjnych. Największy radziecki projekt z tym związany zakładał odwrócenie biegu rzeki w pobliżu Tobolska, tworząc „Anty-Irtysz”, mający dostarczyć wodę do suchych rejonów Kazachstanu i Uzbekistanu. Planów tych jednak nie zrealizowano. Powstał jedynie kanał Irtysz-Karaganda, dostarczający wodę do Karagandy w Kazachstanie, a od 2002 roku także do Astany.

    Uba (także Oba; kaz. i ros.: Уба) – rzeka we wschodnim Kazachstanie, prawy dopływ Irtyszu. Długość – 278 km, powierzchnia zlewni – 9850 km², średni przepływ (8 km od ujścia) – 177 m³/s. Reżim mieszany z przewagą śnieżnego z maksimum od kwietnia do połowy lipca.Szagan (t. Czagan; ros. Чаган, Шаган) — okresowa rzeka w północno-wschodnim Kazachstanie, lewy dopływ Irtyszu. Długość - 295 km, powierzchnia zlewni - 25,4 tys. km², średni przepływ - 1,02 m³/s. Reżim śnieżny. Latem regularnie wysycha.

    Również w chińskiej części rzekę wykorzystuje się do nawadniania. Wybudowano na niej trzy zapory: Koktokay (可可托海), Kalasuke (喀腊塑克) oraz Projekt 635. Ta ostatnia spiętrza wodę potrzebną do zasilenia kanału Irtysz-Karamay-Urumczi. Wykorzystanie tak dużej ilości wody z Irtyszu (nawet do 1/3 przepływu) budzi sprzeciw strony kazachskiej oraz rosyjskiej, oskarżających Chiny o nadużycia.

    Semej (kaz.: Семей; ros.: Семей, Siemiej; do 2007 roku Semipałatyńsk; Семипалатинск, Siemipałatinsk) – miasto w północno-wschodnim Kazachstanie, w obwodzie wschodniokazachstańskim, w pobliżu granicy z Rosją, położone na południowy wschód od Pawłodaru. W 2009 roku liczyło ok. 299 tys. mieszkańców. Port nad Irtyszem; przemysł spożywczy, lekki, cementowy; stocznia; węzeł kolejowy; 4 szkoły wyższe; muzea (m.in. Fiodora Dostojewskiego).Zbiornikowiec (pot. tankowiec z ang. tanker) – statek-cysterna, przeznaczony do transportowania materiałów płynnych. Zbiornikowce należą do największych statków handlowych. W przeciwieństwie do innych frachtowców nie posiadają ładowni, a zbiorniki ładunkowe – załadunek/wyładunek odbywa się za pośrednictwem systemu rurociągów i pomp. Mostek zbiornikowca najczęściej znajduje się w części rufowej jednostki.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Ülby (ros. Ульба́ = Ulba) — rzeka w północno-wschodnim Kazachstanie, prawy dopływ Irtyszu. Długość - 100 km, powierzchnia zlewni - 4990 km², średni przepływ - 100 m³/s. Reżim mieszany z przewagą śnieżnego.
    Toboł (ros. Тобол) – rzeka w Rosji zauralskiej i w północnym Kazachstanie, lewy dopływ Irtyszu. Długość - 1591 km, powierzchnia zlewni - 426 tys. km², średni przepływ - 805 m³/s.
    Elektrownia wodna Ust-Kamienogorsk – elektrownia wodna na Irtyszu w obwodzie wschodniokazachstańskim w Kazachstanie. Została wybudowana w 1952 roku. Początkowo Centralna Agencja Wywiadowcza uważała, że elektrownia wodna jest tylko przykrywką dla projektu pozyskiwania energii atomowej. Właścicielem i operatorem jest AES Corporation.
    Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 8,3 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.
    Chanty-Mansyjsk (ros. Ха́нты-Манси́йск) – miasto w Rosji, stolica Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego, często nazywane "Bramą Syberii".
    Zajsan (kaz. Зайсан көлі, Zajsan köly; ros. Зайсан) – jezioro w Kazachstanie, w śródgórskiej kotlinie (Kotlina Zajsańska) między górami Ałtaj oraz Tarbagataj. Jezioro to stanowi część Zbiornika Buchtarmińskiego, który został utworzony przez zaporę Elektrowni Buchtarmskiej. Powierzchnia jeziora przed spiętrzeniem jego wód wynosiła 1810 km², a głębokość 10 m.
    Statek pasażerski – statek przeznaczony do przewozu osób. Statkami pasażerskimi mogą być także statki zarabiające przede wszystkim przewozem towarów. Już w 1948 r. w przepisach Konwencji Londyńskiej określono, że statkiem pasażerskim jest każdy statek handlowy zabierający na pokład i mający miejsca kabinowe dla ponad 12 pasażerów. Przez następne lata utarł się podział na statki pasażerskie zabierające powyżej 100 pasażerów oraz pasażersko-towarowe mogące pomieścić od 12 do 100 osób. Coraz bardziej upowszechniała się żegluga promowa, pojawiły się też nowe typy statków np. poduszkowce, szybkie statki pasażerskie (tzw. HSC). Sam czas podróży zaczął się skracać i statkami pasażerskimi już są dzisiaj statki zabierające na pokład, a nie do kabin 12 pasażerów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.