• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Insurekcja warszawska



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Związek Rewolucyjny – tajne sprzysiężenie spiskowców cywilnych i wojskowych w Warszawie, przygotowujące insurekcję warszawską w czasie powstania kościuszkowskiego. Założone na początku marca 1794 przez Tomasza Maruszewskiego, emisariusza Tadeusza Kościuszki.
    Grupa rekonstruktorów historycznych w mundurach polskiej XVIII-wiecznej piechoty oraz w strojach cywilnych z epoki oddaje salwę.
    Rekonstrukcja historyczna walk podczas insurekcji w Ogrodzie Saskim w 2007 roku

    Insurekcja warszawska, także powstanie warszawskie 1794 roku – zbrojne powstanie armii koronnej i mieszkańców Warszawy przeciwko okupacyjnemu garnizonowi rosyjskiemu w czasie insurekcji kościuszkowskiej. Jego celem było przejęcie kontroli nad miastem z rąk Imperium Rosyjskiego. Rozpoczęło się 17 kwietnia 1794, wkrótce po tym, jak do stolicy dotarła wieść o zwycięstwie Tadeusza Kościuszki w bitwie pod Racławicami.

    Więzień polityczny – osoba, umieszczana w zakładzie karnym lub areszcie domowym ze względu na swoje przekonania polityczne lub poglądy. Często jest to związane z krytyką władzy, a czasem walkami w obrębie jednej partii politycznej. Czasami pojęcie jest utożsamiane z więźniem sumienia. Zwykle w takich przypadkach dowody są fabrykowane. Często więźniowie polityczni po uwolnieniu, jak na przykład Aleksander Sołżenicyn publikują wspomnienia (w tym wypadku Archipelag GUŁag).4 Batalion Strzelców Celnych Sandomierskich mjr. Dembowskiego – ochotnicza polska formacja wojskowa powołana w czasie powstania listopadowego.

    Ignacy Działyński oraz wysłannik Kościuszki Tomasz Maruszewski pracowali nad przygotowaniem powstania w Warszawie od końca 1793 roku. Udało im się przekonać do tej idei większość stacjonujących jeszcze w mieście jednostek regularnej armii polskiej, w walkach wzięła także udział znaczna liczba cywilów zrzeszonych w rozmaitych milicjach.

    Ulica Freta – ulica w Warszawie, wzdłuż której ciągnie się Nowe Miasto. Biegnie od ulicy Nowomiejskiej (przy zbiegu z ulicą Mostową i Długą) do połączenia ulic: Zakroczymskiej, Franciszkańskiej i Kościelnej. Jest zamknięta dla samochodów.Dragoni – żołnierze formacji wojskowej zwanej dragonią, „wynalezionej” przez Henryka IV, króla Francji w końcu XVI wieku. Walczyli pieszo (rodzaj piechoty), a poruszali się wierzchem (konno). Używali zarówno broni palnej, jak i białej. Od XVIII w. regimenty dragonii coraz częściej walczyły również konno. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego.

    Walki uliczne, które początkowo toczyły się tylko na jednej ulicy na zachodnich obrzeżach warszawskiej Starówki, w ciągu kilku godzin objęły całe miasto. Mimo znacznej przewagi liczebnej i technicznej, rosyjski garnizon został zaskoczony przez rozwój wypadków. Uzbrojone w broń zdobytą w Arsenale Królewskim regularne jednostki armii koronnej i ochotnicze milicje już w pierwszych godzinach powstania zdołały rozproszyć wojska carskie.

    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.Korupcja (łac. corruptio – zepsucie) – nadużycie stanowiska publicznego w celu uzyskania prywatnych korzyści. Korupcja może w praktyce powstawać niezależnie od formy rządów. Poziom korupcji może być bardzo różny, od drobnych przypadków wykorzystania wpływu lub faworyzowania w celu wyświadczenia lub oddania przysługi, do kleptokracji (rządów złodziei), gdzie porzucone zostają nawet zewnętrzne pozory uczciwości.

    Część rosyjskich oddziałów próbowała wyrwać się z miasta już na początku walk i poniosła przy tym znaczne straty, inne znalazły się w okrążeniu w odosobnionych miejscach rozsianych po całej Warszawie, ostrzeliwane ze wszystkich stron. Jeszcze innym udało się wyrwać na Powązki, pod osłonę stacjonujących tam jednostek pruskiej kawalerii. Większość wojsk rosyjskich pozostała jednak uwięziona w mieście, gdzie w izolowanych punktach oporu Rosjanie bronili się jeszcze do 19 kwietnia.

    Antoni Trębicki (Trembicki) herbu Ślepowron (ur. 1765, zm. 25 sierpnia 1834 w Łomnie) – prawnik, poseł inflancki na Sejm Czteroletni w 1790 roku, pisarz i działacz Kuźnicy Kołłątajowskiej, pionier techniki rolnej, propagator płodozmianu bezugorowego, założyciel manufaktury maszyn rolniczych w Łomnie, postulator utworzenia wyższej szkoły rolniczej, syn Kazimierza i Honoraty. Mąż Zofii Trębickiej z domu Rykaczewskich. Ojciec Stanisława, Kazimierza, Aleksandra, Antoniego i Zofii.Jan Walenty Węgierski (ur. 1755, zm. 1796) – polski szlachcic herbu Wieniawa, szambelan i podkomorzy na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego, poseł na Sejm Wielki, kawaler orderu Św. Stanisława.

    Insurekcja uznawana jest za największy sukces militarny powstania kościuszkowskiego; polskie zwycięstwo umożliwiło objęcie nim całego kraju. Do rosyjskiej klęski przyczyniło się wiele czynników. Igelström wysyłając część podległych sobie wojsk na spotkanie Kościuszki świadomie zredukował rosyjski garnizon Warszawy. Ponadto nieumiejętnie rozmieścił pozostałe oddziały, przez co Polakom udało się je odseparować od siebie nawzajem i pokonać jeden po drugim. Już od pierwszych chwil insurekcji Polakom sprzyjała też cywilna ludność miasta, a gdy Rosjanom nie udało się zabezpieczyć Arsenału i obrońcy wydali broń cywilom, wojska Igelströma zaczęły być ostrzeliwane w całym mieście.

    Raszyn – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, w gminie Raszyn, na Równinie Mazowieckiej. Jest siedzibą gminy Raszyn. Miejscowość wchodzi w skład aglomeracji warszawskiejCzeladnik - jeden ze stopni kwalifikacji zawodowych, stwierdzający opanowanie przez ucznia, młodocianego pracownika zatrudnionego w celu nauki zawodu, umiejętności praktycznych oraz teoretycznych w zawodzie rzemieślniczym oraz potwierdzający je dowodem kwalifikacji zawodowych w formie zdanego egzaminu czeladniczego.

    Preludium[ | edytuj kod]

    Po II rozbiorze wojska pruskie i rosyjskie stacjonowały na terytorium – de iure wciąż niezależnej – Rzeczypospolitej, w zasadzie bez przerwy. Okupacja i związane z nią ciężary przyczyniły się do dalszego osłabienia ekonomicznego kraju, ale także do radykalizacji nastrojów w miastach, szczególnie w Warszawie. Znaczenie miała także postępująca pauperyzacja ludności spowodowana rządami Targowicy i polityką celną Królestwa Prus. Faktycznie wpływy obcych dworów na polskim dworze królewskim – często uosabiane przez postać rosyjskiego ambasadora Nikołaja Repnina – rosły od wielu lat, jednak dopiero rozbiory Polski doprowadziły do tego, że fakt ten zaczął budzić sprzeciw nie tylko części szlachty i władz, ale też pozostałych stanów polskiego społeczeństwa.

    Sąd Najwyższy Kryminalny dla Korony i Litwy – najwyższy sąd insurekcji kościuszkowskiej utworzony 17 czerwca 1794 przez Radę Najwyższą Narodową.Saper – nazwa zawodu człowieka trudniącego się materiałami wybuchowymi, szczególnie ich rozbrajaniem. Istnieją specjalne formacje rozbrajania niebezpiecznych materiałów w wojsku oraz w policji. Formacją grupującą saperów w armii są pododdziały wojsk inżynieryjnych.

    Po przegranej przez Rzeczpospolitą wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku Rada Nieustająca została zmuszona do wprowadzenia reformy wojskowej odwracającej wcześniejsze plany sejmu czteroletniego. Zgodnie z planami przegłosowanymi przez tzw. sejm grodzieński liczebność armii miała zmniejszyć się o przeszło połowę, do 15.449. Pod naciskiem targowiczan istniejące jednostki zostały rozsiane po całym kraju, by nigdzie nie miały przewagi nad stacjonującymi w Polsce wojskami rosyjskimi. Artylerię polską rozbrojono, a jej działa przekazano do Arsenału Królewskiego. W chwili wybuchu powstania znalazło się w nim ok. 60 dział i przeszło 15.000 karabinów. Rozpoczęto również redukcję etatów w większości jednostek; zdemobilizowani żołnierze mieli zasilić szeregi armii Rosji i Prus, a część jednostek na ziemiach przejętych przez Rosję na mocy rozbioru przeszła pod komendę rosyjską w całości.

    Marcin Zaleski (ur. 1796 w Krakowie, zm. 16 września 1877 w Warszawie) – polski malarz, przedstawiciel neoklasycyzmu, najwybitniejszy polski wedutysta XIX wieku. Malował głównie widoki Warszawy, a także Krakowa, Wilna i Kowna.Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Panny Marii (zwany też Kościołem Przesuwanym) znajduje się przy al. Solidarności 80 (dawniej ul. Leszno 32) w Warszawie w dzielnicy Śródmieście przy Trasie W-Z.

    Redukcji wojska sprzeciwiało się wielu oficerów, którzy w tajemnicy magazynowali broń i zaopatrzenie z likwidowanych jednostek w magazynach rozmieszczonych przede wszystkim na terenie Warszawy.

    Na wieść o proklamacji Kościuszki na krakowskim rynku (24 marca) i o jego zwycięstwie pod Racławicami (4 kwietnia), napięcie w Warszawie gwałtownie wzrosło. Polski król Stanisław August Poniatowski sprzeciwiał się insurekcji Kościuszki i 2 kwietnia wraz z członkami Rady Nieustającej wydał proklamację potępiającą ją. Wysłał także Józefa Ankwicza oraz hetmana wielkiego koronnego Piotra Ożarowskiego, najwyższego poza królem dowódcę wojskowego Rzeczypospolitej, do Osipa Igelströma, rosyjskiego ambasadora i dowódcy wszystkich rosyjskich wojsk okupacyjnych na terytorium Polski. Przedłożyli oni propozycję wspólnej ewakuacji wojsk rosyjskich i lojalnych wobec króla wojsk polskich do obozu wojskowego w Nowym Dworze Mazowieckim. Tam król, jego dwór, a także przywódcy konfederacji targowickiej i członkowie frakcji rosyjskiej mogliby w spokoju oczekiwać na rozwój wypadków i opadnięcie fali niepokojów w stolicy.

    Pałasz – broń biała, przeznaczona do cięć i do sztychów, z prostą, długą i szeroką jedno lub obosieczną głownią. Pałasze posiadały najczęściej rękojeści w stylu szablowym, niektóre jednak posiadały rękojeści rapierowe.De iure (łac. według prawa) – w języku prawniczym stan zgodny z treścią norm prawnych. Często używane dla przeciwstawienia stanu de facto wobec rzeczywistości prawnej.
    Portret generała Mokronowskiego we fraku mundurowym generała kawalerii wojsk kościuszkowskich, ze srebrnymi epoletami, amarantowym kołnierzem ozdobionym srebrnym wężykiem generalskim. Włosy generała siwe, swobodnie ułożone, rozdzielone z lewej strony głowy i przycięte nad uszami. Na lewe ramię narzucona lisia skóra.
    W pierwszym dniu walk głównodowodzącym całością sił polskich w Warszawie został generał Stanisław Mokronowski. Anonimowy portret XIX-wieczny ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

    Igelström odrzucił propozycję i oświadczył, że nie widzi powodu, by wojska rosyjskie miały opuszczać Warszawę. Posłał za to korpus gen. Aleksandra Chruszczowa w celu przechwycenia wojsk Kościuszki i powstrzymania ich przed zbliżeniem się do stolicy. Zarządził także wzmożoną inwigilację potencjalnych zwolenników Kościuszki i wprowadził cenzurę całej korespondencji pocztowej wjeżdżającej lub opuszczającej miasto. Wydał także polecenie aresztowania osób podejrzewanych o jakiekolwiek związki z powstańcami. Wśród aresztowanych miały znaleźć się także osoby wysoko postawione, m.in. generałowie Antoni Madaliński, Kazimierz Nestor Sapieha i Ignacy Działyński, a także szambelan królewski Jan Walenty Węgierski, marszałek sejmu Stanisław Małachowski, Ignacy i Stanisław Kostka Potoccy oraz Hugo Kołłątaj. Jednocześnie siły rosyjskie pozostałe w mieście rozpoczęły przygotowania do prewencyjnego rozbrojenia słabej polskiej załogi Warszawy. Kluczem miało być przejęcie Arsenału Królewskiego przy ulicy Miodowej. Rosyjskie próby przeciwdziałania wybuchowi spodziewanego powstania w mieście nie tylko nie przyniosły rezultatu, ale wręcz zaogniły jeszcze atmosferę, bowiem doniesiono o nich polskim przywódcom.

    2 Regiment Pieszy Koronny im. Królewicza – jednostka wojskowa wchodząca w skład wojsk koronnych. Była to jednostka taktyczna składająca się z kilku kompanii piechoty, będąca odpowiednikiem późniejszego pułku piechoty.Ivor Norman Richard Davies (ur. 8 czerwca 1939 w Bolton) – brytyjski historyk walijskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Londyńskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Akademii Brytyjskiej, autor prac dotyczących historii Europy, Polski i Wysp Brytyjskich. Kawaler Orderu Orła Białego.

    Na wszelki wypadek oddziały rosyjskie rozpoczęły także przygotowania do rozwiązania siłowego: garnizon miał zająć najważniejsze budynki w mieście i utrzymać je do czasu nadciągnięcia posiłków z Rosji, lub też ze strony innych jednostek carskich stacjonujących w Polsce. Generał Johann Jakob Pistor rozkazał, by prewencyjnie otoczyć koszary potencjalnie nielojalnych polskich jednostek wojskowych i rozbroić je, zarządził także przejęcie Arsenału by uniemożliwić ewentualnym powstańcom zdobycie broni. Znany ze swoich prorosyjskich sympatii biskup Józef Kossakowski zasugerował wręcz, by do wyłapania wywrotowców wykorzystać uroczystości wielkosobotnie, przypadające w tym roku na 19 kwietnia: wojska rosyjskie miały otoczyć kościoły i wyłapać wszystkich wichrzycieli wychodzących z mszy.

    13 Regiment Pieszy Ordynacji Ostrogskiej – jednostka wojskowa wchodząca w skład wojsk koronnych. Była to jednostka taktyczna składająca się z kilku kompanii piechoty, będąca odpowiednikiem późniejszego pułku piechoty.Johann Gottfried Seume (ur. 29 stycznia 1763 roku w Poserna (obecnie dzielnica Lützen); zm. 13 czerwca 1810 roku w Cieplicach (czes. Teplice; niem. Teplitz) w Czechach) - niemiecki pisarz i poeta, znany przede wszystkim jako autor Spaziergang nach Syrakus im Jahre 1802 (Spacer do Syrakuz w 1802 roku). Mimo, że Seume nie był pierwszym autorem opisującym przeżycia z podróży, to jego opis stał się wzorem dla innych autorów XIX-wiecznych np. Levina Schückinga , a nawet XX- wiecznych takich jak Otto Juliusa Bierbauma i Friedricha Christiana Deliusa.
    Fragment XIX-wiecznego planu miasta, z ważniejszymi budynkami zaznaczonymi ciemnym kolorem, gęstą zabudową oznaczoną przerywanymi liniami i fragmentem biegu Wisły oznaczonym na niebiesko.
    Śródmieście Warszawy na planie miasta z 1831 roku. Plan obejmuje rejon pomiędzy dzisiejszymi Alejami Jerozolimskimi (po lewej) a Nowym Miastem (po prawej). Reprodukcja całego tzw. planu Nicholsona dostępna jest w serwisie Wikimedia Commons

    Strona polska także szykowała się do przyszłej walki, choć osłabiło ją aresztowanie części przywódców. Równolegle przygotowania do uderzenia na rosyjską obsadę miasta czynili zarówno radykalni jakobini polscy, jak i bardziej umiarkowani członkowie obozu reformatorskiego, dawniej skupionego wokół osoby króla Stanisława Augusta. W mieście działali też stronnicy Kościuszki, przede wszystkim Tomasz Maruszewski, jego wysłannik, który przybył do Warszawy z misją przygotowania zbrojnego powstania. Maruszewski stworzył w tym celu Związek Rewolucyjny będący porozumieniem kilku wcześniej istniejących kół dążących do wypchnięcia Rosjan z kraju. Wśród członków związku znalazło się wielu wysoko postawionych dowódców polskich wojsk stacjonujących w Warszawie, w tym Michał Chomentowski, generał Krystian Godfryd Deybel de Hammerau, majorowie Józef Górski, Józef Zeydlitz, Wojciech Greffen, kapitanowie Stanisław Kosmowski, Fryderyk Melfort, Grzegorz Ropp i Dionizy Poniatowski.

    Stanisław Małachowski hrabia herbu Nałęcz (ur. 24 sierpnia 1736 w Końskich, zm. 29 grudnia 1809 w Warszawie) – polski polityk, poseł, marszałek konfederacji Korony Królestwa Polskiego i marszałek Sejmu Czteroletniego w 1788 roku, referendarz wielki koronny w latach 1780-1792, podstoli koronny w 1779 roku, starosta sądecki w latach 1755-1784.Kościół Przemienienia Pańskiego – stojący w warszawskiej dzielnicy Śródmieście przy ulicy Miodowej barokowy kościół ojców kapucynów.

    Jednym z najważniejszych i najbardziej wpływowych utajonych stronników idei powstania antyrosyjskiego był generał Jan August Cichocki, wojskowy dowódca garnizonu miasta Warszawy; do końca nie zdradził się ze swoimi zamiarami przed Rosjanami, którzy do ostatnich chwil przed wybuchem powstania byli przekonani o jego lojalności. Cichocki wraz z generałem Stiepanem Apraksinem przygotował plan obrony ważniejszych punktów miasta na wypadek rewolucji; zgodnie z nim kilka spośród najważniejszych strategicznie budynków w Warszawie (m.in. Arsenał, Zamek Królewski i prochownia) miały być ochraniane przez jednostki polskie, bez udziału jednostek rosyjskich, które wycofano na inne pozycje. Cichockiemu udało się także opóźnić planowaną redukcję etatów w polskich jednostkach, co przyczyniło się do późniejszych polskich sukcesów. W tym samym czasie ideę powstania przeciwko Rosjanom wśród mieszczan promowali także starsi warszawskich cechów: mistrz szewski Jan Kiliński, mistrz kowalski Jan Mariański i mistrz rzeźnicki Józef Sierakowski.

    Alfredas Bumblauskas (ur. 18 listopada 1956, Telsze) – litewski historyk, profesor Wileńskiego Uniwersytetu i członek senatu tegoż uniwersytetu, jak również członek rady Litewskiego Instytutu Historycznego oraz rady Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych.Komisja Skarbowa Obojga Narodów – magistratura rządowa I Rzeczypospolitej powołana 28 października 1791 przez Sejm Czteroletni jako jedna z tzw. wielkich komisji podporządkowanych Straży Praw.

    Mimo ożywionych przygotowań po obu stronach i zbliżającej się konfrontacji, król Stanisław August pozostał zupełnie bierny, a nadciągające wypadki rozegrały się bez jakiegokolwiek wsparcia – czy przeciwdziałania – z jego strony.

    Siły stron[ | edytuj kod]

     Zobacz też kategorię: Uczestnicy insurekcji warszawskiej (1794).

    Jako że znaczną część sił polskich uczestniczących w insurekcji stanowiły nieregularne milicje oraz jednostki regularnego wojska w różnych stadiach demobilizacji, dokładna liczba żołnierzy walczących w insurekcji jest trudna do oszacowania. Jednocześnie zachowały się listy żołdu rosyjskiego garnizonu, dzięki czemu możliwe jest dość precyzyjne oszacowanie liczby żołnierzy, jakich do swojej dyspozycji miał Igelström.

    Stanisław Mokronowski herbu Bogoria (ur. 10 stycznia 1761 roku w Bogucinie koło Włocławka, zm. 19 października 1821 roku w Warszawie) – szambelan Stanisława Augusta Poniatowskiego, poseł na Sejm Czteroletni, generał lejtnant wojsk koronnych, uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 i insurekcji kościuszkowskiej 1794, bratanek Andrzeja Mokronowskiego.Brama Mostowa w Warszawie – brama miejska ze strażnicami znajdująca się na Nowym Mieście, która służyła do ochrony pierwszego, drewnianego mostu w Warszawie – Mostu Zygmunta Augusta. Zbudowana jest z cegły i posiada ostrołukowy, gotycki przejazd. Brama miała ochraniać most w szczególności przed pożarem.

    Dowódcy[ | edytuj kod]

    Formalnie dowódcą wszystkich sił polskich był hetman Piotr Ożarowski. Jednak jako stronnik Targowicy aktywnie przeciwdziałał planom spiskowców, dlatego na przebieg walk miał znikomy wpływ. Ani on, ani członkowie Związku Rewolucyjnego nie dowierzali też dowódcy garnizonu warszawskiego, gen. Janowi Augustowi Cichockiemu, którego stosunek do idei powstania nie jest jasny. Z zachowanych źródeł nie jest też jasne kto przygotował plan insurekcji i wydaje się prawdopodobne, że strona polska przystępowała do niej bez głównodowodzącego, który miałby koordynować całość działań. Pod koniec pierwszego dnia walk rolę tę zaczął pełnić gen. Stanisław Mokronowski.

    Dom Bez Kantów – zwyczajowa nazwa budynku Funduszu Kwaterunku Wojskowego znajdującego się przy ul. Krakowskie Przedmieście 11 róg ul. Królewskiej w Warszawie. Joachim Lelewel (ur. 22 marca 1786 w Warszawie, zm. 29 maja 1861 w Paryżu) – polski historyk, bibliograf, numizmatyk, poliglota (znał 12 języków), heraldyk i działacz polityczny.

    Dowództwo po stronie rosyjskiej trzymał w swoim ręku ambasador Igelström, pełniący jednocześnie funkcję generała en chef wszystkich wojsk rosyjskich stacjonujących w Rzeczypospolitej. Próbował on później zrzucić winę za bieg wypadków na swojego zastępcę, gen. Zubowa, jednak współcześni historycy są zgodni, że to Igelström do ostatnich chwil próbował osobiście dowodzić wszystkimi oddziałami zaangażowanymi w walkę, co nie powiodło się wskutek odcięcia ambasady rosyjskiej od reszty miasta.

    Piechota węgierska, piechota polsko-węgierska, piechota polska (tzw. węgrzy albo hajducy) – formacja wojsk Rzeczypospolitej, zorganizowanej na sposób węgierski przez Stefana Batorego w XVI wieku. Stanowili gwardię przyboczną władców Polski i hetmanów Rzeczypospolitej. Na formacji tej wzorowana była m.in. straż marszałkowska. Z czasem tak nazywano piechurów w nadwornych wojskach polskich magnatów.Fryderyk Melfort (ur. 1763 w Warszawie, zm. 10 lipca 1797) – major gwardii koronnej, uczestnik walk o niepodległość. Był jednym z przywódców insurekcji kościuszkowskiej w Warszawie. Po upadku insurekcji i III rozbiorze dołączył do oddziałów przygotowywanych przez Franciszka Ksawerego Dąbrowskiego na Wołoszczyźnie. W 1797 r. uczestnik nieudanej wyprawy Joachima Deniski na Bukowinę. W czasie tej wyprawy, po bitwie pod Dobronowcami, w której był ciężko ranny, został pojmany przez wojska austriackie, a następnie powieszony.

    Wojska polskie[ | edytuj kod]

    Piechur z 10. Regimentu Pieszego (3. od lewej) w otoczeniu żołnierzy w mundurach 2. Regimentu Pieszego (1., 3. i 7.), 4. Batalionu Strzelców Celnych (6.) i 5. Regimentu Fizylierów (z prawej). Ilustracja autorstwa Walerego Eljasza

    Dokładna liczba żołnierzy biorących udział w insurekcji po stronie polskiej jest trudna do oszacowania, a pomiędzy szacunkami podawanymi przez różnych autorów występują rozbieżności. Zdaniem Kazimierza Bartoszewicza polskie siły regularne obejmowały ok. 3000 pieszych oraz 150 konnych z różnych jednostek. Z kolei Wojciech Kępka-Marianski ocenia, że cały garnizon Warszawy liczył ok. 3900 żołnierzy, choć po odjęciu urlopowanych i chorych nie mogło to być więcej, niż 3500. Największym oddziałem walczącym po polskiej stronie był Regiment Gwardii Pieszej z 950 lub 1041 bagnetami. Regiment stacjonował w koszarach na Faworach, w pewnym oddaleniu od miasta, a do jego zadań należało ochranianie m.in. Zamku Królewskiego i kilku innych strategicznie ważnych obiektów. Stacjonujący w Zamku Ujazdowskim 10. Regiment Pieszy miał zostać zredukowany do 600 bagnetów, jednak w chwili wybuchu insurekcji w kwietniu 1794 wciąż mógł wystawić 850 bagnetów. Trzecią z większych regularnych jednostek stacjonujących w Warszawie był likwidowany 5. Regiment Fizylierów, którego dwie kompanie (roty) w sile 248 ludzi stacjonowały w Arsenale.

    Nowy Dwór Mazowiecki – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, położone przy ujściu Narwi do Wisły. Położony jest 34 km od centrum Warszawy.Krystian Godfryd Deybel de Hammerau (ur. 25 maja 1725 lub 1733 w Warszawie, zm. 8 października 1798 tamże) – generał-major w armii polskiej, dowódca korpusu artylerii koronnej w powstaniu kościuszkowskim, syn architekta Jana Zygmunta Deybla. Był spolszczonym Niemcem, luteraninem. Jego ojciec również służył w polskiej i saskiej artylerii.

    Poza tymi trzema regimentami w walkach po polskiej stronie wzięły udział elementy wielu jednostek wojskowych w różnych stopniach demobilizacji, wśród nich dowodzony przez majora Jana Poniatowskiego spieszony oddział z 4. Regimentu Straży Przedniej w sile 49 szabel, 331 szabel Pułku Ułanów Królewskich płk. Stanisława Koeniga i 364 z potężnego niegdyś Regimentu Gwardii Konnej płk. Dionizego Poniatowskiego. Na Pradze, po wschodniej stronie Wisły, stacjonowało 680 żołnierzy i 337 koni królewskich szwadronów ułańskich oraz 208 żołnierzy Batalionu Pontonierów płk. Jana Gislera. Te ostatnie jednostki w pierwszych godzinach powstania sforsowały rzekę i wzięły udział w walkach, musiały jednak pozostawić konie na drugim brzegu i kawalerzyści walczyli w szyku pieszym.

    Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.Ulica Nalewki w Warszawie – nieistniejąca obecnie ulica Warszawy, która przed II wojną światową stanowiła jeden z głównych traktów miasta. Nalewki stanowiły główną ulicę żydowskiej Dzielnicy Północnej, zwanej też dzielnicą nalewkowsko-muranowską. W czasie wojny zabudowa ulicy została zniszczona, po wojnie nie została odbudowana. Ulica w szczątkowym stopniu zachowała się w postaci dzisiejszej ulicy Bohaterów Getta.

    Pod względem organizacyjnym polskie wojska piesze stanowiły dwa niepełne bataliony Gwardii Koronnej, dwa bataliony z Regimentu Działyńskiego i rota (od 140 do 200 ludzi) gwardii węgierskiej z Chorągwi Marszałkowskiej. Artylerię i wojska inżynieryjne reprezentowały trzy roty kanonierów, dwie fizylierów i osiemdziesięciu saperów. Kawalerię z kolei stanowiły trzy roty Komisji Skarbowej, cztery szwadrony Gwardii Konnej, dwa Kawalerii Narodowej i trzy ułanów królewskich.

    Pałac Brühla – nieistniejący rokokowy pałac, który znajdował się w Warszawie, przy obecnym placu marsz. J. Piłsudskiego. Był uważany za jeden z najpiękniejszych warszawskich pałaców. W 1944 został wysadzony razem z Pałacem Saskim przez wycofujących się Niemców.Karczew – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie otwockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karczew. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

    Kazimierz Bartoszewicz w swojej monografii insurekcji ocenia, że w rozmaitych milicjach i innych jednostkach paramilitarnych służyło nie więcej niż 3000 osób, a prawdopodobnie liczba ta była dużo mniejsza, między 1500 a 2000. Z kolei Wojciech Kępka-Marianski ocenia ich liczbę na pomiędzy 15 a 20 tysięcy (spośród ok. 25 tysięcy wszystkich mieszczan zdolnych do noszenia broni), podobne liczby podaje Wacław Tokarz, jednak Andrzej Ajnenkiel uznaje je za przesadzone i ocenia, że cywilów biorących udział w walkach było nie więcej, niż 10 tysięcy. W każdym razie wielu spośród nich było w istocie zdemobilizowanymi weteranami rozmaitych polskich oddziałów, którzy po odesłaniu ze służby pociągnęli do stolicy w ślad za swoimi jednostkami. Wśród walczących milicjantów znaczny udział mieli także Żydzi, choć faktyczna liczba uczestników walk wyznania mojżeszowego jest niemożliwa do ustalenia.

    Stanisław Herbst, pseud. Chrobot (ur. 12 lipca 1907 w Rakvere (obecnie w Estonii), zm. 24 czerwca 1973 w Warszawie) – polski historyk, badacz dziejów nowożytnych, varsavianista, historyk wojskowości. Profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wojskowej Akademii Politycznej, prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego.Otwarty dostęp (OD, ang. Open Access, „OA”) – oznacza wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.

    Wojska rosyjskie[ | edytuj kod]

    Formalnie liczebność rosyjskiego garnizonu stolicy Rzeczypospolitej wynosiła 11 750 żołnierzy, w tym 1500 szabel i przynajmniej tysiąc artylerzystów obsługujących 39 dział, a także bliżej niesprecyzowana liczba kozaków. Ze względu jednak na powszechną w rosyjskiej armii i służbie cywilnej korupcję bataliony piechoty, których stan etatowy wynosił 960 żołnierzy, w praktyce rzadko miały więcej niż 500. Po insurekcji w budynku ambasady rosyjskiej znaleziono listę płac opublikowaną następnie na łamach „Gazety Wolnej Warszawskiej”. Zgodnie z nią Igelström dysponował 7948 ludźmi pod bronią, 1041 końmi i 34 działami. Większość stanowili żołnierze Syberyjskiego i Kijowskiego Pułku Gwardii. Rosyjski dowódca mógł także liczyć na wsparcie pruskiego oddziału generała Friedricha von Wölcky’ego, stacjonującego między Powązkami a Marymontem i liczącego 1500 żołnierzy i 4 działa. Nie wziął on jednak udziału w walkach.

    Nikołaj Wasiljewicz Repnin, ros. Николай Васильевич Репнин (ur. 22 marca 1734 w Petersburgu, zm. 24 maja 1801 w Rydze) – książę rosyjski, generał-feldmarszałek i dyplomata z rodziny Repninów. Wnuk feldmarszałka Anikity Repnina, syn Wasyla Repnina, wojskowego, opiekuna cara Piotra III.Ludwik Kamieniecki herbu Pilawa (ur. 1758 na Podolu – zm. 1816 Warszawa) – generał dywizji armii Księstwa Warszawskiego, zaufany, bliski współpracownik i towarzysz walk ks. Józefa Poniatowskiego. Mason. Żona: Marianna z Czerskich I voto Antoninowa Trębicka - matka generała Stanisława Trębickiego.

    Choć wojska rosyjskie miały ogromną przewagę nad regularną armią polską pozostałą w Warszawie po wojnie 1792 roku, w praktyce rosyjskie oddziały rozsiane były po całym mieście, gdzie ochraniały rozmaite składy, magazyny i rezydencje oficerów. Co więcej, wydane im rozkazy na wypadek wybuchu zbrojnego powstania były często sprzeczne, nie uwzględniały też możliwości walki przeciwko regularnym jednostkom armii polskiej.

    Wojciech Bożymir Greffen herbu Podkowa II (ur. 23 kwietnia 1759 w Rydzynie, zm. 18 czerwca 1817 w Kaliszu) – podpułkownik Wojska Polskiego, powstaniec kościuszkowski, jeden z dowódców insurekcji warszawskiej (1794). Kawaler orderu Virtuti Militari. Powstanie listopadowe, wojna polsko-rosyjska 1830-1831 – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Józef Rufin Wybicki herbu Rogala (ur. 29 września 1747 w Będominie, zm. 10 marca 1822 w Manieczkach) – polski pisarz i polityk, autor słów polskiego hymnu narodowego – Mazurka Dąbrowskiego.
    Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.
    Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie – grób-pomnik na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Ideą warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza jest uczczenie pamięci poległych w walce o niepodległość. Grób zaliczany jest do narodowych imponderabiliów, symbolizujących największe poświęcenie.
    Felicjan August Kralewski (ur. 1756 – zm. 18 września 1805 w Warszawie) – generał major w powstaniu kościuszkowskim, oficer Legionów Polskich we Włoszech.
    Stare Miasto w Warszawie – najstarszy ośrodek miejski Warszawy będący zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku. Ma rynek rozmieszczony na planie prostokąta.
    Ludwik XVI, Ludwik Ostatni, fr. Louis August de Bourbon, Obywatel Louis Capet (ur. 23 sierpnia 1754 w Wersalu, zm. 21 stycznia 1793 w Paryżu) – książę de Berry, następnie delfin de Viennois, ostatecznie król Francji i Nawarry od 1774 do 1791, potem król Francuzów (Roi des Français) do 1792.
    Sejm Czteroletni (Sejm Wielki) – sejm zwołany 6 października 1788 za zgodą cesarzowej Rosji Katarzyny II w Warszawie, obradujący do 29 maja 1792 pod węzłem konfederacji pod laską marszałka konfederacji koronnej Stanisława Małachowskiego i mający na celu, w zamyśle organizatorów, przywrócenie pełnej suwerenności i przyspieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Od grudnia 1790 roku obradował w podwojonym składzie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.161 sek.