Idealizm krytyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Idealizm krytyczny – termin, którym Immanuel Kant określa wariant idealizmu, który stanowi jego własna filozofia. Obok terminów takich jak „filozofia krytyczna”, „idealizm transcendentalny”, „transcendentalizm”, „krytycyzm” czy „filozofia transcendentalna” stanowi termin „idealizm krytyczny” także jedno z określeń historycznych filozofii Kanta i jego następców (kantystów) jako całości. Głównymi określeniami filozofii Kanta używanymi przez niego samego są jednak „filozofia transcendentalna” i „idealizm transcendentalny” – Kant rzadko nazywał swoją filozofię idealizmem krytycznym. Uwypuklał raczej poprzez tę nazwę wariant idealizmu, którego był przedstawicielem.

Paul Natorp (ur. 1854 r. w Düsseldorfie, zm. 1924r w Marburgu) niemiecki filozof, przedstawiciel neokantowskiej szkoły marburskiej.Neokantyzm − nurt filozoficzny zapoczątkowany w drugiej połowie XIX wieku, który wyrażał sprzeciw wobec heglizmu oraz materializmu przyrodoznawczego. Nazwa "neokantyzm" pochodzi stąd, że neokantyści szukali inspiracji w filozofii Kanta.

Idealizm krytyczny jako nazwa formy idealizmu[ | edytuj kod]

Sam idealizm Kanta określał on jako transcendentalny, formalny lub później krytyczny w opozycji do innych form, które wyróżniał w obrębie idealizmu współczesnego, tj. do idealizmu dogmatycznego lub wizyjnego Berkeleya oraz idealizmu problematycznego lub sceptycznego Kartezjusza które łącznie określał jako idealizm empiryczny. Należy też zauważyć, że termin „idealizm krytyczny” pojawia się w filozofii Kanta późno, zastępując „idealizm transcendentalny” i „idealizm formalny”, wcześniejsze określenia, którymi opatrywał swoją filozofię jako formę idealizmu.

Transcendentalizm - nurt filozofii amerykańskiej zapoczątkowany między innymi przez R.W. Emersona i H.D. Thoreau. Głosi ideę równości, niezależności oraz samodzielności. Podkreśla autonomiczność każdego człowieka w dochodzeniu do prawd moralnych, duchowych oraz społecznych. Za pierwszy tekst traktujący o transcendentalizmie, uważany jest "Nature" Emersona. Jego samego uważa się za prekursora ruchu.Idealizm transcendentalny – obok terminu „filozofia krytyczna” najważniejszy z terminów, którymi Immanuel Kant określał swoje poglądy filozoficzne. W szczególności określał on tym terminem przedstawioną przez siebie formę idealizmu teoriopoznawczego, przy czym używał tu także terminów „idealizm formalny” i – późniejszego, ale wypierającego uprzednie – „idealizm krytyczny”, przeciwstawiając tu swoją filozofię realizmowi teoriopoznawczemu i dawniejszym formom idealizmu teoriopoznawczego. Filozofię Kanta określać należy jako idealistyczną przede wszystkim z tego względu, że odmawia nam ona możliwości poznania rzeczy samych w sobie, przez co nasze poznanie (niem. Erkenntnis) przedmiotów zdeterminowane jest przez nasze własne władze poznawcze: przedmioty doświadczenia nigdy nie są dane w sobie, ale zawsze istnieją w doświadczeniu; mimo że współwarunkowane są przez nasze podmiotowe władze poznawcze, nie mają charakteru iluzji, ale istnieją realnie, jako współkonstytuowane przez podmiot. Później termin ten stał się także określeniem poglądów kontynuatorów myśli Kanta, w szczególności idealistów klasycznych.

Idealizm krytyczny jako nazwa formy kantyzmu[ | edytuj kod]

Jako całościowe określenie kantyzmu we własnej interpretacji użył terminu „idealizm krytyczny” po raz pierwszy Fichte w Wiedzy obiektywnej, dla którego jego wiedza obiektywna stanowi idealizm o charakterze „krytycznym” z tego względu, że Ja (niem. Ich) nie może być w niej rozpatrywane ani czysto idealistycznie, tj. jako podmiot, ani czysto dogmatycznie, tj. jako przedmiot. Od tego czasu termin „idealizm krytyczny” rozpowszechnił się jako określenie filozofii kantowskiej, a zwłaszcza od lat osiemdziesiątych XIX wieku za sprawą Hermanna Cohena. Cohen odróżnia swój neokantyzm jako idealizm krytyczny tak od samej epistemologii Kanta, jak i od idealizmu subiektywnego. Osobnego znaczenia nabrał termin „idealizm krytyczny” także dla Paula Natorpa.





Reklama