• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Inkompatybilizm



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo „wszechświat” może być też używane w innych kontekstach jako synonim słów „kosmos” (w rozumieniu filozofii), „świat” czy „natura”. W naukach ścisłych słowa „wszechświat” i „kosmos” są równoważne.Atom – podstawowy składnik materii. Składa się z małego dodatnio naładowanego jądra o dużej gęstości i otaczającej go chmury elektronowej o ujemnym ładunku elektrycznym.
    Inkompatybiliści zgadzają się, że determinizm nie pozostawia miejsca na wolną wolę. W efekcie odrzucają jedną z tych tez lub obie.

    Inkompatybilizm – pogląd głoszący, że determinizm wszechświata jest zupełnie nie do pogodzenia z twierdzeniem, iż ludzie mają wolną wolę; że istnieje dychotomia pomiędzy determinizmem a wolną wolą, wobec czego filozofowie muszą wybrać, czy wierzą w jedno, czy w drugie.

    Regressus ad infinitum - (łac. cofanie się w nieskończoność). Termin występujący w logice i teorii poznania. Regressus ad infinitum oznacza, że nie można się cofać w wyjaśnianiu jakiegoś zjawiska czy pojęcia bez końca. Klasycznym przykładem regressus ad infinitum jest wyjaśnianie znaczenia pojęć. Gdy chcemy wyjaśnić znaczenie pojęcia dom, możemy je opisać innymi pojęciami, lecz i te pojęcia musimy wyjaśnić, a dokonujemy tego za pomocą innych pojęć, które znów należy wyjaśnić i tak w nieskończoność. Końcem tego procesu byłoby wyjaśnienie pojęcia dom poprzez definicję ostensywną (deiktyczną), a więc poprzez wskazanie palcem: "To oto jest dom".Powinność – nakaz, obowiązek, konieczność natury moralnej. Wystepuje także jak: powinność obywatelska, powinność obrony ojczyzny (samoobrona powszechna), powinność moralna, powinność zawodowa.

    Przeciwieństwem inkompatybilizmu jest kompatybilizm, który odrzuca dychotomię determinizm/wolna wola. Kompatybiliści zachowują pojęcie wolnej woli przez to, że definiują je bardziej jako „wolność (brak przeszkód), by działać” – posunięcie, które spotkało się z pewną krytyką.

    Inkompatybilizm występuje w co najmniej trzech stanowiskach filozoficznych: libertarianizm przeczy, że wszechświat jest deterministyczny; twardy determinizm przeczy, że istnieje jakakolwiek wolna wola, a pesymistyczny inkompatybilizm (twardy indeterminizm) zaprzecza zarówno zdeterminowaniu wszechświata, jak i istnieniu wolnej woli. Standardowy argument przeciwko wolnej woli stawia jednym poglądom inkompatybilistycznym większe trudności, a innym mniejsze.

    Mechanika kwantowa (teoria kwantów) – teoria praw ruchu obiektów świata mikroskopowego. Poszerza zakres mechaniki na odległości czasoprzestrzenne i energie, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach - np. atom, cząstki elementarne itp. Jej granicą dla średnich rozmiarów lub średnich energii czy pędów jest mechanika klasyczna.Determinizm przyczynowy (łac. determinare — oddzielić, ograniczyć, określić) — koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętych paradygmatów są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym, a zatem każde zdarzenie i stan jest zdeterminowane przez swoje uprzednio istniejące przyczyny (również zdarzenia i stany).

    Libertarianizm[ | edytuj kod]

    Metafizyczny libertarianizm twierdzi, że wolna wola istnieje, a determinizm w ogólności nie. Taki dualizm prowadzi jednak do regresu w nieskończoność. Jeśli jakikolwiek taki swobodny umysł istnieje, wciąż można wysunąć wobec niego zarzut ze standardowego argumentu przeciwko wolnej woli o byciu kształtowanym przez siłę wyższą. Odmienny model, w mniejszym stopniu odrzucający determinizm, zaproponował m.in. libertarianin Robert Kane.

    Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).Fluktuacje kwantowe – chwilowe zmiany ilości energii w pewnym punkcie przestrzeni. Możliwość istnienia kwantowych fluktuacji jest konsekwencją zasady nieoznaczoności.

    Robert Kane (redaktor Oxford Handbook of Free Will) jest wiodącym filozofem inkompatybilistycznym uznającym w swych teoriach istnienie wolnej woli. Kane zmierza do tego, że osoby winno się uważać za odpowiedzialne moralnie za decyzje, które powstały w procesie z elementem indeterminizmu. Krytycy zarzucają mu niepokonanie największego wyzwania dla takiego podejścia: argumentu z łutu szczęścia (ang. the argument from luck). Mianowicie, jeśli krytyczny wybór moralny jest sprawą chwilowego łutu szczęścia (niezdeterminowanych fluktuacji kwantowych), to na jakiej podstawie można osobę uważać odpowiedzialną za swój ostateczny czyn? Co więcej, nawet jeśli wyobrazimy sobie, że osoba może zawczasu wykonać akt woli, by uczynić moralne działanie bardziej prawdopodobnym w nadchodzącym krytycznym momencie, ów akt „chcenia” sam byłby dziełem szczęśliwego przypadku.

    Człowiek rozumny (Homo sapiens) – gatunek ssaka z rodziny człowiekowatych (Hominidae), jedyny występujący współcześnie przedstawiciel rodzaju Homo. Występuje na wszystkich kontynentach.Filozofia umysłu to teoretyczne dociekania dotyczące natury umysłu, jego funkcji, właściwości, zdarzeń mentalnych i świadomości, a także tego, czy jest jakiś związek między różnymi aspektami umysłu a ciałem: tzw. body-mind problem.

    Libertarianizm w filozofii umysłu jest, sam w sobie, odrębny od noszącej tę samą nazwę doktryny politycznej. Wskazuje on, że mamy wolną wolę, że jest to niekompatybilne z panowaniem determinizmu, oraz że tym samym przyszłość nie jest zdeterminowana. Przykładowo, w tej chwili ktoś mógłby albo kontynuować czytanie tego artykułu, albo je przerwać. Według omawianego stanowiska, skoro może on zadziałać różnie – to dalszy bieg dziejów nie jest obecnie zdeterminowane w ten czy inny sposób.

    Dylemat determinizmu lub standardowy argument przeciwko wolnej woli jest to argument głoszący, iż istnieje dylemat pomiędzy przyjęciem determinizmu bądź jego negacji, indeterminizmu, który polega na tym, że oba uważa się za podważające możliwość wolnej woli. Argumentacja łączy dwa argumenty o związku między koncepcjami wolnej woli a determinizmem. Pierwszy z nich brzmi, że ścisłe zdeterminowanie naszych działań (konieczność) oznaczałoby, że byłyby kompletnie wymuszone przez przeszłe zdarzenia poza naszą kontrolą, a to miałoby być logicznie niekompatybilne z wolną wolą. Druga część to spostrzeżenie, że wszelkie niezdeterminowanie naszych działań znaczyłoby po prostu, że były przynajmniej częściowo przypadkowe, co nie daje więcej kontroli, i że to także byłoby logicznie niekompatybilne z koncepcją wolnej woli.Indeterminizm (łac. in - nie + determinare - określać) - koncepcja filozoficzna na gruncie przyrodniczym, która zakłada, że związek między przyczyną a skutkiem w przyrodzie nie jest ścisły - dopuszcza istnienie przypadku i neguje możliwość przewidywania zjawisk późniejszych na podstawie wcześniejszych, ponieważ te same przyczyny niekoniecznie mają prowadzić do tych samych skutków.

    Pogląd ten przypisuje się m.in. Lukrecjuszowi, który twierdził, że wolna wola powstaje z przypadkowych, chaotycznych ruchów atomów, zwanych „parenklizą”. Dużym zastrzeżeniem wobec takich teorii jest to, że nauka pokazywała stopniowo, że coraz większa część świata fizycznego podlega prawom zupełnie deterministycznym, i zdaje się sugerować, że nasze umysły są tak samo częścią świata fizycznego, jak wszystko inne. Jeśli te założenia są prawdziwe, inkompatybilistyczny libertarianizm może być podtrzymany wyłącznie jako teza, że wolna wola jest zjawiskiem nadprzyrodzonym, wykraczającym poza prawa natury (tak uważały np. pewne ruchy religijne).

    Monizm (gr. mónos jedyny) – filozoficzny pogląd według wąskiej definicji uznający naturę wszelkiego bytu za jednorodną: materialną (materializm, monizm materialistyczny), duchową (spirytualizm, monizm spirytualistyczny) lub materialno-duchową (np. panteizm, choć nie tylko). Taki monizm jest poglądem przeciwstawnym do dualizmu i pluralizmu.Teoria parenklizy (gr. παρέγκλισις, łac. clinamen, epikurejska teoria nieoznaczoności) - stworzone przez Epikura uzasadnienie możliwości wolnej woli człowieka. Według teorii ruch atomów w próżni nie podlega determinizmowi, jak opisywał swoją koncepcję atomistyczną Demokryt. Atomy nie spadają pionowo, ich ruch podlega odchyleniu, wskutek czego dochodzi do zderzenia cząstek.

    Jednakowoż liczne poglądy libertariańskie opierają się dziś na indeterministycznej wizji fizycznego wszechświata, zgodnie z założeniem, że idea deterministycznego wszechświata funkcjonującego „jak mechanizm zegara” stała się nieaktualna odkąd narodziła się mechanika kwantowa. Mając w założeniu wszechświat indeterministyczny, libertariańskie konstrukcje filozoficzne można prezentować jako zgodne z fizyką.

    Donald Herbert Davidson (ur. 6 marca 1917 w Springfield, zm. 30 sierpnia 2003) – amerykański filozof analityczny, zajmujący się filozofią języka, teorią prawdy, filozofią działania i filozofią umysłu. Był profesorem w Berkeley w latach 1981-2003, wcześniej pracował m. in. na Uniwersytecie Stanforda.Kompatybilizm jest to przekonanie, że wolna wola i determinizm są ideami zgodnymi i że da się wierzyć i w jedno, i w drugie bez popadania w logiczną niespójność. Kompatybiliści wierzą, że wolność może być obecna lub nieobecna w różnych sytuacjach z powodów, które nie mają nic wspólnego z metafizyką.

    Istnieją więc poglądy libertariańskie bazujące na indeterminizmie i fizykalizmie, skąd już niedaleko do naturalizmu. Zasadniczym problemem dla takiego naturalistycznego libertarianizmu jest wyjaśnienie, jak indeterminizm może być kompatybilny z racjonalnością i z odpowiednimi powiązaniami pomiędzy osobistymi przekonaniami, pożądaniami, ogólną osobowością a czynami. Robert Kane proponuje pewien rodzaj naturalistycznego libertarianizmu, w którym podkreśla się, że jeśli nasza osobowość jest formowana indeterministycznie (w „samokształtujących się czynach”), to nasze działania mogą wypływać z uświadamianej sobie osobowości, a mimo to wciąż być inkompatybilistycznie wolnymi.

    Titus Lucretius Carus (ur. ok. 99 p.n.e., zm. ok. 55 p.n.e.) – rzymski poeta i filozof. Jeden z wąskiej grupy – obok Katullusa oraz komediopisarzy Plauta i Terencjusza – poetów republikańskiego Rzymu, których utwory zachowały się do naszych czasów.Libertarianizm – filozofia oraz styl politycznego myślenia postulujący nieograniczoną swobodę dysponowania własną osobą (samoposiadanie) i własnością, o ile tylko postępowanie to nie ogranicza swobody dysponowania swoją osobą i własnością komuś innemu (wedle zasady: wolność twojej pięści musi być ograniczona bliskością mojego nosa lub twoja wolność kończy się tam, gdzie zaczyna moja). Fundamentem libertarianizmu jest aksjomat nieagresji.

    Zaproponowano też stanowiska libertariańskie bazujące na indeterminizmie bez założenia naturalizmu, za to ze ścisłym dualizmem świata fizycznego i duchowego. W czasie, gdy C.S. Lewis pisał Cuda, mechanika kwantowa (i fizyczny indeterminizm) zaledwie zaczynała być akceptowana, a mimo to Lewis przedstawił logiczną możliwość tego, że, o ile okazałoby się, że świat fizyczny jest indeterministyczny, dałoby to punkt wejścia (interakcji) do układu tradycyjnie uznawanego za zamknięty, przy czym zdarzenie opisywane naukowo jako prawdopodobne/nieprawdopodobne mogłoby być opisane filozoficznie jako działanie bytu niefizycznego na fizyczną rzeczywistość (zwracając uwagę, iż z fizykalistycznego punktu widzenia byt niefizyczny musi być niezależny od własnej tożsamości lub umysłowego przetwarzania istoty czującej). Lewis wspomina o tym tylko mimochodem, czyniąc jasnym, że jego teza nie zależy od tego stanu rzeczy w żaden sposób.

    Zasada nieoznaczoności (zasada nieoznaczoności Heisenberga lub zasada nieokreśloności) − reguła, która mówi, że istnieją takie pary wielkości, których nie da się jednocześnie zmierzyć z dowolną dokładnością. O wielkościach takich mówi się, że nie komutują. Akt pomiaru jednej wielkości wpływa na układ tak, że część informacji o drugiej wielkości jest tracona. Zasada nieoznaczoności nie wynika z niedoskonałości metod ani instrumentów pomiaru, lecz z samej natury rzeczywistości.Prawdopodobieństwo – ogólne określenie jednego z wielu pojęć służących modelowaniu doświadczenia losowego poprzez przypisanie poszczególnym zdarzeniom losowym liczb, zwykle z przedziału jednostkowego (w zastosowaniach często wyrażanych procentowo), wskazujących szanse ich zajścia. W rozumieniu potocznym wyraz „prawdopodobieństwo” odnosi się do oczekiwania względem rezultatu zdarzenia, którego wynik nie jest znany (niezależnie od tego, czy jest ono w jakimś sensie zdeterminowane, miało miejsce w przeszłości, czy dopiero się wydarzy); w ogólności należy je rozumieć jako pewną miarę nieprzewidywalności.

    Inni mogą posługiwać się pewną formą tzw. anomalnego monizmu Donalda Davidsona, by sugerować, że, choć umysł jest istotnie częścią świata fizycznego, wprowadza on inny poziom opisu tych samych faktów, a zatem, mimo że istnieją deterministyczne prawa według opisu fizycznego, nie ma takich praw według opisu umysłowego, a zatem nasze działania są wolne i niezdeterminowane.

    Osioł Buridana jest alegorią paradoksu w filozofii w ujęciu wolnej woli. Został zilustrowany przez francuskiego filozofa Jana Buridana.Etyka (z stgr. ἦθος ethos – "zwyczaj") – dział filozofii, zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne. Etyka bywa też nazywana filozofią moralną.

    Twardy determinizm[ | edytuj kod]

    Ci, którzy odrzucają wolność woli i akceptują determinizm, nazywani są (w zależności od źródeł) „twardymi deterministami”, twardymi inkompatybilistami, niewierzącymi w wolną wolę, iluzjonistami lub imposybilistami. Wierzą oni, że nie ma wolnej woli i że każde przeciwne przeświadczenie jest łudzeniem się. Nie przeczą oni, że człowiek ma dążenia, lecz mówią, że owe dążenia są przyczynowo zdeterminowane przez nieprzerwany łańcuch wcześniejszych zdarzeń. Zgodnie z tą filozofią, żadne całkowicie przypadkowe, spontaniczne, tajemnicze czy cudowne zdarzenia nie występują. Determiniści niekiedy podnoszą, że byłoby uporczywym opierać się wywnioskowanemu z nauki determinizmowi na podstawie samej tylko intuicji związanej ze swym wrażeniem swobody. Według ich rozumowania historia rozwoju nauki sugeruje, iż to determinizm jest logiczną metodą, według której działa rzeczywistość.

    Naturalizm (łac. natura, fr. naturalisme) – pogląd ontologiczny w filozofii, według którego istnieje wyłącznie rzeczywistość materialna (natura), czasoprzestrzenna, bez zewnętrznej racji istnienia. Rzeczywistość duchowa albo nie istnieje albo jest sprowadzalna do natury (materii). Naturalizm tłumaczy całość zjawisk działaniem praw przyrody.Zjawiska nadprzyrodzone – określenie używane wobec zjawisk przypisywanych działaniu sił innych niż prawa natury i niemożliwych do wytłumaczenia w sposób naukowy. Przykłady uznawane przez chrześcijan to: cuda Jezusa, cuda eucharystyczne i opętanie. Wyznawcy innych religii uznają istnienie zjawisk takich jak reinkarnacja.

    William James powiedział, iż filozofowie (i naukowcy) mają „niechęć do idei przypadku”. Absolutna przypadkowość, która jest możliwą implikacją z mechaniki kwantowej i zasady nieoznaczoności, oznacza brak jakiejkolwiek przyczynowości. Możliwość ta jest wyzwaniem wobec poglądów o konieczności istnienia przyczynowych i mających oparcie w prawach natury wyjaśnień dla wszystkich zdarzeń.

    Wolna wola (łac. voluntas wola, velle chcieć) – hipotetyczna cecha świadomości, z powodu której miałoby się wybór przy podejmowaniu działania. Zagadnienie wolnej woli jest jednym z odwiecznych pytań, będących m.in. częścią etyki oraz teorii bytu. Pogląd, że wolna wola nie istnieje, nazywamy determinizmem, a pogląd, że istnieje to indeterminizm (inaczej woluntaryzm). Według pozytywizmu logicznego istnienie wolnej woli jest względne. Większość neurobiologów jest zdania, że wolna wola nie istnieje.Filozofia (gr. φιλοσοφία – umiłowanie mądrości) – rozważania na temat podstawowych problemów takich jak np. istnienie, umysł, poznanie, wartości, język.

    Konsekwencje moralne[ | edytuj kod]

    Jako, że wielu wierzy, iż wolna wola jest konieczna, by istniała odpowiedzialność moralna, stanowisko deterministyczne może mieć destrukcyjne konsekwencje dla ich teorii etyki.

    Jako rozwiązanie tego problemu zasugerowano, że, w celu zachowania odpowiedzialności moralnej i koncepcji etycznych, można by wprowadzić tzw. „złudzenie” wolnej woli. I to mimo myślenia, że wolna wola nie istnieje ze względu na determinizm. Krytycy argumentują, że takie posunięcie czyni moralność po prostu kolejnym „złudzeniem” lub, inaczej, że jest ono po prostu dwulicowe.

    Clive Staples "Jack" Lewis (ur. 29 listopada 1898 w Belfaście, zm. 22 listopada 1963 w Oksfordzie) – brytyjski pisarz, historyk, filozof i teolog, członek grupy Inklingów. Stworzył cykl fantasy pt. "Opowieści z Narnii" (The Chronicles of Narnia, 1950-1956, pierwsze wyd. polskie 1985-1989). Znany jest również z esejów religijno-filozoficznych.Dychotomia (gr. dichotomos = przecięty na dwie części) – dwudzielność; podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości.

    Z kolei determiniści wskazują, że nawet jeśli negowanie wolnej woli sprawia, że moralność jest niespójna, taki wniosek nie ma wpływu na fakty. Twardzi determiniści często uznają jakiś rodzaj „systemu moralnego”, który wprost opiera się na determinizmie. System moralny deterministy po prostu uznaje, że każde działanie podmiotu w danej sytuacji wynika ze współgrania środowiska i wychowania (np. determinista może uznawać karanie niepożądanych zachowań w celu zmiany zachowania lub dla odstraszenia).

    International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.Fizyka (z stgr. φύσις physis – "natura") – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem właściwości i przemian materii i energii oraz oddziaływań między nimi. Do opisu zjawisk fizycznych używają wielkości fizycznych, wyrażonych za pomocą pojęć matematycznych, takich jak liczba, wektor, tensor. Tworząc hipotezy i teorie fizyki, budują relacje pomiędzy wielkościami fizycznymi.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Uniwersytet Stanforda, The Leland Stanford Junior University (ang. Stanford University) – prywatny uniwersytet w Stanfordzie, w Kalifornii, w Stanach Zjednoczonych, w Dolinie Krzemowej.
    Powinność – nakaz, obowiązek, konieczność natury moralnej. Wystepuje także jak: powinność obywatelska, powinność obrony ojczyzny (samoobrona powszechna), powinność moralna, powinność zawodowa.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.034 sek.