• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Inkwizycja rzymska



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Inkwizycja, Inquisitio haeretica pravitatis, Sanctum officium (łac. Inquisitio – śledztwo, badanie) – nazwa systemu śledczo-sądowniczego Kościoła katolickiego działającego od XIII do XIX wieku, utworzonego w celu wyszukiwania, nawracania i karania heretyków w oparciu o postanowienia ujęte w dokumentach soborowych, synodalnych oraz bullach papieskich.Republika Cremy – państwo zależne od Francji, istniejące w latach 1796-1797. Została utworzona przez Napoleona, następnie włączona do Republiki Cisalpińskiej. Nazwa utworzona od miasta Crema. Republika obejmowała swymi granicami część Lombardii.

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Pałac Świętego Oficjum w Rzymie (obecnie siedziba Kongregacji Nauki Wiary)

    Inkwizycja rzymska – współczesne określenie zreformowanej inkwizycji papieskiej, działającej po 1542 roku głównie na terenie państw włoskich, podlegającej zwierzchnictwu i kontroli ze strony centralnego organu Kurii Rzymskiej, tj. Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, zwanej także Świętym Oficjum.

    Kardynałowie inkwizytorzy generalni Rzymskiej Inkwizycji – kardynałowie, będący członkami trybunału Rzymskiej Inkwizycji, przekształconego w 1564 w stałą kongregację Kurii Rzymskiej pod nazwą Kongregacja Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji.Nicolas Eymeric (ur. ok. 1316 – zm. 4 stycznia 1399) – aragoński dominikanin, inkwizytor i teolog, autor podręcznika dla inkwizytorów Directorium Inquisitorum.

    W węższym znaczeniu określenie to używane jest w stosunku do samej Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, wówczas jednak powinno być pisane wielkimi literami jako skrócona forma oficjalnej nazwy własnej tego organu.

    Lokalne trybunały inkwizycji rzymskiej istniały do 1860 roku, natomiast Święta Kongregacja Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji istnieje do dziś pod nazwą Kongregacja Nauki Wiary.

    Choć historycy są zgodni, że inkwizycja rzymska była instytucją odmienną od średniowiecznej inkwizycji papieskiej, nie sposób wyznaczyć precyzyjnej granicy czasowej między tymi dwiema formami inkwizycji. Proces przekształcania systemu zdecentralizowanych trybunałów średniowiecznych w scentralizowaną i zbiurokratyzowaną inkwizycję rzymską trwał wiele dziesięcioleci i na poziomie lokalnym nie wszędzie przebiegał równomiernie. Odmiennie niż w przypadku inkwizycji hiszpańskiej, która w sposób radykalny zrywała ze swą średniowieczną poprzedniczką (m.in. poprzez wymianę personelu i tworzenie od podstaw nowych trybunałów), inkwizycja rzymska formowała się w sposób ewolucyjny, a wszelkie daty graniczne mogą mieć jedynie charakter umowny.

    Grzegorz XVI (łac. Gregorius XVI, właśc. Bartolomeo Alberto Cappellari EC; ur. 18 września 1765 w Belluno, zm. 1 czerwca 1846 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, kameduła, papież okresie od 2 lutego 1831 do 1 czerwca 1846.Diecezja Tivoli - diecezja Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a ściślej w Lacjum. Należy do metropolii rzymskiej. Została erygowana już w II wieku, zaś obecne granice uzyskała w roku 2002.

    Pisanie historii rzymskiej inkwizycji jest dla historyków niezwykle trudne z uwagi na skromny zasób dokumentacji, jaki przetrwał do czasów współczesnych. Kiedy na przełomie XVIII i XIX wieku oświeceniowe, a potem rewolucyjne rządy likwidowały trybunały inkwizycyjne, bardzo często niszczyły też ich archiwa. Centralne Archiwum Kongregacji Nauki Wiary (ACDF) dopiero od 1998 roku jest udostępnione do badań naukowych.

    Sabat – w nowożytnych wierzeniach ludowych legendarny nocny zlot czarownic i demonów na narady, ucztę i zabawy (często orgiastyczne). Odbywał się przeważnie na łysych szczytach trudno dostępnych gór podczas pełni księżyca. O udział w nim oskarżano najczęściej kobiety podczas procesów o czary.Diecezja Civita Castellana - diecezja Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a dokładniej w Lacjum. Należy do metropolii rzymskiej. Powstała w 990 roku. W roku 1473 została do niej włączona diecezja Orte, następnie w 1805 diecezja Gallese, a w 1986 diecezja Nepi e Sutri. Za każdym razem przy okazji tych fuzji zmieniano nazwę diecezji, lecz w 1991 papież Jan Paweł II przywrócił jej pierwotną nazwę, która obowiązuje do dziś.

    Spis treści

  • 1 Historia inkwizycji rzymskiej we Włoszech
  • 1.1 Inkwizycja papieska we Włoszech na początku XVI wieku
  • 1.2 Reformacja we Włoszech
  • 1.3 Utworzenie Inkwizycji Rzymskiej (1541/1542)
  • 1.4 Okres początkowy (1542–1555)
  • 1.5 Pontyfikat Pawła IV (1555–1559)
  • 1.6 Pontyfikat Piusa IV (1559–1565)
  • 1.7 Pontyfikat Piusa V (1566–1572)
  • 1.8 Pontyfikat Grzegorza XIII (1572–1585)
  • 1.9 Pontyfikat Sykstusa V (1585–1590)
  • 1.10 Okres stabilizacji (ok. 1590–XVIII wiek)
  • 1.11 Zniesienie lokalnych trybunałów inkwizycyjnych (1746–1809/10)
  • 1.12 Okres 1814–1908
  • 2 Inkwizycja rzymska poza krajami włoskimi
  • 2.1 Zanik inkwizycji dominikańskiej w Europie północnej
  • 2.2 Zanik franciszkańskiej inkwizycji w Dalmacji
  • 2.3 Inkwizycja rzymska w Langwedocji
  • 2.4 Inkwizycja rzymska w Besançon
  • 2.5 Inkwizycja rzymska w Kolonii
  • 3 Organizacja
  • 3.1 Struktura terytorialna
  • 3.2 Święta Kongregacja Inkwizycji Rzymskiej i Powszechnej (Święte Oficjum)
  • 3.3 Lokalne trybunały inkwizycyjne
  • 3.3.1 Inkwizytor apostolski na Malcie
  • 3.3.2 Trybunał neapolitański i inkwizycja biskupia w królestwie Neapolu
  • 3.3.3 Lista lokalnych trybunałów inkwizycji rzymskiej pod koniec XVII wieku
  • 3.3.4 Trybunały tymczasowe
  • 3.4 Sądy biskupie i samodzielne wikariaty inkwizycyjne w Państwie Kościelnym
  • 4 Sposób działania
  • 4.1 Procedura
  • 4.1.1 Reforma procedury w 1816
  • 4.2 Wyroki i kary
  • 4.3 Podręczniki dla inkwizytorów
  • 4.3.1 Lista najczęściej drukowanych podręczników inkwizycji rzymskiej
  • 4.4 Obszary zainteresowań
  • 4.4.1 Stosunek do czarów
  • 5 Statystyki procesów i egzekucji
  • 5.1 Stan archiwów
  • 5.2 Liczba procesów
  • 5.3 Liczba egzekucji
  • 5.3.1 Dane cząstkowe
  • 5.3.2 Bilans całkowity
  • 6 Inkwizycja Rzymska współcześnie
  • 7 Uwagi
  • 8 Przypisy
  • 9 Bibliografia
  • Historia inkwizycji rzymskiej we Włoszech[ | edytuj kod]

    Inkwizycja papieska we Włoszech na początku XVI wieku[ | edytuj kod]

    Kartusz herbowy Melchiorre Crivelliego, dominikańskiego inkwizytora Mediolanu w latach 1521–1553

    Inkwizycja papieska, kościelna instytucja powołana w XIII wieku do walki z herezjami, na początku XVI wieku zachowała niewiele ze swej dawnej potęgi. Choć sieć trybunałów inkwizycyjnych pokrywała niemal całą Europę, ich praktyczne znaczenie było niewielkie. Od połowy XIII wieku papieże cedowali swe uprawnienia do mianowania inkwizytorów w poszczególnych krajach na generałów i prowincjałów zakonów dominikanów i franciszkanów, co doprowadziło do tego, że urząd ten stopniowo zaczął być traktowany jedynie jako element zakonnego cursus honorum. Wielu inkwizytorów sprawowało także rozmaite funkcje administracyjne w swoim zakonie lub poświęcało się pracy naukowej na uniwersytetach, a urząd inkwizytorski traktowali jedynie jako honorowe wyróżnienie.

    Jansenizm – ruch teologiczno-duchowy zapoczątkowany przez biskupa Ypres, Kornela Ottona Jansena (1585-1638), którego dzieło Augustinus stało się podstawą tej nauki. Rozwój jansenizmu przypadł na przełom XVII i XVIII wieku. Zyskał on znaczne uznanie we Francji i w Niderlandach stając się przyczyną kryzysu Kościoła katolickiego w tych państwach.Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.

    We Włoszech, w świetle dostępnych danych, papiescy inkwizytorzy byli wyznaczani regularnie w północnych regionach tego kraju przez władze zakonów dominikańskiego (Lombardia) i franciszkańskiego (prowincje Toskania, Marchia Trewizańska i Romania), a ich liczba nawet wzrosła w pierwszej połowie XVI wieku. Jedynym znaczącym polem aktywności tych inkwizytorów były procesy o czary. Mniej oczywista jest natomiast sytuacja we franciszkańskich okręgach w środkowej Italii (Umbria, Lacjum i Marchia Ankońska); znane katalogi franciszkańskich inkwizytorów w tych prowincjach, kompilowane na początku XVIII wieku, nie wymieniają prawie żadnych inkwizytorów z tego okresu, a w latach 1547–1569 doszło do przekazania tych okręgów dominikanom.

    Teolog Domu Papieskiego – urząd w Domu Papieskim utworzony w wyniku jego reformy przeprowadzonej przez papieża Pawła VI w 1968. Jednym z ustaleń wydanego wówczas motu proprio Pontificalis Domus było zniesienie urzędu Przełożonego Pałacu Apostolskiego i zastąpienie go Teologiem Domu Papieskiego.Klemens VIII, łac. Clemens VIII, właśc. Hipolit Aldobrandini, wł. Ippolito Aldobrandini (ur. 24 lutego 1536 w Fano, zm. 3 marca 1605 w Rzymie) – papież od 30 stycznia 1592 do 3 marca 1605 roku.

    Kiedy na Półwyspie Iberyjskim poważnym problemem stały się podejrzenia wobec chrześcijan żydowskiego pochodzenia (tzw. marranów) o potajemne wyznawanie judaizmu, trybunały papieskiej inkwizycji okazały się całkowicie niezdolne do sprostania zadaniu weryfikacji tych zarzutów. Tamtejsi władcy, za zgodą Stolicy Apostolskiej, utworzyli wówczas nowe, państwowo-kościelne trybunały inkwizycyjne (inkwizycja hiszpańska w 1480 roku, inkwizycja portugalska w 1536 roku), które, choć działały pod tą samą nazwą, organizacyjnie nie miały praktycznie nic wspólnego z papieską inkwizycją. Królom Hiszpanii na początku XVI wieku podlegały Sycylia, Sardynia i królestwo Neapolu, a po roku 1535 pod ich władzę przeszło także księstwo Mediolanu. W 1487 roku trybunał hiszpańskiej inkwizycji został utworzony na Sycylii, gdzie w pierwszej połowie XVI wieku prowadził bardzo intensywną działalność przeciwko marranom. Od 1492 roku istniał także trybunał hiszpańskiej inkwizycji na Sardynii. Próby wprowadzenia hiszpańskiej inkwizycji podejmowane były także w królestwie Neapolu, najpierw przez króla Ferdynanda I (1510), a potem przez Karola V (1547). Jakkolwiek wobec oporu miejscowych elit próby te nie powiodły się, ich ubocznym skutkiem był zanik słabo zakorzenionych w tym królestwie struktur inkwizycji dominikańskiej.

    Sykstus V (łac. Xystus V, właśc. Felice Peretti OFMConv lub Felice Peretti di Montalti; ur. 13 grudnia 1521 w Grottammare, zm. 27 sierpnia 1590 w Rzymie) – papież w okresie od 24 kwietnia 1585 do 27 sierpnia 1590.Sycylia (wł., łac. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Zamieszkuje ją około 5 milionów mieszkańców.

    Reformacja we Włoszech[ | edytuj kod]

    Bernardino Ochino, jeden z głównych przedstawicieli włoskiej reformacji
     Osobny artykuł: Reformacja we Włoszech.

    Zapoczątkowana przez Marcina Lutra w 1517 roku reformacja w stosunkowo krótkim czasie oderwała od Kościoła katolickiego znaczną część Europy północnej. Poglądy Lutra i jego współpracownika Filipa Melanchtona, a nieco później także Jana Kalwina, przenikały również do Włoch, gdzie cieszyły się pewnym zainteresowaniem w kręgach intelektualnych, w tym także wśród duchownych. Tamtejsi zwolennicy reformacji nigdy nie wytworzyli jednolitej doktryny ani kościoła, były to raczej luźno powiązane grupy, czerpiące jednocześnie z poglądów różnych reformatorów, w tym także Erazma z Rotterdamu, który nigdy nie zerwał z Kościołem katolickim. Głównym inspiratorem dla włoskich protestantów był hiszpański teolog Juan de Valdés (zm. 1541), autor Alfabeto cristiano (wyd. drukiem w Wenecji w 1545 roku), którego doktryna łączyła elementy luteranizmu, kalwinizmu, erazmianizmu i hiszpańskiego mistycyzmu, ale jednocześnie nie nawoływała do zerwania z papiestwem. Wśród sympatyków nauk Valdesa byli m.in. generał zakonu kapucynów Bernardino Ochino, który w 1542 roku uciekł do Szwajcarii, Pietro Carnesecchi, arystokratki Giulia Gonzaga i Vittoria Colonna, a nawet niektórzy biskupi, tacy jak np. Vittore Soranzo z Bergamo. O provaldesiańskie sympatie podejrzewano także kardynałów Reginalda Pole’a i Giovanniego Girolamo Morone. W latach 40. XVI wieku dysydenckie grupy religijne istniały w Cagliari, Palermo, Neapolu, Kapui, Casercie, Viterbo, Sienie, Faenzy, Lukce, Bolonii, Ferrarze, Modenie, Mantui, Brescii, Cremonie, Bergamo, Casale, Padwie, Vicenzy, Wenecji i Udine. Wielką protektorką proreformacyjnych kół intelektualnych była księżna Ferrary Renata de Valois.

    Jan Kalwin, fr. Jean Cauvin albo również Jean Calvin (ur. 10 lipca 1509 w Noyon, zm. 27 maja 1564 w Genewie) – teolog, kaznodzieja, pisarz i organizator życia duchowego w Szwajcarii okresu reformacji. Twórca jednej z doktryn religijnych - ewangelicyzmu reformowanego, przyjętej przez kościoły ewangelicko-reformowane, prezbiteriańskie, a następnie przez część kongregacjonalnych, opierającej się głównie na predestynacji oraz symbolicznej, a nie realnej w odróżnieniu od poglądu powszechnie panującego w Kościele Katolickim, obecności Jezusa Chrystusa w Wieczerzy Pańskiej. Nazywany "teologiem par excellence"; "Arystotelesem Reformacji"; "Akwinatą Kościoła reformowanego"; "najbardziej chrześcijańskim mężem swej epoki" czy też "drugim patriarchą reformacji".Karol Emanuel IV (ur. 24 maja 1751 w Turynie, zm. 6 października 1819 w Rzymie) – król Sardynii w latach 1796–1802.

    W Piemoncie oraz w Kalabrii i Apulii żyły wspólnoty waldensów, uważanych przez Kościół za heretyków, ale faktycznie tolerowanych przez władze lokalne (zarówno świeckie, jak i kościelne), o ile tylko nie afiszowali się ze swoimi poglądami i płacili dziesięciny. Na początku lat 30. XVI wieku piemonccy waldensi nawiązali kontakty ze szwajcarskimi działaczami reformacyjnymi, m.in. z Wilhelmem Farelem. Na synodzie w Chanforan w 1532 roku włoscy i francuscy waldensi zadecydowali o przyłączeniu się do ruchu reformacyjnego. Fakt ten jednak przeszedł wówczas niezauważony przez władze kościelne.

    Nikozja (gr. Λευκωσία, Lefkosía, tur. Lefkoşa) – stolica Cypru, a także Cypru Północnego, zarazem jego największe miasto.Aleksander VIII (łac. Alexander VIII, właśc. Pietro Vito Ottoboni; ur. 22 kwietnia 1610 w Wenecji, zm. 1 lutego 1691 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, papież w okresie od 6 października 1689 do 1 lutego 1691.

    Utworzenie Inkwizycji Rzymskiej (1541/1542)[ | edytuj kod]

    Papież Paweł III, twórca Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji

    Reakcja władz kościelnych na przenikanie nowych idei do Włoch początkowo nie była zbyt energiczna. Dopiero z 1528 roku pochodzi najwcześniejszy dokument papieski nakazujący inkwizytorom zwrócenie uwagi na ten problem. W latach 30. i na początku lat 40. XVI wieku sporadycznie dochodziło do procesów osób podejrzanych o proluterańskie sympatie w Wenecji, Modenie i kilku innych ośrodkach, ale trudno mówić o jakichś systematycznych prześladowaniach i stałej kontroli prawowierności Włochów, tym bardziej, że działaniom lokalnych trybunałów brakowało koordynacji. Nie zmieniło tego również mianowanie 4 stycznia 1532 roku inkwizytora generalnego dla całych Włoch w osobie kanonika laterańskiego Callisto Fornariego da Piacenza. Co więcej, w Kościele dość silny był nurt nastawiony koncyliacyjnie względem reformacji i stawiający na dialog, a nie represje. Należeli do niego m.in. kardynałowie Giovanni Girolamo Morone, Reginald Pole, Mistrz Świętego Pałacu (późniejszy kardynał) Tommaso Badia i wielu biskupów. Nurt ten jednak znacząco osłabł na początku lat 40. XVI wieku. W kwietniu 1541 roku rozmowy z protestantami na konferencji w Ratyzbonie zakończyły się totalnym fiaskiem, a rok później generał zakonu kapucynów Bernardino Ochino uciekł do Szwajcarii i otwarcie przeszedł na protestantyzm. W Kurii Rzymskiej przewagę zyskał wówczas kurs represyjny. Z uwagi na słabość lokalnych trybunałów papież Paweł III podjął decyzję o utworzeniu centralnego organu kierującego i koordynującego działania antyheretyckie. Decyzja ta została zrealizowana w czterech etapach:

    Pietro Carnesecchi (ur. 24 grudnia 1508 we Florencji, zm. 1 października 1567 w Rzymie) – włoski humanista i reformator religijny.Annecy – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy, w departamencie Górna Sabaudia. W 2013 roku populacja gminy wynosiła 54 087 mieszkańców.
  • 15 lipca 1541 roku na konsystorzu kardynałowie Gian Pietro Carafa i Girolamo Aleandro zostali mianowani inkwizytorami generalnymi z zadaniem koordynowania działalności trybunałów inkwizycyjnych we wszystkich krajach katolickich;
  • 14 stycznia 1542 roku Paweł III zadecydował o odwołaniu wszelkich przywilejów egzempcji spod jurysdykcji inkwizycji we Włoszech i na wyspie Chios, z wyjątkiem tych dotyczących biskupów;
  • 4 lipca 1542 roku Paweł III, z uwagi na śmierć kardynała Aleandro (zm. 1 lutego 1542) mianował pięciu kolejnych kardynałów na stanowiska inkwizytorów generalnych obok Carafy. Zostali nimi Giovanni Girolamo Morone, Pierpaolo Parisio, Bartolomeo Guidiccioni, Dionisio Laurerio i Tommaso Badia.
  • 21 lipca 1542 roku Paweł III wydał konstytucję Licet ab initio, mocą której kardynałowie pełniący funkcję inkwizytorów generalnych utworzyli komisję, mającą kierować działalnością inkwizycyjną we Włoszech i poza Włochami. W jej skład weszło sześciu kardynałów mianowanych 4 lipca 1542, z tą różnicą, że kardynała Morone zastąpił kardynał Juan Álvarez de Toledo. Mieli oni prawo działać zarówno osobiście, jak i poprzez mianowanych przez siebie komisarzy. W konstytucji Licet ab initio papież Paweł III nie nadał tej komisji żadnej konkretnej nazwy, jednak dość szybko zaczęto ją nazywać Kongregacją Świętej Inkwizycji albo Świętym Oficjum Inkwizycji, a w późniejszym okresie (po 1588 roku) była nazywana oficjalnie Świętą Kongregacją Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji lub Świętą Kongregacją Świętego Oficjum.
  • Nieco wcześniej, bo już 21 kwietnia 1541 roku, Paweł III utworzył trybunał inkwizycyjny w papieskim Awinionie, podporządkowany papieskiemu wicelegatowi, którym był wówczas Jacopo Sadoleto, biskup Carpentras.

    Archidiecezja benewentyńska (łac. Archidioecesis Beneventanus, wł. Arcidiocesi di Benevento) – rzymskokatolicka archidiecezja ze stolicą w Benewencie we Włoszech. Arcybiskupi benewentyńscy są również metropolitami metropolii o tej samej nazwie.Perpignan (katal. Perpinyà, oksyt. Perpinhan, kastyl. Perpiñán) – miasto i gmina w południowej Francji (Langwedocja-Roussillon), na wybrzeżu Morza Śródziemnego, ośrodek administracyjny departamentu Pireneje Wschodnie, główne miasto historycznej krainy Roussillon, dawna stolica Królestwa Majorki.

    Okres początkowy (1542–1555)[ | edytuj kod]

    Kard. Giovanni Girolamo Morone był jednym z kardynałów inkwizytorów mianowanych w 1542, jednak później sam został oskarżony o herezję

    Pierwsze lata działalności Rzymskiej Inkwizycji są słabo udokumentowane. Wiadomo, że wszczęła ona śledztwa w sprawie poglądów wielu wysokich rangą duchownych katolickich, których podejrzewano o sprzyjanie reformacji. W kręgu zainteresowań kardynałów inkwizytorów znaleźli się m.in. arcybiskup Otranto Pietro Antonio di Capua, biskup Chioggii Giacomo Nacchianti, biskup Capodistrii Pier Paolo Vergerio, patriarcha Akwilei Giovanni Grimani czy biskup Bergamo Vittore Soranzo. Nie wszystkich spośród nich Inkwizycja zdołała doprowadzić przed swoje oblicze i skazać. Pier Paolo Vergerio wyjechał z Włoch i w 1550 roku został ostatecznie potępiony zaocznie. Z kolei biskup Nacchianti w 1549 roku zdołał oczyścić się z zarzutów. Biskup Soranzo z Bergamo został uwięziony w 1551 roku i zmuszony do wyrzeczenia się swych poglądów, jednak nawet wtedy nie pozwolono mu ponownie objąć diecezji.

    Neapol (wł. Napoli, j. neapolitański Nàpule, łac. Neapolis z gr. he nea polis, dosł. nowe miasto) – miasto w południowych Włoszech w rejonie Kampania, którego jest stolicą, a także ośrodkiem administracyjnym prowincji Neapol. Założony przez Greków jako Partenope.Paweł VI (łac. Paulus VI, właśc. Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini; ur. 26 września 1897 w Concesio, zm. 6 sierpnia 1978 w Castel Gandolfo) – arcybiskup Mediolanu (1954-1963), papież i 4. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 21 czerwca 1963 do 6 sierpnia 1978, sługa Boży Kościoła katolickiego.

    Prowadzone przeciwko biskupom i liderom grup dysydenckich śledztwa często wymagały działań poza Rzymem, a nawet poza granicami Państwa Kościelnego. W związku z tym Kongregacja delegowała swoich komisarzy do przeprowadzenia określonych dochodzeń lub przesłuchań, np. Annibale Grisonio został komisarzem w Istrii w 1548 roku w związku ze śledztwem przeciwko biskupowi Capodistrii Pierowi Paolo Vergerio, a dominikański inkwizytor Como Michele Ghislieri w latach 1550–1551 był komisarzem w Bergamo i Ferrarze m.in. w związku z dochodzeniem przeciwko biskupowi Bergamo Vittore Soranzo. W grudniu 1551 roku Juliusz III mianował trzech komisarzy Inkwizycji Rzymskiej dla Toskanii, którymi zostali: benedyktyn Isidoro da Montauto, wikariusz arcybiskupa Florencji Nicolò Duranti oraz prepozyt florencki Alessandro Strozzi. W samym Państwie Kościelnym, które na mocy rozporządzeń Innocentego IV z 1254 roku podlegało inkwizytorom franciszkańskim, począwszy od 1547 roku Kongregacja eliminowała stopniowo franciszkanów ze sprawowania funkcji inkwizytorów, zastępując ich dominikanami (np. w 1551 roku utworzyła trybunał inkwizycyjny w Perugii, kierowany przez dominikanów).

    Wahadło, nazywane też strappado, było bolesną torturą nie powodującą uszkodzeń skóry, za to zrywającą mięśnie i więzadła. Zaczynano ją od związania rąk ofiary z tyłu, przez pęta przewiązywano linę, którą przeciągano przez przymocowany do sufitu hak. Często do stóp przymocowywano ciężary, jako dodatkowe obciążenie. Gdy kat pociągnął wolny koniec liny, ręce torturowanego zaczynały wyginać się w stronę pleców. Czynił to powoli, co potęgowało ból. Po pewnym czasie, coraz mocniejszego podciągania, kości wyskakiwały ze stawów, czasem nawet pękały i zostawały zerwane ścięgna. Wtedy ręce ofiary znajdowały się równolegle do głowy.Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.

    Kongregacja stopniowo przejmowała od władz zakonnych prawo nominacji inkwizytorskich, np. od 1550 roku mianowała inkwizytorów w okręgach Bolonii i Cremony.

    Księżna Renata z Ferrary była protektorką włoskich protestantów

    Kongregacja starała się wywierać nacisk na poszczególne państwa włoskie, aby akceptowały i wspierały działania jej przedstawicieli oraz wydawały w jej ręce głównych podejrzanych o herezję. Najlepiej udokumentowane są kontakty w tych sprawach z Republiką Wenecką. Władze Republiki zgodziły się na podjęcie zdecydowanych kroków przeciwko szerzeniu się protestantyzmu, niemniej broniły przy tym swej autonomii w tej dziedzinie. Począwszy od 1546 roku w Republice powstało kilka nowych trybunałów inkwizycyjnych (Belluno w 1546 roku, Rovigo najpóźniej w 1547 roku, Werona w 1550 roku, Vicenza w 1552 roku). W kwietniu 1547 zreorganizowany został trybunał w samej Wenecji; odtąd w jego skład mieli wchodzić inkwizytor, nuncjusz papieski (lub jego przedstawiciel), patriarcha wenecki (lub jego wikariusz) oraz trzech świeckich urzędników, tzw. tre Savii sopra eresia. Również w Bergamo i Brescii (od 1548 roku) oraz w innych trybunałach lokalnych na terenie Republiki w trybunałach inkwizycji musieli zasiadać świeccy urzędnicy.

    Paweł IV CRT (łac. Paulus IV, właśc. Giovanni Pietro Carafa; ur. 28 czerwca 1476 w Capriglia Irpina, zm. 18 sierpnia 1559 w Rzymie) – papież w okresie od 23 maja 1555 do 18 sierpnia 1559. Jeden z założycieli zakonu teatynów.Pius VIII (łac. Pius VIII, właśc. Francesco Saverio Castiglioni; ur. 20 listopada 1761 w Cingoli, zm. 30 listopada 1830 w Rzymie) – papież od 31 marca 1829 do 30 listopada 1830.

    Silnym naciskom ze strony Rzymu poddane zostało także rządzone przez dynastię D’Este księstwo Ferrary i Modeny. Żona księcia Ercole II d’Este, Renata de Valois, była zwolenniczką reformacji, a dwór książęcy był bezpiecznym schronieniem dla włoskich i zagranicznych protestantów (w roku 1536 Ferrarę odwiedził sam Kalwin). Ponieważ miejscowy inkwizytor Girolamo Papini był blisko związany z dworem, Kongregacja wysłała do Ferrary własnych komisarzy. Pod ich naciskiem książę Ercole zgodził się na egzekucję jednego z czołowych włoskich protestantów, Fanino Faniniego (w 1550 roku). W 1554 roku księżna Renata oficjalnie złożyła ortodoksyjne wyznanie wiary i wyrzekła się herezji protestanckiej, a trzy lata później zmarł łagodny inkwizytor Papini i Rzym zastąpił go bardziej energicznym Camillo Campeggio.

    Kapua (wł. Capua) – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, w prowincji Caserta, położona na południe od Rzymu nad rzeką Volturno. W 73 r. p.n.e. wybuchło tu powstanie niewolników, nazwane od wodza tego powstania powstaniem Spartakusa.Urban VII (łac. Urbanus VII, właśc. Giambattista Castagna; ur. 4 sierpnia 1521 w Rzymie, zm. 27 września 1590 tamże) – papież w okresie od 15 do 27 września 1590.
    Kardynał Reginald Pole był jednym z faworytów konklawe w 1549, jednak jego szanse pogrzebały m.in. oskarżenia o herezję ze strony kardynałów inkwizytorów

    Republika Lukki, będąca jednym z głównych centrów reformacji włoskiej, odmówiła ustanowienia trybunału inkwizycji rzymskiej. Zamiast tego w 1545 roku utworzyła Urząd ds. Religii (Officio sopra la Religione), będący państwowym, świeckim trybunałem do zwalczania herezji. Urząd ten zachował niezależność od Kongregacji, co jednak nie wykluczało wzajemnych konsultacji. Bezpośrednie ustanowienie trybunału inkwizycyjnego nie powiodło się także w zależnym od Hiszpanii królestwie Neapolu. Jednakże kardynał Gian Pietro Carafa, jeden z inkwizytorów generalnych, był jednocześnie arcybiskupem Neapolu i korzystając ze swych prerogatyw w 1553 roku mianował swojego wikariusza archidiecezjalnego Scipione Rebibę komisarzem Inkwizycji Rzymskiej w Neapolu.

    Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.Kościół Santa Maria delle Grazie w Mediolanie. Autorem projektu kościoła był Guiniforte Solari. Prace nad budową kościoła rozpoczęto w późnych latach 80. XV wieku i kontynuowano przebudowę w latach 90. tego wieku. Świątynia typu bazylikowego, korpus 3-nawowy (długi i niski) powstał już w latach 60. W kościele Donato Bramante zastosował swoje ulubione motywy architektoniczne wynikające z zamiłowania do formy dośrodkowej - prezbiterium i transept zakończył półkolami, a wokół kopuły umieścił galerię otwartą arkadami na zewnątrz. Kopułę na poligonalnym bębnie wieńczy smukła latarnia (cecha charakterystyczna dla Bramantego). Wnętrze Santa Maria delle Grazie charakteryzuje się lekkością i jasnością. Geometryczne wzory, jak malowane rozetowe okna, są podporządkowane klarowności dyspozycji przestrzennej.

    Akcje antyheretyckie odnotowano w tym okresie także w innych miastach, m.in. Como, Cremonie (gdzie w 1548 roku utworzono osobny trybunał) i Piacenzy. Nawrócenie anabaptysty Pietro Manelfiego przed inkwizytorem Bolonii Leandro Albertim w 1551 roku doprowadziło do ujawnienia wielu powiązań włoskich anabaptystów i luteran o zasięgu międzynarodowym. Informacje te inkwizytor przekazał do Rzymu, a stamtąd przekazane zostały władzom weneckim, które podjęły akcję represyjną, ale z umiarkowanym sukcesem.

    Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.Świętokradztwo – termin religijny, który określa znieważenie miejsca, przedmiotu, osoby poświęconej Bogu lub innych rzeczy związanych z religią.

    Kongregacja Inkwizycji Rzymskiej rychło zdobyła silną pozycję wewnątrz Kurii Rzymskiej. Podczas Konklawe 1549–1550 kardynał Carafa używał zebranych w toku dochodzeń informacji w celu podważenia ortodoksji jednego z głównych kandydatów, Anglika Reginalda Pole’a. Podczas pontyfikatu wybranego wówczas papieża Juliusza III (1550–1555) często dochodziło do sporów między papieżem a Carafą i innymi kardynałami inkwizytorami. Juliusz III był zwolennikiem łagodnego podejścia do heretyków i przynajmniej w kilku przypadkach interweniował na korzyść oskarżonych. 29 kwietnia 1550 roku ogłosił bardzo istotną regulację, umożliwiającą skruszonym heretykom na uzyskanie od inkwizytorów rozgrzeszenia prywatnie (in foro interno), bez konieczności publicznego (in foro esterno) wyrzekania się herezji (abiuracji) i związanych z tym upokorzeń. Kardynał Carafa, który był dominującą osobowością w Kongregacji, nie mogąc liczyć na pełne poparcie papieża, nie wahał się podejmować działań inkwizycyjnych bez jego wiedzy i zgody.

    Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników Św. Jana, z Jerozolimy, z Rodos i z Malty (pot. szpitalnicy, joannici, kawalerowie maltańscy) – katolicki zakon rycerski.Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

    W kwietniu 1555 roku kardynał inkwizytor Marcello Cervini został papieżem Marcelim II, ale jego pontyfikat trwał zaledwie kilka tygodni.

    Pontyfikat Pawła IV (1555–1559)[ | edytuj kod]

    Papież Paweł IV jako kardynał Gian Pietro Carafa był jednym z inkwizytorów generalnych

    W 1555 roku Gian Pietro Carafa sam objął tron papieski jako papież Paweł IV. Ranga Inkwizycji Rzymskiej w całym Kościele wówczas wzrosła, tym bardziej, że Paweł IV nadal osobiście uczestniczył w posiedzeniach Kongregacji i kierował jej pracami. 14 grudnia 1558 roku kardynał Michele Ghislieri został mianowany przez Pawła IV „wielkim inkwizytorem całego chrześcijaństwa” i pierwszym formalnym zwierzchnikiem Kongregacji, co było kolejnym krokiem w kierunku nadania bardziej zorganizowanej formy tej instytucji. Papież ten wydał kilka dekretów nakazujących sprawców określonych występków (np. unitarianizm, profanacja eucharystii, celebrowanie mszy bez święceń kapłańskich) karać śmiercią nawet, gdyby okazali skruchę i nie byli recydywistami. Rozszerzył także kompetencje inkwizytorów na występki nie podlegające dotąd ich jurysdykcji (np. symonia). Ponadto papież ten zabronił spowiednikom rozgrzeszania penitentów z błędów doktrynalnych; osoby takie, aby uzyskać rozgrzeszenie, musiały zgłosić się do inkwizytora i wyznać swoje przewinienia.

    Archidiecezja Trydentu - archidiecezja Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a dokładniej w regionie Trydent-Górna Adyga, w regionie kościelnym Triveneto.Święta Kongregacja Indeksu – dawna kongregacja kardynalska Kurii Rzymskiej. Zajmowała się cenzurą publikacji i redagowaniem Indeksu ksiąg zakazanych.

    Śledztwa za pontyfikatu Pawła IV objęły nawet kardynałów. Na jego polecenie uwięziony został kardynał Giovanni Girolamo Morone. Papież polecił także wszczęcie śledztwa przeciwko kardynałowi Reginaldowi Pole i to w czasie, gdy ten był legatem w Anglii i wspierał dzieło rekatolicyzacji tego kraju. Przedwczesna śmierć uchroniła jednak Pole’a przed aresztowaniem. Oskarżonych o herezję zostało także kilku biskupów, m.in. Andrea Centanni z Limassol, Vittore Soranzo z Bergamo czy Giovanni Tommaso Sanfelice z Cava de’ Tirreni. 15 lutego 1559 roku Paweł IV wydał bullę Cum ex apostolatus officio, w której stwierdził, że wybór heretyka na Stolicę Piotrową jest nieważny z mocy prawa.

    Scipione Rebiba (ur. 3 lutego 1504 w San Marco d’Alunzio, zm. 23 lipca 1577 w Rzymie) – włoski kardynał, inkwizytor. Stolica Apostolska, Stolica Święta (łac. Sancta Sedes, wł. Santa Sede) – siedziba papieży (także papiestwo, władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca suwerenny podmiot prawa międzynarodowego) mieszcząca się w państwie Watykan, który jest z nią połączony unią personalną i funkcjonalną i nad którym sprawuje ona wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję.

    Paweł IV zaostrzył politykę wobec żydów oraz marranów, tj. żydów podejrzanych o fałszywe nawrócenie na chrześcijaństwo. W 1555 roku w Rzymie utworzono getto, a wiosną 1556 roku w Ankonie komisarze Inkwizycji Rzymskiej skazali na stos 24 marranów.

    W 1559 roku Paweł IV opublikował pierwszy oficjalny Indeks ksiąg zakazanych, choć lokalne trybunały, a także niektóre uniwersytety, publikowały spisy ksiąg zakazanych już wcześniej. W Republice Weneckiej powstały natomiast cztery nowe trybunały (Udine w 1556 roku, Feltre i Capodistria w 1558 roku, Portogruaro w 1559 roku).

    d’Este – książęcy ród panujący w Ferrarze i Modenie, zaliczający się, obok książąt sabaudzkich do najstarszych rodów Lombardii, spokrewniony z Welfami.Macerata – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Marche, w prowincji Macerata. Według danych na rok 2011 gminę zamieszkuje 43 019 osób, 463,9 os./km².

    Ponieważ rządy Pawła IV były bardzo niepopularne, po jego śmierci w 1559 roku doszło w Rzymie do rozruchów, w trakcie których tłum splądrował gmach Inkwizycji Rzymskiej i zniszczył lub zrabował znaczną część jej dokumentacji.

    Pontyfikat Piusa IV (1559–1565)[ | edytuj kod]

    Strona tytułowa „Indeksu Ksiąg Zakazanych” z 1564 roku

    Śmierć Pawła IV i wstąpienie na tron papieski Piusa IV (1559–1565) doprowadziły do zmniejszenia wpływów Kongregacji w Kurii Rzymskiej. Nowy papież, choć sam był jednym z kardynałów inkwizytorów, oddalił zarzuty wobec kardynała Morone, odwołał też część dekretów Pawła IV rozszerzających kompetencje inkwizycji na niektóre czyny nie związane bezpośrednio z herezją. Mimo to jej działalność nie doznała większego uszczerbku.

    Diecezja Ascoli Piceno (łac. Dioecesis Asculanus in Piceno) – diecezja Kościoła rzymskokatolickiego w środkowych Włoszech, w metropolii Fermo, w regionie kościelnym Marche.Filip Melanchton (właściwie Philipp Schwartzerd ur. 16 lutego 1497 roku w Bretten w Palatynacie, zm. 19 kwietnia 1560 roku w Wittenberdze) – reformator religijny, najbliższy współpracownik Marcina Lutra, współtwórca reformacji, profesor uniwersytetu w Wittenberdze, zreorganizował szkolnictwo i wprowadził szkołę humanistyczną w Niemczech, która stała się wzorcem dla szkół na Śląsku i Pomorzu.

    18 czerwca 1564 roku papież Pius IV nakazał lokalnym trybunałom przysyłanie regularnych raportów ze swej działalności na ręce wielkiego inkwizytora Ghislieriego, co stanowiło istotny krok w procesie centralizacji inkwizycji rzymskiej. 2 sierpnia 1564 roku Pius IV ostatecznie przekształcił Kongregację w stały organ Kurii Rzymskiej.

    Zakon Braci Mniejszych Kapucynów, kapucyni – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących, wyodrębniona ze wspólnoty zakonnej stworzonej przez św. Franciszka z Asyżu w 1209 roku. Zakon ów, oddzielił się od dwóch pozostałych zakonów w 1528 roku, 11 lat po podziale franciszkanów na Braci Mniejszych i Braci Mniejszych Konwentualnych.De revolutionibus orbium coelestium (pol. O obrotach sfer niebieskich) – dzieło Mikołaja Kopernika, które zawiera wykład heliocentrycznej i heliostatycznej budowy wszechświata. Na owe czasy stanowiło przewrót w nauce i ówczesnym światopoglądzie.

    Za Piusa IV rozwiązane zostały spory z Republiką Wenecką dotyczące funkcjonowania w tym państwie inkwizycji. Na mocy porozumienia z 1560 roku inkwizytorem Wenecji miał być zawsze dominikanin, utworzony został także nowy trybunał dla diecezji Ceneda (1561). Od tej pory współpraca Kongregacji z Republiką w zwalczaniu herezji przebiegała bez większych zakłóceń.

    Ateizm – odrzucenie teizmu lub pogląd bądź doktryna głosząca, że bogowie nie istnieją. W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie boga, bóstw i sił nadprzyrodzonych, jako sprzecznych z rozumem i nienaukowych, oraz negujący potrzebę religii.Diecezja Velletri-Segni - diecezja Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a dokładniej w Lacjum. Została erygowana 5 maja 1914, w wyniku reorganizacji diecezji Ostia-Velletri. Początkowo nosiła nazwę diecezja Velletri, w 1981 dopisano do niej Segni. Obecny zapis nazwy został ustalony w 1986 roku, po niewielkiej korekcie interpunkcyjnej. Jest jedną z diecezji suburbikarnych, co oznacza, iż posiada równocześnie zwykłego biskupa ordynariusza (od 2006 bp Vincenzo Apicella) oraz biskupa tytularnego z grona kardynałów-biskupów (od 2005 kard. Francis Arinze).

    W 1561 roku władze hiszpańskie w królestwie Neapolu zorganizowały ekspedycję zbrojną przeciwko skupiskom waldensów w Kalabrii. Wojskom towarzyszyli dominikanie Giulio Pavesi i Valerio Malvicino jako komisarze Rzymskiej Inkwizycji. Ponieważ waldensi stawili zbrojny opór, ekspedycja zamieniła się w krwawą rzeź; wioski Guardia i San Sisto zostały zrównane z ziemią, ponad 2 tysiące waldensów zostało zamordowanych, a ponad tysiąc trzysta znalazło się w więzieniach. Rzym na wieść o masakrze zadecydował o zmianie polityki wobec heretyków kalabryjskich i postanowił wysłać w ten rejon misjonarzy jezuickich.

    Unitarianizm – obok luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu, jeden z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów „unus”, czyli jeden i „unitas”, czyli jedność.Synod w Chanforan (inna nazwa: Synod w Angrogne) – to nazwa synodu (zebrania) waldensów i reformatorów ze Szwajcarii, które w dniu 12 września 1532 r. zadecydowało o przyjęciu przez waldensów doktryny kalwińskiej.

    W 1561 roku, Pius IV ustanowił trybunał inkwizycji na Malcie.

    Pius IV doprowadził do końca obrady Soboru Trydenckiego. Po ich zakończeniu ogłosił nowy, uaktualniony Indeks dzieł zakazanych (1564). Za jego pontyfikatu Kongregacja kontynuowała też procesy przeciwko hierarchom podejrzanym o sprzyjanie protestantyzmowi. Najbardziej znaczącym spośród tych hierarchów był francuski kardynał Odet de Coligny de Châtillon, który otwarcie przeszedł na kalwinizm. Został on potępiony 31 marca 1563 roku i pozbawiony urzędów i godności kościelnych, jednak Kongregacji nie udało się doprowadzić do jego aresztowania i ekstradycji przez Francję.

    Pius VII (łac. Pius VII, właśc. Giorgio Luigi Barnaba Chiaramonti OSB; ur. 14 sierpnia 1742 w Cesenie, zm. 20 sierpnia 1823 w Rzymie) – papież w okresie od 14 marca 1800 do 20 lipca 1823, sługa Boży Kościoła katolickiego.Renata Walezjuszka, Renata francuska, fr. Renée de Valois (ur. 10 października 1510 w Blois, zm. 20 czerwca 1574) – królewna francuska z dynastii Walezjuszy, księżna Ferrrary i Modeny od 1534 roku.

    W 1563 roku Pius IV i jego siostrzeniec, arcybiskup Mediolanu Karol Boromeusz, wsparli lokalną opozycję przeciwko wprowadzeniu inkwizycji hiszpańskiej w księstwie Mediolanu. W rezultacie król Hiszpanii Filip II Habsburg musiał zrezygnować z tych planów.

    Pontyfikat Piusa V (1566–1572)[ | edytuj kod]

    Pius V (Michele Ghislieri) przed wyborem na papieża był kolejno inkwizytorem Como, komisarzem generalnym Świętego Oficjum i wielkim inkwizytorem

    W styczniu 1566 roku nowym papieżem został dotychczasowy wielki inkwizytor Michele Ghislieri, jako Pius V. Na jego pontyfikat przypada apogeum prześladowań sympatyków reformacji we Włoszech. Kongregacja Świętego Oficjum skutecznie wymuszała od władz lokalnych przekazywanie w jej ręce liderów grup dysydenckich, np. w 1566 roku książę Toskanii Cosimo I Medici zgodził się na ekstradycję do Rzymu Pietro Carnesecchiego, jednego z czołowych zwolenników doktryny Juana Valdesa. Został on stracony w Rzymie 1 października 1567 roku. Ogółem za Piusa V w Rzymie odbyło się ponad trzydzieści egzekucji z wyroku Inkwizycji Rzymskiej, przy czym, wzorem inkwizycji hiszpańskiej, odbywały się one publicznie, po okazałych ceremoniach pokutnych zwanych auto da fe.

    Savona – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Liguria, w prowincji Savona. Położona jest na Rivierze Ligure di Ponente, u zbiegu strumieni Lavanestro i Letimbro, na skrzyżowaniu dwóch autostrad: autostrady dei Fiori (od Genui do Ventimiglii) i autostrady A6 (od Turynu do Savony). Znajduje się około 55 km na zachód od Genui. Graniczy od północy z gminą Cairo Montenotte, od południa z Morzem Liguryjskim, na zachodzie z Cairo Montenotte, Altare, Quiliano i Vado Ligure, na wschodzie z Albisola Superiore i Albissola Marina.Diecezja Albano - diecezja Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a dokładniej w Lacjum. Została erygowana w IV wieku. Należy do metropolii rzymskiej. Jest jedną z diecezji suburbikarnych. Jak niemal każda z takich diecezji posiada normalnego biskupa diecezjalnego, którym od 2004 jest Marcello Semeraro, ale również biskupa tytularnego z grona kardynałów-biskupów. Tym ostatnim jest kardynał Angelo Sodano, dziekan Kolegium Kardynalskiego.

    Akcje represyjne na dużą skalę przeciwko sympatykom reformacji miały miejsce za jego pontyfikatu także w Faenzy, Bolonii, Ferrarze, Modenie, Mantui, Wenecji i przede wszystkim w Awinionie, gdzie do 1574 roku ogłoszono ponad 800 wyroków śmierci (choć wiele z nich zaocznie).

    Pius V wydał także szereg rozporządzeń dotyczących struktury terytorialnej i organizacyjnej inkwizycji. Utworzył nowy trybunał inkwizycyjny w Faenzy (1567) i ostatecznie potwierdził, że inkwizytorami w prowincjach Romanii i Marchii Ankońskiej mają być wyłącznie dominikanie, a nie franciszkanie. Ponadto w 1569 roku Pius V zadecydował o odebraniu franciszkanom kilku okręgów inkwizytorskich powierzonych im w XIII wieku i przekazaniu ich dominikanom (Werona, Vicenza), uzasadniając to tym, że franciszkanie zaniedbali sprawowanie urzędu inkwizytorskiego. Wydał on także rozporządzenia nadające inkwizytorom określone beneficja lub zobowiązujące biskupów do wypłacania im stałych pensji, co dało wielu trybunałom względną niezależność finansową.

    Królestwo Neapolu – nieformalna nazwa państwa istniejącego w latach 1282-1816 na obszarze dzisiejszych południowych Włoch; oficjalnie jego władcy posługiwali się tytułem królów Sycylii. Przed 1282 r. była to kontynentalna część Królestwa Sycylii; jednak w wyniku powstania ludności wyspy Sycylii władza króla Karola Andegaweńskiego została ograniczona do kontynentalnej części królestwa, podczas gdy wyspa Sycylia przeszła pod panowanie króla Aragonii Piotra III.Karol Boromeusz, wł. Carlo Borromeo (ur. 2 października 1538, zm. 3 listopada 1584 w Mediolanie) − włoski kardynał, arcybiskup Mediolanu (1560-1584), święty Kościoła katolickiego, franciszkański tercjarz.

    W chwili śmierci Piusa V w 1572 roku inkwizycja we Włoszech była już zupełnie inną instytucją niż trzydzieści lat wcześniej, znacznie bardziej scentralizowaną i zbiurokratyzowaną.

    Pontyfikat Grzegorza XIII (1572–1585)[ | edytuj kod]

    Kard. Scipione Rebiba (zm. 1577), wielki inkwizytor w latach 1573–1577

    Grzegorz XIII nie przywiązywał aż tak dużej wagi jak Pius V do działań inkwizycji, niemniej, nie wprowadził w tym zakresie żadnych istotnych zmian, pozostawiając Kongregacji wolną rękę. Inkwizycja za jego czasów ograniczyła częste za Piusa V publiczne ceremonie pokutne auto da fe, także z uwagi na ich propagandowe wykorzystywanie przez polemistów z obozu protestanckiego. Ponadto represje z końca lat 60. wyeliminowały główne grupy zwolenników reformacji we Włoszech, przez co zmniejszyła się potrzeba takich działań. W związku z tym pontyfikat Grzegorza XIII zapoczątkowuje stopniowy zwrot zainteresowania inkwizytorów w kierunku innych spraw niż herezje protestanckie, takie jak magia, przesądy, niektóre występki seksualne (bigamia, solicytacja) czy nieortodoksyjne opinie wygłaszane przez zwykłych katolików. W 1582 roku kilkanaście osób oskarżonych o czary zostało spalonych w Awinionie, co było jednym z ostatnich tego rodzaju epizodów w dziejach inkwizycji rzymskiej. Szczególnie dużo spraw za czasów Grzegorza XIII dotyczyło podejrzeń o kryptojudaizm. W 1576 roku zakończył się także trwający 17 lat proces arcybiskupa Toledo Bartolomé Carranzy. W 1578 roku Grzegorz XIII ustanowił trybunał inkwizycyjny w Zadarze w Dalmacji (należącej do Wenecji).

    Republika Bergamo (wł: Repubblica Bergamasca) – była efemeryczną francuską republiką utworzoną w marcu 1797 po ustaniu panowania weneckiego. Republika została później włączona do Republiki Cisalpińskiej (założonej 29 czerwca 1797).Bernardino Ochino (także: Tommassini, ur. w 1487 w Sienie, zm. w 1564 w Slavkovie) – włoski zakonnik, mówca i asceta, po przyjęciu protestantyzmu - działacz reformacyjny, propagator antytrynitaryzmu m.in. w Polsce, teolog i pisarz.

    Zwierzchnikami Inkwizycji Rzymskiej za Grzegorza XIII byli kolejno kardynałowie Scipione Rebiba (do 1577 roku) i Giacomo Savelli (1577–1587). Za jego czasów nastąpił dalszy wzrost kontroli Kongregacji nad trybunałami lokalnymi. W 1580 roku inkwizytorzy lokalni zostali zobowiązani do składania jej corocznych raportów zawierających listę wyroków skazujących, a dwa lata później do sporządzania zestawień przychodów i wydatków. W celu zapewnienia trybunałom regularnych dochodów Grzegorz XIII wydał zresztą dodatkowe rozporządzenia nadające im pensje i beneficja. W 1578 roku działający w Rzymie hiszpański kanonista Francisco Peña wydał drukiem i opatrzył komentarzami podręcznik dla inkwizytorów autorstwa Nicolasa Eymerica Directorium Inquisitorum.

    Leon Guillaume Du Tillot (ur. 22 III 1711 w Bayonne, zm. w 1774 w Paryżu) był włoskim politykiem francuskiego pochodzenia, pierwszym ministrem Księstwa Parmy i Piacenzy od roku 1759. Zamienił Parmę w państwo nowoczesne.Inkwizycja papieska we Włoszech – artykuł opisuje dzieje inkwizycji papieskiej we Włoszech od jej ustanowienia przez Grzegorza IX w 1232 roku do reformy papieża Pawła III w 1542 roku, gdy powołał on do życia inkwizycję rzymską.

    16 września 1572 roku Grzegorz XIII utworzył Kongregację Indeksu, mającą się zajmować cenzurą publikacji i wydawaniem Indeksu ksiąg zakazanych we współpracy z Kongregacją Inkwizycji Rzymskiej.

    Pontyfikat Sykstusa V (1585–1590)[ | edytuj kod]

    Sykstus V (Felice Peretti) przed wyborem na papieża był inkwizytorem Wenecji

    Następca Grzegorza XIII, Sykstus V, jeszcze jako Felice Peretti OFMConv był inkwizytorem Wenecji (1557–1560). Jego pontyfikat pod wieloma względami był przełomowy dla inkwizycji rzymskiej. 22 stycznia 1588 roku wydał bullę Immensa aeterni, reformującą Kurię Rzymską i zarząd Państwem Kościelnym. Święte Oficjum, zwane odtąd oficjalnie Najwyższą Świętą Kongregacją Inkwizycji Rzymskiej i Powszechnej, na stałe weszło w skład rządu papieskiego. Za Sykstusa V Kongregacja przejęła od władz zakonnych prawo nominacji inkwizytorskich w ostatnich okręgach, które zachowywały jeszcze pod tym względem autonomię (Mediolan w 1587 roku, Parma w 1588 roku). Było to swego rodzaju przypieczętowanie procesu centralizacji inkwizycji rzymskiej i podporządkowywania Kongregacji trybunałów lokalnych. Kongregacja wzmocniła też więzi z nielicznymi trybunałami inkwizycyjnymi funkcjonującymi jeszcze wówczas na północ od Alp (np. Besançon w 1588 roku). W 1585 roku zorganizowano także stały trybunał inkwizycyjny w Neapolu z udziałem przedstawiciela Kongregacji, tytułowanego jako minister delegowany Inkwizycji w Neapolu.

    Maria Teresa Habsburg (ur. 13 maja 1717 w Wiedniu, zm. 29 listopada 1780 tamże) – córka cesarza Karola VI Habsburga i księżniczki Elżbiety von Braunschweig-Wolfenbüttel, córki Ludwika Rudolfa, księcia brunszwickiego na Lüneburgu, królowa Czech i Węgier, niekoronowana cesarzowa od 1745.Judaizanci – to określenie chrześcijan, którzy propagują i wprowadzają do teologii i form kultu elementy judaizmu (judeochrześcijaństwo). Niekiedy określa się tak radykalnych antytrynitarzy oraz konwertytów z chrześcijaństwa na judaizm.

    W 1586 roku, z uwagi na ciężką chorobę wielkiego inkwizytora Giacomo Savelliego, papież utworzył urząd kardynała sekretarza Inkwizycji Rzymskiej, na którego ręce miała być odtąd kierowana wszelka korespondencja. Urząd ten objął kardynał Giulio Antonio Santori. Santori, jako kardynał sekretarz, wywarł znaczące piętno na tej instytucji, tym bardziej, że po śmierci Savelliego w 1587 roku zaniechano kolejnych nominacji na urząd wielkiego inkwizytora, co uczyniło sekretarza faktycznym zwierzchnikiem Kongregacji. Na czterech kolejnych konklawe w latach 1590–1592 Santori był poważnym kandydatem do tronu papieskiego. Udało mu się przeforsować i utrwalić wśród inkwizytorów racjonalne podejście do problematyki czarów i czarownic (w tym zwłaszcza domniemanych lotów na sabat). Dzięki temu od końca XVI wieku inkwizycja rzymska nie tylko nie paliła czarownic na stosie, ale wręcz wielokrotnie ingerowała w postępowania wszczęte przez sądy świeckie, ratując podsądnym życie (np. w Triora w Ligurii w 1588 roku). Dla odmiany jednak, bulla Sykstusa V Coeli et terrae ze stycznia 1586 roku rozszerzała kompetencje inkwizytorów na praktycznie wszelkie formy praktyk magicznych, takie jak astrologia, wróżbiarstwo i wzywanie demonów. O ile więc inkwizycja rzymska nie uczestniczyła w polowaniach na rzekomych uczestników sabatów, o tyle konsekwentnie ścigała osoby oddające różnego rodzaju praktykom magicznym.

    Apostazja (gr. ἀποστασία – odstąpienie, bunt; z ἀπό (apo) – od, στάσις (stasis) – postawa, pozycja) – porzucenie wiary religijnej. W pierwotnym znaczeniu – całkowite porzucenie wiary chrześcijańskiej; termin został również adaptowany do ogólnych pojęć religioznawczych oraz wykorzystywany przez religie i wyznania niechrześcijańskie.Benedykt XV (łac. Benedictus XV, właśc. Giacomo della Chiesa; ur. 21 listopada 1854 w Genui, zm. 22 stycznia 1922 w Rzymie) – papież w okresie od 3 września 1914 do 22 stycznia 1922.

    Za pontyfikatu Sykstusa V w Wenecji i Bolonii doszło do ostatnich udokumentowanych egzekucji włoskich zwolenników reformacji. Wprawdzie egzekucje protestantów miały miejsce we Włoszech także w późniejszych latach, jednak dotyczyły one cudzoziemców.

    Okres stabilizacji (ok. 1590–XVIII wiek)[ | edytuj kod]

    Paweł V (Camillo Borghese) w chwili wyboru na papieża był sekretarzem Rzymskiej Inkwizycji

    Pontyfikat Sykstusa V zamyka okres formowania się i rozwoju inkwizycji rzymskiej jako instytucji i rozpoczyna zarazem okres stabilizacji jej działań. Już pod koniec XVI wieku jej przedstawiciele mówili o utrwalonym „stylu Inkwizycji” (stylus officii Inquisitionis), jaki został wypracowany. Trybunały inkwizycyjne we Włoszech kontynuowały swoją działalność w sposób niemalże niezakłócony co najmniej do połowy XVIII stulecia, nie napotykając na opozycję, która by kwestionowała sam sens ich istnienia i działalności.

    Kameduli – zakon utworzony ok. 1012 przez św. Romualda, składający się obecnie z dwóch kongregacji. W Polsce znajdują się wyłącznie kameduli kongregacji Monte Corona.Reformacja w państwach włoskich pojawiła się wcześnie, bo już w końcu XV w. i szybko, na początku XVII w. upadła. Była związana z obroną włoskich tradycji republikańskich i włoskiej kultury, a jej zasięg był ograniczony ze względu na działalność Inkwizycji.

    Po roku 1588 utworzonych zostało kilka nowych trybunałów. W 1598 roku, po przyłączeniu Ferrary do Państwa Kościelnego, spod jurysdykcji tamtejszego trybunału wyłączono okręgi, które pozostały pod władzą książąt Este i utworzono dla nich trybunały w Modenie i Reggio Emilia. W 1614 Paweł V utworzył trybunał w Cremie, która była wenecką eksklawą otoczoną ziemiami należącymi do księstwa Mediolanu. W ciągu XVII wieku powstały także trzy nowe trybunały w Państwie Kościelnym: Fermo i Gubbio w 1631 roku oraz Spoleto w 1685 roku.

    Trinity College (irl. Coláiste na Tríonóide, tłum. Kolegium Trójcy Świętej) – irlandzka uczelnia założona w roku 1592 przez królową Elżbietę I w Dublinie na terenie dawnego klasztoru augustianów.Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski, a następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Miasto Watykan (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), kawaler Orderu Orła Białego, błogosławiony Kościoła katolickiego.
    Św. Robert Bellarmin (zm. 1621) przez wiele lat był kardynałem inkwizytorem oraz prefektem Kongregacji Indeksu

    Inkwizycja rzymska pozostawała w tym okresie jedną z najbardziej wpływowych instytucji w Kościele. Spośród 24 papieży wybranych między rokiem 1590 a 1800, aż trzynastu było w chwili wyboru kardynałami inkwizytorami:

    Juan Álvarez de Toledo OP (ur. 15 lipca 1488 w Alba de Tormes, zm 15 września 1557 w Rzymie) – hiszpański kardynał.Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – międzynarodowy ruch, mający na celu duchowe doskonalenie jednostki i braterstwo ludzi różnych religii, narodowości i poglądów. Ruch ten charakteryzuje się istnieniem trójkątów masońskich, lóż wolnomularskich, obediencji oraz rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Inną cechą wolnomularstwa są legendy i teorie spiskowe na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.
  • Urban VII (Gianbattista Castagna, pontyfikat 1590),
  • Innocenty IX (Gianantonio Facchinetti, 1591),
  • Paweł V (Camillo Borghese, 1605–1621),
  • Innocenty X (Giovanni Battista Pamphili, 1644–1655)
  • Aleksander VII (Fabio Chigi, 1655–1667)
  • Klemens IX (Giulio Rospigliosi, 1667–1669),
  • Aleksander VIII (Pietro Ottoboni, 1689–1691),
  • Klemens XI (Giovanni Francesco Albani, 1700–1721),
  • Benedykt XIII (Vincenzo Maria Orsini OP, 1724–1730)
  • Klemens XII (Lorenzo Corsini, 1730–1740)
  • Benedykt XIV (Prospero Lambertini, 1740–1758)
  • Klemens XIV (Lorenzo Ganganelli OFMConv, 1769–1774),
  • Pius VII (Barnaba Chiaramonti OSB, 1800–1823).
  • Papieże Klemens X (Emilio Altieri, 1670–1676) i Innocenty XII (Antonio Pignatelli, 1691–1700) nie byli wprawdzie kardynałami inkwizytorami, ale ten pierwszy przed promocją kardynalską był przez wiele lat (1661–1669) konsultorem Kongregacji Świętego Oficjum a drugi w latach 1646–1649 sprawował urząd inkwizytora na Malcie.

    Karbonariusze (węglarze, zakon węglarzy, dobrzy kuzyni) – członkowie jednego z tajnych stowarzyszeń rewolucyjnych przeciw absolutyzmowi w Europie założonych w I połowie XIX wieku. Odegrali dużą rolę w procesie jednoczenia Włoch.Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teolog i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii, współtwórca luteranizmu. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

    Ponadto papieże Urban VIII (Maffeo Barberini, 1623–1644) i Pius VI (Giovanni Angelo Braschi, 1775–1799) byli członkami jedynie Kongregacji Indeksu (Urban VIII był nawet jej prefektem).

    Kard. Francesco Barberini, najdłużej urzędujący sekretarz Świętego Oficjum (1633–79)

    W Kongregacji Świętego Oficjum oraz w Kongregacji Indeksu zasiadało także wielu wybitnych i powszechnie szanowanych kardynałów, np. kanonizowany później Robert Bellarmin (1542–1621), historyk i pisarz Guido Bentivoglio (1577–1644) czy ceniony znawca historii i uchwał Soboru Trydenckiego Francesco Maria Sforza Pallavicini (1607–1667).

    Wiktor Amadeusz II (ur. 14 maja 1666 w Turynie, zm. 31 października 1732) – władca z dynastii sabaudzkiej. Książę Sabaudii (1675-1732), król Sycylii (1713-1720), pierwszy król Sardynii (1720-1730).Rawenna (wł. Ravenna) – miasto i gmina w północnych Włoszech w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna. Według danych na rok 2007 gminę zamieszkuje 151 055 osób, 228 os./km².

    Po rozbiciu zorganizowanych grup protestanckich inkwizycja zajmowała się głównie pilnowaniem prawowierności i moralności zwykłych katolików, co przełożyło się także na spadek liczby formalnych procesów, a także surowości orzekanych kar. Liczba wyroków śmierci, stosunkowo duża jeszcze za pontyfikatu Klemensa VIII (1592–1605), systematycznie zmniejszała się i około połowy XVII wieku inkwizycja rzymska w zasadzie zaprzestała stosowania tej kary. Nieliczne wyjątki, jakie zdarzały się jeszcze aż do 1761 roku, dotyczyły niemal wyłącznie dwóch szczególnych kategorii występków: profanacji konsekrowanych hostii i sprawowania mszy bez święceń kapłańskich. W 1677 roku papież Innocenty XI potwierdził zapomniane już nieco rozporządzenia Pawła IV z 1559 roku o karaniu takich czynów śmiercią. Jedynym znanym heretykiem straconym przez inkwizycję rzymską po śmierci papieża Urbana VIII (1644) był Vincenzo Pellicciari, stracony w Modenie w 1727 roku. O wymierzeniu mu kary śmierci za nieortodoksyjne poglądy na temat Dziewicy Maryi zadecydował osobiście papież Benedykt XIII wbrew opinii kardynałów inkwizytorów. Wyraźny spadek liczby egzekucji w stosunku do XVI wieku niekoniecznie oznacza jednak zmniejszoną aktywność trybunałów. Choć trybunały w Wenecji i Udine rzeczywiście odnotowały znaczny spadek liczby rozpatrywanych spraw po około 1650 roku, trybunały w Sienie, Modenie i na Malcie utrzymywały bardzo wysoki poziom aktywności do samego końca swego istnienia.

    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Diecezja Lozanny, Genewy i Fryburga - diecezja Kościoła rzymskokatolickiego w zachodniej Szwajcarii. Jak wszystkie diecezje w tym kraju, podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Diecezja wywodzi swoje korzenie od średniowiecznej diecezji Lozanny, powstałej w VI wieku. W 1821 została ona połączona z diecezją Genewy, tworząc diecezję Lozanny i Genewy. W 1924 do nazwy dopisano jeszcze Fryburg, będący obecną siedzibą biskupa.
    Dzieło O obrotach ciał niebieskich Mikołaja Kopernika znalazło się na Indeksie ksiąg zakazanych

    W latach 1596, 1664, 1681, 1711, 1758 i 1786 ukazały się kolejne, poprawione wydania Indeksu ksiąg zakazanych, którego egzekwowanie stanowiło niemałą część zadań inkwizytorów. W ciągu XVII i XVIII wieku pojawiły się też nowe idee i ruchy, które Kościół uznawał za groźne dla swej doktryny. W tym czasie jednym z głównych problemów doktrynalnych wewnątrz Kościoła były ruchy mistyczne i pobożnościowe, podejrzewane o odstępstwa od ortodoksji, takie jak kwietyzm czy jansenizm. Potępienie kwietyzmu przez Innocentego XI w 1687 roku doprowadziło do wytoczenia procesu przeciwko kardynałowi Pierowi Matteo Petrucciemu, sympatykowi tych idei. W rezultacie kardynał ten musiał wyrzec się swych poglądów. Natomiast jansenizm największe poparcie zyskał we Francji i Niderlandach, a więc poza zasięgiem działalności trybunałów inkwizycji rzymskiej. W 1738 roku papież Klemens XII potępił masonerię, a jej członkowie znaleźli się w zainteresowaniu trybunałów inkwizycyjnych. Głośnym echem odbił się proces toskańskiego poety i sekretarza loży masońskiej we Florencji Tommaso Crudeliego, który został aresztowany przez trybunał florencki w 1739 roku i spędził w więzieniu prawie dwa lata. Na dłuższą metę jednak inkwizycja nie była w stanie zapobiec działalności lóż masońskich we Włoszech.

    Kongregacja Nauki Wiary (tłumaczona także jako Kongregacja Doktryny Wiary lub Kongregacja ds. Wiary) – najstarsza z dziewięciu kongregacji Kurii Rzymskiej.Acqui Terme – miasto i gmina w północno-zachodnich Włoszech (region Piemont, prowincja Alessandria) nad rzeką Bormidą (w dorzeczu Padu) u podnóży Apeninu Liguryjskiego.
    Tablica pamiątkowa inkwizytora Mediolanu Francesco Cucciniego z 1651

    Jednym z najbardziej znanych i zarazem najbardziej kontrowersyjnych epizodów w dziejach inkwizycji rzymskiej jest potępienie dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich w 1616 roku i skazanie w 1633 roku Galileusza (1564–1642) na areszt domowy jako zwolennika teorii heliocentrycznej. Literatura heliocentryczna została wówczas umieszczona na Indeksie dzieł zakazanych. Ogólny zakaz czytania i publikowania takiej literatury został uchylony przez Benedykta XIV w 1757 roku, jednak niektóre pojedyncze publikacje (w tym dzieło Kopernika) znalazły się jeszcze na Indeksie z 1819 roku. Dopiero w 1822 roku Kongregacja Indeksu przyznała, że teoria heliocentryczna została naukowo udowodniona i publikacje podające ten fakt mogą ukazywać się bez żadnych przeszkód. Kolejne wydanie Indeksu z 1835 roku nie zawierało już tego rodzaju literatury. W 1992 roku papież Jan Paweł II oficjalnie zrehabilitował Galileusza.

    Forlì – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Emilia-Romania, jest stolicą prowincji Forlì-Cesena. Patronem Forli jest św. Peregryn Laziosi (patron chorych na raka).Maria Amalia Habsburg (ur. 26 lutego 1746 w Wiedniu; zm. 18 czerwca 1804 w Pradze), arcyksiężniczka austriacka, księżna Parmy.

    Choć do połowy XVIII wieku we Włoszech nie kwestionowano w zasadzie sensu istnienia inkwizycji, nie wykluczało to sporów na poziomie lokalnym, na ogół o charakterze jurysdykcyjnym. Władze państw północnowłoskich niemal od samego początku próbowały uzyskać wpływ na działalność trybunałów i ograniczać bezpośrednie ingerencje Rzymu. W Republice Weneckiej od 1547 roku w trybunałach zasiadali przedstawiciele władz świeckich. W Genui ingerencje władz nasiliły się od lat 70. XVII wieku i doprowadziły do znacznego ograniczenia samodzielności trybunału inkwizycyjnego, m.in. poprzez narzucenie inkwizytorowi asysty świeckich „protektorów”.

    Waldensi – ugrupowanie chrześcijańskie, zainicjowane przez Piotra Waldo, zawiązane w południowej Francji ok. 1170 r. jako tzw. „ubodzy z Lyonu”, działające we Francji, Włoszech, Niemczech, Czechach i Polsce (Śląsk), występujące przeciw władzy i bogactwu kościoła. Potępieni przez papiestwo, ekskomunikowani i prześladowani przez inkwizycję.Barcelona (katal. [bərsəˈɫonə], hiszp. [barθeˈlona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, około 110 km na południe od grzbietu Pirenejów i granicy hiszpańsko-francuskiej. Stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii, z liczbą mieszkańców wynoszącą 1 620 809 wewnątrz centrum administracyjnego. Zespół miejski Barcelony wykracza poza centrum administracyjne, z liczbą ludności wynoszącą 4 588 000, jest piątym co do wielkości zespołem miejskim w Unii Europejskiej. Cała metropolia ma około 5 milionów mieszkańców.

    Szczególnie ostry charakter miały konflikty w księstwie Sabaudii za Wiktora Amadeusza II (pan. 1675–1730). Władca ten począwszy od 1698 roku wetował nominacje inkwizytorskie dokonywane przez Kongregację, doprowadzając stopniowo do trwałych wakatów na stanowiskach inkwizytorów większości sabaudzkich trybunałów (Saluzzo i Asti w 1698 roku, Turyn w 1708 roku, Alessandria w 1709 roku, Vercelli w 1712 roku, Casale Monferrato w 1713 roku, Mondovì w 1717 roku). Nie oznaczało to likwidacji tych trybunałów, ale obniżyło ich rangę, gdyż były kierowane jedynie przez wikariuszy, a nie pełnoprawnych inkwizytorów. Ponadto Wiktor Amadeusz II w sprawach dotyczących wiary faworyzował sądy biskupie oraz świeckie w stosunku do inkwizycji, której jurysdykcja obejmowała zresztą tylko część terytorium kraju, gdyż nie podlegały jej diecezja nicejska, opactwo terytorialne Pinerolo i archidiecezja Tarentaise oraz jej sufraganie (Genewa-Annecy, Maurienne i Aosta). W rezultacie na początku XVIII wieku w Sabaudii zauważalny jest wzrost aktywności sądów świeckich w dziedzinach do tej pory zdominowanych przez inkwizycję, jak np. procesy o czary. Sytuacja taka utrzymała się już do końca istnienia inkwizycji w tym kraju.

    Symonia, świętokupstwo – handel godnościami i urzędami kościelnymi, sakramentami oraz dobrami duchowymi. Termin pochodzący od Szymona Maga, którego św. Piotr zganił za chęć kupienia od apostołów daru udzielenia Ducha Świętego (zob. Dzieje Apostolskie Dz 8, 9-24).Diecezja Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo - diecezja Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a dokładniej w Lacjum. Należy do metropolii rzymskiej. Stolica biskupia w Sorze została ustanowiona w III wieku. W 1818 diecezja połączyła się z diecezją Aquina e Pontecorvo, zaś oba te miasta zostały dopisane do jej nazwy. W 1986 nazwa ta została nieco skorygowana interpunkcyjnie.

    Zniesienie lokalnych trybunałów inkwizycyjnych (1746–1809/10)[ | edytuj kod]

    XVIII wiek to okres Oświecenia, rozwoju idei tolerancji religijnej oraz nowego spojrzenia na stosunki państwa i Kościoła. Idee te zostały potępione przez Kościół, a wielu oświeceniowych autorów znalazło się na Indeksie, niemniej inkwizycja nie była w stanie zapobiec rozszerzaniu się tych poglądów wśród włoskich elit, w tym także na dworach władców. Wpływ idei oświeceniowych początkowo objawiał się w zwiększaniu ingerencji państwa w sprawy religijne i ograniczaniu kompetencji instytucji kościelnych, w tym inkwizycji, w końcu jednak doszło do zapoczątkowania procesu likwidacji trybunałów inkwizycyjnych, uznawanych przez filozofów oświeceniowych za szkodliwy anachronizm. Przykładem ograniczania kompetencji inkwizycji może być przejęcie przez urzędników państwowych kontroli nad cenzurą publikacji w Wielkim Księstwie Toskanii w 1743 roku czy odbieranie przywilejów podatkowych członkom wspierających inkwizycję świeckich konfraterni zwanych crocesignati.

    Bartolomé Carranza OP (ur. w 1503 w Miranda de Arga, zm. 2 maja 1576 w Rzymie) – hiszpański duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup Toledo w latach 1557–1576. Trybunał inkwizycji na Malcie – trybunał inkwizycji rzymskiej, mający swą siedzibę na rządzonej od 1530 przez joannitów Malcie. Istniał w latach 1561–1798. Od 1574 inkwizytor maltański był jednocześnie przedstawicielem dyplomatycznym Stolicy Apostolskiej na Malcie i jedną z trzech najważniejszych osób na wyspie.
    Piotr Leopold i Józef II znieśli trybunały inkwizycji w Toskanii i Lombardii

    Pierwszym państwem włoskim, które zniosło inkwizycję, było królestwo Neapolu. Już w 1692 roku na skutek konfliktu z władzami lokalnymi wygnany został ostatni minister delegowany Inkwizycji, biskup Giovanni Battista Giberti (zm. 1720). Trybunał inkwizycyjny w tym mieście działał jeszcze przez ponad pół wieku, choć kierowali nim niżsi rangą urzędnicy archidiecezjalni podlegli wikariuszowi generalnemu. Pod wpływem narastającej krytyki procedury inkwizycyjnej, król Karol VII Burbon w dniu 29 grudnia 1746 roku wydał dekret rozwiązujący neapolitański trybunał inkwizycyjny i nakazujący, by wszelkie procesy w sprawach wiary były prowadzone od tej pory przez zwykłe sądy diecezjalne zgodnie ze standardową procedurą kryminalną (tzw. via ordinaria).

    Carlo Rezzonico (ur. 25 kwietnia 1724 w Wenecji – zm. 26 stycznia 1799 w Rzymie) – włoski kardynał, bratanek papieża Klemensa XIII. W 1758 mianowany przez niego kardynałem i sekretarzem ds. Memoriałów (petycji). 1758-63 stał na czele Kancelarii Apostolskiej, a od 1763 był kamerlingiem Św. Kościoła Rzymskiego. W 1773 uzyskał promocję do rangi biskupa suburbikarnej diecezji Sabina i przyjął sakrę biskupią z rąk kardynała Giovanni Francesco Albani. Brał udział w konklawe 1769 i konklawe 1774-1775. Biskup Porto e Santa Rufina od 1776. Archiprezbiter Bazyliki Laterańskiej od stycznia 1781. W styczniu 1777 mianowany sekretarzem Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, stał na jej czele aż do śmierci. Został pochowany w swym kościele tytularnym S. Marco.Leon XII (łac. Leo XII, właśc. Annibale Sermattei della Genga; ur. 22 sierpnia 1760 w Genga, zm. 10 lutego 1829 w Rzymie) – papież w okresie od 28 września 1823 do 10 lutego 1829.

    Kolejnym państwem włoskim, które podjęło próbę likwidacji inkwizycji, było księstwo Parmy i Piacenzy. Książę Ferdynand I Parmeński z dynastii Burbonów początkowo sprzyjał ideom oświeceniowym, a jego premierem był Francuz Guillaume Du Tillot, który przeprowadził w kraju wiele reform. 9 lutego 1768 roku rząd księstwa wygnał inkwizytora Piacenzy Francesco Vincenzo Ciacchiego za odmowę podporządkowania się wcześniejszym rozporządzeniom znoszącym przywileje podatkowe crocesignati. Rok później, 27 lutego 1769 roku, zmarł inkwizytor Parmy Pietro Martire Cassio i jeszcze tego samego dnia rząd wydał dekret o formalnym zniesieniu inkwizycji w księstwie. Jednak już w 1771 roku wskutek intryg dworskich doszło do wygnania Tillota, a władzę przejęła frakcja konserwatywna, związana z księżną Marią Amalią Habsburg. 29 lipca 1780 roku doszło do podpisania konkordatu między księciem Ferdynandem I a Stolicą Apostolską i w rezultacie 2 sierpnia 1780 roku trybunały w Parmie i Piacenzy zostały ponownie powołane do życia. Trwałe zniesienie inkwizycji nastąpiło dopiero po śmierci Ferdynanda I i okupacji księstwa przez wojska francuskie. 3 czerwca 1805 roku skasowane zostały konwenty dominikańskie w Parmie i Piacenzy, będące siedzibami inkwizycji.

    Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.Karol III (ur. 20 stycznia 1716 w Madrycie, zm. 14 grudnia 1788 w Madrycie) – książę Parmy, Piacenzy i Guastalii w latach 1731-1735, król Neapolu (jako Karol VII) i Sycylii (jako Karol IV) w latach 1735-1759, król Hiszpanii w latach 1759-1788 z dynastii Burbonów.
    Kard. Carlo Rezzonico, sekretarz Świętego Oficjum w latach 1777–1799

    Kolejnym państwem, w którym zniesiono inkwizycję, było rządzone przez Austrię Księstwo Mediolanu, jednak proces ten, planowany co najmniej od 1771 roku, trwał blisko dekadę. Po śmierci inkwizytorów Pawii (23 lutego 1774) oraz Cremony (26 stycznia 1775) władze austriackie nie zgodziły się na mianowanie ich następców. 9 marca 1775 roku cesarzowa Maria Teresa ogłosiła dekret znoszący trybunały inkwizycyjne, z zastrzeżeniem, że żyjący jeszcze inkwizytorzy Mediolanu i Como dożywotnio zachowają swoje pensje i tytuły. Ostatni inkwizytor Mediolanu Giovanni Francesco Cremona zmarł 10 marca 1779 roku, natomiast trybunał w Como istniał do 9 maja 1782 roku. W sąsiednim księstwie Mantui, także rządzonym przez Austrię, ale formalnie odrębnym, trybunał inkwizycji został zlikwidowany w kwietniu 1782 roku przez cesarza Józefa II, następcę Marii Teresy.

    Galileusz (wł. Galileo Galilei; ur. 15 lutego 1564 w Pizie, zm. 8 stycznia 1642 w Arcetri) – włoski astronom, astrolog, matematyk, fizyk i filozof, twórca podstaw nowożytnej fizyki.Republika Rzymska – krótko istniejące państwo w Italii, obejmujące terytorium Państwa Kościelnego. 15 lutego 1798 wojska francuskie weszły do Rzymu i ogłosiły powstanie Republiki Rzymskiej. Papież Pius VI musiał udać się na wygnanie do Toskanii. Pod koniec 1798 na kilkanaście dni republikę zajęły wojska neapolitańskie. W połowie 1800 Napoleon Bonaparte, zaniepokojony upadkiem Republiki Partenopejskiej zawarł porozumienie z nowym papieżem Piusem VII, na mocy którego 15 lipca 1800 powrócił on do Rzymu, co oznaczało koniec istnienia republiki.

    W ślady Mediolanu i Mantui poszła Toskania, gdzie od 1765 roku wielkim księciem był syn Marii Teresy Piotr Leopold Habsburg. Samodzielność i kompetencje tamtejszych trybunałów inkwizycyjnych były systematycznie ograniczane już od lat 40. XVIII wieku, a ich ostateczne rozwiązanie nastąpiło na mocy dekretu książęcego z dnia 5 lipca 1782 roku.

    Klemens XII (łac. Clemens XII, właśc. Lorenzo Corsini; ur. 7 kwietnia 1652 we Florencji, zm. 6 lutego 1740 w Rzymie) – papież w okresie od 12 lipca 1730 do 6 lutego 1740.Ludwig von Pastor (ur. 31 stycznia 1854 w Akwizgranie, zm. 30 września 1928 w Innsbruku) – wieloletni dyrektor austriackiego Instytutu Historii w Rzymie, a następnie przedstawiciel Austrii przy Watykanie. Jako pierwszy korzystał z zasobów Tajnego Archiwum Watykańskiego po jego otwarciu dla badaczy przez papieża Leona XIII. Rezultatem była monumentalna, szesnastotomowa Historia papieży od końca średniowiecza (Geschichte der Päpste seit dem Ausgang des Mittelalters), rozpoczynająca się od Klemensa V i obejmująca pięćdziesiąt sześć pontyfikatów aż do Piusa VI.

    Podobny przebieg jak w księstwach Mediolanu oraz Piacenzy i Parmy miało zniesienie inkwizycji w księstwie Modeny. Kiedy w czerwcu 1780 roku zmarł inkwizytor Reggio Emilia Carlo Giacinto Belleardi, książę Ercole III d’Este nie zgodził się na mianowanie jego następcy i dekretem z 24 czerwca 1780 roku zniósł trybunał w Reggio Emilia, a podległy mu okręg podporządkował trybunałowi w stolicy księstwa Modenie. Pięć lat później, 6 września 1785 roku zmarł inkwizytor Modeny Giuseppe Maria Orlandi i jeszcze tego samego dnia książę wydał dekret o zniesieniu inkwizycji w księstwie.

    Józef II Habsburg, właśc. Joseph Benedikt August Johann Anton Michael Adam (ur. 13 marca 1741 w Wiedniu, zm. 20 lutego 1790, tamże) – najstarszy syn cesarzowej Marii Teresy Habsburg i Franciszka I Lotaryńskiego, wnuk Karola VI Habsburga. Święty Cesarz Rzymski od 1764/1765 r.Pier Gaetano Feletti (ur. 1 października 1797 w Comacchio, zm. 4 czerwca 1881 w Rzymie) – włoski dominikanin i inkwizytor.

    W chwili wybuchu rewolucji francuskiej w 1789 roku inkwizycja rzymska działała wciąż w Państwie Kościelnym (w tym w Awinionie), Republice Weneckiej, Republice Genui, Księstwie Parmy i Piacenzy, kontynentalnej części Królestwa Sardynii (tj. w Piemoncie) oraz na Malcie i w Kolonii. Zniesienie trybunałów inkwizycyjnych w tych krajach nie było wynikiem suwerennej decyzji ich władców, lecz inwazji rewolucyjnej (a potem napoleońskiej) Francji i dokonywało się w warunkach zawieruchy wojennej. Biorąc ten fakt pod uwagę, w obecnym stanie badań nie zawsze jest możliwe precyzyjne ustalenie dat rozwiązania poszczególnych trybunałów, niewykluczone zresztą, że w niektórych przypadkach nigdy nie wydano żadnego formalnego aktu w tym przedmiocie.

    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.Innocenty X (łac. Innocentius X, właśc. Giovanni Battista Pamfili (lub Giovanni Battista Pamphilj); ur. 7 maja 1574 w Rzymie – zm. 7 stycznia 1655 tamże) – papież w okresie od 15 września 1644 do 7 stycznia 1655.

    W 1790 roku wojska francuskie zajęły papieską eksklawę w Awinionie i od razu wygnały tamtejszego inkwizytora Jean-Baptiste Mabila. Cztery lata później Francuzi zajęli Kolonię, a ich wojska obsadziły tamtejszy klasztor dominikanów, będący siedzibą inkwizytora Hyacintha Francka (zm. po 1796 r.). W ten sposób likwidacji uległ ostatni trybunał spoza Włoch.

    Święta Kongregacja do spraw Świętych Obrzędów, łac. Congregatio pro Sacri Ritibus, została powołana 22 stycznia 1588 przez papieża Sykstusa V, początkowo pod nazwą Kongregacji ds. Świętych Obrzędów i Ceremonii.Sardynia (wł. Sardegna) – skalista wyspa, druga pod względem wielkości na Morzu Śródziemnym. Wraz z pobliskimi wyspami tworzy region administracyjny we Włoszech.

    W Genui trybunał inkwizycyjny został zniesiony prawdopodobnie przez władze utworzonej przez generała Napoleona Bonaparte Republiki Liguryjskiej, jednak nie zachował się żaden akt formalnie go rozwiązujący. Na podstawie zachowanej dokumentacji finansowej można określić prawdopodobny czas jego likwidacji na luty 1798.

    Malta została zajęta przez flotę francuską w czerwcu 1798 roku, jednak już 26 maja miejscowy inkwizytor Giulio Carpegna opuścił wyspę. Władze francuskie 13 lipca 1798 roku wydały dekret rozwiązujący wszystkie sądy kościelne istniejące na Malcie, w tym także trybunał inkwizycji.

    Konkordat (łac. concordatum: uzgodniony) – umowa międzynarodowa zawierana między państwem, a Stolicą Apostolską, regulująca sprawy interesujące obie strony (pozycja Kościoła katolickiego w danym państwie, zapewnienie wolności nauczania religii i wypełniania swojej misji, kwestie własności, ważności małżeństw sakramentalnych, wpływu władz państwowych na obsadę stolic biskupich itp.). Ponadto nazwa konkordat używana jest również jako nazwa techniczna na oznaczenie jakiejkolwiek umowy dwustronnej pomiędzy władzą kościelną i państwową.Klemens IX (łac. Clemens IX, właśc. Giulio Rospigliosi; ur. 27 lub 28 stycznia 1600 w Pistoia, zm. 9 grudnia 1669 w Rzymie) – papież w okresie od 20 czerwca 1667 do 9 grudnia 1669.

    Trybunały inkwizycyjne w Piemoncie (Saluzzo, Asti, Turyn, Novara, Casale, Mondovì, Alessandria, Vercelli i Tortona), w części kierowane jedynie przez wikariuszy, zostały zniesione w dniu 28 stycznia 1799 roku przez marionetkowy rząd tymczasowy, utworzony przez wojska francuskie po zajęciu regionu kilka tygodni wcześniej. Niedługo potem jednak, w maju 1799 roku, Francuzi zostali wyparci z Piemontu przez Austriaków i Rosjan, którzy przywrócili władzę króla Karola Emanuela IV. 28 lipca 1799 roku rząd monarchiczny wydał dekret o przywróceniu inkwizycji. Restauracja monarchii trwała jednak krótko. Niespełna rok później Francuzi ponownie zajęli Piemont i utworzona przez nich Rada Piemontu (Consulta del Piemonte) dekretem z dnia 23 lipca 1800 roku definitywnie zlikwidowała miejscowe trybunały.

    Republika Cispadańska (1796-1797) – państwo włoskie utworzone 16 października 1796 przez generała Napoleona Bonaparte z księstw Modeny i Reggio oraz Bolonii i Ferrary. Traktatem pokojowym w Tolentino (19 lutego 1797) powiększona o Romanię. 9 lipca 1797 przyłączona do Republiki Cisalpińskiej.Kryptojudaizm – to potajemne wyznawanie judaizmu po przymusowym nawróceniu na katolicyzm lub islam. Zjawisko to występowało przede wszystkim w Hiszpanii i Portugalii. Polegało to na zachowywaniu pewnych tradycji żydowskich przy jednoczesnym uczestniczeniu w obrzędach katolickich. Niektórym kryptożydom udało się nawet swoją tożsamość zachować do XX wieku. Przykładem są kryptożydzi z Belmonte w Portugalii, którzy przeszli oficjalną rekonwersję na judaizm w latach siedemdziesiątych, a w 1996 otworzyli tam synagogę.
    Napoleon Bonaparte

    Znacznie trudniej jest ustalić chronologię likwidacji trybunałów w Republice Weneckiej; państwo to w wyniku inwazji francuskiej w 1797 roku przestało bowiem istnieć, a w wielu podległych jej dotąd miastach powoływane były rewolucyjne republiki municypalne (np. Crema, Bergamo). Na mocy traktatu pokojowego z Campo Formio (17 października 1797 roku) większa część terytorium Republiki została przyłączona do Austrii, ale kilka zachodnich okręgów weszło w skład utworzonej kilka miesięcy wcześniej Republiki Cisalpińskiej. Wiadomo, że w ciągu 1797 roku likwidacji uległy trybunały w Wenecji (prawdopodobnie w maju), Brescii (29 maja), Rovigo (9 czerwca), Vicenzy (2 lipca), Weronie (4 lipca), Padwie (17 lipca), Bergamo (prawdopodobnie w lipcu) i Cremie (12 sierpnia), choć w przypadku Wenecji i Bergamo nie da się ustalić konkretnych dat dziennych. Natomiast trybunały działające na ziemiach, które w 1797 roku zostały zajęte przez Austrię (Belluno, Udine, Capodistria, Zadar, Treviso i Conegliano) kontynuowały działalność jeszcze przez kilka lat, jednak w 1805 roku ziemie te również znalazły się pod władzą Francuzów i weszły w skład utworzonego wówczas Królestwa Włoch. Ostatni inkwizytor Belluno, Damiano Miari, zmarł w 1805 roku. 28 lipca 1806 roku rozwiązane zostały konwenty franciszkańskie w Belluno, Treviso, Udine, Capodistrii i Conegliano, będące siedzibami trybunałów inkwizycji. Konwent dominikański w Zadarze w Dalmacji został zlikwidowany przez Francuzów niewiele później, 8 stycznia 1807 roku.

    Równie trudne jak w przypadku trybunałów weneckich jest ustalenie chronologii likwidacji trybunałów w Państwie Kościelnym. Na ziemiach tych począwszy od 1796 roku wybuchały rewolty przeciwko rządom papieskim, a Francuzi niezwłocznie po ich zajęciu tworzyli nowe rządy republikańskie. W Bolonii miejscowy trybunał został zlikwidowany już 24 czerwca 1796 roku przez dowództwo francuskie, a w Ferrarze 22 października 1796 roku przez miejscowy rząd rewolucyjny (Amministrazione Centrale del Ferrarese). Trybunał w Faenzy został zlikwidowany wraz z miejscowym konwentem dominikańskim w lipcu 1797 roku. Dnia 8 maja 1798 roku również w Rimini ogłoszono kasatę prawie wszystkich zgromadzeń zakonnych, w tym będącego siedzibą inkwizycji konwentu dominkańskiego. Sądy inkwizycyjne w Perugii i Spoleto zostały rozwiązane dekretem marionetkowej, napoleońskiej „Rady Nadzwyczajnej dla Państwa Rzymskiego” z 2 lipca 1809.

    Najpóźniejszą możliwą datą rozwiązania pozostałych trybunałów w Państwie Kościelnym, które znalazły się w granicach królestwa Włoch, jest 25 kwietnia 1810 roku. Dekretem z tego dnia Napoleon rozwiązał wszystkie zgromadzenia zakonne w tym królestwie, co oznaczało rozwiązanie konwentów dominikańskich w Ankonie, Fermo i Gubbio, będących siedzibami inkwizycji.

    Inwazja francuska nie pozostała bez wpływu na funkcjonowanie samej Kongregacji Świętego Oficjum. W czasie krótkiego istnienia Republiki Rzymskiej w 1798 roku wiele jej dokumentów z ostatnich lat zostało zniszczonych przez rewolucjonistów. Aneksja Państwa Kościelnego przez Francję w 1809 roku doprowadziła do faktycznej likwidacji Kongregacji na kilka lat. Kongregacja, jako rzymski trybunał inkwizycyjny, została objęta dekretem abolicyjnym z 2 lipca 1809. Papież Pius VII i kardynałowie stali się więźniami Francuzów. Sekretarz Kongregacji Leonardo Antonelli (mianowany w listopadzie 1800 roku) zmarł w Senigalli 23 stycznia 1811 roku. Katastrofalne skutki miała decyzja Napoleona o wywiezieniu archiwów Kongregacji do Paryża, gdyż większość tych zasobów uległa później zniszczeniu lub rozproszeniu.

    Okres 1814–1908[ | edytuj kod]

    Papież Pius VII (1800–23) przywrócił inkwizycję w Państwie Kościelnym i zreformował jej procedurę

    Klęska Napoleona Bonaparte w 1814 roku i odbyty rok później Kongres wiedeński doprowadziły do przywrócenia Państwa Kościelnego wraz ze wszystkimi jego instytucjami, nie wyłączając inkwizycji. Już 20 maja 1814 roku papież Pius VII mianował nowego sekretarza Kongregacji w osobie kardynała Giulio della Somaglii, a w ciągu następnych dziesięciu lat przywrócone zostały trybunały lokalne w Bolonii, Faenzy, Ankonie, Fermo, Spoleto, Gubbio i Perugii. Odtworzono także trybunał dla okręgu Rimini, ale jego siedzibę przeniesiono do Pesaro. Na przywrócenie inkwizycji rzymskiej nie zdecydowało się jednak żadne inne włoskie państwo. W roku 1816 prałat Marino Marini został wysłany do Paryża w celu odzyskania archiwów Stolicy Apostolskiej, w tym Inkwizycji. Z uwagi na ogromne koszty transportu, podjął on decyzję o wyselekcjonowaniu dokumentacji niezbędnej do funkcjonowania poszczególnych urzędów i kongregacji i zniszczeniu pozostałej, uznanej za nieistotną. Niestety, do tej drugiej kategorii zaliczona została większa część dokumentacji procesowej Inkwizycji.

    Papież Pius VII dokonał w 1816 roku reformy procedury inkwizycyjnej, m.in. zniósł zasadę nieujawniania podejrzanym imion świadków oraz zakazał stosowania tortur.

    Urząd inkwizytorski, sprawowany teraz już wyłącznie przez dominikanów, nadal cieszył się dużym prestiżem w tym zakonie. W 1838 roku inkwizytor Bolonii Angelo Domenico Ancarani został wybrany generałem zakonu dominikańskiego. Trzej kolejni następcy Piusa VII, tj. Leon XII (Annibale della Genga, 1823–1829), Pius VIII (Francesco Castiglioni, 1829–1830) i Grzegorz XVI (Mauro Cappellari OCam, 1831–1846) byli uprzednio, podobnie jak sam Pius VII, kardynałami inkwizytorami.

    Edgardo Mortara (1851–1940, na zdjęciu z prawej strony) w 1858 został odebrany przez inkwizycję swym żydowskim rodzicom i oddany na wychowanie do katolickiego „Domu Katechumenów” w Rzymie

    Niewiele da się powiedzieć na temat działalności odnowionych trybunałów inkwizycyjnych w Państwie Kościelnym po roku 1814, gdyż nie było to jak dotąd przedmiotem poważniejszych badań historycznych. Wiadomo, że inkwizycja była częścią machiny represyjnej zwalczającej ruch karbonariuszy oraz tzw. „sektę liberałów”, czyli osób przeciwnych świeckiej władzy papieża, jednak skala tych represji i ich dokładny przebieg nie są znane. Wiadomo też, że inkwizycja była jedną z głównych instytucji egzekwujących regulacje ograniczające prawa żydów w Państwie Kościelnym. Najbardziej znanym epizodem z tego okresu jest sprawa odebrania w 1858 roku żydowskim rodzicom w Bolonii kilkuletniego syna Edgardo Mortary, który został ochrzczony przez niańkę. Prawo kościelne w takim przypadku nakazywało, że ochrzczone dziecko musi się wychowywać wśród chrześcijan. Nakaz odebrania rodzicom Edgardo Mortary wydał inkwizytor Bolonii Pier Gaetano Feletti. Sprawa ta odbiła się szerokim echem w międzynarodowej prasie i negatywnie wpłynęła na wizerunek Stolicy Apostolskiej. Nadal jednak inkwizytorzy zajmowali się czynami tradycyjnie wchodzącymi w zakres ich kompetencji, takimi jak bluźnierstwa, przesądy, nieortodoksyjne opinie, solicytacje czy wielożeństwo. W XIX wieku ukazało się też pięć kolejnych edycji Indeksu ksiąg zakazanych: w roku 1819, 1835, 1877, 1881 i 1900.

    Kres lokalnym trybunałom w Państwie Kościelnym przyniosło dopiero zjednoczenie Włoch przez Królestwo Sardynii w drugiej połowie XIX wieku. Władze sardyńskie, zajmując począwszy od 1859 roku kolejne prowincje podległe papiestwu, likwidowały trybunały inkwizycji. Trybunały w prowincji Romania (Bolonia, Faenza) zostały zniesione na mocy dekretu z 14 listopada 1859 roku, natomiast trybunały w Umbrii i Marche na mocy dekretów odpowiednio z 20 i 27 września 1860 roku. Prowincje te w 1861 roku weszły w skład zjednoczonego Królestwa Włoch. Państwo Kościelne, ograniczone już tylko do Rzymu i Lacjum, przetrwało jedynie do roku 1870. Aneksja Rzymu nie doprowadziła do likwidacji Kongregacji Świętego Oficjum, która była organem Kurii Rzymskiej, ale uniemożliwiła jej definitywnie wykonywanie funkcji policyjno-sądowych.

    Stolica Apostolska nie uznała aneksji Państwa Kościelnego przez Włochy i nie od razu pogodziła się z dokonaną w latach 1859–1860 likwidacją trybunałów inkwizycyjnych. Tytularni inkwizytorzy lokalnych trybunałów występują w dokumentach Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji aż do 1880 roku, a sama Kongregacja zachowała w swej oficjalnej nazwie słowo Inkwizycja aż do 1908 roku.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.292 sek.