• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Incompatibilitas

    Przeczytaj także...
    Urzędy ziemskie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów wywodziły się z urzędów książęcych z czasów rozbicia dzielnicowego.Deputat – w okresie demokracji szlacheckiej obieralny przedstawiciel szlachty i duchowieństwa do władz ustawodawczych i sądowniczych. Na początku kariery dyplomatycznej był to przeważnie laik bez wykształcenia prawniczego, obierany przez sejmiki deputackie do Trybunału Koronnego piotrkowskiego i lubelskiego oraz od 1677 do Trybunału Skarbowego w Radomiu. Deputaci spośród samych siebie wybierali marszałka, i podzieleni byli na dwie izby sądzące równocześnie i zajmujące się różnymi sprawami Państwa. Do spraw duchownych powoływanych było 6 deputatów z duchowieństwa, których wybierały kapituły, następnych sześciu deputatów świeckich tworzyło razem z duchowieństwem sąd mieszany, który obierał prezydenta. Kadencja deputatów trwała od jednego do dwóch lat, po upływie trwania kadencji wybór mógł nastąpić ponownie dopiero po kilku latach.
    Wojewoda (łac. comes palatinus) – organ administracji państwowej w Polsce, a w przeszłości także w innych krajach słowiańskich i bałkańskich: w Czechach, Rosji, Bułgarii, Mołdawii i Siedmiogrodzie.

    Incompatibilitas (łac. niepołączalność) – zasada niełączenia określonych funkcji publicznych. Zasada ta odnosi się zarówno do funkcji pełnionych w administracji rządowej, jak i samorządowej.

    Incompatibilitas w Polsce[]

    Dawna Polska[]

    Przed zaborami zasada incompatibilitatis miała szczególnie na celu zapobiegać skupianiu w jednym ręku dwóch lub kilku intratnych urzędów, np. nie wolno było piastować urzędu kanclerza będąc starostą, wojewodą lub kasztelanem. W praktyce zakaz taki jednak był często omijany. Nieprzestrzeganie tej zasady było częstą przyczyną sporów i zadrażnień między szlachtą, królem oraz dygnitarzami kumulującymi owe urzędy.

    Wspólnoty europejskie – organizacje ponadnarodowe tworzące, od czasów traktatów rzymskich z 1957 roku do wejścia w życie w roku 2009 traktatu lizbońskiego, ramy instytucjonalne integrującej się Europy.Ministrowie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów – grupa najwyższych urzędników w państwie. Kierowali kluczowymi dziedzinami zarządu państwem. Istniały osobne urzędy dla Korony i Wielkiego Księstwa jednak o identycznych kompetencjach w ramach każdego z państw (Korona i Litwa były prawnie dwoma osobnymi krajami).

    Postanowienia o incompatibilitate:

  • Łączenie urzędu ziemskiego z urzędem starosty 1422
  • Łączenie dwóch urzędów ziemskich
  • Łączenie urzędu wojewody z urzędem starosty 1454
  • Łączenie urzędu kanclerza z urzędem starosty albo wojewody albo kasztelana albo biskupa jednej z większych diecezji (gnieźnieńska, krakowska, warmińska, płocka, kujawska – dla kanclerzy wywodzących się z duchowieństwa)
  • Łączenie urzędu wojewody lub kasztelana z urzędem starosty 1538
  • Łączenie dwóch starostw grodowych 1562–1563
  • Łączenie urzędu hetmana z urzędami kanclerza, marszałka i podskarbiego (1669)
  • Łączenie mandatu posła i deputata do Trybunału (1678)
  • Współczesność[]

    Zasada niełączenia pewnych funkcji publicznych została określona w art. 102, 103 i 107 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 roku. Zgodnie z tymi przepisami zasadę incompatibilitatis należy postrzegać w dwóch aspektach:

    Volumina Legum (łac. Volumina Legum. Leges, statua, constitutiones et privilegia Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae. Omniumque provinciarum annexarum, a commitiis visliciae anno 1347 celebratis usque ad ultima regni comitia - Prawa, konstytucye y przywileie Królestwa Polskiego, Wielkiego Xięstwa Litewskiego y wszystkich prowincyi należących na walnych seymiech koronnych od seymu wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu) – pierwszy polski zbiór prawa stanowionego, zawierający zapis wszystkich przywilejów królewskich i konstytucji sejmowych od roku 1347 do 1793 (obrady sejmu grodzieńskiego).Archidiecezja warmińska (łac. Archidioecesis Varmiensis) – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim.
  • formalnym – wyrażoną jako zakaz łączenia mandatu poselskiego lub senatorskiego z funkcjami państwowymi,
  • materialnym – wyrażoną jako zakaz podejmowania czy też wykonywania określonej działalności gospodarczej.
  • Pozostałe przypadki zasady incompatibilitatis wynikają wprost z ustaw ustrojowych.

    Mandat – pełnomocnictwo udzielone osobie sprawującej funkcję pochodzącą z wyboru. W tym znaczeniu mandat to umocowanie określonej osoby do uczestnictwa w zbiorowym ciele obsadzanym w wyborach – mandat ma poseł na Sejm, radny gminy itp., ale również członek zarządu organu osoby prawnej (spółki, spółdzielni, fundacji itp.). Wyróżnia się dwa rodzaje: mandat wolny i mandat imperatywny.Diecezja włocławska – jedna z diecezji kościoła rzymskokatolickiego w metropolii gnieźnieńskiej w Polsce, ustanowiona w XII wieku, jako jedna z pierwszych na ziemiach polskich. Początkowo biskupi rezydowali w Kruszwicy. W latach 1123-1125 Wolbórz stał się drugą stolicą biskupstwa kujawskiego, a później miastem rezydencjonalnym biskupów włocławskich, wzniesiono tam Pałac Biskupów Kujawskich. Do XIX wieku nazywana diecezją kujawską lub kujawsko-pomorską. W latach 1818-1925 jej tradycje przejęła diecezja kujawsko-kaliska. W 1925 przywrócona jako diecezja włocławska.

    Incompatibilitas w Unii Europejskiej[]

    Zasada incompatibilitatis znalazła również zastosowanie w przypadku posłów do Parlamentu Europejskiegoeurodeputowany nie może być członkiem rządu państwa członkowskiego, ponadto członkiem, urzędnikiem lub funkcjonariuszem organów Wspólnot Europejskich. Zasada ta ma również zastosowanie do sędziów i rzeczników generalnych Trybunału Sprawiedliwości, sędziów Sądu Pierwszej Instancji i sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej.

    Archidiecezja gnieźnieńska - jedna z 14. archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, pierwsza metropolia kościelna w Polsce założona w 1000 roku, siedziba prymasów Polski od 1418 roku, legatów papieskich od 1515 roku. Unia personalna aeque principaliter z archidiecezją poznańską (1821-1946) i in persona episcopi z archidiecezją warszawską (1946-1992).Hetman (czes. hejtman, ukr. гетьман, rum. hatman niem. Hauptmann) – historyczna nazwa głównodowodzących armiami czeskich taborytów, (w tym Ukrainy).

    Przypisy

    1. Volumina Legum tom 5, s.11 "De incompatibilibus"
    2. tamże s.271 "O Deputatach Trybunalskich, Posłach Ziemskich y Woyskowych, obudwuch narodów explikacya"



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Szlachta (ze starodolnoniemieckiego Slahta; współcz. niem. Geschlecht) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.
    Marszałek wielki koronny lub marszałek koronny (łac. mareschalus Regni Poloniae) – historyczny urząd w Polsce w okresie średniowiecza i w I Rzeczypospolitej, pierwszy „minister” w Koronie Królestwa Polskiego. Posiadał kompetencje zbliżone do współczesnego ministra spraw wewnętrznych.
    Kasztelan (łac. comes castellanus, komes grodowy, żupan; nazwa kasztelan pojawia się w XII w.) – urzędnik lokalny w średniowiecznej Polsce. Zajmował się administracją gospodarczą (ściąganiem danin na rzecz panującego), obroną i sądownictwem na terenie kasztelanii. Podlegali mu chorąży, wojski, sędzia grodowy i włodarz.
    Kanclerz wielki koronny – w dawnej Polsce: urzędnik kierujący kancelarią monarchy oraz odpowiadający za politykę zagraniczną. Urząd ten pojawił się na początku XII wieku i był sprawowany przez osobę duchowną. W czasie rozbicia dzielnicowego każdy władca miał własnego kanclerza; po zjednoczeniu kanclerz krakowski wypierał kanclerzy ziemskich (urzędy te zanikły do XV wieku).
    Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) – w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach. Urząd kościelny w Kościele katolickim i w kościołach prawosławnych uznawany za najwyższy stopień sakramentu kapłaństwa.
    Sąd (franc. Tribunal, ang. the General Court) – trybunał powołany pod nazwą Sąd Pierwszej Instacji na mocy Jednolitego Aktu Europejskiego, w celu odciążenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Zaczął działać z dniem 1 listopada 1989 roku. Od 1 grudnia 2009 roku istnieje nie jako odrębna instytucja, lecz organ sądowy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, i nosi obecną nazwę. Jego siedziba mieści się w Luksemburgu, rozprawy odbywają się w języku francuskim.
    Król (łac. rex) – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo „król” w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego, np. czeski král, litewski karalius, rosyjski король.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.