• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ibn Chaldun



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Wezyr (arab. وزير) – od czasów Abbasydów najważniejszy urząd na dworze kalifów. Wzrost znaczenia wezyra miał związek z przyjęciem przez Abbasydów ceremoniału orientalnego, który uniemożliwiał władcy bezpośrednie komunikowanie się z poddanymi, co spowodowało, że wezyr stał się wyrazicielem woli kalifa. Wezyr już od czasów Omajadów, stał na czele kancelarii państwa, przez którą przechodziły dekrety kalifów.Tunis, (arab. تونس; [Tūnis]) – stolica Tunezji, położona w odległości ok. 10 km od Zatoki Tuniskiej na Morzu Śródziemnym, nad zachodnim brzegiem Jeziora Tuniskiego.
    Pomnik Ibn Chalduna w Tunisie

    Ibn Chaldun, arab. ابن خلدون (ur. 27 maja 1332 w Tunisie, zm. 17 marca 1406 w Kairze) – arabski filozof, historyk, prekursor socjologii, politologii i ekonomii, któremu przypisuje się stworzenie arabskiej filozofii, historii i socjologii. Jego dzieła wywarły duży wpływ na średniowieczną kulturę.

    Afryka Północna – region Afryki, obejmujący północną część kontynentu. Zazwyczaj do krajów Afryki Północnej zalicza się:Heterodoksja – (gr. ἕτερος i δόξα), nieprawowierność; uznawanie odmiennych poglądów, dogmatów, niezgodnych z obowiązującą w danej religii doktryną wiary.

    Pozostawał w służbie władców północnej Afryki i Grenady. Był m.in. autorem historycznego dzieła Kitab al-ibar.

    Opisał historię Arabów, Berberów i Persów. Jego najbardziej znane dzieło to Al-Mukaddima. Skrytykował w nim najczęściej popełniane przez pozostałych historyków błędy. Wyłożył w nim również teorię o społeczeństwie. Ponadto podkreślał w swoim dziele znaczenie asabijji, czyli więzi grupowej. Zasłynął z nowatorskiej, jak na tamte czasy, koncepcji racjonalnego wyjaśniania zjawisk historycznych i społecznych.

    Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Życie Ibn Chalduna jest nadzwyczaj dobrze udokumentowane, gdyż pozostawił po sobie autobiografię At-Tarif bi-Ibn Chaldun wa-rihlatihi gharban wa-szarkan wydaną przez Muhammada Ibn Tawita at-Tandżiego w Kairze w 1951, w której dosłownie cytował liczne dokumenty dotyczące jego życia. Niechętnie jednak podawał informacje z życia prywatnego, niewiele więc wiadomo o jego relacjach rodzinnych.

    Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.Hegemonia – termin pochodzi z języka greckiego, w starożytnej Grecji oznaczał przywództwo jednego państwa nad innymi, które poddają się jego kierownictwu. Hegemonia była związana z rywalizacją dwóch najsilniejszych państw-miast: Aten (Związek Morski) i Sparty (Związek Peloponeski) oraz okresowo Teb (Związek Beocki). Współcześnie termin hegemonia oznacza również: zwierzchnictwo, przewodnictwo, przywództwo danego państwa nad innymi które je dobrowolnie uznają; lub przeważający wpływ, supremację, dominację jednego państwa nad innymi, prymat w polityce międzynarodowej uzyskane przy pomocy groźby lub użycia siły.

    W epoce Ibn Chalduna Afryka Północna, po upadku Almohadów (1147–1269) była opanowana przez trzy dynastie, osłabiające się we wzajemnych walkach. W dzisiejszym Maroku rezydowali Merynidzi (1196–1464), w zachodniej Algierii panowali Abdalwadydzi (1236–1556), zaś Hafsydzi (1228–1574) władali wschodnią Algierią, Tunezją i Cyrenajką. Stale zagrożone atakami sąsiadujących plemion berberyjskich, dynastie te walczyły o hegemonię w Afryce Północnej.

    Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek. Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie.

    Ibn Chaldun pochodził z rodziny szlacheckiej Banū Chaldūn, która od wielu pokoleń żyła w Sewilli (Andaluzja). W swojej autobiografii Ibn Chaldun wyprowadzał swoje pochodzenie od czasów proroka Mahometa z rodu arabsko-jemeńskiego z Hadramautu, który na początku islamskich podbojów przybył do Hiszpanii. Jego rodzina, która w Andaluzji sprawowała wiele wysokich urzędów, wyemigrowała w okresie początkowej rekonkwisty, ok. połowy XIII wieku, do Ceuty w północnej Afryce. Za czasów dynastii Hafsydów – panowania emira Jahji I w latach 1228–1249 niektórzy członkowie rodziny Ibn Chalduna sprawowali urzędy polityczne, ojciec i dziadek natomiast wycofali się z życia politycznego i wstąpili do tarikizakonu mistycznego.

    Medresa albo madrasa (z arab. مدرسة, madrasa = szkoła) – teologiczna szkoła muzułmańska, początkowo mieszcząca się przy meczecie, później samodzielna, w której nauczano Koranu, prawa oraz języka arabskiego. Od około X wieku medresy uzyskały pewną samodzielność, zaczęto wykładać w nich także nauki ścisłe.Kalif (arab. chalifa, „następca”) – tytuł następców Mahometa, czyli przywódców muzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanych kalifatami. Pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku został Abu Bakr. Po zamordowaniu kalifa Alego w 661 roku, w wyniku sporu o sukcesję, doszło do rozłamu wewnątrz wyznawców islamu na szyitów i sunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 r. powstał szyicki kalifat w Kairze, zniszczony przez Saladyna w 1171 r. W 929 roku emir Kordoby, Abd ar-Rahman III, ogłosił się kalifem, jednak jego kalifat rozpadł się już w 1031 r.

    Wychowanie i edukacja[ | edytuj kod]

    Wysoka pozycja jego rodziny sprawiła, że Ibn Chaldun mógł podjąć studia u najlepszych nauczycieli północnej Afryki. Ibn Chaldun otrzymał klasyczne arabskie wykształcenie: Koran, naukę o języku arabskim, kluczową dla rozumienia Koranu i islamskiego prawa, hadis i naukę o prawie (fikh). Mistyk, matematyk i filozof al-Ābilī nauczył go podstaw matematyki, logiki i filozofii, przy czym Ibn Chaldun studiował głównie dzieła Awerroesa, Awicenny, Ar-Raziego i at-Tusiego. W wieku 17 lat Ibn Chaldun stracił oboje rodziców w rezultacie grasującej na trzech kontynentach epidemii „czarnej śmierci“, szalejącej również w Tunisie.

    Piotr I Okrutny, hiszp. Pedro I el Cruel (ur. 30 sierpnia 1334 w Burgos w Kastylii, zm. 23 marca 1369 w Montiel we Francji) - król Kastylii i Leónu w latach 1350-1369. Zwany był także Sprawiedliwym lub Egzekutorem Prawa.Kair (arab. القاهرة; - trl. Al-Qāhirah, trb. Al-Kahira) – stolica i największe miasto Egiptu (214 km², liczba ludności 6 787 000 stałych mieszkańców, zespół miejski 17,285 mln mieszkańców (tzw. Wielki Kair) – największe miasto Afryki i Bliskiego Wschodu). Nie ma dokładnych statystyk na temat liczby ludności Kairu. Powodują to ciągłe wędrówki mieszkańców. Szacuje się, że codziennie przybywa tu tysiąc nowych mieszkańców. Ponad 2 mln osób mieszka w tzw. „Mieście umarłych”. Kair nazywane jest „Miastem tysiąca minaretów” lub „Matką Świata”. To największy ośrodek świata islamskiego. Położone jest nad Nilem.

    W zgodzie z rodzinną tradycją celem Ibn Chalduna była kariera polityczna. Wobec wciąż zmieniających się władców, a zarazem stosunków panujących w polityce w północnej Afryce Ibn Chaldun musiał ciągle balansować między zawieraniem znajomości i ich porzucaniem, aby w razie potrzeby nie upaść razem z krótkotrwałymi władcami.

    Hadramaut (arab.: حضرموت) – jedna z 20 jednostek administracyjnych Jemenu. Położona we wschodniej części kraju.Grenada – państwo wyspiarskie na wyspie Grenada i części wysp archipelagu Grenadyn (Małe Antyle) na Morzu Karaibskim.

    Pierwsze lata w Tunisie, Maroku i | edytuj kod]

    Po zdobyciu wykształcenia w Tunisie został sekretarzem sułtana z dynastii Hafsydów Abu Ishaka Ibrahima II al-Mustansira. Już w 1347, kiedy Abu al-Hasan zajął Tunis, utrzymywał dobre kontakty z dworem Merynidów.

    Po przeprowadzce z Tunisu do Fezu Chaldun rozpoczął polityczną karierę w wieku 20 lat na stanowisku katib al-alama (كاتب العلامة) w kancelarii Ibn Tafradżina i na polecenie sułtana Abu Ishaka. W tym czasie Ibn Chaldun żył i działał w bezpośrednim sąsiedztwie medresy Bu Inania – dziś przy ulicy at-Tal'a l-kbira – którą uważa się za jeden z najpiękniejszych przykładów marokańskiej architektury. Zadanie katib al-alama polegało na umieszczaniu kaligraficznym pismem typowych zwrotów wstępnych w oficjalnych dokumentach. Tamtejszy władca z dynastii Merynidów Abu Inan przyznał mu później posadę pisarza królewskich proklamacji, co nie przeszkodziło Chaldunowi spiskować przeciwko swemu pracodawcy. W rezultacie 25-letni Chaldun został w 1357 r. wtrącony do więzienia na 22 miesiące. Dopiero po śmierci Abu Inana (1358) został zwolniony przez jego syna i następcę. Ibn Chaldun zjednoczył się przeciwko niemu z żyjącym na emigracji jego wujem, Abu Salimem. Po dojściu do władzy Abu Salim nadał Chaldunowi urząd sekretarza państwa كاتب السر والتوقيع والانشاء. Była to pierwsza posada, która spełniała oczekiwania Ibn Chalduna.

    Fikh (arab. فقه , fiqh - zrozumienie) – nauka prawa muzułmańskiego, termin tłumaczony najczęściej jako jurysprudencja muzułmańska. Specjalistą w dziedzinie fikhu jest fakih, bądź usulita. Obecnie w ramach islamu sunnickiego istnieją cztery szkoły prawne (mazhaby). Różne odłamy islamu szyickiego mają odrębne systemy prawne.Tilimsan (arab. تلمسان, fr. Tlemcen) – miasto w północno-zachodniej Algierii, u podnóża gór Tilimsan (zachodnia część Atlasu Tellskiego, na wysokości 807 metrów, ośrodek administracyjny prowincji Tilimsan. Około 130 tys. mieszkańców.

    Po obaleniu Abu Salima przez Amara Ibn Abd Allaha, przyjaciela Ibn Chalduna, oczekiwania Ibn Chalduna nie spełniły się. Pod rządami nowego władcy nie powierzono mu żadnej ważnej funkcji. Amar, który dobrze znał polityczne zdolności Ibn Chalduna, skutecznie zapobiegł jego sojuszowi z Abdalwadydami w Tilimsanie. Dlatego Ibn Chaldun zdecydował się na jesieni 1362 na wyjazd do Grenady. Mógł być pewien, że zostanie tam życzliwie przyjęty, gdyż wcześniej pomógł tamtejszemu sułtanowi z dynastii Nasrydów Muhammadowi V w Fezie, odzyskać władzę na tymczasowej emigracji. W 1364 r. Muhammad powierzył mu dyplomatyczną misję do króla Kastylii, Piotra I Okrutnego w celu zawarcia układu pokojowego. Misja Ibn Chalduna powiodła się. Król Kastylii zaoferował mu możliwość pozostania na dworze i odzyskania rodzinnych włości w Hiszpanii, oferta została jednak uprzejmie odrzucona.

    Cyrenajka (Barka, Barqah) – kraina historyczna w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od założonego przez Greków w 631 roku p.n.e. miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), które do III w. n.e. było stolicą prowincji. Później jej najważniejszym miastem i portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi. Synonimem nazwy Cyrenejka było określenie Pentapolis od pięciu najważniejszych miast regionu: Cyreny (obecnie obok współczesnej wsi Shahat) z portem Apollonia (obecnie Marsa Susa), Teucheira (obecnie Tocra), Euesperides lub Bernice (obecnie obok Bengazi), Balagrae (obecnie Al-Bajda), Ptolemaida i Barce (obecnie Al-Mardż).Emirat Grenady – królestwo na Półwyspie Iberyjskim, istniejące w latach 1237-1492. Powstało po zajęciu Grenady w 1237 przez Muhammada ibn Nasira. Od 1246 lenno Kastylii. Po 1248 jedyny muzułmański kraj na Półwyspie Iberyjskim. Symbolem świetności Grenady stał się pałac Alhambra. Pod koniec XIV wieku zaczął się okres wojen domowych i zmierzchu państwa. W 1410 Kastylijczycy zajęli Antequera, zaś w 1461 Aragonia odebrała emiratowi Gibraltar. W latach 80. emirowie podjęli próbę uniezależnienia się od Kastylii, jednak w 1492 Grenada została podbita.

    W Grenadzie Ibn Chaldun wszedł w zatarg z wezyrem Ibn al-Chatibem, który obserwował z narastającą nieufnością stosunki między Chaldunem a sułtanem Muhammadem V. Ibn Chaldun usiłował uformować Muhammada na kształt swojego ideału mądrego władcy. Zdaniem Ibn al-Chatiba było to nierozsądne, zagrażające pokojowi przedsięwzięcie – historia przyznała mu rację. Ostatecznie Ibn Chaldun musiał w wyniku knowań Ibn al-Chatiba wrócić do Afryki. Ibn al-Chatib został później oskarżony przez Muhammada V o heterodoksyjnych poglądy filozoficzne i w rezultacie - stracony.

    International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

    W autobiografii Ibn Chaldun niewiele pisze o konflikcie z Ibn al-Chatibem oraz powodach powrotu do Afryki. Orientalista Muhsin Mahdi interpretuje to jako spóźnione przyznanie się Ibn Chalduna do błędnej oceny Muhammada V.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Tarika (arab. طريقه, dosłownie: droga, ścieżka) – nazwa używana w islamie pierwotnie (w IX-X wieku) na określenie sposobu postępowania jednostki, mającej skłonności mistyczne, następnie zaś w stosunku do reguły bractwa sufickiego lub samego bractwa. W odniesieniu do tego ostatniego używa się także nazwy "tarikat".
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Pokolenie (generacja - łac. generatio - rodzenie, tworzenie) – w naukach społecznych i biologicznych termin posiadający kilka konotacji związanych z urodzeniem.
    Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich mameluków).
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Konflikt społeczny - zjawisko nieuniknione dla wszystkich grup społecznych. Wyrasta on na gruncie nagromadzonych sprzecznych emocji, a objawia się wybuchem wrogich i antagonistycznych postaw.
    Antropologia (gr. άνθρωπος anthropos – człowiek, λόγος logos – nauka) – interdyscyplinarna dziedzina nauki na pograniczu nauk humanistycznych, społecznych i przyrodniczych. Zajmuje się badaniem człowieka jako jednostki w społeczeństwie w kontekstach historycznej zmienności, różnorodności, etniczności, struktur władzy czy płci kulturowej (gender). Ma dwa podstawowe nurty:

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.983 sek.