• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Imperium brytyjskie



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Republiki burskie – państwa założone podczas holenderskiej kolonizacji i Voortrekku w południowej Afryce. Większość z tych państw była dość krótkotrwała, gdyż podczas wojen burskich upadły one i zostały wcielone do brytyjskich kolonii.Wyspa Południowa (maori: Te Wai Pounamu lub Tavai Poenammoo tj. "Wody Szmaragdów", czasem też Te Waka a Māui, "Łódź Māui") – największa z wysp Nowej Zelandii, o powierzchni 150 523 km². Położona jest pomiędzy Morzem Tasmana a Oceanem Spokojnym. Od Wyspy Północnej oddzielona jest cieśniną Cooka.
    Dekolonizacja i rozpad imperium (1945–1997)[ | edytuj kod]

    Chociaż Wielka Brytania wyszła zwycięsko z II wojny światowej, skutki konfliktu dogłębnie zmieniły zarówno jej imperium, jak i resztę świata. Większość Europy – kontynentu, który panował nad światem przez kilka stuleci – znajdowała się w ruinach, a na jej obszarze stacjonowały wojska amerykańskie i radzieckie. W wyniku wojny Wielka Brytania była faktycznie bankrutem; uniknęła niewypłacalności tylko dzięki renegocjacji warunków spłaty długu (wynoszącego wówczas 4,33 mld dolarów, co równa się 56 mld dolarów w 2012) Stanom Zjednoczonym. Ostatnia rata długu została spłacona w 2006.

    Dominium Pakistanu (ang. Dominion of Pakistan) – historyczne państwo położone w Azji, na terenie obecnych Pakistanu i Bangladeszu, istniejące w latach 1947-1956.Siedem cudów świata (starożytnego) – lista najbardziej znanych budowli w starożytności. Była swego rodzaju przewodnikiem turystycznym dla podróżników starożytności, którzy chcieli zobaczyć najbardziej sławne i znane miejsca.

    W tym samym czasie w koloniach rosły w siłę ruchy antykolonialne. Sytuację dodatkowo komplikowała rosnąca rywalizacja Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego w okresie zimnej wojny. Teoretycznie oba państwa były przeciwne europejskiemu kolonializmowi. W praktyce jednak, amerykański antykomunizm był silniejszy niż antykolonializm i dlatego, aby powstrzymać komunistyczną ekspansję, Stany Zjednoczone wspierały dalsze istnienie imperium brytyjskiego.

    Funt szterling (ang. pound sterling, £), nieoficjalna nazwa funt brytyjski, symbol międzynarodowy GBP – oficjalna jednostka monetarna w Wielkiej Brytanii.Saint Lucia – państwo w Ameryce Środkowej na Morzu Karaibskim, na wyspie o tej samej nazwie należącej do archipelagu Wysp Zawietrznych, części Małych Antyli.

    Przemówienie brytyjskiego premiera Harolda Macmillana przed parlamentem Związku Południowej Afryki w 1960, znane jako „Wiatr zmian” (Wind of Change), było oznaką tego, że dni imperium brytyjskiego są policzone i że Wielka Brytania przyjęła politykę pokojowego wycofywania się ze swoich kolonii oraz przekazywania w nich władzy stabilnym, niekomunistycznym rządom. Była to polityka odmienna niż np. Francji i Portugalii, które prowadziły kosztowne i ostatecznie zakończone niepowodzeniem wojny, mające na celu utrzymania swoich imperiów kolonialnych. Pomiędzy 1945 a 1965, liczba ludności pozostającej pod rządami brytyjskimi poza Wielką Brytanią, spadła z 700 do 5 milionów, z czego 3 miliony żyło w Hongkongu.

    Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Mjanma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).Falklandy (ang. Falkland Islands) – brytyjskie terytorium zamorskie na południowym Atlantyku, około 480 km od wybrzeży Argentyny obejmujące wyspy o tej samej nazwie. Wyspy znajdują się pod administracją brytyjską, ale prawa do nich rości sobie także Argentyna, z tego powodu są czasem również nazywane Malwinami, od ich hiszpańskiej nazwy Islas Malvinas.

    Początki dekolonizacji[ | edytuj kod]

    W 1945 w wyborach zwyciężyła Partia Pracy, będąca zwolennikiem dekolonizacji. Utworzony przez nią rząd, z premierem Clementem Attlee na czele, szybko zajął się rozwiązywaniem najbardziej palącego problemu stojącego przed imperium: indyjskimi dążeniami do niepodległości. Dwa indyjskie ruchy niepodległościowe – Indyjski Kongres Narodowy i Liga Muzułmańska – walczyły o niepodległość Indii przez dziesięciolecia. Różniły się jednak co do sposobu, w jaki powinno się to stać. Indyjski Kongres Narodowy opowiadał się za jednolitym, świeckim państwem, a Liga Muzułmańska, obawiając się dominacji hinduistycznej większości, pragnęła utworzenia oddzielnego państwa islamskiego, obejmującego regiony zamieszkane w większości przez ludność muzułmańską. Narastająca liczba zamieszek i bunt Królewskiej Indyjskiej Marynarki Wojennej w 1946 skłoniły premiera Clementa Attleego do złożenia przyrzeczenia, że Indie uzyskają niepodległość nie później niż w 1948. Kiedy sytuacji się zaostrzyła i pojawiło się ryzyko wojny domowej, nowo mianowany (i zarazem ostatni) wicekról Indii, Lord Mountbatten, przyspieszył dzień ogłoszenia niepodległości na 15 sierpnia 1947. Wytyczone przez Brytyjczyków granice dzielące Indie na część hinduską i część muzułmańską, pozostawiły liczące dziesiątki milionów mniejszości w nowo powstałych, niepodległych państwach: Indiach i Pakistanie. Podziałowi Indii towarzyszyły przesiedlenia milionów muzułmanów z Indii do Pakistanu i hindusów z Pakistanu do Indii, a towarzysząca im przemoc pochłonęła setki tysięcy ofiar. Birma i Cejlon, które także wchodziły w skład Indii Brytyjskich, uzyskały niepodległość w 1948. Indie, Pakistan i Cejlon stały się członkami Wspólnoty Narodów, natomiast Birma nie dołączyła do tej organizacji.

    Filip V (ur. 19 grudnia 1683 w Wersalu, zm. 9 lipca 1746 w Madrycie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów panujący w latach 1700–1724 i 1724–1746 (w 1724 abdykował na rzecz swojego syna Ludwika I, po jego śmierci wrócił na tron).Atak na Pearl Harbor – japoński nalot w dniu 7 grudnia 1941 roku na amerykańskie bazy floty i lotnictwa na Hawajach, w tym najważniejszą bazę United States Navy na Pacyfiku w Pearl Harbor. Atak ten jest uważany za moment rozpoczęcia wojny na Pacyfiku.

    W brytyjskim Mandacie Palestyny, gdzie obok arabskiej większości żyła mniejszość żydowska, Brytyjczycy stanęli wobec podobnego problemu jak w Indiach. Sytuację komplikowała duża liczba żydowskich uchodźców chcących osiedlić się na terytorium Palestyny po Holokauście i Arabowie przeciwni utworzeniu państwa żydowskiego. W rezultacie trudności w rozwiązaniu problemu, ataków żydowskich organizacji paramilitarnych i rosnących kosztów obecności wojskowej, Wielka Brytania ogłosiła w 1947, że wycofa się z Palestyny w 1948 i przekazała sprawę do rozwiązania Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zgromadzenie Ogólne ONZ następnie przegłosowało plan podziału Palestyny na część żydowską i arabską.

    Louis Francis Albert Victor Nicholas George Mountbatten, 1st Earl Mounbatten of Burma (hrabia Mountbatten-Birmy) KG, GCB, OM, GCSI, GCIE, GCVO, DSO, PC (ur. 25 czerwca 1900 w Windsorze, zm. 27 sierpnia 1979 w zatoce Donegal, Irlandia) – brytyjski polityk i wojskowy, admirał floty, ostatni wicekról Indii i przedostatni gubernator generalny Indii.Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

    Po klęsce Japonii w II wojnie światowej, antyjapońskie oddziały na Malajach zwróciły się przeciwko Brytyjczykom, którzy szybko starali się odzyskać kontrolę nad tą posiadłością, cenną jako źródło kauczuku i cyny. Fakt, że partyzanci byli najczęściej komunistami chińskiego pochodzenia oznaczał, że brytyjskie próby stłumienia powstania były wspierane przez muzułmańskich Malajów, zdających sobie sprawę, że po stłumieniu powstania otrzymają niepodległość. Powstanie zaczęło się w 1948 i trwało do 1960, lecz w 1957 Brytyjczycy stłumili je na tyle, że przyznali niepodległość Federacji Malajskiej w ramach Wspólnoty Narodów. W 1963 11 stanów federacji wraz z Singapurem, Sarawakiem i Borneo Północnym (obecnie stan Sabah) połączyły się tworząc Malezję. W 1965 rządzony przez chińską większość Singapur został wydalony z federacji, w następstwie rosnących napięć między ludnością pochodzenia chińskiego i malajskiego. Brunei odmówiło przyłączenia się do federacji i utrzymało swój status brytyjskiego protektoratu do 1984, kiedy uzyskało niepodległość.

    Umowa międzynarodowa jest obecnie najważniejszym instrumentem regulującym stosunki międzynarodowe i jednym z dwóch niekwestionowanych źródeł prawa międzynarodowego.Robert Clive, pierwszy baron Clive of Plassey (29 września 1725 – 22 listopada 1774), jeden z twórców kolonializmu brytyjskiego w Indiach, dzięki zwycięstwom nad wojskami francuskimi i bengalskimi. W 1757 roku odniósł zwycięstwo nad armią nababa Bengalu pod Plassey. W latach 1765 - 1767 był gubernatorem Bengalu. Oskarżony o oszustwa, popełnił samobójstwo.

    Kryzys sueski i jego następstwa[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Kryzys sueski.
    Decyzja brytyjskiego premiera Anthony Edena o inwazji na Egipt podczas kryzysu sueskiego zakończyła jego karierę polityczną i ujawniła słabość Wielkiej Brytanii jako światowej potęgi

    W 1951 do władzy powróciła Partia Konserwatywna pod przywództwem Winstona Churchilla. Churchill i konserwatyści uważali, że pozycja Wielkiej Brytanii jako światowego mocarstwa zależy od utrzymania imperium, z bazą nad Kanałem Sueskim, pozwalającą jej utrzymać, pomimo utraty Indii, dominującą pozycję na Bliskim Wschodzie. Churchill nie mógł jednak zignorować nowego rewolucyjnego rządu Gamala Abdela Nasera, który w 1952 przejął władzę w Egipcie. W 1953 r. uzgodniono wycofanie wojsk brytyjskich ze strefy Kanału Sueskiego i uzyskanie przez Sudan Anglo-Egipski prawa do samostanowienia do 1955, z możliwością uzyskania niepodległości. Sudan uzyskał niepodległość 1 stycznia 1956.

    Ameryka Brytyjska – anachroniczny termin odnoszący się do terenów zależnych od Korony brytyjskiej lub parlamentu w Ameryce Północnej i Środkowej, na Karaibach oraz w Gujanie. Oficjalnie kolonie brytyjskie w Ameryce znane były jako Ameryka Brytyjska i Brytyjskie Indie Zachodnie do czasu deklaracji niepodległości przez Stany Zjednoczone w 1776 roku. Po tym wydarzeniu terytoria w kontynentalnej Ameryce pozostające w posiadaniu Wielkiej Brytanii (zbliżone, choć nie tożsame z terytorium współczesnej Kanady) określane były mianem Brytyjskiej Ameryki Północnej.Mauritius, Republika Mauritiusu – państwo wyspiarskie położone w południowo-zachodniej części Oceanu Indyjskiego, około 900 km na wschód od Madagaskaru. Wyspa jest częścią archipelagu Maskarenów. Poza wyspą do Mauritiusa należą wyspy: Rodrigues (w odległości 563 km na wschód od wyspy głównej), archipelag Cargados Carajos (402 km na północ) i Wyspy Agalega (933 km na północ). Około 174 km na południowy zachód od Mauritiusa położony jest Reunion.

    W lipcu 1956, Naser jednostronnie ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego. W odpowiedzi Anthony Eden, który zastąpił Winstona Churchilla na stanowisku premiera, zaczął (w porozumieniu z Francją) organizować izraelski atak na Egipt, który dałby Wielkiej Brytanii i Francji pretekst do interwencji zbrojnej i zajęcia strefy Kanału Sueskiego. Eden nie konsultował ataku ze Stanami Zjednoczonymi, a w konsekwencji prezydent USA Dwight Eisenhower odmówił wsparcia interwencji zbrojnej. W konflikt wokół Kanału Sueskiego włączył się też Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, grożąc interwencją po stronie egipskiej. Eisenhower wywarł presję finansową na Wielką Brytanię, grożąc sprzedażą amerykańskich rezerw brytyjskiego funta, co spowodowałoby nagłe załamanie brytyjskiej waluty. Chociaż interwencja osiągnęła swoje cele militarne, interwencja ONZ i presja amerykańska zmusiły Wielką Brytanię do upokarzającego wycofania swoich wojsk, a Edena do złożenia dymisji.

    Gwatemala (República de Guatemala) – państwo w Ameryce Środkowej, położone nad Oceanem Atlantyckim i Oceanem Spokojnym. Graniczy z Salwadorem (203 km), Hondurasem (256 km), Meksykiem (962 km), Belize (266 km) – łączna długość granic wynosi 1687 km, ponadto 400 km wybrzeża morskiego.Samoa (pełna oficjalna nazwa: Niezależne Państwo Samoa) – państwo w Oceanii, obejmujące zachodnią część Wysp Samoa (pozostałe stanowią terytorium Stanów Zjednoczonych jako Samoa Amerykańskie). Do 1997 znane było jako Samoa Zachodnie.

    Kryzys sueski obnażył brytyjskie ograniczenia i potwierdził utratę znaczenia Wielkiej Brytanii na arenie międzynarodowej, pokazując, że nie może ona działać przynajmniej bez przyzwolenia, jeżeli nie wsparcia, Stanów Zjednoczonych. Wydarzenia te uraziły brytyjską dumę narodową, co skłoniło do określenia ich przez jednego z członków parlamentu jako „brytyjskiego Waterloo”, a innego do sugestii, że kraj stał się „amerykańskim państwem satelickim”. Margaret Thatcher określiła później sposób myślenia brytyjskich elit politycznych jako „syndrom sueski”, z którego Wielka Brytania otrząsnęła się dopiero po odbiciu Falklandów po inwazji argentyńskiej w 1982.

    Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.Quebekczycy (fr. Quebecois, ang. Quebeckers) – mieszkańcy lub osoby pochodzące z Quebecu, Kanadyjczycy posługujący się językiem francuskim jako językiem ojczystym. Język angielski znają słabo i używają tylko poza granicami Quebecu. Czasami posługują się nieformalnie językiem quebeckim, używanym w Quebecu, enklawach frankofońskich w innych kanadyjskich prowincjach oraz w przygranicznych amerykańskich stanach. Protonaród zamieszkujący głównie we wschodniej Kanadzie (ok. 10 mln) i USA (ok. 2 mln). Quebekczycy są potomkami Europejczyków (gł. Francuzów, Belgów, Szwajcarów itd.), choć obecnie wzrasta liczebność osób o mieszanych korzeniach. Są w większości katolikami. W innych częściach Kanady są znani jako:

    Chociaż kryzys sueski oznaczał osłabienie pozycji Wielkiej Brytanii na Bliskim Wschodzie, nadal jednak pozostawała ona tam znaczącym graczem. Wielka Brytania ponownie użyła swoich wojsk w regionie, interweniując w Omanie (1957), Jordanii (1958) i w Kuwejcie (1961), chociaż dokonywała tych interwencji za aprobatą Stanów Zjednoczonych, a polityka prowadzona przez nowego brytyjskiego premiera Harolda Macmillana była zgodna z polityką amerykańską. Wielka Brytania utrzymywała obecność wojskową na Bliskim Wschodzie przez kolejną dekadę. W styczniu 1968, kilka tygodni po dewaluacji funta, premier Harold Wilson i minister obrony w jego rządzie Denis Healey ogłosili, że wojska brytyjskie wycofają się z głównych baz wojskowych na wschód od Kanału Sueskiego, w tym również tych na Bliskim Wschodzie, a przede wszystkim z Malezji i Singapuru. Brytyjczycy wycofali się z Adenu w 1967, z Bahrajnu w 1971 i z Malediwów w 1976.

    David Lloyd George, 1. hrabia Lloyd George of Dwyfor (ur. 17 stycznia 1863 w Manchesterze, Anglia, zm. 26 marca 1945 w Tŷ Newydd, Llanystumdwy, Walia), premier Wielkiej Brytanii w latach 1916-1922 i minister wojny w 1916 r.Home rule – żądania stawiane Zjednoczonemu Królestwu przez irlandzkie ruchy oporu na początku XIX wieku (1870-1918). Spopularyzował je w 1870 irlandzki poseł do Izby Gmin Isaac Butt. Ruch na rzecz home rule, stosując metody parlamentu, dążył do zastąpienia unii brytyjsko-irlandzkiej z 1800 r. federacją (powołanie parlamentu i rządu irlandzkiego oraz powierzenie im irlandzkich spraw wewnętrznych). Chcieli również uzyskać równouprawnienie katolików oraz przyznania Irlandii pełnej autonomii. Po dwóch nieudanych próbach (w 1886 i w 1893 odrzucono projekty ustaw o home rule) parlament brytyjski przyznał w 1914 autonomię Irlandii (bez Ulsteru), przy jednoczesnym odroczeniu wejścia jej w życie do zakończenia wojny. W grudniu 1918 roku zwolennicy home rule ponieśli całkowitą klęskę w konfrontacji wyborczej z niepodległościową organizacją Sinn Fein (My Sami) i ruch przestał istnieć.

    Wiatr zmian[ | edytuj kod]

    Dekolonizacja posiadłości brytyjskich w Afryce. Do końca lat 60., wszystkie posiadłości, z wyjątkiem Rodezji (obecnego Zimbabwe) i terytorium mandatowego Republiki Południowej Afryki: Afryki Południowo-Zachodniej (obecnej Namibii), uzyskały niepodległość
     Osobny artykuł: Dekolonizacja Afryki.

    W lutym 1960 Harold Macmillan wygłosił przemówienie w Kapsztadzie (Związek Południowej Afryki), w którym mówił m.in. o „wietrze zmian wiejącym nad tym kontynentem” (the wind of change blowing through this continent). Macmillan chciał uniknąć uwikłania Wielkiej Brytanii w wojny kolonialne, takie jak np. Francja toczyła w Algierii i w czasie, gdy był premierem szybko postępował proces dekolonizacji. Do trzech kolonii, które uzyskały niepodległość w latach 50. – Sudanu, Złotego Wybrzeża (dzisiejszej Ghany) i Federacji Malajów (obecnie Malezja i Singapur) – dołączyło prawie dziesięć razy tyle państw w latach 60. XX wieku.

    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.II wojna angielsko-holenderska – toczona w latach 1665-1667 była kontynuacją pierwszej wojny morskiej pomiędzy oboma mocarstwami, w której chodziło głównie o kontrolę handlu morskiego i panowanie na morzu.

    Pozostałe brytyjskie kolonie w Afryce, z wyjątkiem Rodezji Południowej (której rząd jednostronnie ogłosił niepodległość nieuznawaną przez społeczność międzynarodową), otrzymały niepodległość do 1968. Wycofywanie się Brytyjczyków z południowych i wschodnich części Afryki nie było procesem w pełni pokojowym. Uzyskanie niepodległości przez Kenię poprzedziło trwające kilka lat powstanie Mau Mau. W Rodezji ogłoszenie przez białą mniejszość w 1965 niepodległości, wywołało wojnę domową, która trwała aż do podpisania w 1979 porozumienia pokojowego w Lancaster House, określającego warunki zakończenia konfliktu i uznania niepodległości nowego państwa Zimbabwe w 1980.

    Akrotiri i Dhekelia – zbiorcza i nieoficjalna nazwa, często używana dla dwóch osobnych brytyjskich terytoriów zamorskich na Cyprze, będących jednocześnie bazami wojskowymi.Bitwa pod Waterloo – starcie zbrojne, do którego doszło 18 czerwca 1815 roku i było ostatnią bitwą Napoleona Bonaparte. Były cesarz Francuzów powrócił niespodziewanie z wygnania na Elbie i objął rządy na okres 100 dni. W krótkim czasie zebrał ponad 70-tysięczną armię, z którą ruszył w kierunku Brukseli, gdzie stały nierozwiązane jeszcze armie VI koalicji: angielska Wellingtona i pruska Blüchera. Po dwóch zwycięskich starciach 16 czerwca pod Quatre Bras i Ligny Napoleon stanął oko w oko z Wellingtonem pod Waterloo. Zwycięska początkowo bitwa po nadejściu armii Blüchera przemieniła się w klęskę, a armia francuska przestała istnieć. Napoleon musiał ponownie abdykować w dniu 22 czerwca.

    W basenie Morza Środziemnego, wojna partyzancka prowadzona przez Greków cypryjskich zakończyła się w 1960 przyznaniem niepodległości Cyprowi i pozostawieniem Wielkiej Brytanii baz wojskowych Akrotiri i Dhekelia. Środziemnomorskie wyspy Malta i Gozo w sposób pokojowy uzyskały niepodległość w 1964, choć w 1955 przeważało na nich, dążenie do ich integracji z Wielką Brytanią.

    Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 28 300 000 (wg stanu na 2010 r.), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.Wojna rodezyjska, sh. Druga Chimurenga — wojna domowa toczona od lipca 1964 do grudnia 1979 roku w nieuznawanym przez społeczność międzynarodową państwie o nazwie Rodezja (później Zimbabwe-Rodezja). Kraj ten – dzisiejsze Zimbabwe – kilkakrotnie zmieniał nazwę. Rząd Rodezji Południowej zapowiedział w październiku 1964 roku, gdy Rodezja Północna stała się Zambią, że przyjmuje krótszą nazwę Rodezja, ale Wielka Brytania odmówiła uznania tej decyzji twierdząc, że zmiana nazwy kraju wykracza poza uprawnienia władz kolonii. Rząd kolonii mimo to używał skróconej nazwy, ogłaszając niepodległość jako Rodezja i używając tej nazwy aż do przekształcenia w Zimbabwe-Rodezję w czerwcu 1979 roku.

    Wielka Brytania utworzyła w 1958 Federację Indii Zachodnich, zrzeszającą brytyjskie kolonie z obszaru Karaibów, która rozpadła się po odejściu z niej Jamajki (1961) i Trynidadu (1962); po ich odejściu również większość pozostałych wysp uzyskała niepodległość. Barbados uzyskał niepodległość w 1966, a pozostała część wschodniokaraibskich wysp w latach 70. i 80. XX wieku. Anguilla i wyspy Turks i Caicos opowiedziały się za pozostaniem przy Wielkiej Brytanii, już po rozpoczęciu procedury przyznania im niepodległości. Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Kajmany i Montserrat opowiedziały się za utrzymaniem więzów z Wielką Brytanią, podczas gdy Gujana uzyskała niepodległość w 1966. Ostatnia brytyjska kolonia na kontynencie amerykańskim, Honduras Brytyjski, otrzymał autonomię w 1964, zmienił nazwę na Belize w 1973, a pełną niepodległość uzyskał w 1981. Roszczenia Gwatemali do terytorium Belize nie zostały rozstrzygnięte.

    Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów (ang.: An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations; w powszechnym użyciu jest również skrócona nazwa Bogactwo narodów) - tytuł dzieła szkockiego myśliciela i ekonomisty Adama Smitha wydanego w 1776 roku (wydanie polskie 1954). Bogactwo narodów jest uważane za pierwszą próbę naukowej analizy zjawisk ekonomicznych, a data jego wydania jest umownie przyjmowana za datę narodzin współczesnej ekonomii.Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

    Brytyjskie terytoria na Pacyfiku uzyskały niepodległość w latach 70., zaczynając od Fidżi w 1970 a kończąc na Vanuatu w 1980. Niepodległość Vanuatu opóźniła się ze względu na konflikt pomiędzy społecznościami anglo- i francuskojęzyczną, ponieważ wyspy były kondominium Wielkiej Brytanii i Francji. Fidżi, Tuvalu, Wyspy Salomona i Papua-Nowa Gwinea stały się commonwealth realms, tzn. głową tych państw jest monarcha brytyjski.

    Kuwejt, Państwo Kuwejt (Daulat al Kuwajt دولة الكويت) – państwo położone w południowo-zachodniej Azji, na północno-zachodnim wybrzeżu Zatoki Perskiej. Graniczy z Irakiem (242 km) i Arabią Saudyjską (222 km) – łączna długość granic lądowych wynosi 464 km, ponadto 499 km wybrzeża morskiego.Kampania włoska w czasie II wojny światowej - walki prowadzone między wojskami aliantów a państwami Osi na terytorium Zjednoczonego Królestwa Włoch. Rozpoczęła się 9 lipca 1943 wraz z lądowaniem aliantów na Sycylii, a zakończyła się 2 maja 1945 wraz z kapitulacją wojsk niemieckich na tym froncie. Podczas kampanii włoskiej zginęło około 110 000 żołnierzy - 60 000 po stronie Aliantów, 50 000 po stronie Niemców; była to najkosztowniejsza kampania w Europie Zachodniej.

    Koniec imperium[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Wojna o Falklandy-Malwiny.

    Niepodległość Rodezji (jako Zimbabwe), Nowych Hebrydów (jako Vanuatu) w 1980 i Belize w 1981 oznaczała, że oprócz rozproszonych wysp i placówek (i zaanektowanej w 1955 niezamieszkanej skały na Oceanie Atlantyckim, Rockall), proces dekolonizacji, który rozpoczął się po II wojnie światowej, został w dużej mierze zakończony. W 1982 brytyjska gotowość do obrony jej terytoriów zamorskich, została poddana testowi, gdy Argentyna zajęła Falklandy, powołując się na roszczenia sięgające korzeniami czasów imperium hiszpańskiego. Zwycięstwo w wojnie o Falklandy i odbicie wysp z rąk Argentyńczyków było postrzegane jako odwrócenie tendencji spadkowej statusu Wielkiej Brytanii jako światowego mocarstwa. W 1982 r. parlament Kanady zerwał ostatnie związki prawne z Wielką Brytanią, uchwalając Konstytucję Kanady. Zerwanie było potwierdzone Ustawą o Kanadzie uchwaloną w tym samym roku przez parlament brytyjski. Podobne ustawy zostały uchwalone dla Australii i Nowej Zelandii w 1986.

    Kryzys sueski (arab. أزمة السويس – العدوان الثلاثي; hebr. מבצע קדש, Operacja „Kadesz”) – militarna agresja Wielkiej Brytanii, Francji i Izraela na Egipt, która rozpoczęła się 29 października 1956. Agresja została poprzedzona decyzją Egiptu o nacjonalizacji Kanału Sueskiego (26 lipca 1956), jednak rzeczywistą przyczyną wybuchu wojny było pragnienie Wielkiej Brytanii i Francji utrzymania kontroli nad Kanałem. Państwa te dla realizacji swoich celów posłużyły się Izraelem, którego statki handlowe nie mogły korzystać z Kanału Sueskiego. Izrael miał także własne wystarczające powody, by wziąć udział w wojnie.Abel Janszoon Tasman (ur. w 1603 w Lutjegast w Republice Niderlandów, zm. 10 października 1659 w Batawii w Holenderskich Indiach Wschodnich) – holenderski żeglarz, odkrywca i kupiec.

    We wrześniu 1982 premier Margaret Thatcher udała się do Pekinu, aby negocjować z rządem Chin w sprawie przyszłości ostatniego ważniejszego terytorium zamorskiego, Hongkongu. Zgodnie z postanowieniami traktatu nankińskiego z 1842, sama wyspa Hongkong została oddana Wielkiej Brytanii „na zawsze”, ale większość terytorium kolonii stanowiły Nowe Terytoria, które w 1898 zostały na mocy ustaleń drugiej konwencji pekińskiej wydzierżawione Wielkiej Brytanii na 99 lat, który to okres kończył się w 1997. Thatcher, dostrzegając podobieństwa z Falklandami, początkowo chciała zatrzymać Hongkong i proponowała administrację brytyjską pod zwierzchnictwem Chin. Propozycja została jednak odrzucona przez Chiny. Porozumienie osiągnięto w 1984: na mocy wspólnej deklaracji chińsko-brytyjskiej, Hongkong stał się specjalnym regionem administracyjnym Chińskiej Republiki Ludowej, zachowującym autonomię pozwalającą na utrzymanie dotychczasowego stylu życia jego mieszkańcom przez co najmniej 50 lat. Ceremonia przekazania Hongkongu Chinom w 1997 oznaczała dla wielu ludzi, w tym księcia Karola, który uczestniczył w ceremonii, „koniec imperium”.

    Republika Południowoafrykańska (niderl. Zuid-Afrikaansche Republiek, ZAR), potocznie Transwal (Transvaal Republiek; dosłownie "Republika za rzeką Vaal") – historyczne państwo burskie na terenie obecnej Republiki Południowej Afryki istniejące z przerwami w latach 1852-1902.Minorka (hiszp., katal. Menorca) – wyspa hiszpańska na Morzu Śródziemnym, druga co do wielkości w archipelagu Balearów. Długość około 50 km, szerokość około 16 km, powierzchnia 668 km². Zamieszkuje ją około 92 000 mieszkańców. Głównym miastem wyspy jest Mahón (katal. Maó), a najwyższym szczytem – El Toro.

    Dziedzictwo[ | edytuj kod]

    Wielka Brytania zachowuje zwierzchność nad 14 terytoriami (2015) znajdującymi się poza Wyspami Brytyjskimi, które od 2002 są określane jako brytyjskie terytoria zamorskie. Niektóre z nich są niezamieszkane, nie licząc przebywającego tam personelu wojskowego lub naukowego. Pozostałe posiadają różny stopień samorządności i są zależne od Wielkiej Brytanii w sprawach polityki zagranicznej i obrony. Rząd brytyjski wyraża chęć wspierania dążeń do niepodległości każdego z terytoriów zamorskich. Brytyjskie zwierzchnictwo nad kilkoma z tych terytoriów jest kwestionowane przez sąsiadujące z nimi państwa: Hiszpania zgłasza roszczenia do Gibraltaru, Argentyna do Falklandów oraz Georgii Południowej i Sandwicha Południowego, a Mauritius i Seszele do Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego. Do części obszaru Brytyjskiego Terytorium Antarktycznego zgłaszają roszczenia terytorialne Argentyna i Chile.

    Jerzy VJerzy Fryderyk Ernest Albert (ang. George Frederic Ernest Albert, ur. 3 czerwca 1865 w Londynie, zm. 20 stycznia 1936 w Sandringham) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii (od 1927 Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) i cesarz Indii od 6 maja 1910. W czasie I wojny światowej zmienił nazwisko na Windsor, gdyż dotychczasowe o niemieckim pochodzeniu (Coburg) źle się w Anglii kojarzyło. Za jego rządów w 1922 r. Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 milionów km², stając się największym imperium w historii ludzkości.Wilhelm III Orański (ang. Wiliam III, hol. Willem III, właściwie Wilhelm Henryk Orański) (ur. 14 listopada 1650 w Hadze, zm. 8 marca 1702 w Londynie) – książę Oranii-Nassau, stadhouder Republiki Zjednoczonych Prowincji, król Anglii i Szkocji, pogrobowy syn Wilhelma II Orańskiego i Marii Stuart, córki króla Anglii i Szkocji Karola I.

    Większość byłych brytyjskich kolonii i protektoratów jest członkami Wspólnoty Narodów, apolitycznego, dobrowolnego stowarzyszenia równoprawnych członków. Głową państwa piętnastu (2015) członków Wspólnoty Narodów (poza Wielką Brytanią), jest każdorazowy król lub królowa Wielkiej Brytanii; są to tzw. Commonwealth realms.

    Bitwa o Malaje – bitwa stoczona między wojskami alianckimi a japońskimi na Malajach od 8 grudnia 1941 roku do 31 stycznia 1942 roku podczas II wojny światowej. Podczas kampanii wojska brytyjskie oraz Wspólnoty Brytyjskiej stoczyły wiele bitew lądowych z armią japońską. Dla brytyjskich, indyjskich, australijskich i malajskich wojsk kampania na Malajach zakończyła się jednak porażką.Powstanie wielkanocne (irl. Éirí Amach na Cásca, ang. Easter Rising) – powstanie, które wybuchło w stolicy Irlandii, Dublinie, 24 kwietnia 1916 roku.

    Dziesięciolecia, a w niektórych przypadkach stulecia, rządów i emigracji brytyjskiej pozostawiły swój ślad na niepodległych państwach, wywodzących się z imperium brytyjskiego. Imperium przyczyniło się do rozpowszechnienia języka angielskiego w różnych regionach świata. Obecnie jest on językiem ojczystym prawie 400 milionów ludzi, a posługuje się nim jako językiem ojczystym, drugim językiem lub językiem obcym około półtora miliarda ludzi. Rozpowszechnienie języka angielskiego od drugiej połowy XX wieku jest spowodowane częściowo wpływem kultury Stanów Zjednoczonych, które same pierwotnie stanowiły kolonię brytyjską. Poza Afryką, gdzie prawie wszystkie byłe kolonie przyjęły prezydencki system rządów, angielski system parlamentarny stanowił wzorzec dla systemów politycznych wielu byłych kolonii, a angielski system prawny dla ich systemów prawnych. Brytyjski Komitet Sądowniczy Tajnej Rady jest do tej pory najwyższym sądem apelacyjnym dla kilku byłych kolonii z rejonu Karaibów i Pacyfiku. Brytyjscy misjonarze protestanccy, którzy odbywali wyprawy misyjne, rozpowszechnili wiarę anglikańską na wszystkich kontynentach. Brytyjska architektura kolonialna (kościoły, dworce kolejowe i budynki użyteczności publicznej) widoczna jest do dzisiaj w wielu miastach, będących kiedyś częścią imperium brytyjskiego. Dyscypliny sportowe wywodzące się z Wielkiej Brytanii – szczególnie piłka nożna, krykiet, tenis i golf – stały się popularne na całym świecie. W niektórych krajach w użyciu pozostają różne jednostki imperialnego system miar. Zasada lewostronnego ruchu drogowego została zachowana w dużej części byłego imperium.

    Lista największych państw w historii – największe terytorialnie imperia i państwa jakie istniały na przestrzeni dziejów i – porównawczo – Polski (Rzeczypospolitej w największym osiągniętym terytorium w 1618 roku).Voortrekkers (afr. ci, co idą przodem) - burscy pionierzy w południowej Afryce, którzy po brytyjskiej aneksji Kolonii Przylądkowej od 1835, w latach 40. i 50. XIX wieku, wyruszyli z niej w głąb Afryki. Wielki Trek miał wielu przywódców takich jak choćby: Louis Tregardt, Hendrik Potgieter, Sarel Cilliers, Pieter Uys, Gerrit Maritz, Pieter Retief, i Andries Pretorius. Burowie ruszyli na północ, zakładając na nowych terenach niepodległe republiki burskie (Transwal, Orania i Natal) i prowadząc wojny z królestwem Basuto, utworzonym na początku XIX wieku przez króla Moshoeshoe I. Stworzone przez nich republiki nie przetrwały długo - po wojnach burskich zostały wchłonięte przez imperium brytyjskie.

    Granice polityczne nakreślone przez Brytyjczyków, nie zawsze uwzględniały kryteria narodowościowe czy religijne, co przyczyniło się do powstawania konfliktów na terenach będących kiedyś posiadłościami brytyjskimi. Imperium brytyjskie jest również odpowiedzialne za wielkie migracje ludności. Miliony mieszkańców opuściło Wyspy Brytyjskie, tworząc społeczności Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii i Nowej Zelandii, swego czasu zdominowane przez ludność pochodzenia brytyjskiego i irlandzkiego. W dalszym ciągu zdarzają się napięcia pomiędzy potomkami białych osadników będących większością w tych krajach a rdzenną ludnością będącą tam mniejszością, a także między potomkami osadników i rdzenną ludnością w Republice Południowej Afryki i w Zimbabwe, gdzie z kolei potomkowie osadników znajdują się w mniejszości. Osadnictwo w Irlandii osób pochodzących z sąsiedniej Wielkiej Brytanii, do dnia dzisiejszego wpływa na podziały w Irlandii Północnej. Miliony ludzi przemieszczały się do i z brytyjskich kolonii, w tym duża liczba mieszkańców subkontynentu indyjskiego emigrujących do innych części imperium, takich jak obecna Malezja i Fidżi, a także Chińczyków do Malezji, Singapuru i na Karaiby. Struktura demograficzna Wielkiej Brytanii także się zmieniła w wyniku napływu do niej, po II wojnie światowej, ludności z jej byłych kolonii.

    Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 – rezolucja uchwalona podczas II Sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w dniu 29 listopada 1947 w celu podzielenia terytorium Mandatu Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. Rezolucja posiada oficjalną nazwę Plan Podziału z Gospodarczą Unią.Burowie (także Boerowie; w języku niderlandzkim boer, wym. [bur], oznacza chłopa, rolnika, farmera) – potomkowie głównie holenderskich, flamandzkich i fryzyjskich kalwinistów, niemieckich luteran i francuskich hugenotów, którzy osiedlali się w Afryce Południowej w XVII i XVIII wieku. W mniejszej liczbie mają korzenie skandynawskie, polskie, portugalskie, włoskie, hiszpańskie, szkockie, angielskie, irlandzkie i walijskie.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • kolonie brytyjskie


  • Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ziemia Ruperta - region historyczno-geograficzny w Ameryce Północnej wyznaczony przez dział wodny Zatoki Hudsona. Ziemia Ruperta została proklamowana kolonią brytyjską przez króla Karola II w 1668 i wydzierżawiona na sto lat (termin dzierżawy przedłużano dwukrotnie) Kompanii Zatoki Hudsona. Ziemia swoją nazwę zawdzięcza księciu Rupertowi, królewskiemu kuzynowi, jednemu z udziałowców Kompanii.
    Wojna o sukcesję hiszpańską – była prowadzona w latach 1701-1714 pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Austrią, Prusami a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią o władztwo nad Hiszpanią i dominację w Europie.
    Kompania Wirgińska (ang. The Virginia Company – kompania osadniczo-handlowa powołana w Anglii w 1606 w celu kolonizacji Ameryki Północnej. Kompania zastała założona przez króla Jakuba I i podzielona była na dwa oddziały:
    Hegemonia – termin pochodzi z języka greckiego, w starożytnej Grecji oznaczał przywództwo jednego państwa nad innymi, które poddają się jego kierownictwu. Hegemonia była związana z rywalizacją dwóch najsilniejszych państw-miast: Aten (Związek Morski) i Sparty (Związek Peloponeski) oraz okresowo Teb (Związek Beocki). Współcześnie termin hegemonia oznacza również: zwierzchnictwo, przewodnictwo, przywództwo danego państwa nad innymi które je dobrowolnie uznają; lub przeważający wpływ, supremację, dominację jednego państwa nad innymi, prymat w polityce międzynarodowej uzyskane przy pomocy groźby lub użycia siły.
    Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).
    Nevis – wyspa położona na Morzu Karaibskim w składzie Wysp Nawietrznych, stanowiąca autonomiczną część państwa Saint Kitts i Nevis. Wyspa zajmuje obszar 93,2 km², jest zamieszkiwana przez 12106 osób (gł. Murzyni i Mulaci, ludność pochodzenia azjatyckiego i europejskiego stanowi ok. 2% populacji wyspy).
    Oman (arab. عُمان Uman), Sułtanat Omanu (arab. سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo w Azji, leżące na Półwyspie Arabskim, nad Morzem Arabskim i Zatoką Omańską. Graniczy z Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, Arabią Saudyjską i Jemenem. Stolica mieści się w mieście Maskat. Oman należy do Ligi Państw Arabskich.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.371 sek.