• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Intelektualizm

    Przeczytaj także...
    Racjonalizm (łac. ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny) – filozoficzne podejście w epistemologii zakładające możliwość dotarcia do prawdy z użyciem samego rozumu z pominięciem doświadczenia, poprzez stworzenie systemu opartego na aksjomatach, z których poprzez dedukcję można wywieść całość wiedzy. Racjonalizm w nowożytnej filozofii wywodzi się od Kartezjusza. W anglosaskiej tradycji filozoficznej bywa nazywany racjonalizmem kontynentalnym.Jan Duns Szkot OFM właściwie Johannes Duns Scotus (ur. 1266 w Duns, zm. 8 listopada 1308 w Kolonii) − szkocki filozof i teolog, franciszkanin, błogosławiony Kościoła katolickiego, nazywany doctor subtilis (doktor subtelny).
    Intelekt – (łac. intellectus: percepcja, postrzeganie, poznanie), zdolności umysłowe, kultura umysłowa człowieka (potencjalnie również istot pozaziemskich czy sztucznej inteligencji). Odnosi się do zdolności uzyskania i wykorzystania wiedzy, rozumienia myśli, poznania. Również inna nazwa umysłu, rozumu, inteligencji (w odróżnieniu od uczuć, woli, zmysłów). Ogólnie rzecz ujmując jest iloczynem zdolności umysłowych, doświadczenia oraz wiedzy człowieka i możliwości ich wykorzystywania. Termin ten jest ściśle związany z rozsądkiem i rozumieniem.

    Intelektualizm (z łac. intellectualis - "umysłowy") – zespół poglądów i postaw podkreślających szczególną rolę intelektu, umysłu itp. w poznaniu i działaniu oraz broniących samodzielności czynników intelektualnych wobec uczuć, wiary, woli i intucji. Postawy takie przeciwstawiają się głównie woluntaryzmowi i pragmatyzmowi, w etyce np. emotywizmowi.

    Ferdinand Tönnies (ur. 26 lipca 1855 koło Oldenswortu, zm. 9 kwietnia 1936 w Kilonii) – niemiecki socjolog i filozof.Tomizm – system filozoficzny oparty na poglądach św. Tomasza z Akwinu. Tomizm wywodzi się z filozofii średniowiecznej, a jego różne nurty są żywe aż do dnia dzisiejszego.

    Intelektualizm to stanowisko, według którego intelektowi przysługuje odrębność gatunkowa - stanowi on właściwą, niesprowadzalną do innych władzę poznawczą. W innym sensie jest to stanowisko głoszące prymat intelektu nad pozostałymi władzami psychicznymi człowieka. Emocje i wola nie są sprowadzalne do zjawisk intelektualnych, ale powinny być im podporządkowane ze względów ontologicznych, moralnych i estetycznych. Terminem "intelektualizm" określa się także pogląd, że uzyskiwany za pomocą intelektu obraz rzeczywistości jest wierny i kompletny. Pogląd taki żywił np. Kartezjusz. Nazywać można tak również stanowiska przeczące odrębności zjawisk wolitywnych i emocjonalnych. Do zjawisk intelektualnych sprowadzali zjawiska wolitywne i emocjonalne np. Baruch Spinoza i Johann Friedrich Herbart. "Intelektualizm" można rozumieć także jako synonim szeroko rozumianego racjonalizmu, głoszącego szczególną rolę rozumu w zdobywaniu wiedzy - w opozycji do empiryzmu, głoszącego nadrzędną rolę doświadczenia.

    Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.Pragmatyzm – system filozoficzny, którego podstawowym elementem jest pragmatyczna teoria prawdy, uzależniająca prawdziwość tez od praktycznych skutków, przyjmująca praktyczność za kryterium prawdy. Pragmatyzm przyjmuje wynikające z przyjmowania tez skutki i ich użyteczność za kryterium prawdy.

    Typowym przykładem intelektualizmu jest arystotelizm, według którego istnieje specjalna władza poznawcza, intuicja intelektualna, umożliwiająca dostrzeżenie w danych dostarczanych przez doświadczenie prawd koniecznych. W średniowieczu pogląd taki charakterystyczny był dla tomizmu. Za prawdy konieczne dostrzegane za pomocą intuicji intelektualnej uważano pierwsze zasady myśli i Bytu. W opozycji do intelektualizmu tomistycznego stała przede wszystkim woluntarystyczna myśl Dunsa Szkota.

    Wilhelm Maximilian Wundt (ur. 16 sierpnia 1832 w Neckarau, zm. 31 sierpnia 1920 w Großbothen) – niemiecki psycholog i filozof, uważany za twórcę psychologii eksperymentalnej.Fenomenologia – XX-wieczny kierunek filozoficzny, którego głównymi twórcami i reprezentantami są Edmund Husserl oraz Max Scheler (w dużej mierze niezależny od Husserla), a także wytworzona przez ten kierunek metoda badań filozoficznych, stosowana przez filozofów egzystencji.

    Znaczenie pejoratywne poglądom intelektualistycznym przypisywała niekiedy myśl nowożytna, np. Francis Bacon krytykował nadmierne uwielbienie dla rozumu ludzkiego. W zasadzie jednak termin "intelektualizm" jako pejoratywne określenie postaw absolutyzujących myślenie abstrakcyjne i poznanie dyskursywne upowszechnił się dopiero pod koniec XIX wieku. To w filozofii nowożytnej (racjonalizm nowożytny) intelektualizm przyjął postać klasyczną, zwłaszcza u Leibniza i Kartezjusza, przekonanego o wszechmocy rozumu krytycznego. Postawa intelektualistyczna widoczna jest także u Kanta i Hegla. W drugiej połowie XIX wieku, zwłaszcza w filozofii niemieckiej, termin "intelektualizm" rozpowszechnił się jako określenie postaw typu oświeceniowego, akcentujących szczególną rolę rozumu, w opozycji do postaw typu romantycznego, akcentujących szczególną rolę uczucia.

    Woluntaryzm (z łac. voluntas - wola) - termin wprowadzony przez Ferdinanda Tönniesa, oznaczający zespół poglądów szczególnie akcentujących rolę woli w etyce i życiu ludzkim. W woluntaryzmie wola jest najwyższą władzą człowieka.Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

    W filozofii XX-wiecznej poglądy intelektualistyczne głosił np. w swojej filozofii nauki Henri Poincaré, nawiązując swobodnie do kartezjanizmu. Postawa intelektualistyczna widoczna jest silnie także w fenomenologii, w której szczególnie istotny jest intelektualny ogląd przedmiotów (Wesensschau). Termin pojawiał się często u niektórych psychologów i socjologów - termin "woluntaryzm", przeciwstawiany intelektualizmowi, wprowadził dopiero Ferdinand Tönnies. Intelektualizm, materializm i woluntaryzm przeciwstawiali sobie na gruncie psychologii także Wilhelm Wundt i Friedrich Paulsen.

    Kartezjusz (fr. René Descartes, łac. Renatus Cartesius, ur. 31 marca 1596 w La Haye-en-Touraine w Turenii, zm. 11 lutego 1650 w Sztokholmie) – francuski filozof, matematyk i fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych XVII wieku, uważany za prekursora nowożytnej kultury umysłowej.Encyklopedia katolicka – encyklopedia specjalistyczna wydana w latach 1973–2014 w Lublinie przez Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.

    Wyróżnić można intelektualizm metafizyczny - zakładający racjonalność świata; intelektualizm psychologiczny, intelektualizm antropologiczny i intelektualizm pedagogiczny - które podkreślają szczególne znaczenie sfery intelektualnej w życiu ludzkim; intelektualizm etyczny, według którego samo poznanie dobra wystarczy do etycznego postępowania, lub przynajmniej poznanie dobra jest najważniejszym czynnikiem wiodącym do etycznego postępowania; intelektualizm estetyczny, według którego czynniki intelektualne są głównym źródłem sztuki i podstawą wartościowania dzieł sztuki; intelektualizm religijny, przypisujący rozumowi funkcję kontrolującą w życiu religijnym ludzi.

    Francis Bacon, 1. wicehrabia St Albans (ur. 22 stycznia 1561 w Londynie - zm. 9 kwietnia 1626 w Highgate) – angielski filozof, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli filozofii epoki odrodzenia i baroku, eseista, polityk oraz prawnik. Uchodzi za jednego z twórców nowożytnej koncepcji nauki. Twórca teorii indukcji eliminacyjnej rozwiniętej później w tzw. kanonach Milla. Jeden z twórców empiryzmu.SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Andrzej Bronk, Intelektualizm, w: Encyklopedia katolicka, t. 5, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1997.
  • André Lalande, Vocabulaire technique et critique de la philosophie, Presses Universitaires de France 1988.
  • Antoni Podsiad, Słownik terminów i pojęć filozoficznych, Instytut Wydawniczy Pax 2001.
  • Pierwsze zasady (używa się też terminów pierwsze zasady Bytu i myśli, najwyższe prawa myślenia i poznania itp.) – w logice i metafizyce tradycyjnej określenie zbioru praw logicznych, co do których sądzono, że są najbardziej oczywiste ze wszystkich możliwych twierdzeń, są niezależne od innych twierdzeń (nie dają się wywnioskować z żadnych innych praw logicznych) i stanowią ostateczne uzasadnienie wszystkich praw logiki. Zaliczano do nich zasadę tożsamości, zasadę sprzeczności i zasadę wyłączonego środka. Oprócz nich do najwyższych praw myślenia zaliczano też często dictum de omni et nullo i zasadę racji dostatecznej.Johann Friedrich Herbart, Jan Fryderyk Herbart (ur. 4 maja 1776 w Oldenburgu, zm. 14 sierpnia 1841 w Getyndze) – niemiecki filozof, psycholog i pedagog. Uważany za twórcę współczesnej pedagogiki naukowej.




    Warto wiedzieć że... beta

    Intelektualizm etyczny – pogląd głoszący, że postępowanie człowieka zależy wyłącznie od jego wiedzy na temat dobra i zła. Człowiek wiedzący co dobre nie może czynić źle – jeśli zatem źle postępuje, oznacza to, że jego wiedza na temat dobra jest niepełna.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Benedykt Spinoza (w oryginale Baruch de Spinoza, ur. 24 listopada 1632 w Amsterdamie, zm. 21 lutego 1677 w Hadze) – filozof niderlandzki.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.
    Arystotelizm – nazwa poglądów filozoficznych Arystotelesa oraz tych kierunków i szkół filozoficznych, które rozwijały jego nauki. Arystotelizm rozwijał się zarówno w starożytności, jak i w późniejszych epokach (neoarystotelizm). Był nurtem rozwijanym nie tylko w obrębie filozofii, lecz także teologii (np. tomizm) czy w naukach przyrodniczych (nowożytna filozofia przyrody).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.